බුද්ධාගම

විකිපීඩියා වෙතින්
Jump to navigation Jump to search

බුද්ධ ධර්මය සහ බුද්ධාගම
පිළිබඳ  ලිපි මාලාවක කොටසකි 

Dharma Wheel.svg

බුද්ධාගම පිළිබඳ ද්වාරය

බුද්ධාමෙහි ඉතිහාසය

ධර්ම සංගායනා
බුදු දහමට සබැඳි සිදුවීම්

ප්‍රමුඛ චරිත

ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ
බුද්ධකාලීන ශ්‍රාවකයෝ
පසුකාලීන බෞද්ධයෝ

ධර්මය සහ බෞද්ධ යෙදුම්

චතුරාර්ය සත්‍යය
ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය
ත්‍රි ලක්ෂණ
පටිච්ච සමුප්පාදය
සසර · නිවන
පංච ස්කන්ධ · ලෝකය
කර්මය · පුනර්භවය

පිළිවෙත් සහ මාර්ගඵල සතර

බුද්ධත්වය · බෝධිසත්ව
මාර්ගඵල සතර
ප්‍රඥාව · භාවනා · සිල්පද
පාරමිතාවන් · තෙරුවන්
බෞද්ධ ශ්‍රමණ · ගිහියා

රටවල් සහප්‍රදේශ

බුදු දහමෙහි සම්ප්‍රදායන්

ථේරවාද · මහායාන
වජ්‍රායාන
විවිධ සම්ප්‍රදායන්ට පෙර

ග්‍රන්ථයන්

අභිධර්මය
මූලාශ්‍ර හා සබැඳි
පාලි ත්‍රිපිටකය · ටිබෙට් ත්‍රිපිටකය
චීන ත්‍රිපිටකය

ආශ්‍රිත ලැයිස්තුව

ධම්ම සාකච්ඡා
සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයනයන්
බෞද්ධ සංස්කෘතියේ මූලික අංග


බුද්ධාගම හෙවත් බුදුසමය යනු බුදුන් වහන්සේ දේශනාකල බුදු දහම පාදකකොට ගොඩනැගී ඇති ආගමයි. බුද්ධාගමේ සම්ප්‍රදායයන් කිහිපයක් පවතී.

ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන්[සංස්කරණය]

Bouddha.jpg

ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම[සංස්කරණය]

ඉන්දියාවේ පැවති බුදුදහමේ ඉතිහාසය පහත පරිදි කොටස් 5 කට වර්ග කළ හැක.

මෙම විකාශනයන් සැමවිටම එකිනෙක අනුගාමී නොවීය. නිදසුනක් ලෙස සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් මාහායන සමකාලීන පැවතුනි.

මුල්කාලීන ක්‍රිස්තියානි[සංස්කරණය]

මුල්කා තිබේ.

2020 ජනවාරි 4 දින කොළඹ පැවති විභජ්ජ වාදයේදී මැදගොඩ අභයතිස්ස හිමි පවසන ලද්දේ එම පිටපත් ලංකාවට ගෙන්වා ගැනීමට රුපියල් කෝටි තිහක් වැය වන බවයි. එයි හැගෙන්නේ එම ත්රිපිටක පිටපත් මේ වන තුරු (2020.01.05) ලංකාවට ලැබී නොමැති බවකි. එසේ නම් මීමනපලානේ හිමි පරිවර්තන කළා යයි කියන්නේ කුමක්දැයි ගැටලුවකි.

දහමේ මුල් කාලයේදී (නිකාය භේදයට පෙර) පාලි ධර්ම ග්‍රන්ථ හා පෙර පැවති ධර්ම කොටස් වලින් ඉතිරිවු කොටස් වලින් සමන්විතය. එහි මූලික ග්‍රන්ථ වනුයේ විනය කය ය.

දහමේ මූලික ඉගැන්වීම් පහත අයුරින් වර්ගීකරණය කළ හැක.

  • කර්මය

ආරම්භයක් ‍නොමැති අතර ඉපදීම විවිධ වර්ගයේ ජීවන තත්ව තුළ ඇතිවිය හැක.

යහපත් හා අයහපත් ක්‍රියාවලින් හටගන්නා කර්ම සැප හෝ දුක් විපාක මෙම භවයේදීම හෝ වෙනත් භවයකදී විපාක දෙයි. වැරදි ක්‍රියාවලින් වැළකීම හා මුලික යහපත් ක්‍රියා සීල නම් වේ. සමථ හෝ සමාධි භාවනාවල යෙදීම නැවත උපතේදී උසස් භවයක් ලබාගත හැක.

