සයිප්රසය
සයිප්රස් ජනරජය | |
|---|---|
 ජාතික ධජය
.svg) ජාතික ලාංඡනය
| |
| ජාතික ගීය: Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν[a] (සිංහල: "නිදහස සඳහා ගීතිකාව") | |
 සයිප්රසය
යුරෝපීය සංගමය (යුරෝපීය සංගමය තුළ සයිප්රසය ද බලන්න) | |
| අගනුවර | නිකොසියා 35°10′N 33°22′E / 35.167°N 33.367°E |
| විශාලතම නගරය | ලිමස්සොල්[2] |
| නිල භාෂා(ව) | |
| සුළුතර භාෂා | |
| ස්වභාෂා | |
| ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් | |
| ආගම (2020; උතුරු සයිප්රසය ඇතුළුව) |
|
| ජාති නාම(ය) | සයිප්රියොට් |
| රජය | ඒකීය ජනාධිපති ජනරජය |
• ජනාධිපති | නිකොස් ක්රිස්ටෝඩවුලයිඩ්ස් |
• උප ජනාධිපති | පුරප්පාඩු[b] |
• නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයේ සභාපති | ඇනිටා ඩෙමෙට්රියෝ |
| ව්යවස්ථාදායකය | නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය |
| එක්සත් රාජධානිය වෙතින් නිදහස | |
• ලන්ඩන්-සූරිච් ගිවිසුම් | 1959 පෙබරවාරි 19 |
• නිදහස ප්රකාශයට පත් කරන ලද්දේ | 1960 අගෝස්තු 16 |
• නිදහස් දිනය | 1960 ඔක්තෝබර් 1 |
| වර්ග ප්රමාණය | |
• එකතුව[c] | 9,251 km2 (3,572 sq mi) (162 වෙනි) |
• ජලය (%) | 0.11[4] |
| ජනගහණය | |
• 2021 ජන සංගණනය |  923,272[d][5] |
• ජන ඝණත්වය | 123.4[c][6]/km2 (319.6/sq mi) (82 වෙනි) |
| දදේනි (ක්රශසා) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ |  ඩොලර් බිලියන 61.501[7] (126 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ඩොලර් 65,304[7] (28 වෙනි) |
| දදේනි (නාමික) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ | ඩොලර් බිලියන 39.943[7] (102 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ඩොලර් 42,413[7] (28 වෙනි) |
| ගිනි (2022) |  29.4[8]පහළ |
| මාසද (2023) | 0.913[9] ඉතා ඉහළ · 32 වෙනි |
| ව්යවහාර මුදල | යුරෝ (€) (EUR) |
| වේලා කලාපය | UTC+02:00 (EET) |
• ගිම්හාන (DST) | UTC+03:00 (EEST) |
| රිය ධාවන මං තීරුව | වම |
| ඇමතුම් කේතය | +357 |
| අන්තර්ජාල TLD | .cy[e] |
සයිප්රසය,[f] නිල වශයෙන් සයිප්රස් ජනරජය,[g] යනු නැගෙනහිර මධ්යධරණී මුහුදේ පිහිටි දූපත් රටකි, එය බටහිර ආසියාවේ ලෙවන්ට් වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇත. සයිප්රසයේ අගනුවර නිකොසියා වන අතර එහි විශාලතම මහ නගර සභාව ලිමසෝල් වේ. දිවයිනේ ඊසානදිග කොටස පාලනය කරනු ලබන්නේ ස්වයං ප්රකාශිත, බොහෝ දුරට හඳුනා නොගත් තුර්කි උතුරු සයිප්රස් ජනරජය විසිනි, එය එක්සත් ජාතීන්ගේ බෆර් කලාපය මගින් සයිප්රස් ජනරජයෙන් වෙන් කර ඇත. සයිප්රස් දූපතේ දකුණේ ඇක්රොටිරි සහ ඩෙකෙලියා යන බ්රිතාන්ය ස්වෛරී හමුදා කඳවුරු ඇත. සිසිලිය සහ සාඩීනියාවෙන් පසු මධ්යධරණී මුහුදේ තුන්වන විශාලතම සහ තුන්වන වැඩිම ජනගහනයක් සහිත දූපත මෙයයි.[10][11]
සයිප්රසය ප්රථම වරට වසර 13,000 කට පමණ පෙර දඩයම්කරුවන් විසින් පදිංචි කරන ලද අතර, ගොවි ප්රජාවන් ක්රි.පූ. 8500 වන විට මතු විය. ලෝකඩ යුගයේ අග භාගයේදී පුළුල් මධ්යධරණී ලෝකයට සමීපව සම්බන්ධ වූ නාගරීකරණය වූ සමාජයක් වන ඇලෂියා බිහි විය. ක්රි.පූ. 2 වන සහස්රයේ අවසානයේ මයිසීනියානු ග්රීකයන් විසින් සයිප්රසය ජනාවාස රළ අත්විඳින ලදී. එහි පොහොසත් ස්වභාවික සම්පත් (විශේෂයෙන් තඹ) සහ යුරෝපය, අප්රිකාව සහ ආසියාව යන මංසන්ධිවල උපායමාර්ගික පිහිටීම හේතුවෙන්, දිවයින පසුව ඇසිරියානුවන්, ඊජිප්තුවරුන් සහ පර්සියානුවන් ඇතුළු අධිරාජ්යයන් කිහිපයක් විසින් තරඟ කර අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර, එය ක්රි.පූ. 333 දී මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් අල්ලා ගන්නා ලදී. ටොලමික් අධිරාජ්යය, සම්භාව්ය සහ නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්යය, අරාබි කැලිෆේට්වරුන්, ප්රංශ ලුසිග්නන්වරුන් සහ වැනීසියානුවන් විසින් අනුප්රාප්තික පාලනය අනුගමනය කරන ලද්දේ සියවස් තුනකට අධික ඔටෝමාන් ආධිපත්යයක් (1571–1878) විසිනි.[12][h] සයිප්රස් සම්මුතියට අනුව සයිප්රසය 1878 දී බ්රිතාන්ය පරිපාලනය යටතේ තබා 1914 දී එක්සත් රාජධානිය විසින් විධිමත් ලෙස ඈඳා ගන්නා ලදී.
දිවයිනේ අනාගතය එහි ග්රීක සහ තුර්කි ප්රජාවන් අතර එකඟ නොවීමේ කාරණයක් බවට පත් විය. ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් ග්රීසිය සමඟ එනොසිස් හෝ එකමුතුවක් සොයමින් සිටි අතර එය 1950 ගණන්වල ග්රීක ජාතික ප්රතිපත්තියක් බවට පත්විය.[13][14] තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් මුලින් අඛණ්ඩ බ්රිතාන්ය පාලනයක් සඳහා පෙනී සිටි අතර, පසුව දිවයින තුර්කියට ඈඳා ගැනීමට ඉල්ලා සිටි අතර, එමඟින් ඔවුන් තක්සිම් ප්රතිපත්තිය ස්ථාපිත කළහ: සයිප්රසය කොටස් කර දිවයිනේ උතුරේ තුර්කි දේශපාලනය නිර්මාණය කිරීම.[15] 1950 ගණන්වල ජාතිකවාදී ප්රචණ්ඩත්වයෙන් පසුව, සයිප්රසයට 1960 දී නිදහස ලබා දෙන ලදී.[16] 1963-64 අර්බුදය ප්රජාවන් දෙක අතර තවදුරටත් අන්තර් වාර්ගික ප්රචණ්ඩත්වය ගෙන ආ අතර, තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 25,000 කට වැඩි පිරිසක් වාසස්ථානවලට අවතැන් කරන ලදී,[17]:56–59[18] සහ තුර්කි සයිප්රස් දේශපාලන නියෝජනය අවසන් කළේය. 1974 ජූලි 15 වන දින, ග්රීක සයිප්රස් ජාතිකවාදීන්[19][20] සහ ග්රීක හමුදා ජුන්ටාවේ කොටස් විසින් කුමන්ත්රණයක් දියත් කරන ලදී.[21] මෙම ක්රියාව ජූලි 20 වන දින තුර්කි සයිප්රසය ආක්රමණය කිරීමට හේතු වූ අතර,[22] එය වර්තමාන උතුරු සයිප්රසයේ භූමිය අල්ලා ගත් අතර ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 150,000 කට අධික සංඛ්යාවක්[23][24] සහ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 50,000 කට අධික සංඛ්යාවක් අවතැන් කළේය.[25] 1983 දී ඒකපාර්ශ්වික ප්රකාශයක් මගින් උතුරේ වෙනම තුර්කි සයිප්රස් රාජ්යයක් ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය ජාත්යන්තර ප්රජාව විසින් පුළුල් ලෙස හෙළා දකින ලද අතර එය තවමත් තුර්කිය විසින් පමණක් පිළිගනු ලැබේ. මෙම සිදුවීම් සහ එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ දේශපාලන තත්වය අඛණ්ඩ ආරවුලකට යටත් වේ.
සයිප්රසය යනු දියුණු ඉහළ ආදායම් ලබන ආර්ථිකයක් සහ ඉතා ඉහළ මානව සංවර්ධනයක් සහිත සංවර්ධිත නියෝජිත ප්රජාතන්ත්රවාදයකි.[26][27][28] දිවයිනේ දැඩි මධ්යධරණී දේශගුණය සහ ග්රීක සහ තුර්කි අංග දෙකම ඇතුළත් පොහොසත් සංස්කෘතික උරුමය,[29] එය ප්රධාන සංචාරක ගමනාන්තයක් බවට පත් කරයි.[30] සයිප්රසය 2004 දී යුරෝපීය සංගමයට සම්බන්ධ වන තෙක් පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකු වන අතර නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්යාපාරයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි;[31] එය 2008 දී යුරෝ කලාපයට සම්බන්ධ විය.[32] සයිප්රසය දිගු කලක් නේටෝ සංවිධානය සමඟ හොඳ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන අතර 2024 දී නිල වශයෙන් එක්වීමේ අභිප්රාය නිවේදනය කළේය.[33]
නිරුක්තිය
[සංස්කරණය]
සයිප්රසය පිළිබඳ පැරණිතම සහතික කළ සඳහන වන්නේ ක්රි.පූ 15 වැනි සියවසේ මයිසීනියන් ග්රීක 𐀓𐀠𐀪𐀍, ku-pi-ri-jo,[34] අර්ථය "සයිප්රස්" (ග්රීක: Κύπριος), රේඛීය අක්ෂර වලින් ලියා ඇත.[35] නමේ සම්භාව්ය ග්රීක ස්වරූපය Κύπρος (Kýpros) වේ.
නමේ නිරුක්තිය නොදනී. යෝජනා ඇතුළත් වේ:
- මධ්යධරණී සයිප්රස් ගස සඳහා ග්රීක වචනය (Cupressus sempervirens), κυπάρισσος (kypárissos)
- හැනා ගසෙහි ග්රීක නාමය (Lawsonia alba), κύπρος (kýpros)
- තඹ සඳහා Eteocypriot වචනයක්. උදාහරණයක් ලෙස, එය සුමේරියානු වචනයෙන් තඹ (සුබාර්) හෝ ලෝකඩ (කුබාර්) සඳහා මූලයන් ඇති බවට යෝජනා වී ඇත, දිවයිනේ සොයාගත් විශාල තඹ ලෝපස් නිධි වලින්.[36]
විදේශ වෙළඳාම හරහා, දිවයින එහි නම තඹ සඳහා සම්භාව්ය ලතින් වචනයට aes Cyprium යන වාක්ය ඛණ්ඩය හරහා ලබා දී ඇත, "සයිප්රසයේ ලෝහය", පසුව Cuprum ලෙස කෙටි කරන ලදී.[36][37]
සයිප්රසය හෝ එහි ජනතාව හෝ සංස්කෘතියට අදාළ සම්මත යක්ෂ නාමය සයිප්රස් ය. සයිප්රස් සහ සයිප්රස් (පසුව පුද්ගලික නාමයක්) යන යෙදුම් ද අඩුවෙන් භාවිතා වේ.
ග්රීක භාෂාවෙන් රාජ්යයේ නිල නාමය ඉංග්රීසියෙන් "සයිප්රස් ජනරජය" ලෙස පරිවර්තනය වේ, නමුත් මෙම පරිවර්තනය නිල වශයෙන් භාවිතා නොවේ; ඒ වෙනුවට "සයිප්රස් ජනරජය" භාවිතා වේ.
ඉතිහාසය
[සංස්කරණය]
ප්රාග් ඓතිහාසික සහ පුරාණ යුගය
[සංස්කරණය]දඩයම්කරුවන් මුලින්ම සයිප්රසයට පැමිණියේ වසර 13–12,000 කට පමණ පෙර (ක්රි.පූ. 11,000 සිට 10,000 දක්වා), දකුණු වෙරළ තීරයේ ඒටොක්රෙම්නෝස් වැනි ස්ථාන සහ වර්සියා රවුඩියාස් හි අභ්යන්තර භූමියේ කාල නිර්ණය මත පදනම්ව.[38] පළමු මිනිසුන්ගේ පැමිණීම දිවයිනට ආවේණික වූ එකම විශාල ක්ෂීරපායියා වන සෙන්ටිමීටර 75 (අඩි 2.46) ක් උස සයිප්රස් පිග්මි හිපපොටේමස් සහ මීටර් 1 (අඩි 3 අඟල් 3) ක් උස සයිප්රස් වාමන අලියාගේ වඳ වී යාමත් සමඟ සමපාත වේ.[39] නව ශිලා යුගයේ ගොවි ප්රජාවන් දිවයිනේ මතු වූයේ වසර 10,500 කට පමණ පෙර (ක්රි.පූ. 8500).[40]
සයිප්රසයේ වෙනම නව ශිලා යුගයේ ස්ථානයක මිනිස් සිරුරක් සමඟ වළලනු ලැබූ මාස අටක් වයසැති බළලෙකුගේ දේහය සොයා ගන්නා ලදී.[41] මෙම සොහොන වසර 9,500 ක් (ක්රි.පූ. 7500) පැරණි බවට ගණන් බලා ඇති අතර එය පුරාණ ඊජිප්තු ශිෂ්ටාචාරයට පෙර පැවති අතර පැරණිතම බළලුන්-මිනිස් සම්බන්ධතාවය සැලකිය යුතු ලෙස පසුපසට තල්ලු කරයි.[42] කැපී පෙනෙන ලෙස හොඳින් සංරක්ෂණය කර ඇති කිරෝකිටියා නව ශිලා යුගයේ ගම්මානය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන අතර එය ආසන්න වශයෙන් ක්රි.පූ. 6800 දක්වා දිව යයි.[43]
ක්රි.පූ. 1650 පමණ අග ලෝකඩ යුගයේදී, සයිප්රසය (සමකාලීන ග්රන්ථවල සම්පූර්ණයෙන් හෝ අර්ධ වශයෙන් අලෂියා ලෙස හඳුනාගෙන ඇත) ට්රූඩෝස් කඳුකරයෙන් ලබාගත් තඹ වෙළඳාම මගින් මෙහෙයවනු ලබන පුළුල් මධ්යධරණී ලෝකයට වඩාත් සම්බන්ධ විය. එය දිවයින පුරා නාගරීකරණය වූ ජනාවාස සංවර්ධනය උත්තේජනය කළේය. වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මේ කාලයේ සයිප්රසය පාලනය කළේ අනෙකුත් මධ්යධරණී රාජ්යවල නායකයින් සමඟ ලිපි හුවමාරු කරගත් "රජවරුන්" විසිනි (අමර්නා ලිපිවල ලේඛනගත කර ඇති පරිදි ඊජිප්තුවේ නව රාජධානියේ පාරාවෝවරුන් වැනි).[44] සයිප්රස් රජෙකුගේ පළමු වාර්තාගත නම කුෂ්මේෂුෂා වන අතර එය ක්රි.පූ. 13 වන සියවසේ උගරිට් වෙත යවන ලද ලිපිවල දක්නට ලැබේ.[45]
ලෝකඩ යුගය අවසානයේ, දිවයින ග්රීක ජනාවාස තරංග දෙකකට මුහුණ දුන්නේය.[46] පළමු රැල්ල ක්රි.පූ. 1400 දී පමණ සයිප්රසයට පැමිණීමට පටන් ගත් මයිසීනියානු ග්රීක වෙළඳුන්ගෙන් සමන්විත විය.[47][48][49] ක්රි.පූ. 1100 සිට 1050 දක්වා මයිසීනියානු ග්රීසියේ ලෝකඩ යුගයේ අගභාගයේ බිඳවැටීමෙන් පසුව ග්රීක ජනාවාසවල ප්රධාන රැල්ලක් ඇති වූ බව විශ්වාස කෙරේ, දිවයිනේ ප්රධාන වශයෙන් ග්රීක චරිතය මෙම කාල පරිච්ඡේදයේ සිට පැවත එන්නකි.[49][50] සයිප්රසය ග්රීක මිථ්යා කථා වල වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි, එය ඇෆ්රොඩයිට් සහ ඇඩෝනිස්ගේ උපන් ස්ථානය වන අතර සිනිරාස්, ටියුසර් සහ පිග්මාලියන් රජුගේ නිවහන වේ.[51] සාහිත්යමය සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ ක්රි.පූ. 10 වන සියවස ආරම්භයේදී ටිරියානු පාලනය යටතේ පැවති කිටියන් හි මුල් ෆිනීෂියානු පැමිණීමක් බවයි.[52] ටයර් සිට පැමිණි බවට විශ්වාස කෙරෙන සමහර ෆිනීෂියානු වෙළඳුන් ප්රදේශය යටත් විජිතකරණය කර කිටියන් හි දේශපාලන බලපෑම පුළුල් කළහ. ක්රි.පූ. 850 පමණ පසු, ෆිනීෂියානුවන් [කතාරි ස්ථානයේ] අභයභූමි නැවත ගොඩනඟා නැවත භාවිතා කළහ.
සයිප්රසය නැගෙනහිර මධ්යධරණී මුහුදේ උපායමාර්ගික ස්ථානයක පිහිටා ඇත.[53][54][55] ක්රි.පූ. 708 සිට සියවසක් පුරා නව-ඇසිරියානු අධිරාජ්යය විසින් එය පාලනය කරන ලද අතර, කෙටි කාලයක් ඊජිප්තු පාලනය යටතේ පැවති අතර අවසානයේ ක්රි.පූ. 545 දී අචෙමනිඩ් පාලනය යටතේ පැවතුනි.[49] සලාමිස්හි රජු වූ ඔනෙසිලස් විසින් මෙහෙයවන ලද සයිප්රස්වරු, ක්රි.පූ. 499 දී අචෙමනිඩ්වරුන්ට එරෙහිව අසාර්ථක අයෝනියානු කැරැල්ල අතරතුර අයෝනියානු නගරවල තම සෙසු ග්රීකයන් සමඟ එක් වූහ. කැරැල්ල මර්දනය කරන ලද නමුත්, සයිප්රසය ඉහළ ස්වයං පාලනයක් පවත්වා ගැනීමට සමත් වූ අතර ග්රීක ලෝකය කෙරෙහි නැඹුරු විය.[49] පර්සියානු පාලනයේ මුළු කාලය තුළම, සයිප්රස් රජවරුන්ගේ පාලන සමයේ අඛණ්ඩතාවයක් පවතින අතර ඔවුන්ගේ කැරලි අතරතුර කුඩා ආසියාවේ පර්සියානු පාලකයින් විසින් ඔවුන් තලා දමන ලදී, එය සයිප්රස් වැසියන් මහා රජු සමඟ සෘජුවම නියාමනය කරන ලද සබඳතා සමඟ දිවයින පාලනය කළ බවට ඇඟවීමකි, පර්සියානු සැට්රැප්වරයෙකු නොසිටි බවට ඇඟවීමකි.[56] සයිප්රස් රාජධානි විශේෂ වරප්රසාද සහ අර්ධ ස්වයං පාලන තත්වයක් භුක්ති වින්ද නමුත් ඔවුන් තවමත් මහා රජුගේ යටත් යටත්වැසියන් ලෙස සලකනු ලැබීය.[56]
ක්රි.පූ. 333 දී මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් මෙම දූපත යටත් කර ගන්නා ලද අතර, ටයර් වටලෑමේදී (ක්රි.පූ. 332) සයිප්රස් නාවික හමුදාව ඇලෙක්සැන්ඩර්ට උදව් කළේය. ඇම්ෆොටෙරස්ට උදව් කිරීම සඳහා සයිප්රස් බලඇණිය ද යවන ලදී.[57] ඊට අමතරව, ඇලෙක්සැන්ඩර්ට සොලි වෙතින් සයිප්රස් ජෙනරාල්වරුන් දෙදෙනෙකු වන ස්ටැසැන්ඩර් සහ ස්ටැසනෝර් සිටි අතර පසුව දෙදෙනාම ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ අධිරාජ්යයේ සැට්රැප්වරුන් බවට පත්විය. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ මරණයෙන්, ඔහුගේ අධිරාජ්යයේ බෙදීමෙන් සහ පසුව ඇති වූ ඩයඩොචි යුද්ධවලින් පසුව, සයිප්රසය ටොලමික් ඊජිප්තුවේ හෙලනිස්ටික් අධිරාජ්යයේ කොටසක් බවට පත්විය. දූපත සම්පූර්ණයෙන්ම හෙලනිස්කරණය වූයේ මෙම කාලය තුළ ය. ක්රි.පූ. 58 දී සයිප්රසය රෝම ජනරජය විසින් අත්පත් කර ගෙන ක්රි.පූ. 22 දී රෝම සයිප්රසය බවට පත් විය.[49]
මධ්යතන යුගය
[සංස්කරණය]
286 දී රෝම අධිරාජ්යය නැගෙනහිර සහ බටහිර කොටස් වලට බෙදා ඇති විට, සයිප්රසය නැගෙනහිර රෝම අධිරාජ්යයේ (බයිසැන්තියානු අධිරාජ්යය ලෙසද හැඳින්වේ) කොටසක් බවට පත් විය; දූපත වසර 900 ක් පමණ අධිරාජ්යයේ කොටසක් ලෙස පවතිනු ඇත. බයිසැන්තියානු පාලනය යටතේ, පුරාණ කාලයේ සිට කැපී පෙනෙන ග්රීක දිශානතිය ශක්තිමත් හෙලනිස්ටික්-ක්රිස්තියානි චරිතය වර්ධනය කළ අතර එය ග්රීක සයිප්රස් ප්රජාවේ ලක්ෂණයක් ලෙස දිගටම පවතී.[58]
649 සිට සයිප්රසය උමයියාද් කාලිෆේට් විසින් නැවත නැවතත් ප්රහාර සහ වැටලීම් වලට මුහුණ දුන්නේය. බොහෝ ඒවා ඉක්මන් වැටලීම් වූ නමුත් අනෙක් ඒවා මහා පරිමාණ ප්රහාර වූ අතර එහිදී බොහෝ සයිප්රස් වැසියන් මරා දමා විශාල ධනයක් රැගෙන ගොස් හෝ විනාශ කරන ලදී.[58] සලාමිස් නගරය විනාශ වූ අතර කිසි විටෙකත් නැවත ගොඩනඟා නොතිබුණි.[49] උතුරු වෙරළ තීරයේ බයිසැන්තියානු පාලනය ශක්තිමත්ව පැවතුනි, අරාබිවරුන් දකුණේ වැඩි බලපෑමක් ඇති කළහ. 688 දී, II වන ජස්ටීනියානු අධිරාජ්යයා සහ කලීෆ් අබ්දුල්-මලික් ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර එමඟින් සයිප්රසය කැලිෆේටයට සමාන මුදලක් සහ අධිරාජ්යයට බදු ගෙවන නමුත් අධිරාජ්යය විසින් පාලනය කරනු ලබන පළාතක් ලෙස රඳවා ගනිමින් දේශපාලනික වශයෙන් මධ්යස්ථව පවතිනු ඇත. මෙම කාල පරිච්ඡේදයේ සිට නොනැසී පවතින බයිසැන්තියානු පල්ලි නොමැති අතර, දිවයින දරිද්රතාවයේ කාල පරිච්ඡේදයකට අවතීර්ණ විය.[59] 965 දී අධිරාජ්යයා වූ II වන නිකෙෆොරොස් ෆෝකස් ගොඩබිම සහ මුහුදේ තීරණාත්මක ජයග්රහණ ලබා ගත් විට සම්පූර්ණ බයිසැන්තියානු පාලනය ප්රතිසංස්කරණය කරන ලදී.[49]
1156 දී චැටිලන් හි රේනල්ඩ් සහ ආර්මේනියාවේ II වන තොරොස් සති තුනක කාලයක් තුළ සයිප්රසය කුරිරු ලෙස නෙරපා දැමූ අතර, බොහෝ කොල්ලකෑම් සොරකම් කර ප්රමුඛ පුරවැසියන් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් රාශියක් කප්පම් සඳහා අල්ලා ගත් අතර, දිවයින යථා තත්ත්වයට පත්වීමට පරම්පරා ගණනාවක් ගත විය. ග්රීක පූජකවරුන් කිහිප දෙනෙකු විකෘති කර කොන්ස්ටන්ටිනෝපල් වෙත යවන ලදී.[60]
1185 දී, බයිසැන්තියානු අධිරාජ්ය පවුලේ සාමාජිකයෙකු වූ අයිසැක් කොම්නෙනොස්, සයිප්රසය අත්පත් කර ගෙන එය අධිරාජ්යයෙන් ස්වාධීන බව ප්රකාශ කළේය. 1191 දී, තුන්වන කුරුස යුද්ධයේදී, එංගලන්තයේ I වන රිචඩ්, අයිසැක්ගෙන් දූපත අල්ලා ගත්තේය.[61] ඔහු එය සරසන්වරුන්ගෙන් සාපේක්ෂව ආරක්ෂිත ප්රධාන සැපයුම් කඳවුරක් ලෙස භාවිතා කළේය. වසරකට පසුව රිචඩ් දූපත නයිට්ස් ටෙම්ප්ලර් වෙත විකුණන ලද අතර, ඔහු ලේ වැකි කැරැල්ලකින් පසුව එය ලුසිග්නන් හි ගයි වෙත විකුණන ලදී. ඔහුගේ සහෝදරයා සහ අනුප්රාප්තික අයිමරි ශුද්ධ රෝම අධිරාජ්යයා වූ හයවන හෙන්රි විසින් සයිප්රසයේ රජු ලෙස පිළිගනු ලැබීය.[49]
1473 දී අවසාන ලුසිග්නන් රජු වූ දෙවන ජේම්ස්ගේ මරණයෙන් පසු, වැනීසි ජනරජය දිවයිනේ පාලනය භාර ගත් අතර, අභාවප්රාප්ත රජුගේ වැනීසියානු වැන්දඹුව වූ කැතරින් කෝර්නාරෝ රැජින ප්රධානියා ලෙස රජ විය. කැතරින්ගේ ධුරයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු, වැනීසිය 1489 දී සයිප්රස් රාජධානිය විධිමත් ලෙස ඈඳා ගත්තේය.[49] නිකෝසියාවේ බිත්ති ගොඩනඟා වැනීසියානුවන් නිකෝසියාව ශක්තිමත් කළ අතර එය වැදගත් වාණිජ මධ්යස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කළහ. වැනීසියානු පාලනය පුරාම, ඔටෝමාන් අධිරාජ්යය නිතර සයිප්රසය වැටලීය. 1539 දී ඔටෝමාන්වරු ලිමසෝල් විනාශ කළ අතර නරකම දේට බිය වූ වැනීසියානුවන් ෆමගුස්ටා සහ කයිරේනියාව ද ශක්තිමත් කළහ.[49]
මධ්යතන යුගය පුරාම ලුසිග්නන් ප්රංශ වංශාධිපතිත්වය සයිප්රසයේ ප්රමුඛ සමාජ පන්තිය ලෙස පැවතුනද, ග්රීකයන් දිවයිනේ සර්ෆ්වරුන් ලෙස පමණක් සලකනු ලැබූ බවට පෙර උපකල්පනය[49] තවදුරටත් ශාස්ත්රඥයින් විසින් නිවැරදි යැයි නොසැලකේ. මධ්යතන යුගයේ දී ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් වැඩි වැඩියෙන් ඉහළ පන්තිවලට උසස් කරන ලද බවත්, ග්රීක මධ්යම ශ්රේණි වර්ධනය වූ බවත්,[62] ලුසිග්නන් රාජකීය පවුල ග්රීකයන් පවා විවාහ කරගත් බවත් දැන් පිළිගැනේ. මෙයට හෙලේනා පැලියොලොජිනා සමඟ විවාහ වූ සයිප්රසයේ දෙවන ජෝන් රජු ද ඇතුළත් විය.[63]
ඔටෝමන් සයිප්රසය
[සංස්කරණය]
1570 දී, නිකෝසියා සහ ෆමගුස්ටා වැසියන්ගේ දැඩි ප්රතිරෝධය නොතකා, භටයින් 60,000 ක් සමඟ පූර්ණ පරිමාණයේ ඔටෝමන් ප්රහාරයක් දිවයින ඔටෝමන් පාලනය යටතට පත් කළේය. සයිප්රසය අල්ලා ගත් ඔටෝමන් හමුදා ග්රීක සහ ආර්මේනියානු ක්රිස්තියානි වැසියන් බොහෝ දෙනෙකු සමූලඝාතනය කළහ.[64] පෙර ලතින් ප්රභූ පැලැන්තිය විනාශ වූ අතර පුරාණ කාලයේ සිට පළමු සැලකිය යුතු ජන විකාශන වෙනසක් සිදු වූයේ මුස්ලිම් ප්රජාවක් ගොඩනැගීමත් සමඟය.[65] යටත් විජිතයේදී සටන් කළ සොල්දාදුවන් දිවයිනේ පදිංචි වූ අතර තුර්කි ගොවීන් සහ ශිල්පීන් ඇනටෝලියාවෙන් දිවයිනට ගෙන එන ලදී.[66] මෙම නව ප්රජාවට පිටුවහල් කරන ලද ඇනටෝලියානු ගෝත්ර, "අනවශ්ය" පුද්ගලයින් සහ විවිධ "කරදරකාරී" මුස්ලිම් නිකායන්හි සාමාජිකයින් මෙන්ම දිවයිනේ නව ආගමට හැරුණු බොහෝ දෙනෙක් ද ඇතුළත් විය.[67]
ඔටෝමාන්වරු කලින් ක්රියාත්මක වූ වැඩවසම් ක්රමය අහෝසි කර සයිප්රසයට මෙනේරි ක්රමය යෙදූ අතර, ඒ යටතේ මුස්ලිම් නොවන ජනතාව ඔවුන්ගේම ආගමික බලධාරීන් විසින් පාලනය කරන ලදී. ලතින් පාලනයේ දිනවලින් ආපසු හැරවීමේදී, සයිප්රස් පල්ලියේ ප්රධානියා ග්රීක සයිප්රස් ජනගහනයේ නායකයා ලෙස ආයෝජනය කරන ලද අතර ක්රිස්තියානි ග්රීක සයිප්රස් සහ ඔටෝමාන් බලධාරීන් අතර මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස ක්රියා කළේය. මෙම තත්ත්වය සයිප්රස් පල්ලිය දිවයිනේ කතෝලික පල්ලියේ නිරන්තර ව්යාප්ති උත්සාහයන් අවසන් කිරීමට හැකි බව සහතික කළේය.[68] සයිප්රසයේ ඔටෝමාන් පාලනය සුල්තාන්වරුන්ගේ සහ ප්රාදේශීය නිලධාරීන්ගේ ස්වභාවයන් මත පදනම්ව සමහර විට උදාසීන, සමහර විට පීඩාකාරී විය.[69]
ඔටෝමාන් ආධිපත්යයේ කාලය පුරාම මුස්ලිම්වරුන් සහ කිතුනුවන්ගේ අනුපාතය උච්චාවචනය විය. 1777–78 දී, දිවයිනේ සිටි ක්රිස්තියානීන් 37,000 න් බහුතරය මුස්ලිම්වරුන් 47,000 ක් විය.[70] 1872 වන විට, දිවයිනේ ජනගහනය 144,000 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, මුස්ලිම්වරුන් 44,000 ක් සහ ක්රිස්තියානීන් 100,000 ක් ඇතුළත් විය.[71] ඔටෝමාන් බලධාරීන් විසින් කතෝලික ප්රජාවට ආගමික වශයෙන් පීඩා කිරීම හේතුවෙන්[72] ඇති වූ ක්රිප්ටෝ-කතෝලික ප්රජාවක් වන ලිනොබම්බකි ද ඇතුළුව, මුස්ලිම් ජනගහනයට බොහෝ ක්රිප්ටෝ-ක්රිස්තියානීන් ඇතුළත් විය;[72][73] මෙම ප්රජාව බ්රිතාන්ය පාලන සමයේදී තුර්කි සයිප්රස් ප්රජාවට ඒකාබද්ධ වනු ඇත.[74]
1821 දී ග්රීක නිදහස් යුද්ධය ආරම්භ වූ වහාම, ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් කිහිප දෙනෙකු ග්රීක හමුදාවන්ට එක්වීමට ග්රීසියට පිටත් විය. ඊට ප්රතිචාර වශයෙන්, සයිප්රසයේ ඔටෝමාන් ආණ්ඩුකාරවරයා සයිප්රසයේ අගරදගුරු, කයිප්රියානෝස් සහ තවත් බිෂොප්වරුන් හතර දෙනෙකු ඇතුළු ප්රමුඛ ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 486 දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන මරණ දඬුවම නියම කළේය.[75] 1828 දී, නූතන ග්රීසියේ පළමු ජනාධිපති අයෝනිස් කපොඩිස්ට්රියාස් සයිප්රසය ග්රීසිය සමඟ ඒකාබද්ධ කිරීම සඳහා කැඳවුම් කළ අතර, සුළු නැගිටීම් ගණනාවක් ඇති විය.[76] ඔටෝමාන් වැරදි පාලනයට ප්රතිචාර වශයෙන් ග්රීක සහ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් දෙදෙනාගේම නැගිටීම් ඇති වූ නමුත් ඒ කිසිවක් සාර්ථක වූයේ නැත. ඔටෝමාන් අධිරාජ්යය විසින් සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ නොසලකා හැරීමෙන් පසු, බොහෝ ජනතාවගේ සහ සැමවිටම සිටින බදු එකතු කරන්නන්ගේ දරිද්රතාවය ග්රීක ජාතිකවාදයට ඉන්ධන සැපයූ අතර, 20 වන සියවස වන විට අලුතින් ස්වාධීන වූ ග්රීසිය සමඟ ඒකාබද්ධ වීමේ අදහස ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් අතර ස්ථිරව මුල් බැස තිබුණි.[69]
ඔටෝමාන් පාලනය යටතේ, සංඛ්යාත්මකභාවය, පාසල් ඇතුළත් වීමේ සහ සාක්ෂරතා අනුපාත සියල්ල අඩු විය. ඔටෝමාන් පාලනය අවසන් වීමෙන් පසුව ඒවා යම් කාලයක් පැවතුන අතර පසුව විසිවන සියවස තුළ වේගයෙන් වැඩි විය.[77]
බ්රිතාන්ය සයිප්රසය
[සංස්කරණය]
රුසියානු-තුර්කි යුද්ධයෙන් (1877–1878) සහ බර්ලින් සම්මේලනයෙන් පසුව, සයිප්රසය බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යයට බදු දෙන ලද අතර එය 1878 දී එහි පරිපාලනය තථ්ය ලෙස භාර ගත්තේය (කෙසේ වෙතත්, ස්වෛරීභාවය අනුව, සයිප්රසය 1914 නොවැම්බර් 5 වන දින දක්වා ඊජිප්තුව සහ සුඩානය සමඟ නීත්යානුකූල ඔටෝමාන් භූමියක් ලෙස පැවතුනි)[78] බ්රිතාන්යය ඔටෝමාන් අධිරාජ්යය විය හැකි රුසියානු ආක්රමණවලින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා කඳවුරක් ලෙස භාවිතා කරන බවට සහතික වීම සඳහා හුවමාරුවක් ලෙස.[49]
දිවයින එහි යටත් විජිත මාර්ග සඳහා ප්රධාන හමුදා කඳවුරක් ලෙස බ්රිතාන්යයට සේවය කරනු ඇත. 1906 වන විට, ෆමගුස්ටා වරාය නිම කරන විට, සයිප්රසය, එවකට බ්රිතාන්යයේ වැදගත්ම විදේශීය සන්තකය වූ ඉන්දියාවට යන තීරණාත්මක ප්රධාන මාර්ගය වූ සූවස් ඇළට මුහුණලා පිහිටි උපායමාර්ගික නාවික මුරපොලක් විය. පළමු ලෝක යුද්ධය පුපුරා යාමෙන් සහ මධ්යම බලවතුන්ගේ පැත්තෙන් යුද්ධයට සම්බන්ධ වීමට ඔටෝමාන් අධිරාජ්යය තීරණය කිරීමෙන් පසුව, 1914 නොවැම්බර් 5 වන දින බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යය සයිප්රසය විධිමත් ලෙස ඈඳා ගත් අතර ඊජිප්තුවේ සහ සුඩානයේ ඔටෝමාන් කෙඩිවේට් සුල්තාන් රාජ්යයක් සහ බ්රිතාන්ය ආරක්ෂිත ප්රදේශයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කළේය.[78][49]
1915 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, බ්රිතාන්යය ග්රීසියේ පළමුවන කොන්ස්ටන්ටයින් රජු විසින් පාලනය කරන ලද ග්රීසියට සයිප්රසය පිරිනැමුවේ, ග්රීසිය බ්රිතාන්යයන්ගේ පැත්තෙන් යුද්ධයට සම්බන්ධ වී සර්බියාවේ සහාය ලබා ගැනීමේ කොන්දේසිය මත, 1913 මැයි මාසයේ සර්බෝ-ග්රීක ගිවිසුම යටතේ ඇගේ ගිවිසුම් බැඳීම් ඉටු කිරීම සඳහා ය.[79] එය ග්රීසියට සයිප්රසය සමඟ එනොසිස් ලබා ගැනීමේ ස්වර්ණමය “අවස්ථාවක්” ලබා දුන්නේය.[79] එසේ නොමැති නම්, සයිමිස් පරිපාලනය බ්රිතාන්ය යෝජනාව ප්රතික්ෂේප කළ විට එය “නැතිවූ අවස්ථාවක්” විය.[79]
1923 දී, ලෝසැන් ගිවිසුම යටතේ, නව තුර්කි ජනරජය සයිප්රසයට ඇති ඕනෑම අයිතියක් අත්හැර දැමූ අතර,[80] 1925 දී එය බ්රිතාන්ය ඔටුන්න හිමි යටත් විජිතයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.[49] දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී, බොහෝ ග්රීක සහ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් සයිප්රස් රෙජිමේන්තුවට ඇතුළත් විය.
මේ අතර, ග්රීක සයිප්රස් ජනගහනය බ්රිතාන්ය පරිපාලනය එනොසිස් වලට තුඩු දෙනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු විය. එනොසිස් පිළිබඳ අදහස ඓතිහාසිකව මෙගාලි අදහසේ කොටසක් වූ අතර, කොන්ස්ටන්ටිනෝපල්හි අගනුවරක් සහිත සයිප්රසය සහ කුඩා ආසියාව ඇතුළුව පැරණි ඔටෝමාන් අධිරාජ්යයේ විශාල ග්රීක ජනගහනයක් සිටින ප්රදේශ ආවරණය කරන ග්රීක රාජ්යයක විශාල දේශපාලන අභිලාෂයක් වූ අතර, සයිප්රස් ඕතඩොක්ස් පල්ලිය විසින් ක්රියාකාරීව අනුගමනය කරන ලද අතර, එහි සාමාජිකයින් ග්රීසියේ අධ්යාපනය ලැබීය. මෙම ආගමික නිලධාරීන්, ග්රීක හමුදා නිලධාරීන් සහ වෘත්තිකයන් සමඟ එක්ව, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් තවමත් මෙගාලි අදහස අනුගමනය කළ අතර, පසුව ගරිල්ලා සංවිධානය EOKA (එත්නිකි ඕර්ගනෝසිස් කයිප්රියන් ඇගොනිස්ටන් හෝ සයිප්රස් සටන්කරුවන්ගේ ජාතික සංවිධානය) සොයා ගත්හ.[81][82] ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් දූපත ඓතිහාසික වශයෙන් ග්රීක ලෙස සැලකූ අතර ග්රීසිය සමඟ එක්වීම ස්වභාවික අයිතියක් බව විශ්වාස කළහ.[83] 1950 ගණන්වලදී, එනොසිස් ලුහුබැඳීම ග්රීක ජාතික ප්රතිපත්තියේ කොටසක් බවට පත් විය.[84]
මුලදී, තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් බ්රිතාන්ය පාලනය දිගටම පවත්වාගෙන යාමට කැමැත්තක් දැක්වූහ.[85] කෙසේ වෙතත්, ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් එනොසිස් සඳහා කරන ලද ඉල්ලීම් නිසා ඔවුන් කලබලයට පත් වූ අතර, ක්රීට් තුර්කි ජාතිකයන් පිටව යාමට හේතු වූ ක්රීට් ජාතිකයන් ග්රීසිය සමඟ එක්වීම වළක්වා ගත යුතු පූර්වාදර්ශයක් ලෙස ඔවුන් දුටු බැවින්,[86][87] සහ EOKA හි සටන්කාමී ක්රියාකාරකම්වලට ප්රතිචාර වශයෙන් ඔවුන් බෙදීමට පක්ෂපාතී ස්ථාවරයක් ගත්හ.[88] තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් ද තමන් දිවයිනේ සුවිශේෂී ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් ලෙස සැලකූ අතර ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් ස්වයං නිර්ණය සඳහා වෙනම අයිතියක් ඇති බව විශ්වාස කළහ.[83] මේ අතර, 1950 ගණන්වලදී, තුර්කි නායක මෙන්ඩරෙස් සයිප්රසය "ඇනටෝලියාවේ දිගුවක්" ලෙස සැලකූ අතර, ජනවාර්ගික රේඛා ඔස්සේ සයිප්රසය බෙදීම ප්රතික්ෂේප කළ අතර මුළු දිවයිනම තුර්කියට ඈඳා ගැනීමට පක්ෂව සිටියේය. "සයිප්රසය තුර්කිය" යන අදහස මත ජාතිකවාදී සටන් පාඨ කේන්ද්රගත වූ අතර පාලක පක්ෂය සයිප්රසය එහි ආරක්ෂාවට අත්යවශ්ය තුර්කි නිජබිමේ කොටසක් ලෙස ප්රකාශ කළේය. තුර්කි සයිප්රස් ජනගහනය දූපත් වැසියන්ගෙන් 20% ක් පමණක් වීම ඈඳා ගැනීම කළ නොහැකි බව වටහා ගත් පසු, ජාතික ප්රතිපත්තිය බෙදීමට පක්ෂව වෙනස් කරන ලදී. 1950 ගණන්වල අගභාගයේ සිට 1960 ගණන් පුරාම පැවති තුර්කි සයිප්රස් සහ තුර්කි විරෝධතාවලදී "බෙදීම හෝ මරණය" යන සටන් පාඨය නිතර භාවිතා විය. සූරිච් සහ ලන්ඩන් සම්මන්ත්රණවලින් පසුව තුර්කිය සයිප්රස් රාජ්යයේ පැවැත්ම පිළිගන්නා බවත්, දිවයින බෙදීමට පක්ෂව එහි ප්රතිපත්තියෙන් ඈත් වන බවත් පෙනෙන්නට තිබුණද, තුර්කි සහ තුර්කි සයිප්රස් නායකයින්ගේ ඉලක්කය දිවයිනේ උතුරු කොටසේ ස්වාධීන තුර්කි රාජ්යයක් නිර්මාණය කිරීම ලෙස පැවතුනි.[89][90]
1950 ජනවාරි මාසයේදී, සයිප්රස් පල්ලිය පූජකවරුන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ සහ තුර්කි සයිප්රස් සහභාගීත්වයෙන් තොරව ජනමත විචාරණයක් සංවිධානය කළේය,[91] එහිදී සහභාගී වූ ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් 96% ක් එනෝසිස්ට පක්ෂව ඡන්දය දුන්හ.[92][93][94]:9 ග්රීකයෝ එකල මුළු දිවයිනේ ජනගහනයෙන් 80.2% ක් වූහ (සංගණනය 1946). ව්යවස්ථාවක් යටතේ සීමිත ස්වයං පාලනයක් බ්රිතාන්ය පරිපාලනය විසින් යෝජනා කරන ලද නමුත් අවසානයේ එය ප්රතික්ෂේප කරන ලදී. 1955 දී EOKA සංවිධානය ආරම්භ කරන ලද අතර, සන්නද්ධ අරගලය හරහා ග්රීසිය සමඟ එක්සත් වීමට උත්සාහ කළහ. ඒ සමඟම තක්සිම් හෙවත් බෙදීම ඉල්ලා සිටින තුර්කි ප්රතිරෝධක සංවිධානය (TMT) තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් විසින් ප්රතිවිරෝධකයක් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී.[95] බ්රිතාන්ය නිලධාරීන් තුර්කි භූගත සංවිධානයක් වන TMT නිර්මාණය කිරීම ද ඉවසා සිටියහ. 1958 ජූලි 15 දිනැති ලිපියකින් යටත් විජිත සඳහා රාජ්ය ලේකම්වරයා සයිප්රස් ආණ්ඩුකාරවරයාට උපදෙස් දී තිබුණේ තුර්කි රජය සමඟ බ්රිතාන්ය සබඳතාවලට හානි නොවන පරිදි නීති විරෝධී ක්රියාමාර්ග තිබියදීත් TMTට එරෙහිව ක්රියා නොකරන ලෙසයි.[90]
නිදහස සහ අන්තර්-වාර්ගික ප්රචණ්ඩත්වය
[සංස්කරණය]
බ්රිතාන්ය පාලන සමයේදී, දිවයිනේ අනාගතය ප්රමුඛ ජනවාර්ගික ප්රජාවන් දෙකක් වන 1960 දී ජනගහනයෙන් 77% ක් වූ ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් සහ ජනගහනයෙන් 18% ක් වූ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් අතර මතභේදයට තුඩු දුන් කාරණයක් බවට පත්විය. 19 වන සියවසේ සිට, ග්රීක සයිප්රස් ජනගහනය 1950 ගණන්වල ග්රීක ජාතික ප්රතිපත්තියක් බවට පත් වූ එනොසිස්, ග්රීසිය සමඟ එක්සත් වීම අනුගමනය කළහ.[96][97] තුර්කි සයිප්රස් ජනගහනය මුලින් බ්රිතාන්ය පාලනය දිගටම පවත්වාගෙන යාමට පක්ෂව කතා කළ අතර, පසුව දිවයින තුර්කියට ඈඳා ගැනීමට ඉල්ලා සිටි අතර, 1950 ගණන්වලදී තුර්කිය සමඟ එක්ව තක්සිම් ප්රතිපත්තියක්, සයිප්රසය බෙදා ගැනීම සහ උතුරේ තුර්කි දේශපාලනයක් නිර්මාණය කිරීම ස්ථාපිත කළහ.[98]
EOKA විසින් මෙහෙයවන ලද සන්නද්ධ ව්යාපාරයකින් පසුව, 1960 දී සයිප්රසයට නිදහස ලබා දෙන ලදී.[99] සූරිච් සහ ලන්ඩන් ගිවිසුමට අනුව, සයිප්රසය 1960 අගෝස්තු 16 වන දින නිල වශයෙන් නිදහස ලබා ගත් අතර, ඒ වන විට මුළු ජනගහනය 573,566 ක් විය; ඔවුන්ගෙන් 442,138 (77.1%) ග්රීක ජාතිකයන් වූ අතර, 104,320 (18.2%) තුර්කි ජාතිකයන් සහ 27,108 (4.7%) අනෙක් අය විය.[100] එක්සත් රාජධානිය ඇක්රොටිරි සහ ඩෙකෙලියා යන ස්වෛරී මූලික ප්රදේශ දෙක රඳවා ගත් අතර, රජයේ තනතුරු සහ රාජ්ය කාර්යාල වාර්ගික කෝටා මගින් වෙන් කරන ලද අතර, සුළුතර තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ට ස්ථිර නිෂේධ බලයක්, පාර්ලිමේන්තුවේ සහ පරිපාලනයේ 30% ක් ලබා දුන් අතර, මව්-රාජ්ය තුනට සහතික කිරීමේ අයිතිවාසිකම් ලබා දුන්නේය.
කෙසේ වෙතත්, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් පුරෝකථනය කරන ලද පරිදි බලය බෙදීම ඉක්මනින්ම දෙපාර්ශ්වයටම නීතිමය අවුල් සහගත තත්ත්වයන් සහ අතෘප්තියට හේතු වූ අතර, පිළිවෙලින් ග්රීසියේ සහ තුර්කියේ හමුදා සහාය ඇතිව ජාතිකවාදී සටන්කාමීන් නැවත පුහුණුව ආරම්භ කළහ. 1960 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව යටතේ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ට ලබා දී ඇති අයිතිවාසිකම් ඉතා පුළුල් බව ග්රීක සයිප්රස් නායකත්වය විශ්වාස කළ අතර, ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ට පක්ෂව ව්යවස්ථාව ප්රතිසංස්කරණය කිරීම, වෙනස්කම්වල නිවැරදිභාවය පිළිබඳව ජාත්යන්තර ප්රජාව ඒත්තු ගැන්වීම සහ සැලැස්ම පිළි නොගතහොත් දින කිහිපයකින් තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් ප්රචණ්ඩ ලෙස යටත් කර ගැනීම අරමුණු කරගත් ඇක්රිටාස් සැලැස්ම නිර්මාණය කළේය.[101] සයිප්රස් ජනාධිපති අගරදගුරු III වන මැකරියෝස් ව්යවස්ථාමය වෙනස්කම් සඳහා ඉල්ලා සිටි විට ආතතීන් උත්සන්න වූ අතර, එය තුර්කිය විසින් ප්රතික්ෂේප කරන ලදී[94]:17–20 සහ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් විසින් විරුද්ධ විය.[101]
1963 දෙසැම්බර් 21 වන දින ග්රීක සයිප්රස් පොලිසිය සම්බන්ධ සිදුවීමකදී තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් දෙදෙනෙකු මිය ගිය විට අන්තර් වාර්ගික ප්රචණ්ඩත්වය ඇති විය. ප්රචණ්ඩත්වය හේතුවෙන් තුර්කි ජාතිකයන් 364 දෙනෙකු සහ ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 174 දෙනෙකු මිය ගිය අතර,[102] තුර්කි සයිප්රස් හෝ මිශ්ර ගම්මාන 109 ක් විනාශ වූ අතර තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 25,000-30,000 ක් අවතැන් විය. අර්බුදයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස පරිපාලනයට තුර්කි සයිප්රස් ජනතාවගේ මැදිහත්වීම අවසන් වූ අතර එය එහි නීත්යානුකූලභාවය නැති කර ගත් බව ඔවුන් ප්රකාශ කළහ;[94]:56–59 මෙම සිදුවීමේ ස්වභාවය තවමත් මතභේදාත්මක ය. සමහර ප්රදේශවල, ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් රජයේ ගොඩනැගිලිවලට ගමන් කිරීම සහ ඇතුළු වීම වැළැක්වූ අතර, සමහර තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් තුර්කි සයිප්රස් පරිපාලනයේ ඉල්ලීම් හේතුවෙන් කැමැත්තෙන්ම ඉවත් විය.[103] තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් වාසස්ථානවල ජීවත් වීමට පටන් ගත්හ. ජනරජයේ ව්යුහය ඒකපාර්ශ්විකව මැකරියොස් විසින් වෙනස් කරන ලද අතර, UNFICYP හමුදා යෙදවීමත් සමඟ නිකොසියාව හරිත රේඛාව මගින් බෙදී ගියේය.[94]:56–59
1964 දී, අඛණ්ඩ සයිප්රස් අන්තර් වාර්ගික ප්රචණ්ඩත්වයට ප්රතිචාර වශයෙන් තුර්කිය සයිප්රසය ආක්රමණය කරන බවට තර්ජනය කළේය,[104] නමුත් ජුනි 5 වන දින එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ලින්ඩන් බී. ජොන්සන්ගේ දැඩි වචන සහිත විදුලි පණිවුඩයක් මගින් එය නතර කරන ලදී. එහි ප්රති ence ලයක් ලෙස සෝවියට් තුර්කි භූමිය ආක්රමණය කළහොත් එක්සත් ජනපදය තුර්කිය අසල නොසිටින බවට අනතුරු ඇඟවීය.[105] මේ අතර, 1964 වන විට, එනොසිස් ග්රීක ප්රතිපත්තියක් වූ අතර එය අත් නොහරිනු ඇත; එනොසිස් අවසාන ඉලක්කය විය යුතු බව මැකරියොස් සහ ග්රීක අගමැති ජෝර්ජියෝස් පැපන්ද්රියෝ එකඟ වූ අතර කොන්ස්ටන්ටයින් රජු සයිප්රසය "මව් රට සමඟ ඉක්මන් එකමුතුවක්" ප්රාර්ථනා කළේය. තුර්කි ආක්රමණයකට මුහුණ දීම සඳහා ග්රීසිය හමුදා 10,000 ක් සයිප්රසයට යැවීය.[106]
1963–64 අර්බුදය ප්රජාවන් දෙක අතර තවදුරටත් අන්තර් වාර්ගික ප්රචණ්ඩත්වය ඇති කළ අතර, තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 25,000 කට වැඩි පිරිසක් වාසස්ථානවලට[94]:56–59[107] අවතැන් කළ අතර ජනරජයේ තුර්කි සයිප්රස් නියෝජනය අවසන් කළේය.
1974 කුමන්ත්රණය, ආක්රමණය සහ බෙදීම
[සංස්කරණය]
1974 ජූලි 15 වන දින, ඩිමිට්රියෝස් අයොනිඩස් යටතේ ග්රීක හමුදා ජුන්ටාව සයිප්රසයේ කුමන්ත්රණයක් සිදු කළ අතර, එම දූපත ග්රීසිය සමඟ එක්සත් කළේය.[108][109][110] කුමන්ත්රණය ජනාධිපති III වන මැකරියෝස් බලයෙන් පහ කර ඔහු වෙනුවට එනෝසිස් ගැති ජාතිකවාදී නිකොස් සැම්ප්සන් පත් කළේය.[111] කුමන්ත්රණයට ප්රතිචාර වශයෙන්,[i] දින පහකට පසු, 1974 ජූලි 20 වන දින, තුර්කි හමුදාව 1960 සහතික ගිවිසුමෙන් ව්යවස්ථාමය පිළිවෙල යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට මැදිහත් වීමේ අයිතියක් උපුටා දක්වමින් දිවයින ආක්රමණය කළේය. මෙම සාධාරණීකරණය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ ජාත්යන්තර ප්රජාව විසින් ප්රතික්ෂේප කර ඇත.[117]
තුර්කි ගුවන් හමුදාව සයිප්රසයේ ග්රීක ස්ථාන වෙත බෝම්බ හෙලීම ආරම්භ කළ අතර, හොඳින් සන්නද්ධ තුර්කි සයිප්රස් කඳවුරු දිගු කලක් ස්ථාපිත කර තිබූ නිකෝසියා සහ කයිරේනියා අතර ප්රදේශයට පැරෂුට් භටයින් සිය ගණනක් හෙළන ලදී; කයිරේනියා වෙරළට ඔබ්බෙන් සිටියදී, තුර්කි හමුදා නැව් මිනිසුන් 6,000 ක් මෙන්ම ටැංකි, ට්රක් සහ සන්නද්ධ වාහන ගොඩ බැස්සවීය.[118][119]
දින තුනකට පසු, සටන් විරාමයකට එකඟ වූ විට,[120] තුර්කිය දිවයිනට හමුදා භටයින් 30,000 ක් ගොඩ බැස්සවූ අතර කයිරේනියාව, කයිරේනියාව නිකෝසියාවට සම්බන්ධ කරන කොරිඩෝව සහ නිකෝසියාවේ තුර්කි සයිප්රස් කාර්තුවම අල්ලා ගත්තේය.[120] ඇතන්ස්හි ජුන්ටාව සහ පසුව සයිප්රසයේ සැම්ප්සන් පාලනය බලයෙන් පහ විය. නිකෝසියාවේ, ග්ලැෆ්කොස් ක්ලරයිඩ්ස් තාවකාලිකව ජනාධිපති ධුරය භාර ගත්තේය.[120] නමුත් ජිනීවාහි සාම සාකච්ඡා වලින් පසුව, තුර්කි රජය ඔවුන්ගේ කයිරේනියා පාලම ශක්තිමත් කර අගෝස්තු 14 වන දින දෙවන ආක්රමණයක් ආරම්භ කළේය.[121] ආක්රමණයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස මෝර්ෆෝ, කාර්පාස්, ෆමගුස්ටා සහ මෙසාඕරියා තුර්කි පාලනය යටතට පත්විය.
ජාත්යන්තර පීඩනය සටන් විරාමයකට තුඩු දුන් අතර, ඒ වන විට දිවයිනෙන් 36% ක් තුර්කි ජාතිකයන් විසින් අත්පත් කරගෙන තිබූ අතර ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 180,000 ක් උතුරේ ඔවුන්ගේ නිවාසවලින් ඉවත් කර තිබුණි.[122] ඒ සමඟම, තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 50,000 ක් පමණ උතුරට අවතැන් වූ අතර අවතැන් වූ ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ගේ දේපළවල පදිංචි වූහ. තුර්කියට එරෙහි විවිධ සම්බාධක අතර, 1975 මැද භාගයේදී එක්සත් ජනපද කොන්ග්රසය 1974 දී සයිප්රසයේ තුර්කි ආක්රමණය අතරතුර එක්සත් ජනපදය විසින් සපයන ලද උපකරණ භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් තුර්කියට ආයුධ සම්බාධක පැනවීය.[123] 1963 සිට 1974 දක්වා පැවති සටන්වල ප්රතිඵලයක් ලෙස ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 1,534 ක්[124] සහ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 502 ක්[125] අතුරුදහන් විය.
ලන්ඩන් සහ සූරිච් ගිවිසුම්වලට අනුව එක්සත් රාජධානියේ පාලනය යටතේ පවතින ඇක්රොටිරි සහ ඩෙකෙලියා යන ස්වෛරී මූලික ප්රදේශ හැර, සයිප්රස් ජනරජයට එහි භෞමික ජලය සහ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය ඇතුළුව මුළු දිවයින පුරාම නීතිමය ස්වෛරීභාවයක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, දිවයින ඇත්ත වශයෙන්ම ප්රධාන කොටස් දෙකකට බෙදා ඇත: දකුණේ සහ බටහිරින් සයිප්රස් ජනරජයේ ඵලදායී පාලනය යටතේ ඇති ප්රදේශය සහ දිවයිනේ ප්රදේශයෙන් 59% ක් පමණ අඩංගු වන අතර උතුරේ,[126] ස්වයං ප්රකාශිත තුර්කි උතුරු සයිප්රස් ජනරජය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර, දිවයිනේ ප්රදේශයෙන් 36% ක් පමණ ආවරණය කරයි. දිවයිනේ ප්රදේශයෙන් තවත් 4% කට ආසන්න ප්රමාණයක් එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්වාරක්ෂක කලාපයෙන් ආවරණය වේ. ජාත්යන්තර ප්රජාව දිවයිනේ උතුරු කොටස තුර්කි හමුදා විසින් අල්ලාගෙන සිටින සයිප්රස් ජනරජයේ භූමියක් ලෙස සලකයි.[j] ජාත්යන්තර නීතිය යටතේ මෙම වාඩිලා ගැනීම නීති විරෝධී ලෙස සලකනු ලබන අතර සයිප්රසය යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජිකයෙකු වූ දා සිට EU භූමිය නීති විරෝධී ලෙස අත්පත් කර ගැනීමක් ලෙස සැලකේ.[132]
පශ්චාත්-බෙදීම
[සංස්කරණය]
1974 දෙසැම්බර් මාසයේදී ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය පිළිවෙල ප්රතිසංස්කරණය කිරීමෙන් සහ අගරදගුරු III වන මැකරියෝස් සයිප්රසයට නැවත පැමිණීමෙන් පසුව, තුර්කි හමුදා දිවයිනේ ඊසානදිග කොටස අල්ලාගෙන සිටියහ. 1983 දී, තුර්කි සයිප්රස් නායක රවුෆ් ඩෙන්ක්ටාස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් තුර්කි සයිප්රස් පාර්ලිමේන්තුව, තුර්කිය විසින් පමණක් පිළිගනු ලබන උතුරු සයිප්රස් තුර්කි ජනරජය (TRNC) ප්රකාශයට පත් කළේය.
1974 ගිම්හානයේ සිදුවීම් දිවයිනේ දේශපාලනය මෙන්ම ග්රීක-තුර්කි සබඳතා ආධිපත්යය දරයි. තුර්කි සහ තුර්කි සයිප්රස් රාජ්යයන්ගේ දිරිගැන්වීම මත උතුරේ තුර්කි පදිංචිකරුවන් පදිංචි කර ඇත. සයිප්රස් ජනරජය ඔවුන්ගේ පැමිණීම ජිනීවා සම්මුතිය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස සලකයි,[94]:56–59 ඒ අතර බොහෝ තුර්කි පදිංචිකරුවන් එතැන් සිට තුර්කිය සමඟ ඇති සබඳතා බිඳ දමා ඇති අතර ඔවුන්ගේ දෙවන පරම්පරාව සයිප්රසය ඔවුන්ගේ නිජබිම ලෙස සලකයි.[133]
.jpg)
තුර්කි ආක්රමණය, ඉන් පසුව ඇති වූ වාඩිලෑම සහ TRNC විසින් නිදහස ප්රකාශ කිරීම එක්සත් ජාතීන්ගේ යෝජනා මගින් හෙළා දැක ඇති අතර ඒවා සෑම වසරකම ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් නැවත තහවුරු කරනු ලැබේ.[134]
21 වන සියවස
[සංස්කරණය]
සයිප්රස් ආරවුල විසඳීමට ගත් උත්සාහයන් දිගටම පැවතුනි. 2004 දී, එවකට එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් කොෆි අනන් විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද අනන් සැලැස්ම සයිප්රස් පරිපාලන දෙකෙහිම ජනමත විචාරණයකට ඉදිරිපත් කරන ලදී. තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් 65% ක් සැලැස්මට පක්ෂව ඡන්දය දුන් අතර ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 74% ක් සැලැස්මට විරුද්ධව ඡන්දය දුන් අතර, එය තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ට අසමානුපාතිකව අනුග්රහය දැක්වූ බවත් තුර්කියට ජාතිය කෙරෙහි අසාධාරණ බලපෑමක් ලබා දුන් බවත් පැවසූහ.[135] සමස්තයක් වශයෙන්, ඡන්දදායකයින්ගෙන් 66.7% ක් අනන් සැලැස්ම ප්රතික්ෂේප කළහ.
2004 මැයි 1 වන දින, සයිප්රසය තවත් රටවල් නවයක් සමඟ යුරෝපීය සංගමයට එක් විය.[136] සයිප්රසය සමස්තයක් ලෙස යුරෝපා සංගමයට පිළිගනු ලැබුවද, සයිප්රස් ගැටළුව අවසන් විසඳුමක් ලැබෙන තෙක් උතුරු සයිප්රසයේ යුරෝපා සංගම් නීති අත්හිටුවා ඇත.
දෙපාර්ශ්වය අතර ගමන් කිරීමේ නිදහස වැඩි දියුණු කිරීමට උත්සාහ දරා ඇත. 2003 අප්රේල් මාසයේදී, උතුරු සයිප්රසය ඒකපාර්ශ්විකව මුරපොල සීමාවන් ලිහිල් කළ අතර, වසර 30 කට පසු පළමු වරට සයිප්රස් වැසියන්ට දෙපාර්ශ්වය අතර තරණය කිරීමට අවසර දුන්නේය.[137] 2008 මාර්තු මාසයේදී, සයිප්රස් ජනරජය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්වාරක්ෂක කලාපය අතර මායිමේ දශක ගණනාවක් තිස්සේ පැවති තාප්පයක් කඩා දමන ලදී.[138] නිකොසියාවේ හදවතෙහි ලෙඩ්රා වීදිය හරහා තාප්පය කපා ඇති අතර එය දිවයිනේ වසර 32 ක බෙදීමේ ප්රබල සංකේතයක් ලෙස සැලකේ. 2008 අප්රේල් 3 වන දින, ලෙඩ්රා වීදිය ග්රීක සහ තුර්කි සයිප්රස් නිලධාරීන් ඉදිරියේ නැවත විවෘත කරන ලදී.[139] 2015 දී දෙපාර්ශ්වය නැවත එක්වීමේ සාකච්ඡා නැවත ආරම්භ කළ අතර,[140] නමුත් ඒවා 2017 දී බිඳ වැටුණි.[141]
2019 පෙබරවාරි මාසයේදී යුරෝපීය සංගමය අනතුරු ඇඟවූයේ සයිප්රසය රුසියානු කතිපයාධිකාරීන්ට EU විදේශ ගමන් බලපත්ර අලෙවි කරන බවත්, එමඟින් සංවිධානාත්මක අපරාධ සින්ඩිකේට් වලට EU තුළට රිංගා ගැනීමට ඉඩ සලසන බවත්ය.[142] 2020 දී, කාන්දු වූ ලේඛන මගින් 2019 ජූලි මාසයේදී නීතිය වෙනස් කිරීමට පෙර සයිප්රස් පුරවැසිභාවය මිලදී ගත් ඇෆ්ගනිස්ථානය, චීනය, ඩුබායි, ලෙබනනය, රුසියානු සමූහාණ්ඩුව, සෞදි අරාබිය, යුක්රේනය සහ වියට්නාමය යන රටවලින් පැමිණි හිටපු සහ වත්මන් නිලධාරීන් පුළුල් පරාසයක් හෙළි විය.[143][144] 2020 සිට සයිප්රසය සහ තුර්කිය ඔවුන්ගේ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපවල ප්රමාණය සම්බන්ධයෙන් ආරවුලක නිරත වී ඇති අතර, එය ප්රදේශයේ තෙල් හා ගෑස් ගවේෂණය හේතුවෙන් ඇති වූ බව පෙනේ.[145]
2023 නොවැම්බර් මාසයේදී, ජාත්යන්තර විමර්ශන මාධ්යවේදීන්ගේ සම්මේලනය විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද සයිප්රස් රහස්ය දත්ත කාන්දුවෙන් පෙන්නුම් කළේ රටේ මූල්ය ජාලය රුසියානු කතිපයාධිකාරීන් සහ ක්රෙම්ලිනයේ ඉහළ පුද්ගලයින් සමඟ ශක්තිමත් සබඳතා පවත්වන බවත්, ව්ලැඩිමීර් පුටින්ගේ පාලනයට සහාය දක්වන බවත්ය.[146]
2024 ජූලි මාසයේදී, උතුරු සයිප්රසයේ තුර්කි ආක්රමණයේ 50 වන සංවත්සරයේදී, තුර්කි ජනාධිපති එර්ඩෝගන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් අනුමත කරන ලද ෆෙඩරල් රජයක් සඳහා වූ සැලැස්මක් ප්රතික්ෂේප කළ අතර සයිප්රසය තුළ වෙනම රාජ්ය දෙකක් තිබීමේ අදහසට සහාය දැක්වීය. ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් එර්ඩෝගන්ගේ රාජ්ය දෙකක යෝජනාව වහාම ප්රතික්ෂේප කළ අතර එය "ආරම්භක නොවන" එකක් ලෙස හැඳින්වීය.[147]
භූගෝලය
[සංස්කරණය]
සයිප්රසය මධ්යධරණී මුහුදේ තුන්වන විශාලතම දූපත වන අතර, ඉතාලියේ සිසිලි සහ සාඩීනියා දූපත් වලට පසුව, භූමි ප්රමාණය හා ජනගහනය යන දෙකෙන්ම එය පිහිටා ඇත. එය ලොව විශාලතම දූපත් අතරින් 80 වන ස්ථානය සහ ජනගහනය අනුව ලෝකයේ 51 වන ස්ථානය ද වේ. එහි කෙළවරේ සිට අවසානය දක්වා දිග කිලෝමීටර් 240 ක් සහ පළලම ස්ථානයේ පළල කිලෝමීටර් 100 ක් වන අතර තුර්කිය උතුරට කිලෝමීටර් 75 කි. එය 34° සහ 36° N අක්ෂාංශ සහ 32° සහ 35° E දේශාංශ අතර පිහිටා ඇත.
අනෙකුත් අසල්වැසි ප්රදේශ අතර නැගෙනහිර සහ ගිනිකොන දෙසින් ලෙබනනය සහ සිරියාව (පිළිවෙලින් කිලෝමීටර් 105 සහ 108), ඊශ්රායලය ගිනිකොන දෙසින් කිලෝමීටර් 200, ගිනිකොන දෙසින් ගාසා තීරය කිලෝමීටර් 427, ඊජිප්තුව දකුණින් කිලෝමීටර් 380 සහ වයඹ දෙසින් ග්රීසිය: කුඩා ඩොඩෙකේනියානු දූපතක් වන කැස්ටෙලොරිසෝ (මෙගිස්ටි) සිට කිලෝමීටර් 280 කිලෝමීටර්, රෝඩ්ස් දක්වා කිලෝමීටර් 400 සහ ග්රීක ප්රධාන භූමියට කිලෝමීටර් 800 කි. සයිප්රසය මහාද්වීප තුනක සන්ධිස්ථානයක පිහිටා ඇති අතර, සමහර මූලාශ්ර සයිප්රසය යුරෝපයේ ද,[148][149][150] සමහර මූලාශ්ර බටහිර ආසියාවේ සහ මැද පෙරදිග ද ස්ථානගත කරයි.[151]
දිවයිනේ භෞතික සහනය කඳු වැටි දෙකක් වන ට්රොඩෝස් කඳු සහ කුඩා කයිරේනියා කඳු වැටිය සහ ඒවා ආවරණය කරන මධ්යම තැනිතලාව වන මෙසාඕරියා විසින් ආධිපත්යය දරයි. මෙසාඕරියා තැනිතලාව දිවයිනේ දිගම වන පෙඩියෝස් ගඟෙන් ජලය බැස යයි. ට්රොඩෝස් කඳු දිවයිනේ දකුණු හා බටහිර කොටස් බොහොමයක් ආවරණය කරන අතර එහි ප්රදේශයෙන් අඩක් පමණ වේ. සයිප්රසයේ උසම ස්ථානය ට්රොඩෝස් කඳුවැටියේ මධ්යයේ මීටර් 1,952 (අඩි 6,404) ක ඔලිම්පස් කන්දයි. උතුරු වෙරළ තීරය දිගේ විහිදෙන පටු කයිරේනියා කඳුවැටිය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු ප්රදේශයක් අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, උන්නතාංශ අඩු වන අතර උපරිම වශයෙන් මීටර් 1,024 (අඩි 3,360) දක්වා ළඟා වේ. දූපත ඇනටෝලියන් තහඩුව තුළ පිහිටා ඇත.[152]
සයිප්රසයේ මධ්යධරණී වනාන්තර පරිසර කලාපය අඩංගු වේ.[153] එයට 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශක සාමාන්ය ලකුණු 7.06/10 ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් 59 වන ස්ථානයට පත්විය.[154]
භූ දේශපාලනික වශයෙන්, දිවයින ප්රධාන කොටස් හතරකට බෙදා ඇත. සයිප්රස් ජනරජය දිවයිනේ දකුණු තුනෙන් දෙකක් (59.74%) අල්ලා ගනී. උතුරු සයිප්රසයේ තුර්කි ජනරජය උතුරු තුන්වන කොටස (34.85%) අල්ලාගෙන සිටින අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ පාලනය යටතේ ඇති හරිත රේඛාව දෙක වෙන් කරන සහ දිවයිනෙන් 2.67% ක් ආවරණය කරන ස්වාරක්ෂක කලාපයක් සපයයි. අවසාන වශයෙන්, දිවයිනේ බ්රිතාන්ය ස්වෛරීභාවය යටතේ කඳවුරු දෙකක් ඇත: ඇක්රොටිරි සහ ඩෙකෙලියා, ඉතිරි 2.74% ආවරණය කරයි.
දේශගුණය
[සංස්කරණය]
සයිප්රසයේ උපනිවර්තන දේශගුණයක් ඇත - මධ්යධරණී සහ අර්ධ ශුෂ්ක වර්ගය (දිවයිනේ ඊසානදිග කොටසේ) - කොපන් දේශගුණික වර්ගීකරණයන් Csa සහ BSh,[155][156] ඉතා මෘදු ශීත (වෙරළ තීරයේ) සහ උණුසුම් සිට උණුසුම් ගිම්හාන දක්වා. දිවයිනේ මධ්යම කොටසේ ට්රූඩෝස් කඳුකරයේ පමණක් හිම පතනය විය හැකිය. ප්රධාන වශයෙන් ශීත ඍතුවේ දී වැසි ඇති වන අතර ගිම්හානය සාමාන්යයෙන් වියළි වේ.
යුරෝපීය සංගමයේ මධ්යධරණී කොටසේ උණුසුම්ම දේශගුණයක් සයිප්රසයේ ඇත.[157] වෙරළ තීරයේ සාමාන්ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය දිවා කාලයේදී 24 °C (75 °F) සහ රාත්රියේදී 14 °C (57 °F) පමණ වේ. සාමාන්යයෙන්, ගිම්හානය මාස අටක් පමණ පවතින අතර, අප්රේල් මාසයේ සිට දිවා කාලයේ සාමාන්ය උෂ්ණත්වය 21–23 °C (70–73 °F) සහ රාත්රියේ 11–13 °C (52–55 °F) වන අතර නොවැම්බර් මාසයේදී අවසන් වන්නේ දිවා කාලයේ සාමාන්ය උෂ්ණත්වය 22–23 °C (72–73 °F) සහ රාත්රියේ 12–14 °C (54–57 °F) සමඟිනි. ඉතිරි මාස හතර තුළ උෂ්ණත්වය සමහර විට 20 °C (68 °F) ඉක්මවයි.[158]
වෙරළ තීරයේ හිරු එළිය පැය වසරකට 3,200 ක් පමණ වන අතර, දෙසැම්බර් මාසයේ දිනකට සාමාන්යයෙන් පැය 5–6 ක හිරු එළියක් සිට ජූලි මාසයේදී සාමාන්යයෙන් පැය 12–13 දක්වා වේ.[159] මෙය යුරෝපයේ උතුරු අර්ධයේ නගරවලට වඩා දෙගුණයක් පමණ වේ; සංසන්දනය කිරීමේදී, ලන්ඩනයට වසරකට 1,540 ක් පමණ ලැබේ.[160] දෙසැම්බර් මාසයේදී ලන්ඩනයට පැය 50ක් පමණ හිරු එළිය ලැබෙන අතර[160] සයිප්රසයේ වෙරළබඩ ප්රදේශවලට පැය 180ක් පමණ හිරු එළිය ලැබේ (ලන්ඩනයේ මැයි මාසයේදී තරම්ම).
ජල සැපයුම
[සංස්කරණය]
සයිප්රසය නිදන්ගත ජල හිඟයකින් පීඩා විඳිති. ගෘහස්ථ ජලය සැපයීම සඳහා රට වැසි මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී, නමුත් පසුගිය වසර 30 තුළ සාමාන්ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය අඩු වී ඇත.[161] 2001 සහ 2004 අතර, අසාමාන්ය ලෙස අධික වාර්ෂික වර්ෂාපතනය ජල සංචිත ඉහළ යාමට හේතු වූ අතර, සැපයුම ඉල්ලුම ඉක්මවා ගිය අතර, 2005 ආරම්භය වන විට දිවයිනේ ජලාශවල මුළු ගබඩා ප්රමාණය සර්වකාලීන ඉහළම මට්ටමට ඉහළ යාමට ඉඩ සැලසීය. කෙසේ වෙතත්, එතැන් සිට ඉල්ලුම වාර්ෂිකව වැඩි වී ඇත - දේශීය ජනගහන වර්ධනය, විදේශිකයන් සයිප්රසයට සංක්රමණය වීම සහ සංචාරකයින් සංඛ්යාව නැරඹීම හේතුවෙන් - නිතර නිතර ඇතිවන නියඟ[161] හේතුවෙන් සැපයුම පහත වැටී ඇත (2006 යුරෝපීය තාප තරංගය, 2018 යුරෝපීය තාප තරංගය, 2019 යුරෝපීය තාප තරංග, 2022 යුරෝපීය තාප තරංග).
ගෘහස්ත සහ කෘෂිකාර්මික භාවිතය සඳහා ප්රධාන ජල මූලාශ්රය වේලි වේ; සයිප්රසයේ මුළු වේලි සහ ජලාශ 108 ක් ඇති අතර, මුළු ජල ගබඩා ධාරිතාව 330,000,000 m3 (1.2×1010 cu ft) පමණ වේ.[162] මෑත වසරවල දීර්ඝ නියඟයට මුහුණ දීම සඳහා ජල ලවණ ඉවත් කිරීමේ කම්හල් ක්රමයෙන් ඉදිකරමින් පවතී.
2001 සිට ගෘහස්ථ ජලයෙන් සියයට 50 ක් පමණ සපයා ඇති ජල ලවණ ඉවත් කිරීමේ කම්හල් නිර්මාණය කිරීම සඳහා රජය විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කර ඇත. තත්ත්වය පිළිබඳව මහජනතාව දැනුවත් කිරීම සහ මෙම වඩ වඩාත් හිඟ වන භාණ්ඩය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා ගෘහස්ථ ජල භාවිතා කරන්නන් වැඩි වගකීමක් භාර ගැනීමට දිරිමත් කිරීමට ද උත්සාහ දරා ඇත.[163]
තුර්කිය උතුරු සයිප්රසයට පානීය සහ වාරිමාර්ග ජලය සැපයීම සඳහා එහි දකුණු වෙරළ තීරයේ ඇනමූර් සිට සයිප්රසයේ උතුරු වෙරළ තීරය දක්වා මධ්යධරණී මුහුද යට ජල නල මාර්ගයක් ඉදිකර ඇත (උතුරු සයිප්රස් ජල සැපයුම් ව්යාපෘතිය බලන්න).
වෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව විශේෂ
[සංස්කරණය]සයිප්රසය සයිප්රස් මීයා, ගෝල්ඩන් ඕක් සහ සයිප්රස් කිහිරි ඇතුළු ආවේණික විශේෂ ගණනාවකට නිවහන වේ.
රජය සහ දේශපාලනය
[සංස්කරණය]
සයිප්රසය යනු ජනාධිපති ජනරජයකි. රාජ්යයේ සහ රජයේ ප්රධානියා වසර පහක කාලයක් සඳහා විශ්වීය ඡන්ද බලයේ ක්රියාවලියක් මගින් තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. විධායක බලය ක්රියාත්මක කරනු ලබන්නේ නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයට පැවරී ඇති ව්යවස්ථාදායක බලය සමඟින් වන අතර අධිකරණය විධායකය සහ ව්යවස්ථාදායකය යන දෙකෙන්ම ස්වාධීන වේ.
1960 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මඟින් ස්වාධීන විධායක, ව්යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ ශාඛා සහිත ජනාධිපති පාලන ක්රමයක් මෙන්ම තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ගේ අවශ්යතා ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති බර තැබූ බල බෙදාගැනීමේ අනුපාතයක් ඇතුළුව සංකීර්ණ චෙක්පත් සහ තුලන පද්ධතියක් සඳහා සපයා ඇත. විධායකය මෙහෙයවනු ලැබුවේ ග්රීක සයිප්රස් ජනාධිපතිවරයෙකු සහ තුර්කි සයිප්රස් උප ජනාධිපතිවරයෙකු විසිනි. එක් එක් ප්රජාවන් විසින් වසර පහක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ අතර, එක් එක් ප්රජාවන්ට ඇතැම් ආකාරයේ නීති සම්පාදනයන් සහ විධායක තීරණ සම්බන්ධයෙන් නිෂේධ බලය හිමි විය. ව්යවස්ථාදායක බලය රඳා පැවතියේ වෙනම ඡන්දදායකයින්ගේ ලැයිස්තු මත ද තේරී පත් වූ නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය මත ය.
1965 සිට, ප්රජාවන් දෙක අතර ගැටුම් වලින් පසුව, මන්ත්රී මණ්ඩලයේ තුර්කි සයිප්රස් ආසන හිස්ව පැවතුනි. 1974 දී තුර්කි හමුදාව දිවයිනේ උතුරු තුනෙන් කොටසක් අත්පත් කරගත් විට සයිප්රසය තථ්ය ලෙස බෙදී ගියේය. පසුව තුර්කි සයිප්රස්වරු 1983 දී තුර්කි උතුරු සයිප්රස් ජනරජය ලෙස නිදහස ප්රකාශ කළ නමුත් තුර්කිය විසින් පමණක් පිළිගනු ලැබීය. 1985 දී TRNC ව්යවස්ථාවක් සම්මත කර එහි පළමු මැතිවරණය පැවැත්වීය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සයිප්රස් දිවයින පුරා සයිප්රස් ජනරජයේ ස්වෛරීභාවය පිළිගනී.
2007 වන විට, නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයට සමානුපාතික නියෝජනයෙන් වසර පහක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 56 දෙනෙකු සහ ආර්මේනියානු, ලතින් සහ මැරොනයිට් සුළු ජාතීන් නියෝජනය කරන නිරීක්ෂක සාමාජිකයින් තිදෙනෙකු සිටියහ. තුර්කි ප්රජාවට ආසන විසිහතරක් වෙන් කරන ලද නමුත් 1964 සිට හිස්ව පවතී. දේශපාලන පරිසරය කොමියුනිස්ට් AKEL, ලිබරල් කොන්සර්වේටිව් ප්රජාතන්ත්රවාදී රැලිය, මධ්යස්ථ[164] ප්රජාතන්ත්රවාදී පක්ෂය සහ සමාජ-ප්රජාතන්ත්රවාදී EDEK විසින් ආධිපත්යය දැරීය.
2008 දී ඩිමිට්රිස් ක්රිස්ටෝෆියාස් රටේ පළමු කොමියුනිස්ට් රාජ්ය නායකයා බවට පත්විය. 2012–2013 සයිප්රස් මූල්ය අර්බුදයට සම්බන්ධ වීම හේතුවෙන්, ක්රිස්ටෝෆියාස් 2013 දී නැවත මැතිවරණයට ඉදිරිපත් නොවීය. 2013 ජනාධිපතිවරණයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස ඩිමොක්රටික් රැලි අපේක්ෂක නිකොස් ඇනස්ටේෂියඩ්ස් 57.48% ක ඡන්ද ප්රතිශතයක් දිනා ගත්තේය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, 2013 පෙබරවාරි 28 වන දින ඇනස්ටේෂියඩ්ස් දිවුරුම් දෙන ලදී. 2018 ජනාධිපතිවරණයේදී 56% ක ඡන්ද ප්රතිශතයක් ලබා ගනිමින් ඇනස්ටේෂියඩ්ස් නැවත තේරී පත් විය.[165][166] 2023 පෙබරවාරි 28 වන දින, 2023 ජනාධිපතිවරණ දෙවන වටයේ ජයග්රාහකයා වූ නිකොස් ක්රිස්ටෝඩොලයිඩ්ස් සයිප්රස් ජනරජයේ අටවන ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දෙන ලදී.[167]
පරිපාලන අංශ
[සංස්කරණය]සයිප්රස් ජනරජය දිස්ත්රික්ක හයකට බෙදා ඇත: නිකොසියා, ෆැමගුස්ටා, කයිරෙනියා, ලාර්නාකා, ලිමස්සොල් සහ පැෆොස්.[168]
එක්සත් බිම් සහ වාසස්ථාන
[සංස්කරණය]
සයිප්රසයේ එක්ස්ලේව් හතරක් ඇති අතර, ඒවා සියල්ලම ඩෙකෙලියාවේ බ්රිතාන්ය ස්වෛරී කඳවුරට අයත් භූමි ප්රදේශයකි. පළමු දෙක ඕර්මිදියා සහ සයිලොටිම්වෝ ගම්මාන වේ. තෙවැන්න ඩෙකෙලියා බලාගාරය වන අතර එය බ්රිතාන්ය මාර්ගයකින් කොටස් දෙකකට බෙදා ඇත. උතුරු කොටස EAC සරණාගත ජනාවාස වේ. මුහුද අසල පිහිටා තිබුණද, දකුණු කොටස ද එක්ස්ලේව් එකක් වන්නේ එයට තමන්ගේම භෞමික ජලය නොමැති නිසාය, ඒවා එක්සත් රාජධානියේ ජලයයි.[169]
එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්වාරක්ෂක කලාපය ඩෙකෙලියාවට එරෙහිව දිවෙන අතර එහි නැගෙනහිර පැත්තෙන් අයියොස් නිකොලාඕස් සිට නැවත ආරම්භ වන අතර තුනී ගොඩබිම් කොරිඩෝවකින් ඩෙකෙලියාවේ ඉතිරි කොටසට සම්බන්ධ වේ. ඒ අර්ථයෙන් ගත් කල, ස්වාරක්ෂක කලාපය දිවයිනේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි පැරලිම්නි ප්රදේශය නීති විරෝධී නොව තථ්ය, බාහිර ප්රදේශයක් බවට පත් කරයි.
විදේශ සබඳතා
[සංස්කරණය]සයිප්රස් ජනරජය පහත සඳහන් ජාත්යන්තර කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයෙකි: Australia Group, CN, CE, CFSP, EBRD, EIB, EU, FAO, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, ITUC, IDA, IFAD, IFC, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, IPU, ITU, MIGA, NAM, NSG, OPCW, OSCE, PCA, UN, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UPU, WCL, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTO.[170]
2024 ගෝලීය සාම දර්ශකයට අනුව, සයිප්රසය ලෝකයේ 88 වන සාමකාමීම රටයි.[171]
හමුදාව
[සංස්කරණය]
සයිප්රස් ජාතික ආරක්ෂක බළකාය යනු සයිප්රස් ජනරජයේ ප්රධාන හමුදා ආයතනයයි. එය ගොඩබිම්, ගුවන් සහ නාවික අංග සහිත ඒකාබද්ධ අවි බලකායකි. ඓතිහාසිකව සියලුම පිරිමි පුරවැසියන්ට ඔවුන්ගේ 17 වන උපන්දිනයෙන් පසු ජාතික ආරක්ෂක බළකායේ මාස 24 ක් සේවය කිරීමට අවශ්ය වූ නමුත් 2016 දී මෙම අනිවාර්ය සේවා කාලය මාස 14 දක්වා අඩු කරන ලදී.[172]
වාර්ෂිකව, ආසන්න වශයෙන් පුද්ගලයින් 10,000 ක් බඳවා ගැනීමේ මධ්යස්ථානවල පුහුණුව ලබා දෙනු ලැබේ. ඔවුන්ගේ ප්රදානය කරන ලද විශේෂත්වය අනුව බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගන්නා ලද අය විශේෂඥ පුහුණු කඳවුරුවලට හෝ මෙහෙයුම් ඒකකවලට මාරු කරනු ලැබේ.
2016 වන තෙක් සන්නද්ධ හමුදා ප්රධාන වශයෙන් බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම මත පදනම් වූ අතර, එතැන් සිට විශාල වෘත්තීය බඳවා ගැනීමේ ආයතනයක් සම්මත කර ගෙන ඇත (ΣΥΟΠ), එය බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීමේ සේවය අඩු කිරීම සමඟ ඒකාබද්ධව බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම සහ වෘත්තීය බඳවා ගැනීම අතර ආසන්න වශයෙන් 3:1 අනුපාතයක් ඇති කරයි.
නීතිය, යුක්තිය සහ මානව හිමිකම්
[සංස්කරණය]
සයිප්රස් පොලිසිය (ග්රීක: Αστυνομία Κύπρου, තුර්කි: Kıbrıs Polisi) යනු සයිප්රස් ජනරජයේ එකම ජාතික පොලිස් සේවය වන අතර එය 1993 සිට අධිකරණ හා මහජන සාමය පිළිබඳ අමාත්යාංශය යටතේ පවතී.[173]
"Freedom in World 2011" හි ෆ්රීඩම් හවුස් විසින් සයිප්රසය "නිදහස්" ලෙස ශ්රේණිගත කර ඇත.[174] 2011 ජනවාරි මාසයේදී, සයිප්රසයේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ප්රශ්නය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ වාර්තාවේ සඳහන් වූයේ, සයිප්රසයේ අඛණ්ඩ බෙදීම දිවයින පුරා මානව හිමිකම්වලට "චලනය වීමේ නිදහස, අතුරුදහන් වූ පුද්ගලයින්ගේ ප්රශ්නයට අදාළ මානව හිමිකම්, වෙනස්කම් කිරීම, ජීවත්වීමේ අයිතිය, ආගමික නිදහස සහ ආර්ථික, සමාජීය සහ සංස්කෘතික අයිතිවාසිකම් ඇතුළුව" බලපාන බවයි.[175] දිවයින බෙදීම කෙරෙහි නිරන්තරයෙන් අවධානය යොමු කිරීම සමහර විට අනෙකුත් මානව හිමිකම් ගැටළු වසන් කළ හැකිය.[176] ගණිකා වෘත්තිය බහුලව පවතින අතර, නැගෙනහිර යුරෝපයෙන් මිනිස් ජාවාරමේ ප්රධාන මාර්ගයක් ලෙස ලිංගික වෙළඳාමේ එහි භූමිකාව සම්බන්ධයෙන් දිවයින විවේචනයට ලක්ව ඇත.[177][178]
2014 දී, යුරෝපීය මානව හිමිකම් අධිකරණය විසින් තුර්කියට සයිප්රසයට ආක්රමණය සඳහා ඩොලර් මිලියන 100 කට වඩා වන්දි ගෙවන ලෙස නියෝග කරන ලදී;[179] අන්කාරා තීන්දුව නොසලකා හරින බව නිවේදනය කළේය.[180] 2014 දී, සයිප්රස් සරණාගතයින් පිරිසක් සහ යුරෝපීය පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරයෙකු, පසුව සයිප්රස් රජය සමඟ එක්වී, ජාත්යන්තර අධිකරණයට පැමිණිල්ලක් ගොනු කරමින්, තුර්කිය සෘජුව හෝ වක්රව එහි සිවිල් ජනගහනය අල්ලා ගත් භූමියට මාරු කිරීමෙන් ජිනීවා සම්මුතීන් උල්ලංඝනය කළ බවට චෝදනා කළේය. තුර්කිය විසින් අනුමත කරන ලද ජිනීවා සහ හේග් සම්මුතීන්හි අනෙකුත් උල්ලංඝනයන් පුරාවිද්යාඥ සොෆොක්ලීස් හඩ්ජිසව්වාස් "උතුරේ ග්රීක සහ ක්රිස්තියානි උරුමයන් සංවිධානාත්මකව විනාශ කිරීම" ලෙස හැඳින්වූ දෙයට සමානය.[181] මෙම උල්ලංඝනයන් අතර සංස්කෘතික වස්තු කොල්ලකෑම, පල්ලි හිතාමතාම විනාශ කිරීම, කලා කෘති නොසලකා හැරීම සහ වැදගත් ඓතිහාසික ස්ථානවල නම් වෙනස් කිරීම ඇතුළත් වන අතර, එය ස්මාරක සහ ස්ථාන පිළිබඳ ජාත්යන්තර කවුන්සිලය විසින් හෙළා දකින ලදී. මෙම ක්රියාවන් වාර්ගික පිරිසිදු කිරීමේ රාමුවක් තුළ උතුරු සයිප්රසයේ ග්රීක පැවැත්ම මකා දැමීමේ තුර්කි ප්රතිපත්තියක් මගින් පෙළඹී ඇති බව හඩ්ජිසව්වාස් ප්රකාශ කර ඇත. නමුත් සමහර අපරාධකරුවන් හුදෙක් කෑදරකමෙන් පෙළඹී ලාභ සොයමින් සිටිති.[181] කලා නීති විශේෂඥ ඇලෙස්සැන්ඩ්රෝ චෙචි, සංස්කෘතික උරුම විනාශය සහ ජනවාර්ගික පිරිසිදු කිරීම අතර ඇති සම්බන්ධය "ග්රීක සයිප්රස් දෘෂ්ටිකෝණය" ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර, එය PACE වාර්තා දෙකකින් ප්රතික්ෂේප කර ඇති බව ඔහු වාර්තා කරයි. සයිප්රසයේ සංස්කෘතික උරුමයන් විනාශ කිරීම සඳහා ග්රීක සහ තුර්කි සයිප්රස් ඒකාබද්ධ වගකීම චෙචි ප්රකාශ කරන අතර, ග්රීක සයිප්රස් අන්තවාදීන් අතේ තුර්කි සයිප්රස් උරුමය විනාශ කිරීම සඳහන් කරයි.[182]
ආර්ථිකය
[සංස්කරණය]
21 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, සයිප්රසය සමෘද්ධිමත් සේවා පාදක ආර්ථිකයක් ගැන පුරසාරම් දොඩමින් සිටි අතර එය 2004 දී යුරෝපීය සංගමයට සම්බන්ධ වූ රටවල් දහයෙන් ධනවත්ම රට බවට පත් කළේය.[183] කෙසේ වෙතත්, පසුව 2008 මූල්ය අර්බුදය සහ යුරෝ කලාපීය අර්බුදය හේතුවෙන් සයිප්රස් ආර්ථිකයට හානි සිදුවිය. 2012 ජුනි මාසයේදී, සයිප්රස් ජනප්රිය බැංකුවට සහාය වීම සඳහා විදේශ ආධාර වශයෙන් යුරෝ බිලියන 1.8 ක් අවශ්ය වනු ඇතැයි සයිප්රස් රජය නිවේදනය කළ අතර, ඉන් පසුව ෆිච් සයිප්රස් හි ණය ශ්රේණිගත කිරීම කුණු තත්ත්වයට පහත හෙලීය.[184] ෆිච් ප්රකාශ කළේ සයිප්රසයට තම බැංකුවලට සහාය වීම සඳහා අමතර යුරෝ බිලියන 4 ක් අවශ්ය වනු ඇති බවත්, පහත හෙලීමට ප්රධාන වශයෙන් හේතු වූයේ සයිප්රස් බැංකුව, සයිප්රස් ජනප්රිය බැංකුව සහ සයිප්රස්හි විශාලතම බැංකු තුන වන හෙලනික් බැංකුව ග්රීක රජයේ ණය අර්බුදයට නිරාවරණය වීමයි.[184]
2012–2013 සයිප්රස් මූල්ය අර්බුදය හේතුවෙන් 2013 මාර්තු මාසයේදී යුරෝ සමූහය සමඟ ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, සයිප්රස් ජනප්රිය බැංකුව කාලයත් සමඟ බිඳ වැටෙන "නරක" බැංකුවක් ලෙසත්, සයිප්රස් බැංකුව විසින් අවශෝෂණය කරන "හොඳ" බැංකුවක් ලෙසත් බෙදීමට හේතු විය. යුරෝපීය කොමිසම, යුරෝපීය මහ බැංකුව සහ බොහෝ විට "ට්රොයිකා" ලෙස හඳුන්වන ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලෙන් යුරෝ බිලියන 10 ක ඇපකරයක් සඳහා, සයිප්රස් රජයට රක්ෂිත නොවන තැන්පතු සඳහා සැලකිය යුතු කප්පාදුවක් පැනවීමට සිදු වූ අතර, එයින් විශාල ප්රමාණයක් සයිප්රසය බදු තෝතැන්නක් ලෙස භාවිතා කළ ධනවත් රුසියානුවන් විසින් දරනු ලැබීය. යුරෝ 100,000 හෝ ඊට අඩු රක්ෂිත තැන්පතුවලට බලපෑමක් සිදු නොවීය.[185][186][187]
2010 ගණන්වලදී සයිප්රසය විශ්මයජනක ආර්ථික ප්රකෘතියක් ඇති කළේය,[188] සහ 2023 ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, ඩොලර් 54,611 ක් වූ සයිප්රසයේ ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය දකුණු යුරෝපයේ ඉහළම අගය වන අතර එය යුරෝපීය සංගමයේ සාමාන්යයට වඩා තරමක් අඩුය.[189] සංචාරක ව්යාපාරය, මූල්ය සේවා සහ නැව්ගත කිරීම ආර්ථිකයේ සැලකිය යුතු කොටස් වන අතර, එහි අඩු බදු අනුපාත සහ ව්යාපාර කිරීමේ පහසුව හේතුවෙන් සයිප්රසය අක්වෙරළ ව්යාපාර කිහිපයක් සඳහා පදනමක් ලෙස සොයමින් සිටී. සයිප්රස් රජයන් යුරෝපීය සංගමයට ඇතුළත් වීමේ නිර්ණායක සපුරාලීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම හේතුවෙන් 1980 සහ 1990 ගණන්වල ශක්තිමත් වර්ධනයක් අත්කර ගන්නා ලදී.[190] සයිප්රස් රජය 2008 ජනවාරි 1 වන දින සයිප්රස් පවුම වෙනුවට යුරෝව ජාතික මුදල් ඒකකය ලෙස පිළිගත්තේය.[183]
සයිප්රසය බලශක්ති අන්තර් සම්බන්ධතා වලින් සම්පූර්ණයෙන්ම හුදකලා වූ අවසන් EU සාමාජිකයා වන අතර එය 2000 MW අධි වෝල්ටීයතා සෘජු ධාරා මුහුද යට විදුලි රැහැනක් වන EuroAsia Interconnector හරහා යුරෝපීය ජාලයට සම්බන්ධ වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.[191] EuroAsia Interconnector ග්රීක, සයිප්රස් සහ ඊශ්රායල විදුලි ජාල සම්බන්ධ කරනු ඇත. එය යුරෝපීය සංගමයේ පොදු උනන්දුවක් දක්වන ප්රමුඛ ව්යාපෘතියක් වන අතර ප්රමුඛතා විදුලි අධිවේගී මාර්ග අන්තර් සම්බන්ධක ව්යාපෘතියකි.[192][193]
මෑත වසරවලදී සයිප්රසයේ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයේ (EEZ) ඇෆ්රොඩයිට් ලෙස හැඳින්වෙන ප්රදේශයේ (ගවේෂණාත්මක විදුම් කොටස 12 හි) සැලකිය යුතු ප්රමාණයේ අක්වෙරළ ස්වාභාවික වායු සොයාගෙන ඇත,[194] ලිමසෝල් සිට දකුණින් 33°5'40″N සහ 32°59'0″E හි කිලෝමීටර් 175 ක් (සැතපුම් 109) පමණ වේ.[195] කෙසේ වෙතත්, තුර්කියේ අක්වෙරළ විදුම් සමාගම් 2013 සිට ස්වාභාවික ගෑස් සහ තෙල් සම්පත් දෙකටම ප්රවේශ වී ඇත.[196] සයිප්රසය 2003 දී ඊජිප්තුව සමඟත්, 2007 දී ලෙබනනය සමඟත්,[197] 2010 දී ඊශ්රායලය සමඟත් සමුද්රීය දේශසීමාව වෙන් කළේය.[198] 2011 අගෝස්තු මාසයේදී, එක්සත් ජනපදය පදනම් කරගත් සමාගමක් වන නොබල් එනර්ජි, බ්ලොක් එකේ වාණිජ සංවර්ධනය සම්බන්ධයෙන් සයිප්රස් රජය සමඟ නිෂ්පාදන බෙදාගැනීමේ ගිවිසුමකට එළඹුණි.[199]
සයිප්රසය තම අසල්වැසියන් සමඟ ඇති කර ගත් දේශසීමා ගිවිසුම් හඳුනා නොගන්නා තුර්කිය,[200] සයිප්රසය 12 වන කොටසේ කැණීම් ආරම්භ කිරීමට සැලසුම් කළහොත් තම නාවික හමුදා බලමුලු ගැන්වීමට තර්ජනය කළේය.[201] සයිප්රසයේ කැණීම් කටයුතු සඳහා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, යුරෝපා සංගමය සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සහාය ලැබී ඇති අතර, 2011 සැප්තැම්බර් 19 වන දින 12 වන කොටසේ කැණීම් කටයුතු කිසිදු සිදුවීමක් වාර්තා නොකර ආරම්භ විය.[202]
යටිතල ව්යුහය
[සංස්කරණය]
බ්රිතාන්ය පාලනයේ ඉතිරි කොටස වන, මාර්ගයේ වම් පසින් වාහන ධාවනය කරන EU රටවල් තුනෙන් එකක් පමණක් සයිප්රසය වේ. පැෆොස් සිට අයියා නාපා දක්වා වෙරළ තීරය දිගේ මෝටර් රථ මාලාවක් දිවෙන අතර, නිකොසියාවට අභ්යන්තරයට දිවෙන මෝටර් රථ දෙකක්, එකක් ලිමසෝල් සිට සහ එකක් ලාර්නාකා සිට දිව යයි.
ඒක පුද්ගල පුද්ගලික මෝටර් රථ හිමිකාරිත්වය ලෝකයේ 29 වන ඉහළම අගයයි.[203] 2006 දී සයිප්රස් ජනරජයේ පුද්ගලික හිමිකාරීත්වය සහිත වාහන 344,000 ක් පමණ තිබූ අතර මුළු ලියාපදිංචි මෝටර් රථ 517,000 ක් තිබුණි.[204] 2006 දී, යුරෝපීය සංගමයේ සංවර්ධන බැංකුවේ මූල්යමය සහාය ඇතිව, සයිප්රසය පුරා බස් සේවා සහ අනෙකුත් පොදු ප්රවාහනය වැඩිදියුණු කිරීමට සහ පුළුල් කිරීමට සැලසුම් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. 2010 දී නව බස් ජාලය ක්රියාත්මක කරන ලදී.[205]
සයිප්රසයට රජයේ පාලිත ප්රදේශවල ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපළ දෙකක් ඇත, කාර්යබහුල එකක් ලාර්නාකා හි සහ අනෙක පැෆොස් හි වේ.[206] අර්කන් ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපළ රාජ්ය නොවන පාලිත ප්රදේශවල ඇති එකම ක්රියාකාරී එකකි, නමුත් එහි ඇති සියලුම ජාත්යන්තර ගුවන් ගමන් සඳහා තුර්කියේ නැවතුම් ස්ථානයක් තිබිය යුතුය.[207]
දිවයිනේ ප්රධාන වරායන් වන්නේ භාණ්ඩ, මගී සහ කෲස් නැව් සඳහා සේවය කරන ලිමසෝල් සහ ලාර්නාකා ය.
රජය සතු විදුලි සංදේශ සමාගමක් වන සයිටා, දිවයිනේ බොහෝ විදුලි සංදේශ සහ අන්තර්ජාල සම්බන්ධතා කළමනාකරණය කරයි. කෙසේ වෙතත්, අංශයේ නියාමනය ඉවත් කිරීමෙන් පසුව, එපික්, කේබල්නෙට්, ඕටීනෙට් ටෙලිකොම්, ඔමේගා ටෙලිකොම් සහ ප්රයිම්ටෙල් ඇතුළු පුද්ගලික විදුලි සංදේශ සමාගම් කිහිපයක් මතු විය. සයිප්රසයේ රාජ්ය නොවන පාලිත ප්රදේශවල, ජංගම දුරකථන ජාලය පරිපාලනය කරන්නේ වෙනස් සමාගම් දෙකක්: ටර්ක්සෙල් සහ කේකේටීසී ටෙල්සිම්.
ජන විකාශනය
[සංස්කරණය]
සයිප්රස් ජනරජයේ වෙබ් අඩවියට අනුව, 2021 සංගණනයේදී රජයේ පාලිත ප්රදේශවල ජනගහනය 918,100 ක් වූ අතර, වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දිස්ත්රික්කය නිකොසියා (38%) වන අතර, පසුව ලිමසෝල් (28%) වේ.[208] නගර සභා හතකින් සමන්විත නිකොසියා මෙට්රොපොලිටන් ප්රදේශය, 255,309 ක ජනගහනයක් සහිත දිවයිනේ විශාලතම නාගරික ප්රදේශය වේ.[209]
1960 දෙසැම්බර් මාසයේදී සිදු කරන ලද සහ මුළු දිවයිනම ආවරණය වන පරිදි නිදහසින් පසු පළමු ජන සංගණනයට අනුව, සයිප්රසයේ මුළු ජනගහනය 573,566 ක් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 442,138 (77.1%) ග්රීක ජාතිකයන්, 104,320 (18.2%) තුර්කි ජාතිකයන් සහ 27,108 (4.7%) වෙනත් අය විය.[210][211] CIA ලෝක තොරතුරු පොතට අනුව 2001 දී මුළු සයිප්රස් ජනගහනයෙන් ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 77% ක්, තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 18% ක් සහ අනෙකුත් අය 5% ක් විය.[212][213]
1963 සහ 1974 අතර අන්තර්-වාර්ගික ජනවාර්ගික ආතතීන් හේතුවෙන්, දිවයින පුරා සංගණනයක් කළ නොහැකි දෙයක් ලෙස සලකනු ලැබීය. කෙසේ වෙතත්, සයිප්රස් රජය 1973 දී තුර්කි සයිප්රස් ජනගහනය නොමැතිව එකක් පැවැත්වීය.[214] මෙම සංගණනයට අනුව, ග්රීක සයිප්රස් ජනගහනය 482,000 ක් විය. වසරකට පසුව, 1974 දී, සයිප්රස් රජයේ සංඛ්යාලේඛන හා පර්යේෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සයිප්රසයේ මුළු ජනගහනය 641,000 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කළේය; ඔවුන්ගෙන් 506,000 (78.9%) ග්රීක ජාතිකයන් වූ අතර 118,000 (18.4%) තුර්කි ජාතිකයන් විය.[215] 1974 දී දිවයිනේ කොටසක් හමුදා අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව, සයිප්රස් රජය තවත් සංගණන හයක් සිදු කළේය: 1976, 1982, 1992, 2001, 2011 සහ 2021 දී; මේවාට දිවයිනේ රාජ්ය නොවන පාලන ප්රදේශවල පදිංචිව සිටි තුර්කි ජනගහනය බැහැර කරන ලදී.[211]
මීට අමතරව, සයිප්රස් ජනරජයේ විදේශීය ස්ථිර පදිංචිකරුවන් 110,200 ක්[216] සහ ඇස්තමේන්තුගත ලේඛනගත නොකළ නීතිවිරෝධී සංක්රමණිකයන් 10,000–30,000 ක් පමණ සිටිති.[217][213] 2011 වන විට, සයිප්රසයේ රුසියානු සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයින් 10,520 ක් ජීවත් වූහ.[218][219]
| ජාතිය | ජනගහනය (2011) |
|---|---|
 ග්රීසිය
|
29,321 |
 එක්සත් රාජධානිය
|
24,046 |
 රුමේනියාව
|
23,706 |
 බල්ගේරියාව
|
18,536 |
 පිලිපීනය
|
9,413 |
 රුසියාව
|
8,164 |
 ශ්රී ලංකාව
|
7,269 |
 වියට්නාමය
|
7,028 |
 සිරියාව
|
3,054 |
 ඉන්දියාව
|
2,933 |
උතුරු සයිප්රසය විසින් 2006 දී සිදු කරන ලද සංගණනයට අනුව, උතුරු සයිප්රසයේ ජීවත් වන පුද්ගලයින් 256,644 (නීතියෙන්) සිටියහ. 178,031 ක් උතුරු සයිප්රසයේ පුරවැසියන් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 147,405 ක් සයිප්රසයේ උපත ලැබූහ (උතුරෙන් 112,534; දකුණෙන් 32,538; සයිප්රසයේ කුමන ප්රදේශයෙන්ද යන්න 371 ක් සඳහන් කළේ නැත); තුර්කියේ උපත ලැබූ 27,333 ක්; එක්සත් රාජධානියේ උපත ලැබූ 2,482 ක් සහ බල්ගේරියාවේ උපත ලැබූ 913 ක්. සයිප්රසයේ උපන් පුරවැසියන් 147,405 දෙනාගෙන් 120,031 දෙනෙක් දෙමව්පියන් දෙදෙනාම සයිප්රසයේ උපත ලැබූ බව පවසති; 16,824 දෙනෙක් දෙමව්පියන් දෙදෙනාම තුර්කියේ උපත ලැබූ බව පවසති; 10,361 දෙනෙකු තුර්කියේ උපත ලැබූ එක් දෙමාපියෙකු සහ සයිප්රසයේ උපත ලැබූ එක් දෙමාපියෙකු සිටින බව පවසති.[220]
2010 දී, ජාත්යන්තර අර්බුද කණ්ඩායම ඇස්තමේන්තු කළේ දිවයිනේ මුළු ජනගහනය මිලියන 1.1 ක් වූ අතර,[221] එයින් උතුරේ පදිංචිකරුවන් 300,000 ක් සිටි බවත්, ඔවුන්ගෙන් අඩක් තුර්කියේ උපත ලැබූ හෝ එවැනි පදිංචිකරුවන්ගේ දරුවන් විය හැකි බවත්ය.[222]
සයිප්රසයේ පහත සංඛ්යාතවල Y-Dna හැප්ලොග් කණ්ඩායම් දක්නට ලැබේ: J (43.07%, J1 6.20% ද ඇතුළුව ), E1b1b (20.00%), R1 (12.30%, R1b 9.2% ද ඇතුළුව ), F (9.20%), I (7.70%), K (4.60%), A (3.10%).[223] J, K, F සහ E1b1b හැප්ලොග් කණ්ඩායම් මැද පෙරදිග, උතුරු අප්රිකාව සහ යුරෝපය තුළ විවිධ ව්යාප්තියක් සහිත පෙළපත් වලින් සමන්විත වේ.
සයිප්රසයෙන් පිටත එක්සත් රාජධානිය, ඕස්ට්රේලියාව, කැනඩාව, එක්සත් ජනපදය, ග්රීසිය සහ තුර්කිය යන රටවල සැලකිය යුතු හා සමෘද්ධිමත් ඩයස්පෝරාවන් - ග්රීක සයිප්රස් ඩයස්පෝරාවක් සහ තුර්කි සයිප්රස් ඩයස්පෝරාවක් - ඇත.
යුරෝපීය කවුන්සිලයට අනුව, සයිප්රසයේ ආසන්න වශයෙන් 1,250 ක් පමණ රුමේනියානු ජනතාව ජීවත් වෙති.[224]
| Rank | දිස්ත්රික්කය | Pop. | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | නිකොසියා | නිකොසියා | 173,175 | ||||||
| 2 | ලිමස්සොල් | ලිමස්සොල් | 124,054 | ||||||
| 3 | ස්ට්රොවොලොස් | නිකොසියා | 71,123 | ||||||
| 4 | ලාර්නාකා | ලාර්නාකා | 68,194 | ||||||
| 5 | ලකටමියා | නිකොසියා | 53,273 | ||||||
| 6 | ඇගියෝස් අතනාසියෝස් | ලිමස්සොල් | 42,936 | ||||||
| 7 | ෆැමගුස්ටා | ෆැමගුස්ටා | 42,526 | ||||||
| 8 | පැෆොස් | පැෆොස් | 37,297 | ||||||
| 9 | කයිරෙනියා | කයිරෙනියා | 33,207 | ||||||
| 10 | පැරාලිම්නි | ෆැමගුස්ටා | 31,709 | ||||||
ආගම
[සංස්කරණය]
ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් කිතුනුවන් ලෙස හඳුනා ගනී, විශේෂයෙන් ග්රීක ඕතඩොක්ස්,[228][229] නමුත් බොහෝ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් සුන්නි ඉස්ලාමයේ අනුගාමිකයන් වේ. සයිප්රසයේ පළමු ජනාධිපති, III වන මැකරියෝස්, අගරදගුරු පදවියක් විය.
ලාර්නාකා ලුණු විල අසල පිහිටි හලා සුල්තාන් ටෙක්කේ මුස්ලිම්වරුන්ගේ වන්දනා ගමනකි.
රජයේ පාලිත ප්රදේශවල සිදු කරන ලද 2001 සංගණනයට අනුව,[230] ජනගහනයෙන් 94.8% ක් නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස්, 0.9% ආර්මේනියානු සහ මැරොනයිට්, 1.5% ලතින් කතෝලික, 1.0% එංගලන්ත පල්ලිය සහ 0.6% මුස්ලිම් විය. සයිප්රසයේ යුදෙව් ප්රජාවක් ද ඇත. ඉතිරි 1.3% වෙනත් ආගමික නිකායන්ට අනුගත වූ හෝ ඔවුන්ගේ ආගම ප්රකාශ කළේ නැත. ග්රීක ඕතඩොක්ස්, ආර්මේනියානු අපෝස්තලික පල්ලිය සහ මැරොනයිට් සහ ලතින් කතෝලික යන දෙකම ව්යවස්ථානුකූලව පිළිගත් නිකායන් වන අතර බදු වලින් නිදහස් වේ.[231]
භාෂා
[සංස්කරණය]
සයිප්රසයේ නිල භාෂා දෙකක් ඇත, ග්රීක සහ තුර්කි.[232] ආර්මේනියානු සහ සයිප්රස් මැරොනයිට් අරාබි සුළුතර භාෂා ලෙස පිළිගැනේ.[233][234] නිල තත්ත්වය නොමැතිව වුවද, ඉංග්රීසි බහුලව කතා කරන අතර මාර්ග සංඥා සහ පොදු දැන්වීම් සහ වෙළඳ දැන්වීම්වල බහුලව දක්නට ලැබේ.[235] 1960 වන තෙක් බ්රිතාන්ය යටත් විජිත පාලනය සහ ලින්ගුවා ෆ්රැන්කා කාලය තුළ ඉංග්රීසි එකම නිල භාෂාව වූ අතර 1989 වන තෙක් අධිකරණවල සහ 1996 වන තෙක් නීති සම්පාදනයේ දී (තථ්ය) භාවිතා කරන ලදී.[236] 2010 දී, සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් 80.4% ක් දෙවන භාෂාවක් ලෙස ඉංග්රීසි භාෂාව පිළිබඳ ප්රවීණතාවයක් දැක්වූහ.[237] රටේ සුළු ජාතීන්, පශ්චාත් සෝවියට් රටවල පදිංචිකරුවන් සහ පුරවැසියන් සහ පොන්ටික් ග්රීකයන් අතර රුසියානු භාෂාව බහුලව කතා කෙරේ. ඉංග්රීසි සහ ග්රීක භාෂාවෙන් පසුව, විශේෂයෙන් ලිමසෝල් සහ පැෆොස් හි සාප්පු සහ අවන්හල්වල බොහෝ සංඥා මත භාවිතා කරන තුන්වන භාෂාව රුසියානු භාෂාවයි. ඊට අමතරව, 2006 දී, ජනගහනයෙන් 12% ක් ප්රංශ කතා කළ අතර 5% ක් ජර්මානු කතා කළහ.[238]
ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ගේ එදිනෙදා කතා කරන භාෂාව සයිප්රස් ග්රීක වන අතර තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ගේ භාෂාව සයිප්රස් තුර්කි වේ.[236] මෙම ස්වභාෂා දෙකම ඔවුන්ගේ සම්මත ලේඛනවලට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ.[236]
අධ්යාපනය
[සංස්කරණය]
රාජ්ය හා පෞද්ගලික අධ්යාපනය ලබා දෙන ඉතා දියුණු ප්රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්යාපන ක්රමයක් සයිප්රසයේ ඇත. ඉහළ ගුණාත්මක භාවයෙන් යුත් ඉගැන්වීමට හේතු විය හැක්කේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 7% කට ආසන්න ප්රමාණයක් අධ්යාපනය සඳහා වැය වන අතර එමඟින් ඩෙන්මාර්කය සහ ස්වීඩනය සමඟ යුරෝපා සංගමයේ අධ්යාපනය සඳහා ඉහළම වියදම් කරන්නන් තිදෙනාගෙන් එකක් සයිප්රසය බවට පත් වේ.[239] 2025 දී සයිප්රසය ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 25 වන ස්ථානයට පත්විය.[240][241]
රාජ්ය පාසල් සාමාන්යයෙන් පෞද්ගලික අංශයේ ආයතනවලට අධ්යාපනයේ ගුණාත්මකභාවය අනුව සමාන ලෙස සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, රාජ්ය උසස් පාසල් ඩිප්ලෝමාවක වටිනාකම සීමා වන්නේ, එක් එක් මාතෘකාව සඳහා ලබා ගන්නා ශ්රේණි අවසාන ශ්රේණියෙන් 25% ක් පමණ වන අතර, ඉතිරි 75% ගුරුවරයා විසින් අධ්යයන වාරය තුළ පවරනු ලබන අතර, අවම විනිවිදභාවයකින් යුක්තවය. සයිප්රස් විශ්ව විද්යාල (ග්රීසියේ විශ්ව විද්යාල වැනි) උසස් පාසල් ශ්රේණි සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ඇතුළත් වීමේ අරමුණු සඳහා නොසලකා හරියි. විශ්ව විද්යාල පැමිණීම සඳහා උසස් පාසල් ඩිප්ලෝමාවක් අනිවාර්ය වුවද, ඇතුළත් කිරීම් තීරණය කරනු ලබන්නේ සියලුම විශ්ව විද්යාල අපේක්ෂකයින් ගත යුතු මධ්යම පරිපාලනය කරන ලද විශ්ව විද්යාල ප්රවේශ විභාගවල ලකුණු මත පමණි.
සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් ග්රීක, බ්රිතාන්ය, තුර්කි, අනෙකුත් යුරෝපීය සහ උතුරු ඇමරිකානු විශ්ව විද්යාල වලින් උසස් අධ්යාපනය ලබති. වර්තමානයේ සයිප්රසයේ [කවදාද?] EU හි ඉහළ මට්ටමේ අධ්යාපනයක් ලබා ඇති වැඩ කරන වයසේ පුරවැසියන්ගෙන් ඉහළම ප්රතිශතය 30% ක් වන අතර එය ෆින්ලන්තයේ 29.5% ට වඩා ඉදිරියෙන් සිටී. ඊට අමතරව, එහි ජනගහනයෙන් 25-34 අතර 47% ක් තෘතීයික අධ්යාපනය ලබා ඇති අතර එය EU හි ඉහළම අගයයි. සයිප්රස් සිසුන්ගේ ශරීරය ඉතා ජංගම වන අතර, 78.7% ක් සයිප්රසයෙන් පිටත විශ්ව විද්යාලයක අධ්යාපනය ලබති.
සංස්කෘතිය
[සංස්කරණය]
ග්රීක සහ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් බොහෝ සංස්කෘතික ලක්ෂණ බෙදා ගන්නා අතරම, යම් යම් වෙනස්කම් ද ඇත. සාම්ප්රදායික ආහාර කිහිපයක් (සෞව්ලා සහ හැලූමි වැනි) සහ පාන වර්ග සමාන වේ,[242] මෙන්ම ප්රකාශන සහ ජීවන ක්රම. ආගන්තුක සත්කාරය සහ අමුත්තන් හෝ වෙනත් අය සඳහා ආහාර සහ පාන වර්ග මිලදී ගැනීම හෝ පිරිනැමීම දෙදෙනා අතරම පොදු වේ. ප්රජාවන් දෙකෙහිම, සංගීතය, නැටුම් සහ කලාව සමාජ ජීවිතයේ අනිවාර්ය අංග වන අතර බොහෝ කලාත්මක, වාචික සහ වාචික නොවන ප්රකාශන, ට්සිෆ්ටෙටෙලි වැනි සාම්ප්රදායික නැටුම්, නර්තන ඇඳුම්වල සමානකම් සහ සමාජ ක්රියාකාරකම් කෙරෙහි තබා ඇති වැදගත්කම ප්රජාවන් අතර බෙදා ගැනේ.[243] කෙසේ වෙතත්, ප්රජාවන් දෙකටම වෙනස් ආගම් සහ ආගමික සංස්කෘතීන් ඇත, ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් සාම්ප්රදායිකව ග්රීක ඕතඩොක්ස් වන අතර තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් සාම්ප්රදායිකව සුන්නි මුස්ලිම්වරුන් වන අතර එය සංස්කෘතික හුවමාරුවට අර්ධ වශයෙන් බාධා කර ඇත.[244] ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ට ග්රීසියෙන් සහ ක්රිස්තියානි ආගමෙන් බලපෑම් ඇති අතර තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ට තුර්කියෙන් සහ ඉස්ලාමයෙන් බලපෑම් ඇත.
ලිමසෝල් කානිවල් උත්සවය යනු සයිප්රසයේ ලිමසෝල් හි පැවැත්වෙන වාර්ෂික සැණකෙළියකි. සයිප්රසයේ ඉතා ජනප්රිය මෙම උත්සවය 20 වන සියවසේදී හඳුන්වා දෙන ලදී.[245]
කලාව
[සංස්කරණය]
කොයිරොකොයිටියා සහ ලෙම්පා ගම්මානවල කැල්කොලිතික් යුගයේ කැටයම් කරන ලද රූප මාලාවක් සොයා ගැනීමෙන් පසු සයිප්රසයේ කලා ඉතිහාසය වසර 10,000ක් දක්වා දිවෙන බව පැවසිය හැකිය.[246] මධ්යතන යුගයේ උසස් තත්ත්වයේ ආගමික නිරූපක සිතුවම් මෙන්ම බොහෝ පින්තාරු කරන ලද පල්ලි සඳහා මෙම දූපත නිවහන වේ. ලතින් ආධිපත්යය පැවති යුගයේදී (1191–1571) දිවයිනට හඳුන්වා දුන් ප්රංශ ගොතික් සහ ඉතාලි පුනරුදයෙන් සයිප්රස් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට දැඩි ලෙස බලපෑම් එල්ල විය.
අවම වශයෙන් 14 වන සියවසේ සිට පැවත එන ප්රසිද්ධ සාම්ප්රදායික කලාවක් වන්නේ ලෙෆ්කර ගම්මානයෙන් ආරම්භ වූ ලෙෆ්කර ලේස් ය. ලෙෆ්කර ලේස් යුනෙස්කෝව විසින් අස්පෘශ්ය සංස්කෘතික උරුමයක් (ICH) ලෙස පිළිගෙන ඇති අතර, එය සුවිශේෂී නිර්මාණ රටා සහ එහි සංකීර්ණ, කාලය ගතවන නිෂ්පාදන ක්රියාවලිය මගින් සංලක්ෂිත වේ. ලෙෆ්කර වලින් ආරම්භ වූ තවත් දේශීය කලා ආකාරයක් වන්නේ සයිප්රස් ෆිලිග්රී (දේශීයව ට්රයිෆූරේනියෝ ලෙස හඳුන්වන) නිෂ්පාදනයයි, එය ඇඹරුණු රිදී නූල් වලින් සාදන ලද ආභරණ වර්ගයකි.
නූතන කාලයේ සයිප්රස් කලා ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ වැනීසියේ ලලිත කලා ඇකඩමියේ අධ්යාපනය ලැබූ චිත්ර ශිල්පී වාසිලිස් වර්යොනයිඩස් (1883–1958) සමඟිනි.[247] නූතන සයිප්රස් කලාවේ ආරම්භක පියවරුන් දෙදෙනා වූයේ ලන්ඩනයේ රාජකීය කලා විද්යාලයේ අධ්යාපනය ලැබූ ඇඩමන්ටියෝස් ඩයමන්ටිස් (1900–1994) සහ ලන්ඩනයේ ශාන්ත මාටින් කලා පාසලේ අධ්යාපනය ලැබූ ක්රිස්ටෝෆොරොස් සැව්වා (1924–1968) ය.[248] 1960 දී, සැව්වා වේල්ස් කලාකරු ග්ලින් හියුස් සමඟ එක්ව, අලුතින් පිහිටුවන ලද සයිප්රස් ජනරජයේ පළමු ස්වාධීන සංස්කෘතික මධ්යස්ථානය වන අපෝෆසිස් [තීරණය] ආරම්භ කළේය. 1968 දී, 34 වන වැනීසියේ බයිනාලයේ පැවති එහි සමාරම්භක මණ්ඩපයේ සයිප්රසය නියෝජනය කළ කලාකරුවන් අතර සැව්වා ද විය. ඉංග්රීසි සයිප්රස් කලාකරු ග්ලින් හියුස් සංරක්ෂණය කළ පිටුව 19 ජූනි 2021 1931–2014 හිදී පැවැත්වීය.[249] බොහෝ ආකාරවලින් මෙම කලාකරුවන් දෙදෙනා පසුකාලීන සයිප්රස් කලාව සඳහා සැකිල්ල සකස් කළ අතර ඔවුන්ගේ කලාත්මක ශෛලීන් සහ ඔවුන්ගේ අධ්යාපනයේ රටා දෙකම අද දක්වාම බලගතු ලෙස පවතී. විශේෂයෙන් බොහෝ සයිප්රස් කලාකරුවන් තවමත් එංගලන්තයේ[250] පුහුණුව ලබන අතර අනෙක් අය ග්රීසියේ කලා පාසල්වල සහ සයිප්රස් කලා විද්යාලය, නිකෝසියා විශ්ව විද්යාලය සහ ෆ්රෙඩ්රික් තාක්ෂණ ආයතනය වැනි දේශීය කලා ආයතනවල පුහුණුව ලබති.
සයිප්රස් කලාවේ එක් ලක්ෂණයක් වන්නේ රූපමය සිතුවම් කෙරෙහි ඇති නැඹුරුවයි, නමුත් සංකල්පීය කලාව කලා "ආයතන" ගණනාවක් සහ විශේෂයෙන් නිකොසියා නාගරික කලා මධ්යස්ථානය විසින් දැඩි ලෙස ප්රවර්ධනය කරනු ලැබේ. සියලුම ප්රධාන නගරවල නාගරික කලාගාර පවතින අතර විශාල හා සජීවී වාණිජ කලා දර්ශනයක් ඇත.
අනෙකුත් කැපී පෙනෙන ග්රීක සයිප්රස් කලාකරුවන් අතර පැනයියෝටිස් කලෝර්කෝටි, නිකොස් නිකොලයිඩ්ස්, ස්ටැස් පරස්කොස්, ටෙලිමචොස් කන්තෝස් සහ ක්රිස් අචිලියොස් ඇතුළත් වේ; සහ තුර්කි සයිප්රස් කලාකරුවන් අතර ඉස්මෙට් ගුනි, රුසෙන් අටකන් සහ මුට්ලු චර්කෙස් ඇතුළත් වේ.
සංගීතය
[සංස්කරණය]
සයිප්රස්හි සාම්ප්රදායික ජන සංගීතයට ග්රීක, තුර්කි සහ අරාබි සංගීතය සමඟ පොදු අංග කිහිපයක් ඇත, ඒ සියල්ල බයිසැන්තියානු සංගීතයෙන් පැවත එන අතර, ටිලිර්කෝටිස්සා වැනි ග්රීක සයිප්රස් සහ තුර්කි සයිප්රස් නැටුම් මෙන්ම මැද පෙරදිග ආභාෂය ලැබූ ට්සිෆ්ටෙටෙලි සහ අරපීස් ද ඇතුළත් වේ. සාම්ප්රදායික මංගල්යයන් සහ සැමරුම් වලදී බොහෝ විට ඉදිරිපත් කරන චැටිස්ටා ලෙස හැඳින්වෙන සංගීත කාව්ය ආකාරයක් ද ඇත. සයිප්රස් ජන සංගීතය සමඟ බහුලව සම්බන්ධ වන උපකරණ වන්නේ වයලීනය ("ෆකියොලින්"), ලුට් ("ලවුටෝ"), සයිප්රස් නළාව (පිත්කිව්ලින්), ඕඩ් ("ඕටි"), කැනොනාකි සහ බෙර වාදනය ("ටැම්බූට්සියා" ඇතුළුව) ය. සාම්ප්රදායික සයිප්රස් සංගීතයට සම්බන්ධ රචනාකරුවන් අතර සොලොන් මයිකල්ඩීස්, මාරියොස් ටෝකාස්, එවාගෝරස් කරගේයෝර්ගිස් සහ සැව්වාස් සැලයිඩ්ස් ඇතුළත් වේ. සංගීතඥයන් අතර ප්රශංසනීය පියානෝ වාදක සයිප්රියන් කට්සාරිස්, නිර්මාපක ඇන්ඩ්රියාස් ජී. ඕර්ෆනයිඩස් සහ යුරෝපීය සංස්කෘතික ප්රාග්ධන මුලපිරීමේ නිර්මාපකයෙකු සහ කලා අධ්යක්ෂක මාරියොස් ජොආනූ එලියා ද වෙති.
සයිප්රසයේ ජනප්රිය සංගීතය සාමාන්යයෙන් ග්රීක ලයිකා දර්ශනයෙන් බලපෑමට ලක් වේ; මෙම ප්රභේදයේ වාදනය කරන කලාකරුවන් අතර ජාත්යන්තර ප්ලැටිනම් තරුවක් වන ඇනා විසි,[251][252][253][254] එව්රිඩිකි සහ සර්බෙල් ඇතුළත් වේ. හිප් හොප් සහ ආර් ඇන්ඩ් බී සඳහා අයියා නාපා හි සයිප්රස් රැප් සහ නාගරික සංගීත දර්ශනය මතුවීම සහාය වී ඇති අතර, පසුගිය වසරවල රෙගේ දර්ශනය වර්ධනය වෙමින් පවතී, විශේෂයෙන් වාර්ෂික රෙගේ සන්ජෑම් උත්සවයේදී බොහෝ සයිප්රස් කලාකරුවන්ගේ සහභාගීත්වය හරහා. සයිප්රස් රොක් සංගීතය ද කැපී පෙනෙන අතර එන්ටෙක්නෝ රොක් බොහෝ විට මිචලිස් හැට්සිගියානිස් සහ ඇල්කිනූස් අයොනිඩිස් වැනි කලාකරුවන් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ආමගෙදොන් (rev.16:16), බ්ලින්ඩ්, වින්ටර්ස් වර්ජ්, මෙතිසෝස් සහ ක්වාඩ්රෆොනික් වැනි සංගීත කණ්ඩායම් නියෝජනය කරන සයිප්රසයේ මෙටල් කුඩා අනුගාමික පිරිසක් ද සිටී.
සාහිත්යය
[සංස්කරණය]_-_BEIC_6353768.jpg)
පුරාණ සාහිත්ය නිෂ්පාදනයට සයිප්රියා ඇතුළත් වේ, එය බොහෝ විට ක්රි.පූ. 7 වන සියවසේ අගභාගයේදී රචනා කර ස්ටැසිනස් විසින් ආරෝපණය කරන ලද වීර කාව්යයකි. සයිප්රියාව ග්රීක සහ යුරෝපීය කවිවල පළමු නිදර්ශකවලින් එකකි.[255] සිටියම් හි සයිප්රස් සෙනෝ ස්ටොයික් දර්ශන ගුරුකුලයේ නිර්මාතෘ විය.
වීර කාව්ය, විශේෂයෙන් "විචාරාත්මක ගීත", මධ්යතන යුගයේදී සමෘද්ධිමත් විය. ලියොන්ටියෝස් මැචයිරාස් සහ ජෝර්ජියෝස් බූස්ට්රෝනියෝස් විසින් රචිත වංශකථා දෙකක්, ෆ්රෑන්ක් පාලනයේ අවසානය දක්වා (4 වන සියවස - 1489) මුළු මධ්යතන යුගයම ආවරණය කරයි. මධ්යකාලීන ග්රීක සයිප්රස් භාෂාවෙන් ලියන ලද කවි 16 වන සියවස දක්වා දිව යයි. ඒවායින් සමහරක් පෙට්රාර්ච්, බෙම්බෝ, ඇරියෝස්ටෝ සහ ජී. සන්නාසාරෝ විසින් රචිත කවි වල සැබෑ පරිවර්තන වේ.[256] 17 වන සියවසේදී සයිප්රසයේ සිට ඉතාලියට සංක්රමණය වූ අයෝනිස් කිගලස් (1622–1687 පමණ) වැනි බොහෝ සයිප්රස් විද්වතුන් කරදරකාරී කාලවලදී සයිප්රසයෙන් පලා ගිය අතර, ඔහුගේ කෘති කිහිපයක් වෙනත් විද්වතුන්ගේ පොත්වල නොනැසී පවතී.[257]
_Cyprus.jpg)
තුර්කි සයිප්රස් කවියෙකු වන හසන් හිල්මි එෆෙන්ඩි, ඔටෝමාන් සුල්තාන් II වන මහමුද් විසින් ත්යාග පිරිනමන ලද අතර "කවිවල සුල්තාන්" ලෙස සැලකේ.[259]
නූතන ග්රීක සයිප්රස් සාහිත්ය චරිත අතර කවියෙකු සහ ලේඛකයෙකු වන කොස්ටාස් මොන්ටිස්, කවියෙකු වන කිරියාකොස් චරලම්බයිඩස්, කවියෙකු වන මිචලිස් පැසියාර්ඩිස්, ලේඛක නිකොස් නිකොලයිඩ්ස්, ස්ටයිලියානොස් ඇටෙෂ්ලිස්, ඇල්තයිඩ්ස්, ලූකිස් අක්රිටාස්[260] සහ ඩිමෙට්රිස් ත්. ගොට්සිස්. ඩිමිට්රිස් ලිපර්ටිස්, වාසිලිස් මයිකල්ඩයිඩස් සහ පැව්ලොස් ලියසයිඩ්ස් ප්රධාන වශයෙන් සයිප්රස්-ග්රීක උපභාෂාවෙන් කවි ලියූ ජන කවියෝ වෙති.[261][262] ප්රමුඛ තුර්කි සයිප්රස් ලේඛකයින් අතර සාහිත්ය සඳහා නොබෙල් ත්යාගය සඳහා දෙවරක් නම් කරන ලද ඔස්මාන් ටර්කේ,[263] ඔස්කර් යාසින්, නෙරිමන් කාහිත්, උර්කියේ මයින් බල්මන්, මෙහ්මෙට් යාසින් සහ නෙසේ යාසින් වෙති.
ලෝක සාහිත්යයේ තාවකාලික සහ ස්ථිර සංක්රමණික සයිප්රස් ලේඛකයින් මෙන්ම විදේශයන්හි උපත ලැබූ හෝ හැදී වැඩුණු දෙවන සහ තුන්වන පරම්පරාවේ සයිප්රස් ලේඛකයින්ගේ ලේඛන ද වැඩි වැඩියෙන් ශක්තිමත්ව පවතී, බොහෝ විට ඉංග්රීසියෙන් ලියයි. මෙයට මයිකල් පරාස්කොස් සහ ස්ටෙෆනොස් ස්ටෙෆනයිඩ්ස් වැනි ලේඛකයින් ඇතුළත් වේ.[264]
විදේශීය සාහිත්යයේ සයිප්රසයේ උදාහරණ ලෙස ෂේක්ස්පියර්ගේ කෘති ඇතුළත් වන අතර, විලියම් ෂේක්ස්පියර් විසින් රචිත ඔතෙලෝ නාට්යයේ වැඩි කොටසක් සයිප්රස් දූපතේ පසුබිම් කර ඇත. බ්රිතාන්ය ලේඛක ලෝරන්ස් ඩුරල් 1952 සිට 1956 දක්වා සයිප්රසයේ ජීවත් වූ අතර, දිවයිනේ බ්රිතාන්ය යටත් විජිත රජය වෙනුවෙන් සේවය කළ කාලය තුළ, ඔහු සයිප්රසයේ ගත කළ කාලය පිළිබඳව "කටු ලෙමන්ස්" පොත ලිවීය. එය 1957 දී දෙවන ඩෆ් කූපර් ත්යාගය දිනා ගත්තේය.
ජන මාධ්ය
[සංස්කරණය]2015 නිදහස් හවුස් වාර්තාවේ, සයිප්රස් ජනරජය සහ උතුරු සයිප්රසය "නිදහස්" ලෙස ශ්රේණිගත කරන ලදී. සයිප්රස් ජනරජය මාධ්ය නිදහස සම්බන්ධයෙන් 25/100, නීතිමය පරිසරය සම්බන්ධයෙන් 5/30, දේශපාලන පරිසරය සම්බන්ධයෙන් 11/40 සහ ආර්ථික පරිසරය සම්බන්ධයෙන් 9/30 (අඩු ලකුණු වඩා හොඳය) ලබා ගත්තේය.[265] 2025 ලෝක මාධ්ය නිදහස් දර්ශකයේ, දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන් සයිප්රස් ජනරජය රටවල් 180 න් 77 වන ස්ථානයට ශ්රේණිගත කළ අතර "මාධ්ය නිදහස ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් සහතික කර ඇතත්, රජය, ඕතඩොක්ස් පල්ලිය සහ ව්යාපාරික අවශ්යතා සයිප්රසයේ මාධ්ය කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි" යනුවෙන් ප්රකාශ කළේය.[266]
නීතිය මඟින් භාෂණයේ සහ මාධ්ය නිදහස සඳහා විධිවිධාන සලසන අතර, රජය සාමාන්යයෙන් මෙම අයිතිවාසිකම් ප්රායෝගිකව ගරු කරයි. ස්වාධීන මාධ්යයක්, ඵලදායී අධිකරණයක් සහ ක්රියාකාරී ප්රජාතන්ත්රවාදී දේශපාලන පද්ධතියක් භාෂණයේ සහ මාධ්ය නිදහස සහතික කිරීම සඳහා ඒකාබද්ධ වේ. නීතිය මගින් පෞද්ගලිකත්වය, පවුල, නිවස හෝ ලිපි හුවමාරුව සමඟ අත්තනෝමතික ලෙස ඇඟිලි ගැසීම තහනම් කරන අතර රජය සාමාන්යයෙන් මෙම තහනම් කිරීම් ප්රායෝගිකව ගරු කරයි.[267]
සයිප්රසයේ දේශීය රූපවාහිනී සමාගම් අතර රූපවාහිනී නාලිකා දෙකක් පවත්වාගෙන යන රජය සතු සයිප්රස් විකාශන සංස්ථාව ඇතුළත් වේ. ඊට අමතරව දිවයිනේ ග්රීක පැත්තේ ANT1 සයිප්රස්, ප්ලස් ටීවී, මෙගා චැනල්, සිග්මා ටීවී, නිමෝනියා ටීවී (එන්ටීවී) සහ නිව් එක්ස්ට්රා යන පුද්ගලික නාලිකා ඇත. උතුරු සයිප්රසයේ, දේශීය නාලිකා වන්නේ සයිප්රස් විකාශන සංස්ථාවට සමාන තුර්කි සයිප්රස් සහ පුද්ගලික නාලිකා ගණනාවකි. දේශීය කලා හා සංස්කෘතික වැඩසටහන් බොහොමයක් සයිප්රස් ගුවන්විදුලි සංස්ථාව සහ BRT විසින් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන අතර, දේශීය කලා වාර්තා චිත්රපට, සමාලෝචන වැඩසටහන් සහ රූගත කරන ලද නාට්ය මාලාවන් ඇතුළත් වේ.
සිනමාව
[සංස්කරණය]විදේශයන්හි සේවය කළ ලොව පුරා ප්රසිද්ධ සයිප්රස් අධ්යක්ෂවරයා වන්නේ මයිකල් කකෝයානිස් ය.
1960 දශකයේ අගභාගයේ සහ 1970 දශකයේ මුල් භාගයේදී, ජෝර්ජ් ෆිලිස් විසින් ග්රෙගෝරිස් ඇෆ්ක්සෙන්ටියෝ, එට්සි ප්රොඩොතිකේ අයි කයිප්රොස් සහ ද මෙගා ඩොකියුමන්ට් නිෂ්පාදනය කර අධ්යක්ෂණය කරන ලදී. 1994 දී, සිනමා උපදේශක කමිටුව පිහිටුවීමත් සමඟ සයිප්රස් චිත්රපට නිෂ්පාදනයට තල්ලුවක් ලැබුණි. 2000 දී, ජාතික අයවැයෙන් චිත්රපට නිෂ්පාදනය සඳහා වෙන් කරන ලද වාර්ෂික මුදල CYP£500,000 (€850,000 පමණ) විය. රජයේ ප්රදාන වලට අමතරව, සයිප්රස් සම-නිෂ්පාදන යුරෝපීය චිත්රපට සම-නිෂ්පාදන සඳහා මුදල් සපයන යුරෝපීය කවුන්සිලයේ යුරිමේජස් අරමුදලෙන් අරමුදල් ලබා ගැනීමට සුදුසුකම් ලබයි. මේ දක්වා, සයිප්රස් ජාතිකයෙකු විධායක නිෂ්පාදකයෙකු වූ වෘත්තාන්ත චිත්රපට හතරක් යුරිමේජස් වෙතින් අරමුදල් ලබාගෙන ඇත. පළමුවැන්න I Sphagi tou Kokora (1996), පසුව Hellados (නිකුත් නොකළ), To Tama (1999) සහ O Dromos gia tin Ithaki (2000).[268]
ආහාර පිසීම
[සංස්කරණය]
මධ්යතන යුගයේදී, සයිප්රසයේ ප්රංශ ලුසිග්නන් රජවරුන් යටතේ ප්රංශ, බයිසැන්තියානු සහ මැද පෙරදිග ආකාර ඒකාබද්ධ කරමින් විස්තීර්ණ ආචාරශීලී ආහාර ආකාරයක් වර්ධනය විය. ලුසිග්නන් රජවරු සයිප්රසයට සිරියානු කෝකියන් ආනයනය කිරීම සඳහා ප්රසිද්ධ වූ අතර, මැද පෙරදිග වට්ටෝරු ප්රංශයට සහ අනෙකුත් බටහිර යුරෝපීය රටවලට, බ්ලැන්ක්මැන්ජ් වැනි රටවලට ආනයනය කිරීමේ ප්රධාන මාර්ගයක් වූයේ සයිප්රසයේ ලුසිග්නන් රාජධානිය හරහා බව යෝජනා වී ඇත. මෙම වට්ටෝරු බටහිර රටවල vyands de Chypre හෙවත් සයිප්රසයේ ආහාර ලෙස ප්රසිද්ධියට පත් වූ අතර, ආහාර ඉතිහාසඥ විලියම් වොයිස් වීවර් මධ්යතන යුගයේ ඉංග්රීසි, ප්රංශ, ඉතාලි සහ ජර්මානු වට්ටෝරු පොත්වල ඒවායින් සියයකට අධික ප්රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. මධ්යතන යුගයේ සහ මුල් නූතන යුගයේ යුරෝපය පුරා විශේෂයෙන් ජනප්රිය වූ එකක් වූයේ මැල්මෝනියා ලෙස හඳුන්වන කුකුළු මස් හෝ මාළු වලින් සාදන ලද ඉස්ටුවක් වන අතර එය ඉංග්රීසියෙන් mawmeny බවට පත් විය.[269]
බටහිර යුරෝපීය කැනනයට ඇතුළු වන සයිප්රස් ආහාර ද්රව්යයක තවත් උදාහරණයක් වන්නේ වට්ටක්කා වන අතර එය තවමත් ජනප්රිය වන අතර අද දිවයිනේ විවිධ ආකාරවලින් භාවිතා වේ, එය මුල් මධ්යතන යුගයේ සිට සයිප්රසය සමඟ සම්බන්ධ විය. 12 වන සහ 13 වන සියවස්වල ලිවීමේදී අරාබි උද්භිද විද්යාඥයින් වන ඉබ්න් අල්-අව්වාම් සහ ඉබ්න් අල්-බයිටාර් කියා සිටියේ එළවළු සයිප්රසයේ ආරම්භ වූ බවත්,[270][271] දිවයින සමඟ මෙම සම්බන්ධතාවය බටහිර යුරෝපයේ ප්රතිරාවය වූ බවත්, එහිදී වට්ටක්කා මුලින් සයිප්රස් ගෝවා හෝ සයිප්රස් කෝල්වාර්ට් ලෙස හැඳින්විණි. දහසයවන සියවස දක්වා සයිප්රසයේ සිට වට්ටක්කා බීජ සඳහා දිගු හා පුළුල් වෙළඳාමක් ද පැවතුනි.[272]
1571 දී සයිප්රසය ඔටෝමන්වරුන්ට වැටීමෙන් පසු ලුසිග්නන් ආහාර සංස්කෘතියෙන් වැඩි ප්රමාණයක් අහිමි වුවද, ලුසිග්නන්වරුන්ට හුරුපුරුදු වූ කෑම වර්ග ගණනාවක් අදටත් නොනැසී පවතී, ඒවාට විවිධ ආකාරයේ ටහිනි සහ හූමස්, සලාටිනා, ස්කොර්ඩාලියා සහ අම්බෙලොපූලියා ලෙස හඳුන්වන අච්චාරු දමන ලද වල් ගීත පක්ෂීන් ඇතුළත් වේ. අද ඉතා මතභේදාත්මක සහ නීති විරෝධී වන අම්බෙලොපූලියා, ලුසිග්නන් සහ වැනීසියානු කාලවලදී සයිප්රසයේ සිට, විශේෂයෙන් ඉතාලියට සහ ප්රංශයට විශාල ප්රමාණවලින් අපනයනය කරන ලදී. 1533 දී සයිප්රසයට ගිය ඉංග්රීසි සංචාරක ජෝන් ලොක්, අච්චාරු දමන ලද වල් පක්ෂීන් විශාල භාජනවලට ඇසුරුම් කර ඇති බව දුටු බවත්, ඉන් භාජන 1200 ක් වාර්ෂිකව සයිප්රසයෙන් අපනයනය කරන ලද බවත් කියා සිටියේය.[273]
ලුසිග්නන්වරුන්ට හුරුපුරුදු හැලූමි චීස් ද විය හැකි අතර, එය අද සමහර ආහාර ලේඛකයින් පවසන පරිදි බයිසැන්තියානු යුගයේ සයිප්රසයේ ආරම්භ වූ බව කියා සිටියද[274][275][276] චීස් වල නමම අරාබි සම්භවයක් ඇති බව ශාස්ත්රඥයින් විසින් සැලකේ.[277] ඉතාලි ඉතිහාසඥ ෆ්ලෝරියෝ බස්ට්රොන් කැලුමි ලෙස හැඳින්වූ සයිප්රසයේ බැටළු කිරි චීස් ගැන ලියූ 1554 වසරට පෙර චීස් සයිප්රසය සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති බවට ලිඛිත ලේඛන සාක්ෂි නොමැත.[277] හැලූමි (හෙලිම්) සාමාන්යයෙන් පෙති කපන ලද, ග්රිල් කළ, බැදපු සහ සමහර විට නැවුම්ව, ආහාර රුචිය ඇති කරන ආහාරයක් ලෙස හෝ මීස් කෑමක් ලෙස පිරිනමනු ලැබේ.
මුහුදු ආහාර සහ මාළු කෑම අතර දැල්ලන්, බූවල්ලා, රතු මල්ලට් සහ මුහුදු බාස් ඇතුළත් වේ. පිපිඤ්ඤා සහ තක්කාලි සලාද වල බහුලව භාවිතා වේ. පොදු එළවළු සූදානම අතර ඔලිව් තෙල් සහ parsley වල අර්තාපල්, අච්චාරු දමන ලද වට්ටක්කා සහ බීට්, ඇස්පරගස් සහ ටාරෝ ඇතුළත් වේ. අනෙකුත් සාම්ප්රදායික ප්රණීත ආහාර වන්නේ වියළි කොත්තමල්ලි ඇට සහ වයින් වලින් අච්චාරු දමන ලද මස් වන අතර අවසානයේ වියළා දුම් දමන ලද ලූන්ට්සා (දුම් දමන ලද ඌරු මස් ඉඟටිය), අඟුරු-ග්රිල් කළ බැටළු මස්, සව්ලකි (අඟුරු මත පිසින ලද ඌරු මස් සහ කුකුල් මස්), සහ ෂෙෆ්ටාලියා (මෙසෙන්ටරි වලින් ඔතා ඇති අඹරන ලද මස්) ය. පෝර්ගෞරි (බල්ගර්, ඉරිතලා ඇති තිරිඟු) යනු පාන් හැර අනෙකුත් කාබෝහයිඩ්රේට් වල සාම්ප්රදායික ප්රභවය වන අතර එය ප්රණීත කූබ් සෑදීමට භාවිතා කරයි.
නැවුම් එළවළු සහ පලතුරු පොදු අමුද්රව්ය වේ. නිතර භාවිතා කරන එළවළු අතර කෝර්ජෙට්, කොළ ගම්මිරිස්, බණ්ඩක්කා, කොළ බෝංචි, ආර්ටිකෝක්, කැරට්, තක්කාලි, පිපිඤ්ඤා, සලාද කොළ සහ මිදි කොළ සහ බෝංචි, පුළුල් බෝංචි, ඇට, කළු ඇස් ඇති බෝංචි, කඩල සහ පරිප්පු වැනි ධාන්ය වර්ග ඇතුළත් වේ. වඩාත් සුලභ පලතුරු සහ ඇට වර්ග වන්නේ පෙයාර්ස්, ඇපල්, මිදි, දොඩම්, මැන්ඩරින්, නෙක්ටරීන්, මෙඩ්ලර්, බ්ලැක්බෙරි, චෙරි, ස්ට්රෝබෙරි, අත්තික්කා, කොමඩු, කොමඩු, අලිගැට පේර, ලෙමන්, පිස්ටාචියෝ, ආමන්ඩ්, චෙස්නට්, වෝල්නට් සහ හේසල්නට් ය.
සයිප්රසය ලෝකුම් (තුර්කි ප්රීතිය ලෙසද හැඳින්වේ) සහ සවුට්සූකොස් ඇතුළු අතුරුපස සඳහා ද ප්රසිද්ධය.[278] ගෙරොස්කිපෝ ගම්මානයේ නිපදවන ලෝකුම් සඳහා මෙම දූපත ආරක්ෂිත භූගෝලීය දර්ශකයක් (PGI) ඇත.[279][280]
ක්රීඩා
[සංස්කරණය]
ක්රීඩා පාලක මණ්ඩල අතර සයිප්රස් පාපන්දු සංගමය, සයිප්රස් පැසිපන්දු සම්මේලනය, සයිප්රස් වොලිබෝල් සම්මේලනය, සයිප්රස් ඔටෝමොබයිල් සංගමය, සයිප්රස් බැඩ්මින්ටන් සම්මේලනය,[281] සයිප්රස් ක්රිකට් සංගමය, සයිප්රස් රග්බි සම්මේලනය සහ සයිප්රස් තටාක සංගමය ඇතුළත් වේ.
සයිප්රස් ලීගවල කැපී පෙනෙන ක්රීඩා කණ්ඩායම් අතරට APOEL FC, Anorthosis Famagusta FC, AC Omonia, AEL Limassol FC, Apollon Limassol FC, Nea Salamis Famagusta FC, Olympiakos Nicosia, AEK Larnaca FC, Aris Limassol FC, AEL Limassol B.C., Keravnos B.C. ඇතුළත් වේ. සහ ඇපලෝන් ලිමසෝල් බී.සී. ක්රීඩාංගණ හෝ ක්රීඩා ස්ථාන අතරට GSP ක්රීඩාංගනය (සයිප්රස් ජනරජයේ පාලිත ප්රදේශවල විශාලතම), ට්සිරියන් ක්රීඩාංගණය (දෙවන විශාලතම), නියෝ GSZ ක්රීඩාංගනය, ඇන්ටෝනිස් පැපඩොපොලොස් ක්රීඩාංගනය, අම්මොචොස්ටොස් ක්රීඩාංගනය ඇතුළත් වේ. මැකරියෝ ක්රීඩාංගනය සහ ඇල්ෆමේගා ක්රීඩාංගනය.
2008-09 වාරයේදී, UEFA චැම්පියන්ස් ලීග් කණ්ඩායම් අදියර සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ පළමු සයිප්රස් කණ්ඩායම ඇනෝර්තෝසිස් ෆමගුස්ටා FC විය. ඊළඟ වාරයේදී, APOEL FC කණ්ඩායම UEFA චැම්පියන්ස් ලීග් කණ්ඩායම් අදියර සඳහා සුදුසුකම් ලබා ගත් අතර, 2011–12 UEFA චැම්පියන්ස් ලීගයේ අවසන් 8 දෙනා අතරට පැමිණියේ එහි කාණ්ඩයේ ඉහළින්ම සිටිමින් 16 දෙනාගේ වටයේදී ප්රංශ ඔලිම්පික් ලියොනයිස් කණ්ඩායම පරාජය කිරීමෙන් පසුවය.
මවුෆ්ලොන්ස් ලෙස හඳුන්වන සයිප්රස් ජාතික රග්බි සංගම් කණ්ඩායම දැනට අඛණ්ඩව වැඩිම ජාත්යන්තර ජයග්රහණ සඳහා වාර්තාව තබා ඇති අතර, එය විශේෂයෙන් කැපී පෙනෙන්නේ සයිප්රස් රග්බි සම්මේලනය 2006 දී පමණක් පිහිටුවන ලද බැවිනි.
පාපන්දු ක්රීඩක සොටිරිස් කායාෆාස් 1975–76 වාරයේදී යුරෝපීය රන් සපත්තුව දිනා ගත්තේය; සයිප්රසය යනු එහි ක්රීඩකයෙකු සම්මානය දිනාගත් ජනගහනය අනුව කුඩාම රටයි. ටෙනිස් ක්රීඩක මාකෝස් බැග්ඩටිස් ලොව 8 වන ශ්රේණිගත කිරීම, ඕස්ට්රේලියානු විවෘත තරගාවලියේ අවසන් තරඟකරුවෙකු වූ අතර 2006 දී විම්බල්ඩන් අවසන් පූර්ව වටයට පැමිණියේය. උස පැනීමේ ක්රීඩක කිරියාකොස් අයොන්නෝ 2007 දී ජපානයේ ඔසාකා හි පැවති 11 වන IAAF ලෝක මලල ක්රීඩා ශූරතාවලියේදී මීටර් 2.35 ක පිම්මක් ලබා ගනිමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය. ඔහු ලෝකයේ තුන්වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. මෝටර් රථ ක්රීඩා වලදී, ටියෝ එලිනාස් සාර්ථක ධාවන මෝටර් රථ රියදුරෙකි, දැනට මරුසියා මනෝර් මෝටර්ස්පෝර්ට් සඳහා GP3 ශ්රේණියේ තරඟ කරයි. 2011 සිට 2015 දක්වා UFC හි මිඩ්ල්වේට් අංශයට තරඟ කළ මිශ්ර සටන් කලාකරුවෙකු වන කොස්ටාස් පිලිපෝ ද සිටී. කොස්ටාස් UFC තරඟ වලදී 6-4 වාර්තාවක් තබා ඇත.
මධ්යධරණී දූපතක් සඳහා ද කැපී පෙනෙන සහෝදර සහෝදරියන් වන ක්රිස්ටෝපර් සහ සොෆියා පැපමිචලෝපූලෝ කැනඩාවේ බ්රිතාන්ය කොලොම්බියාවේ වැන්කුවර් හි 2010 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල සඳහා සුදුසුකම් ලබා ගත්හ. 2010 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේදී සයිප්රසය නියෝජනය කරමින් සුදුසුකම් ලැබීමට සමත් වූ එකම ක්රීඩක ක්රීඩිකාවන් ඔවුන් වූහ.
රටේ ප්රථම ඔලිම්පික් පදක්කම වන රිදී පදක්කම, නාවිකයා වන පැව්ලොස් කොන්ටයිඩ්ස් විසින් 2012 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී පිරිමි ලේසර් පන්තියේදී දිනා ගන්නා ලදී.
ආශ්රිත
[සංස්කරණය]සටහන්
[සංස්කරණය]- ^ ග්රීක ජාතික ගීය 1966 දී ඇමති මණ්ඩලයේ තීරණයක් මගින් සම්මත කරන ලදී.[1]
- ^ උප ජනාධිපති ධුරය තුර්කි සයිප්රස් වැසියෙකුට වෙන් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, 1974 දී තුර්කි ආක්රමණය සිට එම තනතුර පුරප්පාඩු වී ඇත.[4]
- ^ a b Including Northern Cyprus, the UN buffer zone and Akrotiri and Dhekelia
- ^ Government-controlled areas of the Republic of Cyprus
- ^ .eu වසම ද භාවිතා වන අතර, අනෙකුත් යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජික රටවල් සමඟ බෙදා ගනී.
- ^ ග්රීක: Κύπρος, romanised: Kýpros [ˈcipros]; තුර්කි: Kıbrıs තුර්කි: [ˈkɯbɾɯs] ; English
i/ˈsaɪprəs/
- ^ ග්රීක: Κυπριακή Δημοκρατία, romanised: Kypriakí Dimokratía, [cipriaˈci ðimokraˈti.a], lit: Cypriot Republic; තුර්කි: Kıbrıs Cumhuriyeti, [ˈkɯbɾɯs ˈdʒumhuɾijeti], lit: Republic of Cyprus
- ^ De jure until 1914
- ^ See:[112][113][114][115][116]
- ^ See:[127][128][129][130][131]
මූලාශ්ර
[සංස්කරණය]- ^ "National Anthem". presidency.gov.cy. 13 August 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 June 2015.
- ^ "Census of Population and Housing 2021: Final Results - gov.cy". www.gov.cy (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 2024-08-09. සම්ප්රවේශය 2024-10-01.
- ^ "Cyprus". Global Religious Future. Pew Research Center. 17 July 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 13 July 2021.
- ^ a b උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;CIAනමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ^ "Census of Population and Housing 2021, Preliminary Results by District, Municipality/Community". Nicosia: Statistical Service of Cyprus. 4 August 2023. 24 May 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 August 2023.
- ^ "World Population Prospects: The 2012 Revision, DB02: Stock Indicators". United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. New York. 2013. 7 May 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 18 June 2015.
- ^ a b c d "World Economic Outlook (WEO) database, October 2025". Washington, D.C.: International Monetary Fund. 14 October 2025. සම්ප්රවේශය 16 October 2025.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". Luxembourg: Eurostat. 28 June 2023. 9 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 10 August 2023.
- ^ "Human Development Report 2025" (PDF). United Nations Development Programme. 6 May 2025. 6 May 2025 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 6 May 2025.
- ^ Pariona, Amber (4 August 2017). "Biggest Islands In The Mediterranean Sea By Area". WorldAtlas (ඉංග්රීසි බසින්). 12 May 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 May 2018.
- ^ Nag, Oishimaya Sen (15 August 2017). "The Most Populated Islands In The Mediterranean Sea". WorldAtlas (ඉංග්රීසි බසින්). 12 May 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 May 2018.
- ^ "Treaty of Lausanne". 12 January 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 October 2014.
- ^ Faustmann, Hubert; Ker-Lindsay, James (2008). The Government and Politics of Cyprus. Peter Lang. p. 48. ISBN 978-3-03911-096-4. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Mirbagheri, Farid (2009). Historical Dictionary of Cyprus. Scarecrow Press. p. 25. ISBN 9780810862982. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Trimikliniotis, Nicos (2012). Beyond a Divided Cyprus: A State and Society in Transformation. Palgrave Macmillan. p. 104. ISBN 978-1-137-10080-1. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Cyprus date of independence සංරක්ෂණය කළ පිටපත 13 ජූනි 2006 at the Wayback Machine (click on Historical review)
- ^ Hoffmeister, Frank (2006). Legal aspects of the Cyprus problem: Annan Plan and EU accession. EMartinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-90-04-15223-6. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ "U.S. Library of Congress – Country Studies – Cyprus – Intercommunal Violence". Countrystudies.us. 21 December 1963. 23 June 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ^ Mallinson, William (2005). Cyprus: A Modern History. I. B. Tauris. p. 81. ISBN 978-1-85043-580-8. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ "website". BBC News. 4 October 2002. 26 July 2004 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ^ Hoffmeister, Frank (2006). Legal aspects of the Cyprus problem: Annan Plan and EU accession. EMartinus Nijhoff Publishers. pp. 34–5. ISBN 978-90-04-15223-6.
- ^ Eyal Benvenisti (23 February 2012). The International Law of Occupation. Oxford University Press. p. 191. ISBN 978-0-19-958889-3. 10 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Barbara Rose Johnston, Susan Slyomovics. Waging War, Making Peace: Reparations and Human Rights (2009), American Anthropological Association Reparations Task Force, p. 211 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 12 අප්රේල් 2016 at the Wayback Machine
- ^ Morelli, Vincent. Cyprus: Reunification Proving Elusive (2011), DIANE Publishing, p. 10 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 13 අප්රේල් 2016 at the Wayback Machine
- ^ Borowiec, Andrew. Cyprus: A Troubled Island (2000), Greenwood Publishing Group, p. 125 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 12 අප්රේල් 2016 at the Wayback Machine
- ^ Lesley Pender; Richard Sharpley (2005). The Management of Tourism. SAGE. p. 273. ISBN 978-0-7619-4022-7. 10 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Richard Sharpley (16 May 2012). Tourism Development and the Environment: Beyond Sustainability?. Routledge. p. 296. ISBN 978-1-136-57330-9. 18 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Sharpley, Richard; Telfer, David John (2002). Tourism and Development: Concepts and Issues. Channel View Publications. p. 334. ISBN 978-1-873150-34-4. 18 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 22 July 2015.
- ^ "Cyprus | History, Flag, Map, & Facts | Britannica". www.britannica.com (ඉංග්රීසි බසින්). 2025-10-21. සම්ප්රවේශය 2025-10-22.
- ^ "Cyprus | History, Flag, Map, & Facts | Britannica". www.britannica.com (ඉංග්රීසි බසින්). 2025-06-03. සම්ප්රවේශය 2025-06-06.
- ^ "The Non-Aligned Movement: Background Information". Non-Aligned Movement. 21 September 2001. 9 February 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 19 January 2010.
- ^ "Human Development Index (HDI)–2011 Rankings". Stanford University. 3 April 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 17 November 2019.
- ^ "Cyprus Wants U.S. Help to Join NATO, But Turkey Stands in the Way". The National Herald. 7 December 2024. සම්ප්රවේශය 13 December 2024.
- ^ Strange, John (1980). Caphtor : Keftiu : a new investigation. Leiden: Brill. p. 167. ISBN 978-90-04-06256-6. 11 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Palaeolexicon සංරක්ෂණය කළ පිටපත 3 පෙබරවාරි 2011 at the Wayback Machine, Word study tool of ancient languages
- ^ a b R. S. P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Brill, 2009, p. 805 (s.v. "Κύπρος").
- ^ Fisher, Fred H. Cyprus: Our New Colony And What We Know About It. London: George Routledge and Sons, 1878, pp. 13–14.
- ^ Tsakalos, Evangelos; Efstratiou, Nikos; Bassiakos, Yannis; Kazantzaki, Maria; Filippaki, Eleni (2021-08-01). "Early Cypriot Prehistory: On the Traces of the Last Hunters and Gatherers on the Island—Preliminary Results of Luminescence Dating". Current Anthropology (ඉංග්රීසි බසින්). 62 (4): 412–425. doi:10.1086/716100. ISSN 0011-3204. 21 April 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 April 2024.
- ^ Stuart Swiny, ed. (2001). The Earliest Prehistory of Cyprus: From Colonization to Exploitation (PDF). Boston, MA: American Schools of Oriental Research. 6 June 2016 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ^ Bar-Yosef Mayer, Daniella E.; Kahanov, Yaacov; Roskin, Joel; Gildor, Hezi (2015-09-02). "Neolithic Voyages to Cyprus: Wind Patterns, Routes, and Mechanisms". The Journal of Island and Coastal Archaeology (ඉංග්රීසි බසින්). 10 (3): 412–435. doi:10.1080/15564894.2015.1060277. ISSN 1556-4894. 28 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 April 2024.
- ^ Wade, Nicholas (29 June 2007). "Study Traces Cat's Ancestry to Middle East". The New York Times. 9 May 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 October 2012.
- ^ Walton, Marsha (9 April 2004). "Ancient burial looks like human and pet cat". CNN. 22 December 2007 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 November 2007.
- ^ Simmons, A. H. Faunal extinction in an island society: pygmy hippopotamus hunters of Cyprus. New York: Springer 1999, p. 15. [1] සංරක්ෂණය කළ පිටපත 12 අප්රේල් 2016 at the Wayback Machine
- ^ Knapp, A. Bernard; Meyer, Nathan (2023-07-01). "Merchants and Mercantile Society on Late Bronze Age Cyprus". American Journal of Archaeology (ඉංග්රීසි බසින්). 127 (3): 309–338. doi:10.1086/724597. ISSN 0002-9114. 18 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 April 2024.
- ^ Eric H. Cline (22 September 2015). 1177 B.C.: The Year Civilization Collapsed. Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-7449-1. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 January 2020.
- ^ Thomas, Carol G. and Conant, Craig: The Trojan War, pp. 121–122. Greenwood Publishing Group, 2005. ISBN 0-313-32526-X, 9780313325267.
- ^ Andreas G. Orphanides, "Late Bronze Age Socio-Economic and Political Organization, and the Hellenization of Cyprus", Athens Journal of History, volume 3, number 1, 2017, pp. 7–20
- ^ A.D. Lacy. Greek Pottery in the Bronze Age. Taylor & Francis. p. 168. 15 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n Solsten, Eric, 1943-Library of Congress. Federal Research Division (January 1991). "Cyprus : a country study" (PDF). loc.gov. Washington, D.C. : Federal Research Division, Library of Congress : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O., [1993]. August 29, 2025 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය August 29, 2025.
{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: numeric names: authors list (link) - ^ Thomas, Carol G. The Trojan War. Santa Barbara, CA, US: Greenwood Publishing Group 2005. p. 64. [2] සංරක්ෂණය කළ පිටපත 3 දෙසැම්බර් 2015 at the Wayback Machine
- ^ Stass Paraskos, The Mythology of Cyprus (London: Orage Press, 2016) p.1f
- ^ Hadjisavvas, Sophocles (2013). The Phoenician Period Necropolis of Kition, Volume I. Shelby White and Leon Levy Program for Archaeological Publications. p. 1. 4 March 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 9 September 2019.
- ^ Getzel M Cohen (1995). The Hellenistic Settlements in Europe, the Islands and Asia Minor. University of California Press. p. 35. ISBN 978-0-520-91408-7. 11 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Charles A. Stewart (2008). "Domes of Heaven: The Domed Basilicas of Cyprus". openpublishing.psu.edu. ProQuest LLC. p. 69. ISBN 978-0-549-75556-2. September 15, 2025 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය September 15, 2025.
- ^ Michael Spilling; Jo-ann Spilling (2010). Cyprus. Marshall Cavendish. p. 23. ISBN 978-0-7614-4855-6. 12 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ a b Parpas, Andreas P. (19 October 2014). "Alexander the Great and the Kingdoms of Cyprus – a Reconsideration". 7 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 August 2022.
- ^ "Arrian, Anabasis, 3.6.3". 7 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 August 2022.
- ^ a b සැකිල්ල:Country study
- ^ Metcalf, David Michael (2009). Byzantine Cyprus, 491–1191. Cyprus Research Centre. pp. 32–33, 427–421.
- ^ Norwich, J. J. (1995) Byzantium: The Decline and Fall. London: Viking, p. 121
- ^ Riddle, J.M. A History of the Middle Ages. Lanham, MD, US: Rowman & Littlefield 2008. p. 326. [3] සංරක්ෂණය කළ පිටපත 15 සැප්තැම්බර් 2015 at the Wayback Machine
- ^ See James G. Schryver, 'Colonialism or Conviviencia in Frankish Cyprus?' in I.W. Zartman (ed.), Understanding Life in the Borderlands: Boundaries in Depth and in Motio (Athens, GA: University of Georgia Press, 2010) pp. 133–159; see also Evangelia Skoufari "Cyprus during the 16th century: a Frankish kingdom, a Venetian colony, a multicultural society", in Joves pensant la Mediterrània – Mar de diàleg, no. 5 dir. Enric Olivé Serret, Tarragona, Publicacions de la Universitat Rovira y Virgili, Tarragona 2008, pp. 283–295.
- ^ Benjamin Arbel, David Jacoby, Intercultural Contacts in the Medieval Mediterranean, (London: Taylor and Francis, 1996) p. 45
- ^ Eric Solsten, ed. (1991). "Cyprus: A Country Study". Countrystudies.us. Washington: GPO for the Library of Congress. 17 January 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 April 2013.
- ^ Mallinson, William (30 June 2005). Cyprus: A Modern History. I. B. Tauris. p. 1. ISBN 978-1-85043-580-8. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Orhonlu, Cengiz (2010), "The Ottoman Turks Settle in Cyprus", in Inalcık, Halil, The First International Congress of Cypriot Studies: Presentations of the Turkish Delegation, Institute for the Study of Turkish Culture, p. 99
- ^ Jennings, Ronald (1993), Christians and Muslims in Ottoman Cyprus and the Mediterranean World, 1571–1640, New York University Press, p. 232,
- ^ Mallinson, William. "Cyprus a Historical Overview (Chipre Una Visión Historica)" (PDF). Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Cyprus website (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 17 October 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 22 September 2012.
- ^ a b Cyprus – Ottoman Rule සංරක්ෂණය කළ පිටපත 17 ජනවාරි 2013 at the Wayback Machine, U.S. Library of Congress
- ^ Hatay, Mete (2007), Is the Turkish Cypriot population shrinking?, International Peace Research Institute, p. 19, , http://www.prio.org/Global/upload/Cyprus/Publications/Is%20the%20Turkish%20Cypriot%20Population%20Shrinking.pdf, ප්රතිෂ්ඨාපනය 7 May 2015
- ^ Osmanli Nufusu 1830–1914 by Kemal Karpat, ISBN 975-333-169-X and Die Völker des Osmanischen by Ritter zur Helle von Samo.
- ^ a b Ronald Jennings (1 August 1992). Christians and Muslims in Ottoman Cyprus and the Mediterranean World, 1571–1640. NYU Press. pp. 596–. ISBN 978-0-8147-4318-8. 12 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Captain A. R. Savile (1878). Cyprus. H.M. Stationery Office. p. 130. 11 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Chrysostomos Pericleous (2009). Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan. I.B.Tauris. p. 131. ISBN 978-0-85771-193-9. 11 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Mirbagheri, Farid (2010). Historical dictionary of Cyprus ([Online-Ausg.]. ed.). Lanham, Md. [u.a.]: Scarecrow Press. pp. xxvii, 124. ISBN 978-0-8108-6298-2.
- ^ William Mallinson; Bill Mallinson (2005). Cyprus: a modern history. I.B.Tauris. p. 10. ISBN 978-1-85043-580-8.
- ^ Baten, Jörg (2016). A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. Cambridge University Press. p. 51. ISBN 978-1-107-50718-0.
- ^ a b "Treaty of Lausanne". 12 January 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 October 2014.
- ^ a b c Stavridis, Stavros Terry (31 July 1993), Greek-Cypriot Enosis of October 1915: “A Lost Opportunity?”. La Trobe University. p. 289. Retrieved 5 August 2024.
- ^ Xypolia, Ilia (2011). "'Cypriot Muslims among Ottomans, Turks and British". Bogazici Journal. 25 (2): 109–120. doi:10.21773/boun.25.2.6. ISSN 1300-9583.
- ^ Ker-Lindsay, James (2011). The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press. pp. 14–5. ISBN 978-0-19-975716-9.
They hoped that the transfer of administration would pave the way for the island to be united with Greece—an aspiration known as 'enosis.' At the time, these calls for enosis were not just limited to Cyprus. Instead, Cyprus was part of a wider political movement ... This overarching political ambition was known as the Megali Idea (Great Idea).
- ^ Lange, Matthew (2011). Educations in Ethnic Violence: Identity, Educational Bubbles, and Resource Mobilization. Cambridge University Press. p. 88. ISBN 978-1-139-50544-4.
- ^ a b Diez, Thomas (2002). The European Union and the Cyprus Conflict: Modern Conflict, Postmodern Union. Manchester University Press. p. 83. ISBN 978-0-7190-6079-3.
- ^ Huth, Paul (2009). Standing Your Ground: Territorial Disputes and International Conflict. University of Michigan Press. p. 206. ISBN 978-0-472-02204-5.
From early 1950s onward Greece has favored union with Cyprus through a policy of enosis
- ^ Papadakis, Yiannis; Peristianis, Nicos; Welz, Gisela (18 July 2006). Divided Cyprus: Modernity, History, and an Island in Conflict. Indiana University Press. p. 2. ISBN 978-0-253-11191-3.
- ^ Isachenko, Daria (2012). The Making of Informal States: Statebuilding in Northern Cyprus and Transdniestria. Palgrave Macmillan. p. 37. ISBN 978-0-230-39207-6.
- ^ Pericleous, Chrysostomos (2009). Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan. I.B. Tauris. pp. 135–6. ISBN 978-0-85771-193-9.
- ^ Mirbagheri, Farid (2009). Historical Dictionary of Cyprus. Scarecrow Press. p. xiv. ISBN 978-0-8108-6298-2.
Greek Cypriots engaged in a military campaign for enosis, union with Greece. Turkish Cypriots, in response, expressed their desire for taksim, partition of the island.
- ^ Behlul (Behlul) Ozkan (Ozkan) (26 June 2012). From the Abode of Islam to the Turkish Vatan: The Making of a National Homeland in Turkey. Yale University Press. p. 199. ISBN 978-0-300-18351-1. 15 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
In line with the nationalist rhetoric that "Cyprus is Turkish", Menderes predicated his declaration upon the geographic proximity between Cyprus and Anatolia, thereby defining "Cyprus as an extension of Anatolia". It was striking that Menderes rejected partitioning the island into two ethnic states, a position that would define Turkey's foreign policy regarding Cyprus after 1957
- ^ a b G. Bellingeri; T. Kappler (2005). Cipro oggi. Casa editrice il Ponte. pp. 27–29. ISBN 978-88-89465-07-3. 11 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
The educational and political mobilisation between 1948–1958, aiming at raising Turkish national consciousness, resulted in the involving Turkey as motherland in the Cyprus Question. From then on, Turkey, would work hand in hand with the Turkish Cypriot leadership and the British government to oppose the Greek Cypriot demand for Enosis and realise the partition of Cyprus, which meanwhile became the national policy.
- ^ Grob-Fitzgibbon, Benjamin (2011). Imperial Endgame: Britain's Dirty Wars and the End of Empire. Palgrave Macmillan. p. 285. ISBN 978-0-230-30038-5.
- ^ Dale C. Tatum (1 January 2002). Who Influenced Whom?: Lessons from the Cold War. University Press of America. p. 43. ISBN 978-0-7618-2444-2. 12 October 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 21 August 2013.
- ^ Kourvetaris, George A. (1999). Studies on modern Greek society and politics. East European Monographs. p. 347. ISBN 978-0-88033-432-7. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 10 November 2020.
- ^ a b c d e f Hoffmeister, Frank (2006). Legal aspects of the Cyprus problem: Annan Plan and EU accession. EMartinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-90-04-15223-6. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Caesar V. Mavratsas. "Politics, Social Memory, and Identity in Greek Cyprus since 1974". cyprus-conflict.net. 5 June 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 October 2007.
- ^ Faustmann, Hubert; Ker-Lindsay, James (2008). The Government and Politics of Cyprus. Peter Lang. p. 48. ISBN 978-3-03911-096-4. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Mirbagheri, Farid (2009). Historical Dictionary of Cyprus. Scarecrow Press. p. 25. ISBN 9780810862982. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Trimikliniotis, Nicos (2012). Beyond a Divided Cyprus: A State and Society in Transformation. Palgrave Macmillan. p. 104. ISBN 978-1-137-10080-1. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Cyprus date of independence සංරක්ෂණය කළ පිටපත 13 ජූනි 2006 at the Wayback Machine (click on Historical review)
- ^ Eric Solsten, ed. Cyprus: A Country Study සංරක්ෂණය කළ පිටපත 11 මැයි 2011 at the Wayback Machine, Library of Congress, Washington, DC, 1991.
- ^ a b Eric Solsten, ed. Cyprus: A Country Study සංරක්ෂණය කළ පිටපත 12 ඔක්තෝබර් 2011 at the Wayback Machine, Library of Congress, Washington, DC, 1991.
- ^ Oberling, Pierre. The road to Bellapais (1982), Social Science Monographs, p. 120 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 28 අප්රේල් 2023 at the Wayback Machine: "According to official records, 364 Turkish Cypriots and 174 Greek Cypriots were killed during the 1963–1964 crisis."
- ^ Ker-Lindsay, James (2011). The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know. Oxford University Press. pp. 35–6. ISBN 978-0-19-975716-9. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ "1964: Guns fall silent in Cyprus". BBC News. 24 April 2004. 17 December 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ^ Jacob M. Landau (1979). Johnson's 1964 letter to Inonu and Greek lobbying of the White House. Hebrew University of Jerusalem, Leonard Davis Institute for International Relations.
- ^ Mirbagheri, Farid (2014). Cyprus and International Peacemaking 1964–1986. Routledge. p. 28. ISBN 978-1-136-67752-6. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ "U.S. Library of Congress – Country Studies – Cyprus – Intercommunal Violence". Countrystudies.us. 21 December 1963. 23 June 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ^ Papadakis, Yiannis (2003). "Nation, narrative and commemoration: political ritual in divided Cyprus". History and Anthropology. 14 (3): 253–270. doi:10.1080/0275720032000136642. S2CID 143231403.
culminating in the 1974 coup aimed at the annexation of Cyprus to Greece
- ^ Atkin, Nicholas; Biddiss, Michael; Tallett, Frank (23 May 2011). The Wiley-Blackwell Dictionary of Modern European History Since 1789. John Wiley & Sons. p. 184. ISBN 978-1-4443-9072-8. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 August 2017.
- ^ Journal of international law and practice, Volume 5. Detroit College of Law at Michigan State University. 1996. p. 204.
- ^ "Cyprus: Big Troubles over a Small Island". Time. 29 July 1974. 21 December 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 November 2011.
- ^ Ronen, Yaël (2011). Transition from Illegal Regimes under International Law. Cambridge University Press. p. 62. ISBN 978-1-139-49617-9. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
Tensions escalated again in July 1974, following a coup d'état by Greek Cypriots favouring a union of Cyprus with Greece. In response to the coup, Turkey invaded Cyprus.
- ^ Bryant, Rebecca; Papadakis, Yiannis (2012). Cyprus and the Politics of Memory: History, Community and Conflict. I.B.Tauris. p. 5. ISBN 978-1-78076-107-7. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
In response to the coup, Turkey launched a military offensive in Cyprus that divided the island along the Green Line, which now splits the entire island.
- ^ Diez, Thomas (2002). The European Union and the Cyprus Conflict: Modern Conflict, Postmodern Union. Manchester University Press. p. 105. ISBN 978-0-7190-6079-3. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
Turkey did, however, act unilaterally in 1974, in response to a military coup in Cyprus instigated by the military junta ruling then in Greece with the apparent objective of annexing the island.
- ^ Ker-Lindsay, James; Faustmann, Hubert; Mullen, Fiona (2011). An Island in Europe: The EU and the Transformation of Cyprus. I.B. Tauris. p. 3. ISBN 9781848856783. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
Divided since 1974, when Turkish forces invaded in response to a Greek led coup, many observers felt that taking in the island would either be far too risky or far too problematic.
- ^ Mirbagheri, Faruk (2009). Historical Dictionary of Cyprus. Scarecrow Press. p. 43. ISBN 978-0-8108-6298-2.
On 20 July 1974, in response to the coup and justifying its action under the Treaty of Guarantee, Turkey landed forces in Kyrenia.
- ^ Gray, Christine (2008). International Law and the Use of Force. Oxford University Press. p. 94. ISBN 978-0-19-102162-6. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Taki Theodoracopulos (1 January 1978). The Greek Upheaval: Kings, Demagogues, and Bayonets. Caratzas Bros. p. 66. ISBN 978-0-89241-080-4. 11 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ Eric Solsten; Library of Congress. Federal Research Division (1993). Cyprus, a country study. Federal Research Division, Library of Congress. p. 219. ISBN 978-0-8444-0752-4. 5 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ a b c Brendan O'Malley; Ian Craig (25 June 2001). The Cyprus Conspiracy: America, Espionage and the Turkish Invasion. I.B. Tauris. pp. 195–197. ISBN 978-0-85773-016-9. 12 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 October 2015.
- ^ Sumantra Bose (30 June 2009). Contested Lands: Israel-Palestine, Kashmir, Bosnia, Cyprus, and Sri Lanka. Harvard University Press. p. 86. ISBN 978-0-674-02856-2. 12 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 October 2015.
- ^ U.S. Congressional Record, V. 147, Pt. 3, 8 March 2001 to 26 March 2001 [4] සංරක්ෂණය කළ පිටපත 10 සැප්තැම්බර් 2015 at the Wayback Machine
- ^ Turkey and the United States: The Arms Embargo Period. Praeger Publishers (5 August 1986). 1986. ISBN 978-0275921415.
- ^ "Over 100 missing identified so far". Cyprus Mail. 27 September 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 October 2007.
- ^ "Missing cause to get cash injection". Cyprus Mail. 30 September 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 13 October 2007.
- ^ "According to the United Nations Security Council Resolutions 550 and 541". United Nations. 19 March 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 27 March 2009.
- ^ European Consortium for Church-State Research. Conference (2007). Churches and Other Religious Organisations as Legal Persons: Proceedings of the 17th Meeting of the European Consortium for Church and State Research, Höör (Sweden), 17–20 November 2005. Peeters Publishers. p. 50. ISBN 978-90-429-1858-0. 12 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
There is little data concerning recognition of the 'legal status' of religions in the occupied territories, since any acts of the 'Turkish Republic of Northern Cyprus' are not recognized by either the Republic of Cyprus or the international community.
- ^ Quigley (6 September 2010). The Statehood of Palestine. Cambridge University Press. p. 164. ISBN 978-1-139-49124-2. 6 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
The international community found this declaration invalid, on the ground that Turkey had occupied territory belonging to Cyprus and that the putative state was therefore an infringement on Cypriot sovereignty.
- ^ Nathalie Tocci (January 2004). EU Accession Dynamics and Conflict Resolution: Catalysing Peace Or Consolidating Partition in Cyprus?. Ashgate Publishing, Ltd. p. 56. ISBN 978-0-7546-4310-4. 15 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
The occupied territory included 70 percent of the island's economic potential with over 50 percent of the industrial ... In addition, since partition Turkey encouraged mainland immigration to northern Cyprus. ... The international community, excluding Turkey, condemned the unilateral declaration of independence (UDI) as a.
- ^ Dr Anders Wivel; Robert Steinmetz (28 March 2013). Small States in Europe: Challenges and Opportunities. Ashgate Publishing, Ltd. p. 165. ISBN 978-1-4094-9958-9. 22 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
To this day, it remains unrecognised by the international community, except by Turkey
- ^ Peter Neville (22 March 2013). Historical Dictionary of British Foreign Policy. Scarecrow Press. p. 293. ISBN 978-0-8108-7371-1. 18 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
Ecevit ordered the army to occupy the Turkish area on 20 July 1974. It became the Turkish Republic of Northern Cyprus, but Britain, like the rest of the international community, except Turkey, refused to extend diplomatic recognition to the enclave. British efforts to secure Turkey's removal from its surrogate territory after 1974 failed.
- ^ James Ker-Lindsay; Hubert Faustmann; Fiona Mullen (15 May 2011). An Island in Europe: The EU and the Transformation of Cyprus. I.B.Tauris. p. 15. ISBN 978-1-84885-678-3. 18 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
Classified as illegal under international law, and now due to Cyprus' accession into the European Union is also an illegal occupation of EU territory.
- ^ Encyclopedia of Human Rights, Volume 5. Oxford University Press. 2009. p. 460. ISBN 978-0195334029.
- ^ "Full list UN Resolutions on Cyprus". Un.int. 30 September 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 29 January 2012.
- ^ Palley, Claire (18 May 2005). An International Relations Debacle: The UN Secretary-general's Mission of Good Offices in Cyprus 1999–2004. Hart Publishing. p. 224. ISBN 978-1-84113-578-6.
- ^ Stephanos Constantinides & Joseph Joseph, 'Cyprus and the European Union: Beyond Accession', Études helléniques/Hellenic Studies 11 (2), Autumn 2003
- ^ "Emotion as Cyprus border opens". BBC News. 23 April 2003. 4 March 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 3 May 2016.
- ^ "Greek Cypriots dismantle barrier". BBC News. 9 March 2007. 7 March 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 March 2008.
- ^ Ledra Street crossing opens in Cyprus සංරක්ෂණය කළ පිටපත 15 ජූනි 2008 at the Wayback Machine. Associated Press article published on International Herald Tribune Website, 3 April 2008
- ^ Hadjicostis, Menelaos (11 May 2015). "UN envoy says Cyprus reunification talks to resume May 15". Associated Press News. 24 May 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 May 2015.
- ^ Smith, Helena (7 July 2017). "Cyprus reunification talks collapse amid angry scenes". The Guardian. 7 July 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 March 2021.
- ^ "Cyprus 'golden passports' bring Russians into the EU". Al Jazeera. 4 February 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 February 2019.
- ^ "Exclusive: Cyprus sold passports to 'politically exposed persons'". Al Jazeera. 24 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 August 2020.
- ^ Rakopoulos, Theodoros; Fischer, Leandros (10 November 2020). "In Cyprus, the Golden Passports Scheme Shows Us How Capitalism and Corruption Go Hand in Hand". Jacobin. 12 November 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 13 November 2020.
- ^ "Cyprus: EU 'appeasement' of Turkey in exploration row will go nowhere". Reuters. 17 August 2020. 17 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 13 September 2020.
- ^ "Cyprus Confidential – ICIJ". icij.org. 14 November 2023. 24 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 14 November 2023.
- ^ "Erdoğan dashes hopes for resumption of Cyprus talks on invasion's 50th anniversary". Politico. 20 July 2024. සම්ප්රවේශය 21 July 2024.
- ^ "Travel – National Geographic". travel.nationalgeographic.com. 17 August 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 19 July 2016.
- ^ "BBC News – Cyprus country profile". 23 December 2011. 28 July 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 November 2009.
- ^ "Europe map / Map of Europe – Facts, Geography, History of Europe – Worldatlas.com". 16 May 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 May 2015.
- ^ "United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)". United. UNSD. 17 April 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 May 2015.
- ^ Erdik, Mustafa (2013). Strong Ground Motion Seismology. p. 469.
- ^ Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne; Hedao, Prashant; Noss, Reed; Hansen, Matt; Locke, Harvey; Ellis, Erle C; Jones, Benjamin; Barber, Charles Victor; Hayes, Randy; Kormos, Cyril; Martin, Vance; Crist, Eileen; Sechrest, Wes; Price, Lori; Baillie, Jonathan E. M.; Weeden, Don; Suckling, Kierán; Davis, Crystal; Sizer, Nigel; Moore, Rebecca; Thau, David; Birch, Tanya; Potapov, Peter; Turubanova, Svetlana; Tyukavina, Alexandra; de Souza, Nadia; Pintea, Lilian; Brito, José C.; Llewellyn, Othman A.; Miller, Anthony G.; Patzelt, Annette; Ghazanfar, Shahina A.; Timberlake, Jonathan; Klöser, Heinz; Shennan-Farpón, Yara; Kindt, Roeland; Lillesø, Jens-Peter Barnekow; van Breugel, Paulo; Graudal, Lars; Voge, Maianna; Al-Shammari, Khalaf F.; Saleem, Muhammad (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
- ^ Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C.; Robinson, J. G.; Callow, M.; Clements, T.; Costa, H. M.; DeGemmis, A.; Elsen, P. R.; Ervin, J.; Franco, P.; Goldman, E.; Goetz, S.; Hansen, A.; Hofsvang, E.; Jantz, P.; Jupiter, S.; Kang, A.; Langhammer, P.; Laurance, W. F.; Lieberman, S.; Linkie, M.; Malhi, Y.; Maxwell, S.; Mendez, M.; Mittermeier, R.; Murray, N. J.; Possingham, H.; Radachowsky, J.; Saatchi, S.; Samper, C.; Silverman, J.; Shapiro, A.; Strassburg, B.; Stevens, T.; Stokes, E.; Taylor, R.; Tear, T.; Tizard, R.; Venter, O.; Visconti, P.; Wang, S.; Watson, J. E. M. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material". Nature Communications. 11 (1): 5978. Bibcode:2020NatCo..11.5978G. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMC 7723057. PMID 33293507.
- ^ Peel, M. C.; Finlayson B. L. & McMahon, T. A. (2007). "Updated world map of the Köppen – Geiger climate classification". Hydrol. Earth Syst. Sci. 11 (5): 1633–1644. Bibcode:2007HESS...11.1633P. doi:10.5194/hess-11-1633-2007. ISSN 1027-5606. (direct: Final Revised Paper සංරක්ෂණය කළ පිටපත 3 පෙබරවාරි 2012 at the Wayback Machine)
- ^ CIA Factbook සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 අප්රේල් 2021 at the Wayback Machine – Geographic location
- ^ "Cyprus holiday weather". Met Office (ඉංග්රීසි බසින්). 1 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 May 2023.
- ^ "Meteorological Service – Climatological and Meteorological Reports". 21 June 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 November 2010.
- ^ "Cyprus Climate Guide". 1 December 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 5 June 2009.
- ^ a b "Met Office: Climate averages 1981–2010". Met Office. 5 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 28 February 2016.
- ^ a b Department of Meteorology. "The Climate of Cyprus". 14 June 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 8 August 2015.
Statistical analysis of rainfall in Cyprus reveals a decreasing trend of rainfall amounts in the last 30-year[s].
- ^ Dams of Cyprus සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 ඔක්තෝබර් 2017 at the Wayback Machine Water Development Department, Republic of Cyprus.
- ^ "Water Development Department". 12 February 2024. 20 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 February 2024.
- ^ DotNetNuke. "Ιδεολογική Διακήρυξη του Δημοκρατικού Κόμματος" (ග්රීක බසින්). Diko.org.cy. 11 June 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 6 January 2009.
- ^ Σύνταξης, Αίθουσα (4 February 2018). "Νικητής των εκλογών στην Κύπρο με 56% ο Νίκος Αναστασιάδης". 5 February 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 5 February 2018.
- ^ "Cyprus country profile". BBC News. 19 October 2020. 8 February 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 13 July 2021.
- ^ "New Cyprus president sworn in" (ඉංග්රීසි බසින්). France 24. 28 February 2023. 28 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 March 2023.
- ^ "EUROPA – The EU at a glance – Maps – Cyprus". Europa (web portal). 18 April 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 27 March 2009.
- ^ "Dhekelia". Geosite.jankrogh.com. 30 January 2012. 24 April 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 28 June 2013.
- ^ "European Commission – Enlargement: Archives Country Profiles". Europa (web portal). 4 February 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 6 January 2009.
- ^ "2024 Global Peace Index" (PDF).
- ^ Kolasa-Sikiaridi, Kerry (15 July 2016). "Cyprus Drastically Reduces Mandatory Army Service to 14 Months". GreekReporter.com. 13 July 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 21 July 2017.
- ^ "Defence – Security – Police". Cyprus Government Web Portal. 4 March 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 11 October 2012.
- ^ Freedom in the World 2011 Report > Cyprus (සංරක්ෂණය කළ පිටපත 7 මාර්තු 2013 at the Wayback Machine). Retrieved 28 June 2013. Also, p. 29.
- ^ "Report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights on the question of human rights in Cyprus: 16th Session, Human Rights Council, United Nations" (PDF). Ohchr.org. 7 January 2011. 31 July 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 14 February 2014.
- ^ "US Department of State Report on Human Rights in Cyprus". Xpats.io. Asylumlaw.org. 11 January 2010. 14 May 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2010-11-17.
- ^ Jean Christou. "US report raps Cyprus over battle on flesh trade". cyprus-mail.com. 30 September 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2007-10-13.
- ^ Jacqueline Theodoulou. "A shame on our society". cyprus-mail.com. 27 September 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2007-10-13.
- ^ Borger, Julian (12 May 2014). "European court orders Turkey to pay damages for Cyprus invasion". The Guardian. 14 April 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 April 2015.
- ^ Karadeniz, Tulay; Tokasabay, Ece (13 May 2014). "Turkey to ignore court order to pay compensation to Cyprus". Reuters. 24 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 April 2015.
- ^ a b Hadjisavvas, S. (2015). "Perishing Heritage: The Case of the Occupied Part of Cyprus". Journal of Eastern Mediterranean Archaeology & Heritage Studies. 3 (2): 128–140. doi:10.5325/jeasmedarcherstu.3.2.0128. JSTOR 10.5325/jeasmedarcherstu.3.2.0128. Quote on p. 129: "the deliberate destruction of [Greek] heritage as an instrument toward the obliteration of an identity of a people in the framework of ethnic cleansing."
- ^ Chechi, Alessandro (2014). "Sacred heritage in Cyprus: bolstering protection through the implementation of international law standards and the adoption of an object-oriented approach". In Benzo, Andrea; Ferrari, Silvio (eds.). Between Cultural Diversity and Common Heritage: Legal and Religious Perspectives on the Sacred Places of the Mediterranean. Routledge. pp. 314–316.
- ^ a b "Cyprus Economy". Republic of Cyprus. cyprus.gov.cy. 23 June 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 4 May 2007.
- ^ a b "Cyprus's credit rating cut to junk status by Fitch". BBC News. BBC News Online. 25 June 2012. 28 June 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 June 2012.
- ^ "Eurogroup Statement on Cyprus". Eurogroup. 25 March 2013. 11 October 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 30 March 2013.
- ^ Jan Strupczewski; Annika Breidthardt (25 March 2013). "Last-minute Cyprus deal to close bank, force losses". Reuters. 25 March 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 March 2013.
- ^ "Eurogroup signs off on bailout agreement reached by Cyprus and troika". Ekathimerini. Greece. 25 March 2013. 26 March 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 March 2013.
- ^ "Cyprus country update October 2019 | Atradius". group.atradius.com. 1 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 October 2023.
- ^ "GDP per capita, current prices". imf.org. 21 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 3 October 2023.
- ^ European Commission (8 November 2000). "2000 regular report from the commission on Cyprus' progress towards accession" (PDF). Europa.eu. 24 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 4 October 2023.
- ^ "The EuroAsia Interconnector" (PDF). 16 February 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 20 February 2018.
- ^ "EU Projects by country". 17 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 February 2018.
- ^ "Funding for Projects of Common Interest – Energy – European Commission". Energy. 5 April 2017. 27 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 February 2018.
- ^ Gilson, George (23 January 2011). "Something sizzling in Cyprus: gas shakes regional chessboard". Athens News. 28 January 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 7 September 2011.
- ^ Ali, Jaber (15 July 2011). "Lebanese Cabinet discusses offshore energy policies". Middle East Confidential. 18 January 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 7 September 2011.
- ^ "Turkey may drill for oil and gas in Cyprus: Minister – ENERGY". 25 September 2013. 2 February 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 February 2014.
- ^ "Cyprus – Exclusive Economic Zone – Turkey's provocative behaviour". Republic of Cyprus. 10 August 2011. 11 January 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 September 2011.
- ^ "'Don't attempt to test Turkey's past'". Hürriyet Daily News. Istanbul. 6 September 2011. 8 September 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 September 2011.
- ^ Ament, Carol (19 August 2011). "Full speed ahead for Cyprus drilling". Famagusta Gazette. 26 March 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 7 September 2011.
- ^ "Noble Energy: Good chance of large gas find off Cyprus". New Europe. 20 February 2011. 30 March 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 7 September 2011.
- ^ "Ankara threatens naval action over Cyprus' Block 12 drill". PanARMENIAN.Net. 6 September 2011. 6 April 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 September 2011.
- ^ "Turkey's Miscalculation Over Cypriot Drilling". Stratfor News. 20 September 2011. 14 June 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 12 June 2015.
- ^ "World Bank Data: Motor vehicles (per 1,000 people)". The World Bank. 9 February 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 27 August 2011.
- ^ "Public Works Department official statistics". Mcw.gov.cy. 24 March 2006. 26 March 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ^ "Cyprus By Bus". 18 February 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 February 2011.
- ^ "Cyprus". The Stateman's Yearbook. Routledge. 2020. p. 386.
- ^ "'Direct' flights to the north will go via Turkey". Cyprus Mail. 23 September 2022. 23 January 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 January 2023.
- ^ CYSTAT. "2021 Census Results" (PDF). 19 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 15 December 2023.
- ^ Government Website (Aftodoiikisi). "2021 population statistics". 21 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 December 2023.
- ^ Eric Solsten, ed. Cyprus: A Country Study සංරක්ෂණය කළ පිටපත 11 මැයි 2011 at the Wayback Machine, Library of Congress, Washington, DC, 1991.
- ^ a b Hatay, Mete "Is the Turkish Cypriot Population Shrinking?", International Peace Research Institute, 2007. Pages 22–23.
- ^ "The World Factbook – Ethnic Groups". Central Intelligence Agency. 25 June 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 22 June 2013.
- ^ a b Hadjipavlou, Maria (2002). "Cyprus: A Partnership Between Conflict Resolution and Peace Education". In Salomon, Gavriel; Nevo, Baruch (eds.). Peace Education: The Concept, Principles, and Practices Around the World. Routledge. p. 195. ISBN 978-0-8058-4193-0.
- ^ St John-Jones, L.W. (1983). The Population of Cyprus: Demographic Trends and Socio-Economic Influences. London: Maurice Temple Smith Ltd. p. 17. ISBN 978-0-85117-232-3.
- ^ Cyprus Ministry of Interior (1992). "The Demographic Structure of Cyprus" (PDF). Parliamentary Assembly. p. 6. 7 January 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 22 January 2011.
- ^ Republic of Cyprus Statistical Service (2006), Demographic Report 2005, Nicosia: Republic of Cyprus Statistical Service, p. 12
- ^ Nicos, Trimikliniotis; Demetriou, Corina (2007). "Active Civic Participation of Immigrants in Cyprus" (PDF). POLITIS. p. 8. 11 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 22 January 2011.
- ^ Boyle, Kevin; Sheen, Juliet (1997). Freedom of Religion and Belief: A World Report. Routledge. p. 288. ISBN 978-0-415-15978-4.
- ^ Salih, Halil Ibrahim (2004). Cyprus: Ethnic Political Counterpoints. University Press of America. p. 121. ISBN 978-0-415-15978-4.
- ^ "Census.XLS" (PDF). 16 January 2013 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ^ International Crisis Group (2010). "Cyprus: Bridging the Property Divide". International Crisis Group. p. 1. 3 November 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ^ International Crisis Group (2010). "Cyprus: Bridging the Property Divide". International Crisis Group. p. 2. 3 November 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ^ (n=65), Capelli, C.; Redhead, N.; Romano, V.; Cali, F.; Lefranc, G.; Delague, V.; Megarbane, A.; Felice, A. E.; Pascali, V. L.; Neophytou, P. I.; Poulli, Z.; Novelletto, A.; Malaspina, P.; Terrenato, L.; Berebbi, A.; Fellous, M.; Thomas, M. G.; Goldstein, D. B. (2006). "Population Structure in the Mediterranean Basin: A Y Chromosome Perspective". Annals of Human Genetics. 70 (2): 207–225. doi:10.1111/j.1529-8817.2005.00224.x. hdl:2108/37090. PMID 16626331. S2CID 25536759.
- ^ "Cyprus - European Commission". commission.europa.eu.
- ^ "Ο μικρότερος και μεγαλύτερος Δήμος - Κοινότητα σε πληθυσμό". aftodioikisi. August 7, 2023. සම්ප්රවේශය October 4, 2023.
- ^ "Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Cyprus". Pew Research Center. 2010. 17 July 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ^ "Cyprus". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 9 February 2010. (Archived 2010 edition)
- ^ "About Cyprus – Towns and Population". Government Web Portal – Areas of Interest. Government of Cyprus. 25 February 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 9 February 2010.
- ^ Solsten, Eric (January 1991). "A Country Study: Cyprus". Federal Research Division. Library of Congress. 5 September 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 February 2010.
- ^ "Main Results of the 2001 Census". Statistical Service of Cyprus: Population and Social Statistics. 21 August 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 28 February 2009.
- ^ "Religious Freedom in the World Report 2021: Cyprus" (PDF). ACN International. 22 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 8 February 2023.
- ^ "Article 3". The Constitution of the Republic of Cyprus (PDF). President of the Republic of Cyprus. p. 2. 3 December 2013 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 18 November 2013.
- ^ "Implementation of the Charter in Cyprus". Database for the European Charter for Regional or Minority Languages. Public Foundation for European Comparative Minority Research. 7 February 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 20 May 2013.
- ^ "EUROPA – Education and Training – Regional and minority languages – Euromosaïc study". Europa (web portal). 27 October 2006. 4 July 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 April 2011.
- ^ Ammon, Ulrich; Dittmar, Norbert; Mattheier, Klaus J.; Trudgill, Peter, eds. (2006). "Greece and Cyprus". Sociolinguistics: an international handbook of the science of language and society / Soziolinguistik: ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft. Handbooks of linguistics and communication science / Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft. Vol. 3 (2nd ed.). Berlin: Walter de Gruyter. pp. 1881–1889. ISBN 9783110184181. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- ^ a b c European Commission, Directorate-General for Education and Culture, ed. (2006). Euromosaic III: Presence of regional and minority language groups in the new member states. Brussels: Office for official publications of the European communities. pp. 19–23. ISBN 978-92-79-01291-4. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 August 2015.
- ^ Mejer, Lene; Boateng, Sadi q Kwesi; Turchetti, Paolo (2010). "Population and social conditions" (PDF). Statistics in Focus. eurostat. 17 February 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 13 December 2014.
- ^ Europeans and their Languages සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 අප්රේල් 2016 at the Wayback Machine, Eurobarometer, European Commission, 2006.
- ^ UNICEF, Division of Policy and Practice, Statistics and Monitoring Section සංරක්ෂණය කළ පිටපත 10 මැයි 2011 at the Wayback Machine childinfo.org, May 2008.
- ^ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. සම්ප්රවේශය 2025-10-16.
- ^ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (ඉංග්රීසි බසින්). World Intellectual Property Organization. p. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. සම්ප්රවේශය 2025-10-17.
- ^ Hatay, Mete (2006). "The Levantine Legacy of Cypriot Culinary Culture". Cyprus Review. 18 (2): 129–142. 16 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 April 2023.
- ^ Fong, Mary; Chuang, Rueyling (2004). Communicating Ethnic and Cultural Identity. Rowman & Littlefield. p. 286. ISBN 978-0-7425-1739-4. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2020.
- ^ Patrick R. Hugg (November 2001). Cyprus in Europe: Seizing the Momentum of Nice. Vanderbilt Journal of Transnational Law. SSRN 2257945.
- ^ Merin Burdick1979, පිටු අංකය: 82.
- ^ "Lemba Archaeological Research Centre". Arcl.ed.ac.uk. 17 January 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ^ Chrysanthos Christou, A short History of Modern and Contemporary Cypriot Art, Nicosia 1983.
- ^ "Christoforos Savva". www.hatjecantz.de. 19 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 12 September 2021.
- ^ Ministry of Education and Culture, State Gallery of Contemporary Cypriot Art (Nicosia: MOEC,1998)
- ^ Michael Paraskos, "The Art of Modern Cyprus", in Sunjet, Spring 2002, 62f
- ^ Billboard. Nielsen Business Media, Inc. 8 May 1999. p. 8. ISSN 0006-2510. 11 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
Sony Music executives congratulate Greek artist Anna Vissi before her recent sold-out performance at the Theater at Madison Square Garden in New York the first stop in her North-American tour to promote her album Antidoto
- ^ Hellander, Paul; Kate Armstrong; Michael Clark; Christopher Deliso (2008). Lonely Planet Greek Islands. Lonely Planet. p. 49. ISBN 978-1-74104-314-3. 22 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
The country's big pop and laïka stars include Anna Vissi, Notis Sfakiana- kis, Despina Vandi, Yiannis Ploutarhos, Antonis Remos, Mihalis Hatziyian- nis, heartthrob Sakis Rouvas and Greek-Swedish singer Elena Paparizou, who won Greece
- ^ Billboard. Nielsen Business Media, Inc. 14 July 2001. p. 71. ISSN 0006-2510. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
The hits of platinum stars Anna Vissi, Despina Vandi and Keti Garbi are played in clubs together with the Anna Vissi international dance hits of Deep- swing, Planetfunk
- ^ Rhythm: Global Sounds and Ideas. Vol. 9. World Marketing Incorporated. 2000. p. 70. 10 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
We have a Euro Music category with clips by the Gipsy Kings and Anna Vissi, a huge star for Sony Greece 'We also have ...
- ^ "An indication that at least the main contents of the Cypria were known around 650 BC is provided by the representation of the Judgment of Paris on the Chigi vase" (Burkert 1992:103). On the proto-Corinthian ewer of c. 640 BC known as the Chigi "vase" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 21 අගෝස්තු 2013 at the Wayback Machine, Paris is identified as Alexandros, as he was apparently called in Cypria. [භින්න වූ සබැඳිය]
- ^ Th. Siapkaras- Pitsillidés, Le Pétrarchisme en Cypre. Poèmes d' amour en dialecte Chypriote d' après un manuscript du XVIe siècle, Athènes 1975 (2ème édition)
- ^ Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin. Institut für Griechisch-Römische Altertumskunde, Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin. Zentralinstitut für Alte Geschichte und Archäologie (1956). Berliner byzantinistische Arbeiten, Volume 40. Akademie-Verlag. pp. 209–210.
John Cigala (born at Nicosia 1622). He studied at the College of Saint Athanasios, Rome (1635–1642), which he graduated as doctor of philosophy and theology and at which he taught Greek successfully for eight years (1642–1650) ... What has survived of his work as a number of epigrams published in books of other scholars.
- ^ Serena, Sebastiano; Barbarigo, Gregorio (1963). S. Gregorio Barbarigo e la vita spirituale e cultuale nel suo Seminario di Padova; lettre e saggi editi dagli amici in memoria. Editrice Antenore. p. 495. OCLC 6706000.
Giovanni Cicala, greco di Cipro, prof. di Filosofia nella Università ... Al qual fine permetteva tutta la confidenza con il Cigala e con il Papadopoli, ambedue greci nativi e Lettori pubblici nell'Universita di Padova, coi quail si tratteneva, in frequenti discorsi sopra questa material, le mezze giornate intiere ...
- ^ Gazioğlu, Ahmet C. (1990). The Turks in Cyprus: a province of the Ottoman Empire (1571–1878), 293–295, K. Rüstem.
- ^ "Cyprus Stamp Issue: Loukis Akritas". 11 May 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 29 December 2009.
- ^ "Cyprus Stamp Issue: Cyprus Poets". 11 May 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 29 December 2009.
- ^ "Cyprus Stamp Issue: Centenary Birthday Anniversary of Poet Pavlos Liasides". 11 May 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 29 December 2009.
- ^ Kozmik şiirin yazarı සංරක්ෂණය කළ පිටපත 17 ඔක්තෝබර් 2015 at the Wayback Machine (Hürriyet). Retrieved 31 December 2014.
- ^ Alexander Davidian, 'A literary resilience' in The Cyprus Weekly (Cyprus newspaper), 10 January 2016
- ^ Freedom House සංරක්ෂණය කළ පිටපත 16 පෙබරවාරි 2016 at the Wayback Machine, 2015 report Cyprus
- ^ "Index". Reporters Without Borders. 2025. 4 May 2025 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 July 2025.
- ^ "Cyprus" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 28 මාර්තු 2020 at the Wayback Machine, Country Reports on Human Rights Practices for 2012, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor, U.S. Department of State, 22 March 2013. Retrieved 7 January 2014.
- ^ "Film Birth – History of Cinema – Cyprus සංරක්ෂණය කළ පිටපත 24 සැප්තැම්බර් 2015 at the Wayback Machine".
- ^ William Woys Weaver, 'Poland in the Middle Ages' in Maria Dembinska (ed.) Food and Drink in Medieval Poland: Rediscovering a Cuisine of the Past (Philadelphia: University of University of Pennsylvania Press, 1999) pp. 41–46
- ^ "Cabbage Flowers for Food". Aggie Horticulture. Texas AgriLife Extension Service, Texas A&M System. 12 August 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 12 October 2014.
- ^ Fenwick, G. Roger; Heaney, Robert K.; Mullin, W. John; VanEtten, Cecil H. (1982). "Glucosinolates and their breakdown products in food and food plants". CRC Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 18 (2): 123–201. doi:10.1080/10408398209527361. PMID 6337782.
- ^ Jon Gregerson, Good Earth (Portland: Graphic Arts Center Publishing Company, 1990) p.41
- ^ David Bannerman and Mary Bannerman Birds of Cyprus (London: Oliver and Boyd, 1958) p. 384
- ^ Goldstein, Darra; Merkle, Kathrin; Parasecoli, Fabio; Mennell, Stephen; Council of Europe (2005). Culinary cultures of Europe: identity, diversity and dialogue. Council of Europe. p. 121. ISBN 978-92-871-5744-7.
Most culinary innovations in the Cypriot cuisine occurred during the Byzantine era ... Experimentation with dairy products resulted in the now-famous halloumi and feta cheese.
- ^ Robinson, R. K.; Tamime, A. Y. (1991). Feta and Related Cheeses. Woodhead Publishing. p. 144. ISBN 978-1-85573-278-0.
Halloumi is a semi-hard to hard, unripened cheese that traditionally is made from either sheep's or goat's milk or a mixture. Although the cheese has its origins in Cyprus, it is widely popular throughout the Middle East, and hence many countries have now become involved with its manufacture.
- ^ Murdoch Books Pty Limited (2005). Essential Mediterranean. Murdoch Books. p. 21. ISBN 978-1-74045-539-8.
HALOUMl Originating in Cyprus, this salty, semi-hard sheep's milk cheese is a popular table cheese
- ^ a b P. Papademas, "Halloumi Cheese" in A.Y. Tamime (ed.), Brined Cheeses (Oxford: Blackwell Publishing, 2006) p.117
- ^ "Cyprus villagers make giant sweet සංරක්ෂණය කළ පිටපත 17 මැයි 2024 at the Wayback Machine", BBC News, 18 October 2004
- ^ "Turks riled as Cyprus set to win EU trademark on Turkish Delight". International Herald Tribune. Associated Press. 13 December 2007. 2 December 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 14 December 2007.
- ^ Andreou, Evie (4 July 2016). "Agros rose preserve included in protected geographical indication list". Cyprus Mail. 20 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 19 January 2018.
- ^ "Cyprus Badminton Federation". Cyprusbadminton.com. 3 April 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 27 March 2009.
<references> හි "CIA2019" නමැති <ref> ටැගය පෙර පෙළෙහි භාවිතා වූයේ නැත.භාහිර සබැඳි
[සංස්කරණය] Cyprus ගැන තවත් දේ විකිපිඩියා සහෝදර ව්යාපෘති හරහා සොයාගන්න
| |
 |
වික්ෂනරිය වෙතින් අර්ථ දැක්වීම් |
 |
කොමන්ස් වෙතින් ඡායාරූප හා මාධ්ය |
 |
විකිසරසවිය වෙතින් ඉගෙනුම් මූලාශ්ර |
 |
විකිපුවත් වෙතින් පුවත් කථාංග |
 |
විකිකියමන් වෙතින් උපුටා දැක්වීම් |
 |
විකිප්රභව වෙතින් ප්රභව පෙළ |
 |
විකිපොත් වෙතින් පෙළපොත් |
- Cyprus. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
- Timeline of Cyprus by BBC
- Cyprus from UCB Libraries GovPubs
- Cyprus information from the United States Department of State includes Background Notes, Country Study and major reports
- සයිප්රසය at Curlie
- Cyprus profile from the BBC News
- The UN in Cyprus
- Cypriot Pottery, Bryn Mawr College Art and Artifact Collections
- The Cesnola collection of Cypriot art : stone sculpture, a fully digitised text from The Metropolitan Museum of Art libraries
- The Mosaics of Khirbat al-Mafjar
Government
- Cyprus High Commission Trade Centre – London සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2022-06-25 at the Wayback Machine
- Republic of Cyprus – English Language සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2022-07-02 at the Wayback Machine
- Constitution of the Republic of Cyprus
- Press and Information Office – Ministry of Interior සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 ජූලි 2019 at the Wayback Machine
- Annan Plan සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2022-04-23 at the Wayback Machine
Tourism
- Read about Cyprus on visitcyprus.com සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2010-06-28 at the Wayback Machine – the official travel portal for Cyprus
- Cyprus informational portal and open platform for contribution of Cyprus-related content – www.Cyprus.com
ඕපන් ස්ට්රීට් මැප් තුළ ඇති සයිප්රසය හා සබැඳි භූගෝලීය දත්ත
Official publications
- The British government's Foreign Affairs Committee report on Cyprus.
- Legal Issues arising from certain population transfers and displacements on the territory of the Republic of Cyprus in the period since 20 July 1974 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 28 සැප්තැම්බර් 2008 at the Wayback Machine
- Address to Cypriots by President Papadopoulos (FULL TEXT) සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2008-08-21 at the Wayback Machine
- Official Cyprus Government Web Site සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2022-07-02 at the Wayback Machine
- Embassy of Greece, USA – Cyprus: Geographical and Historical Background
සයිප්රසය පිළිබඳ ලිපි | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| History |
|  | ||||||||
| Geography | ||||||||||
| දේශපාලනය | ||||||||||
| ආර්ථිකය | ||||||||||
| සමාජය |
| |||||||||
.svg)
| ජාත්යන්තර | |
|---|---|
| ජාතික | |
| භූගෝලීය | |
| කලාකරු | |
| ජනයා | |
| වෙනත් | |
- Pages with ග්රීක IPA
- Pages with තුර්කි IPA
- 2016 අගෝස්තු සිට ගැනෙන භින්න වූ භාහිර සබැඳි සහිත ලිපි
- සයිප්රසය
- Republics in the Commonwealth of Nations
- නැගෙනහිර මධ්යධරණි
- International islands
- දූපත් රටවල්
- Islands of Asia
- Islands of Europe
- Mediterranean islands
- පොදු රාජ්ය මණ්ඩලයේ සාමාජික රාජ්යයෝ
- යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රාජ්යයෝ
- Member states of the Union for the Mediterranean
- එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්ය
- මැද පෙරදිග රටවල්
- මෑත පෙරදිග රටවල්
- Southeastern European countries
- Southern European countries
- බටහිර ආසියානු රටවල්
- States and territories established in 1960
- ආසියාව තුළ රටවල්
- යුරෝපය තුළ රටවල්
- ග්රීක භාෂාව, නිල භාෂාවක් ලෙස භාවිතා වන රටවල් සහ භූමි ප්රදේශ
- Turkish-speaking countries and territories