මුල් කාලීන ක්‍රිස්තියානි ව්‍යාප්තිය හා වැඩි දුර දියුණුව[සංස්කරණය]

නිකාය භේදයෙන් පසුව සෑම සංඝයා වහන්සේ නමක්ම අභිධර්මයේ පිටපතක් ළඟ තබා ගැනීමට කටයුතු යොදා ගත් සේක. බෞද්ධාගම ප්‍රචලිත වනවාත් සමග අභිධර්ම පිටකය සෑදුනි. එහෙත් යම් ශාස්තෘවරුන් මෙම පිටක භාවිතයට ගෙන නැත. ඔවුන් පිළි ගත්තේ දේශනාකර වදාළ ධර්මයට කිසිවක් එකතු නොකළ යුතු බවටය. එනමුත් 5 වැනි සියවසේ ෆාහියන් සහ 7වන සියවසේ ක්සුඅන් සැංග්, අභිධර්මය පිළිබඳව පිටපත් මහා සංඝික පාසලෙන් සපයාගෙන ඇත.

බෞද්ධ සංස්කෘතික ග්‍රන්ථයක් වන මිලින්ද ප්‍රශ්නය කෘතියේ සඳහන් වන්නේ දෙවන සියවසේදී ඉන්දු ග්‍රික අධිරාජ්‍යයෙක්‌ වන මෙනන්දර් බෞද්ධාගම වැළඳ අරහත් භාවය ලබා ගත් බවයි.

අශෝක අධිරාජ්‍යයා බෞද්ධාගම ප්‍රචලිත කිරීමට බොහෝ වෙහෙස දැරුවේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ඇෆ්ගනිස්තානය ඇතුළු මධ්‍යම ආසියාවේ හා ශ්‍රි ලංකාවේ බෞද්ධාගම බොහෝ සේ ප්‍රචලිත විය. මෙම කාල පරිච්ඡේදය දැනුවත්වම න් පිටතට යොමු කෙරුණු යුගයකි.

ක්‍රිස්තියානි වර්ධනය[සංස්කරණය]

ක්‍රිස්තියානි වැදගත් අංගක් සත්ව වන්දනාවයි. එය මුල් කාලීන ක්‍රිස්තියානිමෙන්ම ථෙරවාදී බුදුදහමේ ද දක්නට ලැබෙන මුත් යානය එයට වඩා වැදගත් තාවයක් ලබාදුන් අතර සියලු දෙනාම සත්වරු බවට පත් විමට උත්සහා දැරිය යුතු බවද ප්‍රකාශ කලේය.

ක්‍රිස්තියානිවිසින් 4 වන ධර්ම ක්‍රිස්තියානි සංඝායනාව පවත්වන ලදි. නමුත් එම ධර්ම ක්‍රිස්තියානිසංඝානාව ක්‍රිස්තියානි පිළිගැනීමක් නොලැබේ. මෙම ධර්ම සංඝා නොව නව ක්‍රිස්තියානි සමුහයක්ද () ලදි. මෙම ධර්ම කරුණු භාෂාවෙන් ලියා තබන ලදි. සියවස් ගණනාවකදී ක්‍රිස්තියානිඉන්දියාවේ සිට නිරිත දිග ආසියාව, මධ්‍ය ආසියාව හා නැගෙනහිර චීනයට ව්‍යාප්ත විය.



ක්‍රිස්තියානිමහායාන සාම්ප්‍රදායට ඉතා ඉහළ බලපෑමක් ඇති කරන පුද්ගලයා වනුයේ (ක්‍රි.ව. 150 -250 කාලය පමණ) කුෂාන් පසුව ආරම්භ වු ගුප්ත රාජ්‍ය සමයේද (4-6 සිවයස) දහම ඉන්දියාවේ මෘද්ධිමත්ව පැවතුනි. යාන ඉගැන්වීම් කේන්ද්‍ර බිහි වු අතර මෙයින් වඩාම වැදගත් ස්ථානයක් වන්නේ දිග ඉන්දියාවේ පිහිටි ලන්දා විශ්වවිද්‍යාලයයි.


ආශ්‍රිත ලිපි[සංස්කරණය]

"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=බුද්ධාගම&oldid=453429" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි