මැද පෙරදිග

විකිපීඩියා වෙතින්
Jump to navigation Jump to search

තුර්කිය[සංස්කරණය]

සුල්තාන්ගේ බොඳවූ සිහිනය නොහොත් ඉඩ්ලිබ් සටන් විරාමය[සංස්කරණය]

ගතවූ දශකය පුරා තුර්කි ජනාධිපති රෙසෙප් ටායිප් එර්ඩොගන් අනුගමනය කල පිළිවෙත තුලින් පිළිබිඹු වූ එක් කරුණක් වූයේ ලොව අන් සියළු නායකයන්ට වඩා තමා කරුණු කාරණා හා බලපුළුවන්කාර කම් වලින් පොහොසත් බවය. මෙය ඔහුට පමණක් සීමාවූ මානසිකත්වයක් නොව 1453 කොන්ස්තන්තිනෝපලය අත්පත් කොට ගැනීමෙන් අනතුරුව පුරාණ ඔටෝමන් පාලකයන් බොහෝ දෙනෙක් පෙළුන භයානක රෝගයකි. නේටෝ හවුලේ දෙවන විශාලතම සම්ප්රදායික යුද බලවතා ලෙස සැලකුන තුර්කිය සිරියානු අර්බුදය හමුවේ දශක හතක් පුරාවට තම උපාය මාර්ගික සහකරු වූ ඇමෙරිකාව පවා අමනාපයට පත් කරමින් තම ඓතිහාසික පස මිතුරා වූ රුසියාව සමඟ හවුලේ කැඳ පිසීමට පෙළඹුනේද මෙම ආකල්පය මත යයි සිතිය හැක. පෙබරවාරි 28 වනදා වනවිට අල්ලාගත් ප්රදේශ වලින් ඉවත් වන ලෙස සිරියාවට කෙරුන අවසන් නිවෙදයකින් අනතුරුව දියත් කෙරුන එර්ඩොගන්ගේ මෙහෙයුමේ ඉරණම ගැන ආරම්භයේ පටන් බොහෝ සැක සංකා තිබිණ. තම විරොදය නොතකා රුසියාව හා කලින් ඇති කොටගත් S 400 ගණුදෙනුව ගැන උරණ ව සිටි අමෙරිකානුවෝ තමාට Patriot මිසයිල පද්ධති ලබා දෙන මෙන් තුර්කිය කල හදිසි ඉල්ලීම ප්රතික්ෂෙප කිරීම පුදුමයක් නොවේ. මෙහෙයුමේ සාර්ථකත්වය සඳහා සපුරාලීමට අවැසි වූ ප්රදානතම සාධකය වූ අසාද්ගේ අතිජාත මිතුරන් වූ රුසියානුවන් සටනින් ඈත් කොට තැබීමය. ඉමහත් පරිශ්රමයකින් අනතුරුව M5 මහා මාර්ගයේ වූ උපායමාර්ගික සරාක්විබ් නගරය අත්පත් කොටගැනීමට මාර්තු 01 දා තුර්කි හමුදා සමත් වුවද ස්ටාව්කා (STAVKA) නොහොත් රුසියානු සෙනෙවි මණ්ඩලය විසින් ගුවන් ඉලක්ක වල ඛණ්ඩාංක ඩැමස්කස් බලධාරීන්ට නිරතුරුව ලබා දීම හේතුකොටගෙන ඒ වනවිටත් මියගොස් සිටි තුර්කි හමුදා භටයන් ගණන 50 ඉක්මවා තිබිණ. එම තත්වය යටතේ පවා රුසියානුවන්ට ප්රසිද්ධියේ අභියෝග කිරීමට තවදුරටත් පැකිළුන එඩොර්ගන් ක්රෙම්ලිනයෙන් ඉල්ලා සිටියේ තමාට සිරියාව හා තනිව ගණුදෙනු බේරා ගැනීමට ඉඩ දිය යුතු බවයි. උපායමාර්ගික සරාක්විබ් නගරය තුර්කි හමුදා අත පැවති ඒ මොහොතේ වහා සටන් විරාමයකට එලැබීමත්, එමඟින් තම සායම බේරාගැනීමත් ඔහුගේ අභිප්රාය වූ බව පෙනේ. අනිත් අතට සිරියානු හමුදා ප්රහාර හමුවේ තුර්කියට පලා යන සරණාගතයන් අවියක් ලෙස යොදා ගනිමින් රුසියාවට එරෙහිව යුරෝපා සංගමයේ සහාය බලාත්කාරයෙන් ලබා ගැනීමටද ඔහු තැත් කලේය. මෙමඟින් පිළිබිඹු වූයේ ස්වයං අධිතක්සේරුවක් තුලින් සිරියාවට එරෙහිව හදිසි යුද්ධයකට එලැබීම තුලින් තුර්කිය මුහුණ පා සිටි අර්බුදයේ සැබෑ පරිමාණයයි. රුසියානු සාධකය බැහැරකල විට පවා දස වසරක සිවිල් යුද්ධය තුලින් පන්නරය ලබා සිටි සිරියානු හමුදාව හා අනුබද්ධිත කණ්ඩායම් (ඉරාන IRGC බ්රිගගේඩය, ඉරාක මිලීෂියා ඒකක හා ලෙබනනයේ හෙස්බුල්ලා ගරිල්ලන්) සමඟ සටන් කිරීම වේදනාකාරී අත්දැකීමක් බව ඈ පසක් කොට ගනිමින් සිටියාය. අර්බුදයක් තුල හටගන්නා ඇතැම් තීරණාත්මක සිදුවීම් මාධ්ය වල පල නොවේ. මෙවන් අවස්ථාවලදී රාජ්යතාන්ත්රික අභිවෘද්ධිය මත සියළු පාර්ශ්ව නිහඬව සිටිති. 2016 දී ඇලෙප්පෝ නුවර සම්මාන් කඳු වැටියට එල්ල වූ රුසියානු මිසයිල ප්රහාරයකින් කැරළි කරුවන් පුහුණ් කිරීමේ නිරතව සිටි CIA හා මොසාඩ් නිලධාරීන් 30ක් මිය යාම එක් උදාහරණයකි. මාර්තු 02 දා ටාර්ටස් හි පිහිටි රුසියානු මධ්යධරණී නාවුක ආඥා මූලස්ථානයේ සිට ඉඩ්ලිබ් හි තුර්කි පාලන ප්රදේශයට එල්ලවූ කෲස් මිසයිල ප්රහාරය පිළිබඳ තුර්කිය මෙන්ම රුසියානු මාද්යද නිහධතාව පල කලහ. එහෙත් මෙම සිද්ධිය වාර්තා කල බල්ගේරියානු ආරක්ෂක වෙබ් අඩවිය වැඩිදුරත් හෙලි කොට සිටියේ අසාද්ගේ තවත් ප්රධානතම අනුග්රාහකයකු වන ඉරානයද ඉඩ්ලිබ් සටන අරබයා එඩොර්ගන්ට දැඩි අනතුරු හැඟවීමක් කොට ඇති බවයි. පාබල සහායට අමතරව උතුරු සිරියාවේ ඉලක්ක වලට මිසයිල එල්ල කිරීමේ හැකියාව ඉරානය සතුවද ඇත. මේ වියවුල අතර උපාය මාර්ගික සරාක්විබ් නගරය එදින සවස යලි අත්පත් කොටගැනීමට අසාද්ට පක්ෂපාත හමුදා සමත්වූහ. ඔවුන් සමඟ රුසියානු හමුදා-පොලිස් ඒකක ද සිටීම මඟින් කෙරුන ඉඟිය ඉතා පැහැදිලිය. ලතාකියා නගරයේ පිහිටි තම ගුවන් මූලස්ථානය කරා දිවෙන M4 මාර්ගය මූලධර්මවාදීන්ට විවෘත වීමට රුසියානුවන් ඉඩ හරිනු ඇතැයි සිතිය නොහේ. මේ තත්වය යටතේ ජයග්රහණයේ සටන්පාඨ තෙපලමින් තුර්කි හමුදා සරාක්විබ් නගරයෙන් පසු බසිද්දී, අසාද්ගේ හමුදාවේ ඉදිරි ගමන වැලැක්වීම සඳහා වහා සටන් විරාමයක් පතා මොස්කොව් බලා යාමට එඩෝර්ගන් සුල්තාන් තැනට සිදුවිය. මෙහෙයුම අතරතුරදී සිරියානු හමුදා භටයන් 2500ක් මරාදැමූ බවට ඔහු උදම් ඇනුවද ලද පරාජය වසා ගැනීමට ඉන් ලද හැකිවූයේ අල්ප පිටුවහලකි. සිරියානු සානා පුවත් සේවය කියා සිටියේ තම භටයන් 600 ක් මියගිය බවත් තුර්කි-හිතවාදී සටන්කාමීන් 6500ක් මරා දමුන බවත්ය. එහෙත් විශ්ලේෂකයෝ දෙරටේම සංඛ්යාලේඛණ හුදු පම්පෝරි ලෙස බැහැර කරති. මාර්තු 05 දා එර්ඩොගන් ඇතුළු ඉහල පෙලේ තුර්කි දූත පිරිස හා ව්ලැදිමීර් පුටින් අතර හමුව සිදුවූයේ මෙවන් වාතාවරණයක් තුලයි. ක්රෙම්ලිනයේ පිළිගැනීමේ ශාලාව තුල කාටත් පෙනෙන සේ ප්රදර්ශනය කොට තිබූ මහා කැතරින් සාර්තුමියගේ ලෝකඩ ප්රතිමාවකි. 1878 යුද්ධයේ සිහිවටනයක් එර්ඩොගන් ගේ අසුනට ඉහලින් විය. මෙමගින් සංකෙතවත් කෙරුනේ රුසියාව විසින් 17 වන හා 18 වන සියවස් තුල ඔටෝමන් වරුනට එරෙහිව ලබා ගත් යුද ජයග්රහණ මාලාවයි. ස්වාමියෙකු ලෙස හැසිරුන ව්ලැදිමීර් පුටින් හමුවේ එඩොර්ගන් පත්ව සිටි අසරණ තත්වයට වෙනත් අටුවා ටීකා අවශ්ය නොවීය. අල්-මොනිටර් වෙබ් අඩවිය සඳහන් කලේ ඔහු ඇතුළු තුර්කි දූත පිරිස ප්රධානාචාර්ය හමුවට පැමිණී පාසැල් සිසුන් කණ්ඩායමක් සිහිගැන්වූ බවයි. ලෝකයා හමුවේ අපකීර්තියට පත් තම ප්රතිරූපය බේරාගැනීම සඳහා නූතන සාර් හමුවේ එක්තපස්ව සිටිනු හැර අන් විසඳුමක්ද තුර්කිවරුනට නොතිබිණ. එර්ඩොගන්ගේ මූලික උවමනාව වූ ඉඩ්ලිබ් හි සටන් විරාමයක් සඳහා සිරියාව වෙනුවෙන් ඇප වීමට රුසියානුවෝ කැමති වූහ. M4 මහා මාර්ගය දෙපස සැතපුම් 12 ක අධි ආරක්ෂිත කොරිඩෝරයක් ඇති කිරීමටද ගිවිස ගන්නා ලදී. මෙහි අර්ථය නම් තුර්කි හිතවාදී මූලධර්මවාදී කන්ඬායම් එම ප්රදේශයෙන් ඉවත් වන බවට එර්ඩොගන් විසින් වග බලාගත යුතු බවය. මෙය සහතික කරනු වස් මාර්තු 15 දා සිටි M4 මාර්ගයේ තුර්කි හා රුසියානු භට පිරිස් මුරසංචාරයේ යෙදෙනු ඇත. M4 හා M5 මහාමාර්ග මූලධර්මවාදීන්ගේ ග්රහණයෙන් බැහැර කරවීම අසාද් ලද විශාල ජයග්රහණයකි. යම් හෙයකින් සටන් විරාමය බිඳ වැටුනහොත් හමුදාමය වශයෙන් අතිශය වාසිදායක අඩියක සිට යලි සටන් ඇරඹීම සඳහා මෙමඟින් ඔහුට අවස්ථාව සලසනු ඇත. දවැන්ත පරාජයකින් තොරව මෙහෙයුම අත් හිටුවා සායම බේරා ගැනීමටත් තම වේදනාකාරී තුවාල සුවපත් කොටගැනීමත් අගනා අවස්ථාවක් එර්ඩොගන්ටද සටන් විරාමය හරහා උදා වී තිබේ. එහෙත් අනාගතය තීරණය වනු ඇත්තේ මූලධර්මවාදීන් මොස්කොව් රාමුව තුල කළමණාකරගැනීමේහිලා ඔහු දක්වන දක්ෂතාව මතය. යම් හෙයකින් Hayat Tahrir al-Sham හා අල්-කයිඩා සටන් කාමීන් සටන් විරාමයට පටහැනිව කටයුතු කලහොත් නැවත සටන් ඇරඹීමට අවස්ථාවක් එමඟින් අසාද්ට උදා වනු ඇති අතර නැවත ඊට මැදිහත් වීමට තුර්කියට ඇති සදාචාරාත්මක හැකියාව අල්පය. බ්රහස්පතින්දා ඇතිකොටගත් රුසියානු- තුර්කි එකඟත්වය කෙරේ තම දැඩි අප්රසාදය හා අසතුට පල කල ඇමෙරිකාව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ පිලිගැනීම නොලැබෙනු වස් ඊට එරෙහිව සිය නිෂේධ බලය යෙදවූවාය. පුටින්- එර්ඩොගන් සටන් විරාමය වනාහී මැදපෙරදිග තීරක බලය තමා නොවන බවටත්, තුර්කිය තවදුරටත් විශ්වාසදායී සහකරුවකු නොවන බවටත්, වොෂින්ටනයට කෙරුන වේදනාකාරී සිහි කැඳවීමකි. එහෙත් සිරියානු ශමථයෙන් එලෙස එක්සත් ජාතීන් බැහැර කරවීම තුලින් බියකරු යථාර්ථය පිටුදැකීමටද ඇමෙරිකානුවන්ට නොහැක. මන්ද යත් කවුරු කා සමඟ සටන් වැදුනද අවසන් ජයාග්රාහකයා තමා බව ව්ලදිමීර් පුටින් විසින් නැවත වරක් සනාථ කොට හමාර බැවිනි.

Chamara Siriwardene

මැද පෙරදිග චෙස් ක්‍රීඩාව[සංස්කරණය]

ෂියා ඉස්ලාමීය ඉරානයට විනාශ කිරීමට සියොන් වාදී ඊශ්‍රායලය මෙන්ම වහාබ් වාදී සෞදි අරාබිය තුල දශක හතරක් මුළුල්ලේ වූ අභිප්‍රායක් මල් පල ගන්වමින් ඉරාන විප්ලවීය කෝර්ප්ස් බල ඇණිය (IRGC) ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායමක් ලෙස හෙලා දුටු අමෙරිකාව, ඉරාන යුද මර්මස්ථාන කිහිපයකට කෲස් මිසයිල වලින් පහර දීමට පසුගිය සිකුරාදා ගත් තීරණයට ආසන්නතම හේතුව වූයේ පර්සියානු බොක්කේදී සිය ඔත්තු බලන ඩ්රෝන් යානාවක් ඉරානය විසින් වෙඩි තබා බිම හෙලීම වුවද ඊට සැබෑ හේතුව අයි. එස්. සංවිධානය මෙන්ම සෞදි අරාබිය ‘මධ්යස්ථ සටන් කාමීන්’ ලෙස හඳුන්වන ‘අල්-නුස්රා’ ජිහාඩ් වාදීන් සිරියානු කාන්තාරයේදී සමූල ඝාතනය කිරීමට ඉරානය ඩැමස්කස් හි අසාද් රජයට දැක්වූ සහාය බවට සැකයක් නැත. ලිබියාවේ උදාහරණය සිරියාව තුල අත් හදා බැලීමට ඇමෙරිකාව හා සෞදිය දැරූ උත්සාහයට එරෙහි එක් තීරණාත්මක බාධාවක් වූයේ ඉරානයයි. ඉරානයට පහර දීමට සිකුරාදා උදේ ගත් තීරණය එදාම සවස ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් අවලංගු කලේ සෞදියේ හා ඊශ්රායලයේ බලවත් අමනාපයට හේතුවෙමිනි. මීට හේතුව ඉරානයට ඇති බියක් හෙම නොව නිකරුනේ මිනිසුන් මැරීමට තමා තුල ඇති අකමැත්ත බව අවධාරණය කල ඇමරිකානු ජනාධිපති වරයා ඒ වෙනුවට ඉරාන අවි පද්ධති අලලා සයිබර් ප්‍රහාරයක් එල්ල කරන මෙන් නියම කලේය. ඇමෙරිකාවට එරෙහි සම්ප්රදායික යුද්ධයකින් ජය ගැනීමට ඉරානයට නොහැකි බව ඉතා පැහැදිලිය. එසේ නම් සෞදිය හා ඊශ්රායලය තුල වූ බලා පොරොත්තු සුන් කරවමින් යෝජිත ප්රහාරය අවලංගු කිරීමට ඇමෙරිකානුවන් හදිසියේ තීරණය කලේ ඇයි? ඇමෙරිකානුවෝ අවශ්‍ය විටෙක ජීවිත විනාශ කිරීමට නොපැකිලෙති. මීට පිළිතුරු සැපයිය හැක්කේ ඉරාන-ඇමෙරිකානු යුද්ධයක ස්වභාවය කෙසේ වනු ඇත්දැයි පරිකල්පනය තුලින් පමණි. යම් හෙයකින් ඇමෙරිකාව ටෙහෙරානයට මිසයිල ප්රහාරයක් එල්ල කලේ නම් ඉරානයට සිය ආරක්ෂාව පතා ගත හැකි පියවර කිහිපයකි. පළමුවැන්න ගල්ෆ් බොක්කේ හර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය තුල මුහුදු බෝම්බ අතුරා නාවුක ගමනා ගමනය මුළුමනින්ම කඩා කප්පල් කිරීමයි. මෙමඟින් ලෝක ආර්ථිකයට සිදුවන හානිය අති විශාලය. එහි මුල්ම විපාකට වනු ඇත්තේ බොර තෙල් මිල ඉහල යාමයි. තෙසතියක් තුල කුඩා ඉරාන නාවුක හමුදාව විනාශ කොට සමුද්ර සන්ධිය පිරිසිදු කිරීමට ඇමෙරිකාවට හැකියාවක් ඇතත්, ඒ සඳහා දැවැන්ත පිරිවැයක් දැරීමට ඔවුනට සිදුවනු ඇත. මේ සඳහා මූල්ය අනුග්රහය දැක්වීමට සෞදි අරාබියට සිදුවේ. දෙවනුව ඉරාන හිතවාදී ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා ගරිල්ලන් ඇමෙරිකානු හා ඊශරාලය ඉලක්ක වලටද යේමනයේ හෝති හරිල්ලන් සෞදිය ඇතුළු වහාබ් වාදී කධවුරට දැවැන්ත ප්රහාරයක් දියත් කරනු ඇත. ඉරානය විසින් කල යුතුව ඇත්තේ ලොව පුරා විහිදී ඇති මෙම ත්‍රස්ත ජාලය සක්‍රිය කිරීම පමණි. මෙවන් තත්වයක් උද්ගත වුවහොත් සිය නම්බුව රැක ගැනූම සඳහා ඉරානය ගොඩබිමින් ආක්රමණය කිරීම හැර අන් විකල්පයක්ද ඇමෙරිකාවට නැත. එහෙත් එවැන්නකට මුහුන දීම පහසු නොවන බව සිරියාවේ අත්දැකීම් වලින් පෙනේ. මෙහිදී වඩාත් වැදගත් වන්නේ රුසියානු සාධකයයි. ඉරානයට පහර නොදෙන ලෙස බ්රහස්පතින්දා ඇමෙරිකාවට අනතුරු ඇඟවූ රුසියාව, යුද්ධයකදී තම සෘජු සහාය අපේක්ෂා නොකල යුතු බවට ටෙහෙරානයටද දැනුම් දී ඇත. “ක්රෙම්ලිනය ගිනි නිවන හමුදාවක් නෙවෙයි. අපිට හැම අර්බුදයකටම මැදිහත් වෙන්න බැහැ” පුටින් කීය. එහෙත් ඉරානයට සම්බාධක පැනවීමේ ඇමරිකානු තීරණය ‘ආර්ථික ත්‍රස්තවාදයක්’ (Economic terrorism) ලෙස හෙලා දුටු ඔහු ඉරානයට වෙළඳ ගණුදෙනු සඳහා තවදුරටත් සහාය වන බවට ශපථ කලේය. කෙසේ වුවද තමාට S 400 මිසයිල පද්ධති ලබා දෙන මෙන් ඉරාන ආගමික නායකයා කල හදිසි ඉල්ලීම රුසියාව විසින් ප්රතික්ෂෙප කිරීමට බලපෑ දේශපාලන මෙන්ම තාක්ෂණික කරුණු රැසකි. මෙම බිහිසුනු අවිය ඉරානයට ලබාදීමෙන් කලාපීය ආරක්ෂාවට සිදුවන අනතුරට අමතරව තුර්කිය හා ඉන්දියාව S 400 පොරොත්තු ලයිස්තුවේ ඉහලින්ම සිටීම නිසා තව තවත් අතිරේක ඇණවුම් භාර ගැනීමට හැකියාවක් මේ මොහොතේ රුසියානුවන්ට නැත. පෙන්ටගනයේ මතය වී ඇත්තේ රුසියානුවන් බොරදියේ මාළු බාන බවයි. ඉරානය හා කෙරෙන මිල අධික දීර්ඝ යුද්ධයක් තුලින් ඇමෙරිකාව වෙහෙසට පත් කරවාලීම බවයි. සිරියාවේ දී මෙන් ඇමෙරිකාව අපකීර්තියට පත් කරලීමට මොස්කොව් රජය සූදානම් වන බවට විශේෂඥයෝ සැක කරති. ඉරානයට එරෙහි ඕනෑම ක්‍රියා මාර්ගයකට යොමුවීමට පෙර රුසියානුවන් හා එකඟත්වයක් ඇති කොට ගතයුතු බවට ට්රම්ප් විශ්වාස කරන්නේ මෙම තත්වය යටතේය. යුද්ධයක් තුලින් තෙල් වෙළඳ පොල තුල ඇති වන සැපයුම් හිඟය රුසියාවේ වාසියට හේතුවනු ඇත. මේ කරුණ මත ඉහලම ඇමෙරිකානු හා ඊශ්රායල නියෝජිතයන් අද (සඳුදා) රුසියානුවන් හමුවීමට නියමිත බව විදෙස් මාධ්ය වාර්තා කරන්නේ මේ අතරය. සාකච්ඡාවේ අරමුණ ඉරානය නිෂ්ක්රිය කරවීම සඳහා රුසියාවේ සහාය දිනා ගැනීමට නොහැකි නම් අවම වශයෙන් ගල්ෆ් කලාපයේදී රුසියානු මධ්යස්ථතාවය හෝ තහවුරු කොට ගැනීමයි. සිරියාවේ තම උපයාමාර්ගික සහකරු වූ ඉරානය ලෙහෙසියෙන් හැර දැමීමට රුසියානුවන් එකඟ නොවනු ඇති බැවින් මෙම උත්සාහය සාර්ථක නොවනු ඇති බවට බොහෝ දෙනා මත පල කරති. සිරියාවේ සිවිල් යුද්ධයට පෙර බලතුලනය යලි ස්ථාපිත කිරීම රුසියානුවන්ගේ අභිලාෂයයි. යම් හෙයකින් ඇමෙරිකාවේ සෞදියේ හා ඊශ්රායලයේ අවම ඉල්ලීම වන ඉරාන හමුදා සිරියාවෙන් පිටමන් කිරීමට ක්රෙම්ලින් පාලනය එකඟ වුවද ඒ වෙනුවෙන් රුසියානු බහිරවයාට විශාල පිදේනියක් දීමට සිදුවනු ඇත. FSB ඝාතන ලයිස්තුවේ සිටින සිරියාවේ වහාබ්වාදී සටන් කාමී නායකයන් රැසක් පාවා දීමට සෞදියට සිදුවනු ඇති අතර නැගෙන හිර යුරෝපයේ සෝවියට් අනුහස් වැයික්කි වලින් ඉවත් වීමටද ඇමෙරිකානුවන්ටද සිදුවනු ඇතැයි බටහිර විශ්ලේශකයෝ බිය පලකරති. කෙසේ වුවද එක් කරුණක් පැහැදිලිය. එනම් ඉරානය මැද පෙරදිග චෙස් ක්රීඩාවේ වැදගත් ඉත්තෙක් බවට පත්ව ඇති බවයි. ඉරානයේ දීර්ඝ කාලීන පැවැත්ම තීන්දු වනු ඇත්තේ පුහු තර්ජන හෝ ප්‍රකෝප කාරී ක්‍රියා තුලින් නොව තමා මුහුණ පා ඇති තත්වය පිළිබඳ කෙරෙන සැබෑ අගැයීමකිනි. Chamara Siriwardene NB: contribution from Mr. Aflal Deen "... මෙම තත්වයට ,ලබන වසරේ පැවත්වීමට නියමිත අැමරිකානු ජනාධිපතිවරනයත් ප්‍රධාන සාධකයක් වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. අනවශ්‍ය ප්‍රශ්නයක පැටලී ජනාධිපතිවරනය පරාජය වීමට ට්‍රම්ට අවශ්‍ය නැත...".

අයි. එස්. කාලිෆ් දේශය වනසා කිතුණුවන් රැකගත් ඉස්ලාම් ඒකාධිපතියා[සංස්කරණය]

-බෂාර් අල් අසාද් ඒ 2014 වසරයි. ලිබියාව පිසලා හමාගිය අරාබි වසන්තයේ වැලි කුනාටුව සිරියාව හරහා හමා යමින් තිබිණ. ඇමෙරිකාවෙන් ඩොලර් 50 කෝටියක ආධාර ලද ජිහාඩ් වාදීන් ප්රජාතන්ත්රවාදය පිහිටුවීම සඳහා යුද ටැංකි මතින් ඩැමස්කස් අගනුවරට ආසන්න වන අතර IS සංවිධානය ඓතිහාසික පැල්මීරා නගරය අත්පත් කොටගත්තේ නොමඳ CIA සහාය ඇතිවය. බැරැක් ඔබාමාගේ පිළිවෙත වූයේ බෂාර් අල් අසාද් නම් ඒකාධිපතියා පහ කිරීමට යක්ෂයා සමඟ වුව කෑමට වාඩි වීමෙහිලා වරදක් නතැයි යන පිලිවෙතයි. සිරියානු සිවිල් යුද්දයෙන් මිය ගිය අයගේ ගණන් හිලවු ඉදිරිපත් කල බටහිර පුවත් ආයතන IS සංවිධානය හමුවේ අසාද් පසුබසින අන්දම වාර්තා කලේ තරමක් උත්සවාකාරීත්වයෙන් යුතුවය. එදා ඇමෙරිකාව පමණක් නොව යුරෝපා සංගමය, සවුදි අරාබිය, එමිරේට්ස්, බහරේන් ටන ගල්ෆ් රටවල ප්රධාන උපාය වූයේ අසාද් විනාශ කිරීමට IS සංවිධානය යොදා ගැනීම නොහොත් ත්රස්තවාදය කළමණාකරණය කිරීමය.

2015 මාර්තු මස බෂාර් අල් අසාද් සිය අවසානය සඳහා සූදානම් වෙමින් සිටියේය. සිරියානු විදේශ ඇමති වරයා මාසාවසානයේ රුසියානුවන්ට දැනුම් දුන්නේ අසාද් සතුරාට යටත් නොවනු ඇති බවත් ඩැමස්කස් නගරයේදී සටන්කොට ඇද වැටීමට ඉඩ ඇති බවත්ය. ඔහුගේ බ්රිතාන්ය ජාතික බිරිඳ හා දරුවන්ට රැකවරණ දීම සඳහා රුසියානුවෝ කලින්ම එකඟ වී සිටිහය. කෙසේ වුවද සිරියාවට හමුදා යැවීම සඳහා ක්රෙම්ලිනය පොළොඹවනු ලැබුවේ අසාද් ට සහාය දීමේ අවශ්ය්තාවට වඩා ඇමෙරිකානුවන්ට යස පාඩමක් ඉගැන්වීමේ අදිටන බව පෙනේ. එහි පරාජිතයා වූයේ සිය කාලිෆ් රාජ‍යය පිහිටුවීමට ඔන්න මෙන්න සිටි IS සංවිධානයයි. එතුල රුසියාවේ සුවිශාල භූමිකාව මෙහි විස්තර නොකරන්නේ එම මැදිහත්වීම ඔවුන්ගේ ජාතික අවශ්තාවයන් අරමුණු කොටගෙන සිදුවුවක් බැවිනි.   

2015 සැප්තැම්බරයේ පටන් නොකඩවා ගලා ආ රුසියානු ආධාර තුලින් බෂාර් අල් අසාද් IS සංවිධානය විනාශ කරන විට සිරියානු -රුසියානු හමුදා සිවිල් වැසියන් ඝාතනය කරන බවට මොර දුන් බටහිර මාධය ලොවට කීවේ IS නරක නම්, අසාද් ඊටත් වඩා නරක බවයි. එහෙත් ඔහුට හා (රුසියාවෙ පුටින්ට) පින්සිදු වන්නට අද සාමාජිකයන් 20000කට අධික පිරිසක් සමූලඝාතනයට ලක්වූ IS සංවිධානය අද සිරියාවෙන් බොහෝ දුරට අතුගා දමනු ලැබ සිටියි. අද කිසිවෙක් අසාද් ඒකාධිපතියෙක් යැයි නොකියති. සිරියාවට ප්රජාතන්තරවාදය අවැසි බවක්ද අසන්නට නැත. සිරියාවේ ක්රිිස්තයානි ප්රජාව තම දේශපාලන ගැලවුම් කරුවා ලෙස සලකන්නේ බෂාර් අල් අසාද්ය. කිතුනුවන්ට රැකවරණය සැපයීම තම වගකීම බව අද සිරියානු මුස්ලිම් වරු සලකති. බ්රිතාන‍ය-සිරියානු තරුණියක් හා විවාහ සිටින අසාද් මූලධර්මවදියකු නොවේ. සිරියාව තුල පුළුල් ආගමික හා සස්කෘතික නිදහසක් ඇත. සිවිල් යුද්ධයට මුහුන දුන් කිතුනු වැසියන් පවසන්නේ ආගමික ම්ලේඡ්චයන් ට වඩා දේශපාලන ඒකාධිපතියා යහපත් බවය. මිනිසුන්ගේ හිස් සිඳ දැමූ IS සංවිධානය මෙන්ම සතුරන්ගේ අවයව අනුභව කල අල්-නුස්රා සටන්කාමීන් (මොවුන් මැදහත් මතධාරීන් ලෙස වොෂින්ටනයේ හඳුන්වනු ලැබේ) පරාජය කිරීම සඳහා මූලධර්මවාදීන් ලෙස සලකන ඉරානය මෙන්ම හෙස්බුල්ලා සටන්කාමීන්ද සිරියානු හමුදා සමඟ එක්ව මහත් කැපවීමෙන් සටන් කල බවද සඳහන් කල යුතුය. මේ සියල්ලෙන් කියැවෙන්නේ කුමක්ද? සියළු මුස්ලිමුන් ත්රස්තවාදීන් නොවේ. ඔවුනතර ගැලවුම් කරුවෝද සිටිති. ලිබියාවේ හා සිරියාවේ පැටිකිරිය අනුව ඇමෙරිකානුවන්ද ඔය කියන තරම් යහපත් නැත. බෂාර්-අල්- අසාද් නොවන්නට අද සිරියාව යනු IS කාලිෆ් දේශයකි. ම්ලේඡ්ඡත්වය ඒකාධිපතීත්වය තුලින් හෝ පරාජය කිරීමේ ගෞරවය ඔහුට හිමිවිය යුතුවාක් මෙන්ම IS විරෝධී සටනේ ඔහුගෙන් උගත හැකි පාඩම් ද බොහෝ ඇත. ඇමෙරිකානුවන් අපට කියා දෙනු ඇත්තේ අන්තවාදය කළමණාකරණය කරන අන්දම මිස විනාශ කරන අන්දම නොවේ.

Chamara Siriwardene

නිවීයන යුද ගිණි දැල් අතරින් පිටව යන සිරියාවේ ‘ජිහාඩ්’ වරු දුටුවෙමි.[සංස්කරණය]

(ඉරාකය හා ලිබියාව ඇතුළු රටවල් ගණාවක ඉස්ලාමීය මූලධර්මවාදය හරහා ප්‍රජතන්ත්‍රවාදය ස්ථාපිත කිරීමේ ‘අරාබි වසන්තය’නම් බටහිර වැඩසහන සිරියාවේ දී ඛේදජනක ලෙස අසාර්ථක වූයේ දශක දෙකහමාරක කාලයක් මැදපෙරදිග කලාපය තුල පැවති ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයට හිතවත් දේශපාලන සමතුලිතතාවය යලි‍ ප්‍රකෘත කල නොහෙන සේ බිඳ හෙලමිනි. තෙවසරකට පෙර පරාජය අභිමුව සිටි සිරියානු නායක බෂාර්-අල්-අසාද් ට පක්ෂපාත හමුදා අයි. එස්., අල්-නුස්රා, ඇතුළු භයානක මූලධර්මවාදී කණ්ඩායම් ගණනාවකට එරෙහිව ලද තීරණාත්මක ජයග්‍රහණ මාලවකින් අනතුරුව, නිරිත දිග සිරියාවේ අවසන් කැරලි කාර බලකොටුව වූ ජායිෂ්-අල්-ඉස්ලාම් නම් සංවිධානයේ පාලනය යටතේ වූ ගොවුටා නගරයට ඇතුළු වූයේ පසුගිය සතියේය. සිරියානු රජයේ අවසන් දැනුම් දීම හමුවේ දස දහස් සංඛ්යාත සටන් කාමීන් සිය අඹු දරුවන්ද සමඟ නගරයෙන් පිටව යද්දී එහි රැදී සිටින ‘ද ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ඩන්ට්’ සඟරාවේ රොබර්ට් ෆිස්ට් විසින් ලියූ වාර්තාවකි.) ගොවුටා නුවර සටන් කාමීන් සිය පවුල් ද සමඟ දස දහස් ගණනින් නික්ම යති. ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙකු ගේ උරහිස් මතින් උණ්ඩ රහිත මල කෑ කැලෂ්නිකොව් රයිපලයක් තවමත් එල්ලා වැටේ. වානේ හිස්වැසුම් පැලඳ තැන තැන සිටින රුසියන් සොල්දාදුවන් ගේ උකුසු ඇස් ඔවුන් මත එල්ල වී ඇත. දැවී පිළිස්සී ගිය භූමිය මත වූ කොල රහිත ගසක් පාමුල දණින් වැටෙන ඇතැම් සටන් කරුවෙක් අහස දෙස නෙත් යොමා යාඥා කරන්නේ එපිටින් වූ සුන්බුන් ගොඩනගිල්ල තුල සිටින අඹු දරුවන් ගමනට සූදානම් වන අතර තුරදීය. ඔවුන් නගරයෙන් පිටතට ගෙන යාම සදහා සූදානම් කෙරුන සුඛෝපභෝගී සංචාරක බස් රථ දුසිම් ගණනාවක් අසල නවතා තිබිණ. ගතවූ සති කිහිපයේ සටන් පවතින අතරතුර ආවරණය කොට ගෙන සිටි සිය මුහුණු සැඟවීමට මෙම ඉස්ලාමීය සටන්කරුවෝ තව දුරටත් තැත් නොකලහ. චිලී රටේ නිෂ්පාදිත ‘පුල්මන්’ බස් රථවල ‘ සුභ ගමන්’ හෝ 'සීග්‍රගාමී ප්‍රවාහන සේවය' වැනි වැකියක් දක්නට විය. එක් බසයක පිටුපස වීදුරුවේ ‘ ප්‍රභූන් සඳහා වෙන් කොට ඇත’ යනුවෙන් ඉංග්‍රීසි හා ලතින් බසින් සටහන් කොට තිබිණ. එය නම් දෛවයේ සරදමකි. ශාපලත් ගොවුටා නගරයේ කෙළවරක තවමත් ෂෙල් වෙඩි පුපුරා යයි. නගරයේ එම කොටසේ සිටිනා සටන් කාමීන් තවමත් නික්ම යාමට සූදානම් වී නැති සැටියකි. පිටව යන්නන්ගේ ඡායාරූප නොගන්නා බවට හා ඔවුන් මාධ්‍ය හමුවට නොගෙනෙන බවට රජය හා සටන්කාමීන් අතර පූර්ව එකඟතාවයක් තිබුනද එය තකන ලද්දේ මඳ වශයෙනි. එක් සටන් කාමියෙක් තම ඉතා ලාබාල බිරිය හා දරු දෙදෙනා සමඟ බස් රථයකට ගොඩවනු අප දුටිමු. තවත් එවැන්නෝ රැසක් සිය අවස්ථාව උදා වනතුරු බලා උන්හ. අතු බිඳීගිය ලොක රහිත ගස් යටට වී තවමත් යාඥා කරන දිගු රැවුල් කරුවන් දෙස දෙස මම බලා සිටියෙමි. ඔවුන්ගේ නොපීරූ හිස කෙස් අපිලිවලය. ඔවුහු ලාභ යුද කබා හැඳ සිටිති. ප්ලාස්ටික් සැන්ඩ්ලස් පාවහන් දූවිලි වලින් වැසී ඇත. ඔවුන්ගේ පැත්තෙන් ගත් කල එය දේශපාලන දහමකට සමාන විය. ධර්මය තුලින් සටනට යොමු කොට ලැබ සිටි ඔවුහු සිය ශුද්ධ වූ යුද්ධය හැර දමා යටත් වන මොහොතේ පවා තමා ඇදහූ දෙවියන් යදින්නේ නොසෙල්වෙන ඇදහිල්ල තුලින් යම් ආකාරයක ජයක් ලබන්නට තැත් කරන්නාක් මෙනි. එහෙත් එය එසේ වන්නේද? තමා ඇතුළු අඹු දරුවන් ගේ ජීවිත රැක ගැනීම පිණිස සිය පරම සතුරු සිරියානු රජය හමුවේ දණින් වැටී, බෂාර්-අල්-අසාද් ගේ ආරක්ෂකයා වූ දෙවියන් නොඅදහන රුසියානුවන්ගේ කරුණාව හා ක්ෂමාව පැතීමට සිදුවීමෙන් අනතුරුව ලද හැකි අධ්‍යාත්මික ජය කවරේද? වරදවා වටහා නොගන්න. ඇමරිකාව ප්‍රමුඛ බටහිර ලෝකයේ නොමඳ අනුග්‍රහයෙන් ඔවුන් විසින් සත් වසරකට පෙර ආරම්භ කරනු ලැබූ සිරියාවේ සිවිල් යුද්ධය දැන් අවසන් වෙමින් පවතින්නේ මොස්කොව් නුවර සිට ගැනෙන තීරණ මත බව අප අමතක නොකොට යුතුය. ගොවුටා නගරයෙන් පිටව යන සෑම බස් රියක්ම රුසියන් හමුදා පොලිස් භටයන්ගේ දැඩි පරීක්ෂාවට ලක්වේ. ඔවුනත ඇති නවීනතම යුද අවි මතට වැටෙන හිරු එලියෙන් නික්මෙන්නේ ඇස් නිලංකාර කරවන දිස්නයකි. දැවැන්ත රුසියන් ජනරාල් වරයෙක් සිය පරිවාර නිලධාරීන් සමඟ ඔබ මොබ සැරි සරන්නේ සියල්ල හරි හැටි සිදු වන වගට පසක් කරගැනීමට මෙනි. බස් රථ වල කළු වීදුරු සවිකොට තිබූ හෙයින් නික්මයන සටන් කරුවන් හා ඔවුන්ගේ ලාබාල බිරින්දෑ වරුන් අපට පෙනුනේ නොපැහැදිලි ඡායාවන් ලෙසය. ගොවුටා නගරයේම උපන් සිරියානු ජාතිකයන් වූ ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් තුර්කි පාලනය යටතේ ඇති යාබද ඉඩ්ලිබ් පලාත වෙත යන්නේ ජීවිතයේ පලමු වතාවටය. එහි සිටිනා ඔවුන්ගේ සහෝදර සටන්කාමීන්ට ඔවුන් වෙනුවෙන් වැය කිරීමට ඇති කාලය අල්ප බව සියල්ලෝ දනිත්. සිය මවගේ ඇකයෙන් නැගුන කුඩා දැරියක් බස්රියේ අඳුරු වීදුරුව තුලින් අප දෙස හිස් බැල්මක් හෙළුවාය. සිරියානු ඉතිහාසයේ ලියැවෙමින් පවතින මෙම නව පිටුව අවබෝධ කොට ගැනීමට ඈ තවමත් කුඩා වැඩිය. එහෙත් අපගේ පැරණි පැණයට තවමත් පිළිතුරු ලැබී නැත. දූවිලි වැකුන ඇඳුමින් සැරසී රවුල් වවාගෙන මල කෑ පැරණි අවි දැරූ මෙම අවාසනාවත් මිනිසුන් පැමිණියේ කොහි සිටද? අප ඔවුන් මීට පෙර නුදුටුවේ ඇයි? නගරයේ ඈත කෙලවරක සිය ඔවුන්ගේ සගයන් විසින් නොසැලකිල්ලෙන් තබන වෙඩි වැල් වල ශබ්දය තවමත් වියැකී නොමැත. “ යන්න කලින් පතුරම් ටික ඉවර කරනවා වගේ.” එක් සිරියානු සෙබලෙක් එදෙස බලමින් පැවසුවේ නොසැලකිල්ලෙනි. පසුගිය සමයේ බටහිර මාධ්‍ය හා සමාජ ජාලා තුල යුද්ධයෙන් බැට කෑ සිවිල් වැසියන් හා රජයේ හමුදා ප්‍රහාර වලින් මිය ගිය බව පැවසුන ළමයින්ගේ සිරුරු වලින් පිරී ගිය වීඩියෝ පට නොඅඩුව දක්නට ලැබුනද, අද සතුරාගේ ක්ෂමාව පතමින් තමා විසින්ම විනාශකරන ලද ගම්බිම් හැර යන මෙම සටන් කරුවන් පිළිබඳ ඔවුන් නිහඬව සිටියේ මන්ද? තමා නිදහස් මාධ්‍ය වේදීන් බව ඔවුහු එකල පුරසාරම් දෙඩූහ . ලමුන් සම්බන්ධව ගත් කල තත්වය වඩාත් බරපතලය. හිටපු සටන් කාමීන්ගේ දරුවන් සුඛොපභෝගී බස්රථ වලින් ඉඩ්ලිබ් පලාත කරා ගෙන යන අතර සමාන්යප දරුවෝ අඩ්‍රා ‍ප්‍රදේශයේ අනාථ කධවුරු වලට ගාල් කෙරෙති. සියළු දරුවෝ සමානයෝ නොවෙත්ද? එහෙත් මා කලින් පැවසූ අන්දමට චිත්‍රපටය අධ්‍යක්ෂණය කෙරෙන්නේ ධවල මන්දිරයේ හෝ ඩවුනින් වීදියේ හෝ සිට නොව දැවැන්ත ක්‍රෙම්ලින් බලකොටුව තුල සිට බව සිහි තබා ගැනීම මැනවි. මීට දශක කිහිපයකට පෙර සටන් පවතින කලාප වල සිවිල් පාලනය හා ජනයා ඉවත්කිරීම පැවරුනේ නිල් පැහැති අත් පටි බැඳගත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක හමුදාවකටය; නොඑසේනම් අමෙරිකානු හමුදාවටය. එහෙත් අද සිරියාවේ තත්වය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ය. දිලිසෙන අවි ගත් රුසියන් භටයෝ අද ගවුටා නගරේ සාම සාධක කටයුතු වල යෙදෙත්. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයට ආදේශකයක් ලෙස ගොඩ නගන ලද අස්ටානා සමුළුවේ නායකත්වය දරන්නේ ඔවුන්ය. වසර ගනණාවක් මුළුල්ලේ සී. අයි. ඒ සංවිධානය විසින් ඩොලර් බිලියන ගණනාවක් වැය කොට සන්නද්ධ කරනු ලැබූ ජිහාඩ් වරු රුසියන් කෲස් මිසයිල ප්‍රහාර වලින් සමූලඝාතනය වෙද්දී ඇමරිකාවේ විරෝධය ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ හෙලාදකීමේ යෝජනාවකට සීමා විය. බටහිර සම්මතයන්ට අනුව ‘සිවිල් වැසියන්’ ලෙස වර්ගීකරණය කෙරුණ සටන් කාමීන් ගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් අමෙරිකාව සුදුසු යැයි හැඟෙන විටක ‘ස්වාධීන’ව ක්‍රියා කරන බවට එක්සත් ජාතීන්ගේ අමෙරිකානු තානපතිනී නිකී හේලි මහත්මිය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අනතුරු ඇඟවීමක් කලද, ඊට මොස්කොව් නුවරින් ඈ ලද ප්‍රතිචාරය ඇඟ කිළිපොලා යන සුළුය. රුසියන් හමුදාවේ මාණ්ඩලික ප්‍රධානියා ඊට පිළිතුරු ලෙස පැවසුවේ එවන් තත්වයක් යටතේ සිරියාවේ ස්ථානගත කොට ඇති සිය යුද උපකරණ හා භටයන්ට තර්ජන එල්ල විය හැකි ඕනෑම ඉලක්කයක් විනාශ කිරීමට රුසියන් උපාය මාර්ගික රොකට් බලඇණි නොපැකිල කටයුතු කරනු ඇති බවයි. මෙම තර්ජනය පුස්සක් ලෙස සැලකිය නොහැක්කේ මේ වන විට මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශයේ සක්‍රිය තත්වයේ ස්ථානගත කොට ඇති රුසියාව සතු අති නවීන එස් 400 ගුවන්යානා නාශක මිසයිල පද්ධති වලින් ගැලවී යාමට කිසිදු නේටෝ ප්‍රහාරක යානාවක් සමත් නොවනු ඇතැයි බටහිර යුද විෂේශඥයන් පවා බිය පල කරන නිසාය. සෝවියට් සංගමයේ බිඳ වැටීමේ අභාග්‍යය හා පැරණි වෝර්සෝ හවුලේ සමාජිකයන් තමාට ද්‍රෝහී වීමේ අනිටු විපාකයන් අභිභවා ලෝක බලවතෙකු ලෙස අද යලි නැගී සිටින ව්ලැදිමීර් පුටින්ගේ රුසියාව, සියළු ස්ලාව් වරුන් එක්සත් කරන ලද ‘දෙවන සෝවියට් දේශයක්’ පිළිබඳ සිහින දකින බව යුක්රේනයේ අත්දැකීමෙන් පසක් විය. හිටපු සෝවියට් ඔත්තු සේවා නිළධරියෙක් වූ පුටින් තම පැරණි කේ.ජී.බී අත්පොත දිග හැර ගෙන ඇති වග ඉතා පැහැදිලිය. වාර්ගික රුසියානුවන් බහුල යුක්‍රේනය සතු ක්‍රිමියා අර්ධද්වීපය දෙදහස් දහ හතරේ එක රැයින් හමුදා යවා ඈඳා ගැනීමත්, රුසියන් හිතවාදී සටන් කාමීන් සන්නද්ධ කොට දොන්බාස් පෙදෙස යුක්රේයනයෙන් වෙන් කිරීමත් හුදෙක්ම ආත්ම-හිතකර ක්රි්යා මාර්ග ලෙස සැලකිය හැකි වුවද, සිරියාවේ රුසියන් මැදිහත් වීම වඩාත් ඔබ්බට ගිය අරමුණු සහිත එකකි. ලෝක බලවතා ලෙස අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය දශක දෙකක් මුළුල්ලේ ගෙන ගිය ඒකාධිකාරයට තීරණාත්මක ලෙස අභියෝග කිරීම තුලින් තරඟකාරී විකල්ප ලෝක බලවේගයක් බවට පත් වීම මෙන්ම මැදපෙරදිග තම සම්ප්ර දායයික මිතුරා වූ සිරියාවේ රුසියාවට හිතවත් බෂාර්-අල්-අසාද් පාලනය අයි. එස්. හා අනිකුත් මූලධර්මවාදී සංවිධාන වලිනනෙල්ල වූ ප්‍රහාර මාලාව හමුවේ ආරක්ෂා කිරීමත් එමගින් අදහස් විය. අතිශය සාර්ථක වූ පුටින්ගේ මෙම සිරියානු ප්‍රතිපත්තිය තුලින් රුසියාව ලද අමතර වාසි වූයේ සිය යුද අවි අත් හදා බැලීමට අවස්ථාව හා රුසියන් යුද අවි සඳහා ලෝකයේ ඇතිවූ ඉහල ඉල්ලුමත්ය. රාජ්‍යතාන්ත්‍රික වශයෙන් මැදපෙරදිග වූ අමෙරිකානු අධිකාරය බිඳ වැටුන අතර සිරියාවට පහර දීමට තැත් කොට නිකරුනේ එෆ් 16 ප්‍රහාරක ගුවන් යානාවක් අහිමි කොටගත් ඊශ්රායලය දේශපාලන වශයෙන් හුදෙකලා වූවාය. නේටෝ සාමාජික තුර්කිය රුසියාව සමඟ අත් වැල් බැඳගැනීමට ඉදිරි පත් වීම හා ඉරාකය හා ඊජිප්තුව රුසියාවේ මිතුරන් වීමට පැතීමත් නිසා මැදපෙරදිග බලතුලනය උඩු යටිකුරු වී ඇත. ඉදින් ගවුටා නගරයේ ‘කුඩා සටන්කාමීන්ගේ’ පාලනය අවසන් කිරීමට කල් එලැඹ ඇතැයි රුසියානුවන් තීරණය කල විට ඊට ඵලදායී ලෙස එරෙහි වීමට තවදුරටත් කිසිවෙකුත් නැත. සියළු විරුද්ධවාදීහූ අකාරුණික බෝම්බ ප්‍රහාර හෝ චාටු බස් හරහා මැඩලනු ලැබ සිටිති. අඩු තරමින් සටන් කාමීන් ඉඩ්ලිබ් පෙදෙස වෙත ලඟාවන තුරු හෝ මෙම පොරොන්දු ඉටු කෙරෙනු ඇතැයි විශ්වාසයක් ඇත. අනතුරුව නිමක් නැති සංහිඳියා කමිටු හරහා තමා තුර්කි පාලනයට නතුවන්නේද නැතහොත් නැවතත් අසාද් පාලනය යටතේ ගම් බිම් කරා පැමිණෙන්නේදයි තීරණය කිරීමට ඔවුනට සිදුවේ. සිරියාවේ බෂාර්-අල්-අසාද් තවදුරටත් බලයේ සිටිනු ඇත. ඉදිරි පණස් වසරක් පුරා සිරියාවේ බින්න බැසීමට දැනටමත් ගිවිසුම් ගසා සිටින රුසියානුවන් තමා පෙනී සිටින්නේ යුද්ධය නොව සාමය වෙනුවෙනැයි තව දුරටත් කියා සිටිනු ඇත. දැන් නගරයෙන් සියයට අනුවක් පාලනය කරන්නේ සිරියානු රජයේ හමුදාවයි. නගරයේ ඈත කෙලවර සිටින සටන් කාමීන් තවමත් එල්ලයෙන් තොරව අහසට වෙඩි තබමින් සිටින හෙයින් ඔවුන් තවමත් ඉතා සුපරික්ෂාකාරීය. හෙම්බත්ව සිටියද, ජය නියත වග ඔවුන් දනිති. මහ මඟ යන හමුදා ට්‍රක් රථයක සිටි සිරියානු සෙබලෙක් පෝලිම් ගැසී සිටින සටන් කාමීන්ට සිය මැදඟිල්ල උරුක් කොට අවමන් කරයි. ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට සටන් කාමීන් ඉදිරිපත් වූයේ නැත. එහෙත් පුදුමය වූයේ සිරියානු රජයේ රූපවාහිණියේ වාර්ථා කරුවෙක් වීඩියෝ පටිගත කිරීමේ යන්ත්‍රයක් ද ගෙන බස් රථයකට නැගුන කල එකිනෙකා පරයමින් කථා කිරීමට ඔවුන් ඉදිරිපත් වීමයි. තමා හා තම සගයින් නිදහස පතා සටන් කල බව අව් කණ්ණාඩි පැලඳගත් සටන් කාමියෙක් පැවසුවේය. “යුද්දෙට කලින් අපිට නිදහස ඇතිවෙන්න තිබුනා. මම කෑව, බිව්ව, පල්ලි ගියා. කවුරුවත් මට බාධා කරේ නෑ. මේ යුද්දෙ ඇතිවුනේ තමුසෙලට අමුතු නිදහසක් ඕන උන නිසා…” රජයේ වාර්තා කරු ඊට විරුද්ධ විය. එපමණකි. කසුකුසුව අතරින් නැගී සිටි තවත් සටක් කරුවෙක් තමා ඉඩ්ලිබ් කරා යාමට අකැමැති බවත්, මේ පිලිබධ තම කැමැත්ත නොවිමසන ලද බවත්, යුද්ධය අතර තුරදී පවා තම නායකයන්ට අනුභව කල තරම් උසස් ආහාර තමාට ලබා නුදුන් බවත් කියා සිටියේය. ඒ සමඟම කසු කුසුව කලබ ගෑනියක් බවට පත් විය. සටන් කාමීන් එකිනෙකා අතර විවාද කොට ගනිද්දී ඒ සියල්ල පටිගත වූයේ රජයේ රූපවාහිනියේ මීලඟ වැඩ සටහන සදහා විය හැක. සිරියානු රජයේ ප්රවචාරක යුද්ධයද උණ්ඩය තරම්ම බලවත්ය. සත් අවුරුදු සිවිල් යුද්ධයෙන් ඉරි තලා ගියද, රුසියන් මැලියම් වලින් පිළිසකර කොට නඩත්තු කෙරෙන අසාද් පාලනය නැමැති වීදුරුව කොන්ක්රීට් මෙන් ඝනය. (අනුවාදයකි)

අරාබි වසන්තයට තිත තැබූ සිරියාවේ සිවිල් යුද්ධය[සංස්කරණය]

ඉරාකය, ඊජිප්තුව හා ලිබියාව හරහා හැමූ අරාබි වසන්තයේ වැලි කුණාටුව සිරියාවට ලඟා වන විට එහි ප්රතිඵලය ගැන බොහෝ දෙනා තුල සැකයක් වූයේ නැත. අමෙරිකාවේ, තුර්කියේ, සවුදි අරාබියේ , ජෝර්දානයේ හා කටාර් රාජ්යයේ අනුග්රහය ලද සුන්නි හා කුර්දි අර්ධ මිලිටරි කණ්ඩායම් මෙන්ම අයි. එස්, අල් නුස්රා, ජායිෂ් අල් ඉස්ලාම් ආදී එකි නොකී ඉස්ලාම් මූලධර්මවාදී කණ්ඩායම් පණහකට වැඩි ගණනක් වෙතින් එල්ලවූ ප්රහාර හමුවේ ජනාධිපති බෂාර් අල් අසාද්ගේ රජය ඔරොත්තු දී සිටිනු ඇතැයි සිතුවෝ අතලොස්සකි. පෙර අත්දැකීම් සැලකිල්ලට ගත් CIA සංවිධානය සිරියානු සටන් කරුවන් පුහුණු කිරීම සඳහා ඩොලර් පණස් කෝටියක් වෙන් කලේය. කියුබාවේ ක්ස්ත්රෝ රජය පෙරලා දැමීමට 60 දශකයේදී කෙනඩි පරිපාලනය දැරූ වෑයමෙන් පසු ඇරඹුන දැවැන්තම ඇමෙරිකානු ව්යාපෘතියයි ඒ. ගඩාෆි ගේ ඉරණම අසාද්ට අත්වනු ඇතැයි බටහිර පුවත් එලිපිටම අනාවැකි පල කලහ. 1979දී ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සෝවියට් බලයට එරෙහිව මුජහිදීන් හා තලෙයිබාන් වරු සන්නද්ධ කොට, 2011 දී ගඩාෆිට එරෙහිව අල් කයිඩාව හා එක පතේ කෑ ධවල මන්දිරය සිරියාවේදී අසාද් පැරදවීම සඳහා නැවත මූලධර්ම වාදීන් හා අත්වැල් බැඳ ගත්තේය. CIA උපාය වූයේ සිය දේශපාලන උවමනාවන් තකා ඉස්ලාමිය මූලධර්මවාදය ‘කළමණාකරණය’ කිරීමය. ඉරාකයේ මෝසුල් නගරයේදී අයි. එස්. සංවිධානය හා සටන් වැදුන අමෙරිකානුවන් පැල්මයිරා නගරයදී සිරියානු හමුදා සමඟ සටන් වැදීමට ඔවුන්ට වක්රාකාරව සහාය වීමෙන් මේ බව තහවුරු වේ. වෘත්තියෙන් හමුදා වෛද්යවරයකු වූ බෂාර් අල් අසාද් 2000 දී සිය පියා වූ හෆීස් අල් අසාද් ගේ මරණයෙන් පසු සිරියාවේ ජනාධිපති ධුරයට පත් වනවිට වයස 34කි. බ්‍රිතාන්‍ය සම්භවයක් ඇහි තෞණියක් හා විවාහවූ ඔහු තම දරුවන් සමඟ කාලය ගත කිරීමට බොහෝ කැමැති බව ප්රසිද්ධය. ආඥාදායකයකු වූ අසාද් බටහිර සම්මතයන්ට අනුව මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීමෙහිලා චෝදනා රැසකට වගකිව යුතු යුද අපරාධ කරුවෙකු ද විය. 2011 සිරියාවට අරාබි වසන්තය ලඟාවීමත් සමඟ පැන නැඟුන මුල් වටයේ විරෝධතා මාලාව ඔහු දරුණු ලෙස මැඩලුවේ පෙලපාලි කරුවන් 5000කට මරු කැඳවමිනි. මේ හේතුව නිසා අසාද් බලයෙන් පහ කිරීම ඇමෙරිකාව ප්රමුඛ සන්ධානයේ මූලික ඉලක්කය විය. විදේශ රටවල් විසින් සන්නද්ධ කරනු ලැබ සිටි කැරලි කරුවෝ නගරයකට පසු නගරයක් බැගින් අල්ලා ගනිමින් නොකඩවා ඉදිරියට ගමන් කලහ. ඔවුන්ගේ ඒකාබද්ධ ශක්තිය සිරියානු රජයේ හමුදාව මෙන් කිහිප ගුණයක් විය. අසාද් රජයට ඔක්සිජන් සැපයූ සාධකය වූයේ නොකඩවා කෙරුන රුසියානු අවි සැපයුමත් ලිබියාවේ මෙන් සෘජු හමුදාමය මැදිහත් වීමක් සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ඉදිරිපත් වූ අමෙරිකානු යෝජනාව රුසියාව විසින් සිය නිෂේධ බලය යොදවමින් දිගින් දිගටම බැහැර කිරීමත්ය. තවත් ලිබියාවක් ඇති වීමට ඉඩ නොතැබීම ක්‍රෙම්ලිනයේ ප්රකාශිත උදෘත පාඨය වන විට පුටින්ගේ සැබෑ අරමුණ වූයේ මැද පෙරදිග සිය අවසන් හිතවතා රැක ගැනීම බවට සැකයක් නොවීය. එක්සත් ජාතීන්ගේ ලේබලය යටතේ ක්රි යාත්මක වීමේ අදහස අත් හල ඔබාමා පරිපාලනය මානව හිමිකම් හේතුවක් කොටගනිමින් සිරියාවට තනිව පහර දීමට අර ඇන්දේ ඉන් අනතුරුවයි. ඊට බ්රිතාන්යයේ හා ප්රංශයේ නොමඳ සහාය හිමි විය. එසේ වුවද සෝවියට් සංගමයේ බිඳ වැටීමේ පටන් ලෝක පොලිස් කාරයාගේ කාර්ය භාරය පවරාගෙන සිටි ඇමෙරිකාවට ද 2014 දෙවන භාගය දුක්බර සමයක් විය. චෙචෙන්යාවේ හා ජෝර්ජියාවේ ලද සාර්ථකත්වයෙන් ඔද වැඩී සිටි රුසියානුවෝ යුක්රේ නයේ බටහිර හිතවාදී කුමන්ත්ර්ණයට පිළිතුරු දුන්නේ ක්රිමියා අර්ධද්වීපය අත්පත් කොට ගනිමිනි. NATO වට මෙසේ අවමන් කිරීමෙන් නොනැවතුන කොසෑකයෝ යුක්රේයනය දෙකඩ කලහ. මේ සියළු එදිරිවාදීකම් පිරිමසා ගැනීම සඳහා සිරියාවේ අසාද් රජය පෙරලා දැමීම ඔබාමා පරිපාලනයේ අරමුණ විය. එමඟින් රුසියාවට පමණක් නොව සිරියාවට භට පිරිසි සැපයූ මුරණ්ඩු ඉරානයටද පාඩමක් ඉගැන්වීම ඔහු අපේක්ෂා කලබව පෙනේ. 2015 අසාද් මුහුණ දුන් අසීරුතම වර්ෂයයි. අලෙප්පෝ, පැල්මයිරා හා රාකා ඇතුළු ප්රාධාන නගර රැසක් විරුද්ධවාදී කණ්ඩායම් අතට පත්වීමත් සමඟ ඔහුගේ සමීපතමයන් පවා ඔහු හැර යාමට ගත්තේ අවසානය එලැඹ ඇති බවට සිතමිනි. ගඩාෆි ගේ හෝ සදාම් හුසේන් ගේ ඉරණම ඔහුටද අත්වන බවට ඒ වනවිට සැකයක් නොවීය. ඒ බව අමෙරිකානු රාජ්ය ලෙකම් ජෝන් කෙරී පමණක් නොව එක්සත් ජාතීන්ගේ තානාපති නිකී හේලි පවා වක්රාකාරව ඉඟි කලාය. සැප්තැම්බරයේදී අසාද් රුසියානු ආධාර ඉල්ලා සිටියේ මේ තත්වය යටතේය. යුක්රේනයේ වාතාවරණය මේ වන විට තමාට හිතකර වන පරිදි සමතුලනය කොට ගෙන සිටි ව්ලැදිමීර් පුටින්ගේ අපේක්ෂාව වූයේ සිරියාවේ හමුදා මැදිහත් වීමක් සඳහා අවස්ථාවකි. එමඟින් මැද පෙරදිග දේශපාලනය හැසිරවීමට මෙන්ම අමෙරිකාවේ අධිකාරිය තවදුරටත් හෑල්ලු කිරීමටද ඔහු බලාපොරොත්තු විය. අනිත් අතට ඉස්ලාමීය මූලධර්මයවාදය රුසියාවට නයාට අඳුකොළ මෙනි. ක්රෙම්ලිනයේ තක්සේරුව වූයේ මතු දිනෙක අයි. එස්. සංවිධානය සමඟ කොකේසස් කඳුකරයේ දී සටන් කිරීමට වඩා මැදපෙරදිග දීම ගණුදෙණු බේරාගෙන අහවරක් කිරීම වඩාත් නුවනට හුරු බවය. සිය නවතම යුද අවි අත් හදා බැලීම පිණීස බටහිර මානව හිමිකම් නිරීක්ෂකයන්ට නොදැකිය හැකිවූ කැරලි කරුවන්ගේ පාලන ප්රදේශ කදිම කෙළි බිමක් වනු ඇතැයි රුසියානුවන් සිතු බව පෙනේ.පුටින් කල නොහැකි වැඩක් භාරගෙන ඇතැයි පැවසූ බටහිර පුවත් පත් සිරියාව තවත් ඇෆ්ගනිස්ථානයක් වනු ඇති බවට කැට පෙන්වූහ. රුසියාව යනු ‘දුර්වල ප්රාපදේශීය බලවතෙකු’ මිස ලෝක බලවතෙකු නොවන බව ඔබාමා කියා සිටියේය. සෝවියට් යුගයෙන් පසු පළමු සෘජු විදෙස් හමුදා මැදිහත්වීමේ ආරම්භය සනිටුහන් කරමින් 2015 ඔක්තෝබර් 7 දා කැස්පියන් මුහුදේ රුසියානු යුද නෞකා 3M-14T කාණ්ඩයට අයත් Kalibr කෲස් මිසයිල ප්රහාරයකින් තම මැදපෙරදිග මෙහෙයුම ඇරඹූහ. මෙම මිසයිල ස්වයංක්රීයව ඉලක්ක හඹා ගියේ ඉරානය හා ඉරාකය හරහා සැතපුම් 1500ක් පියාසර කරමිනි. මේ හා සමගාමීව රාකා, අලෙප්පෝ හා පැල්මයිරා නගර වලට ගුවන් ප්ර්හාර එල්ල කෙරුන අතර ‘රුසියානු කුඩයේ’ සෙවන ලබමින් අයි. එස්. ඇතුළු කරලිකාර කණ්ඩායම් වල එරෙහිව ගොඩබිම මෙහෙයුම් දියත් කිරීමට සිරියානු අරාබි හමුදාවට අවසානයේ අවකාශ ලැබිණ. රුසියානුවන් යටතේ පුහුණුව ලත් සිරියානු කාන්තා බල ඇණී මෙම සටනේ පෙරමුණ ගත් බවද සිහිපත් කල යුතුය. රුසියානු මෙහෙයුම කඩාකප්පල් කිරීමට NATO ව සියළු උත්සහ දැරීම ස්වභාවිකය. නොවැම්බරයේ තුර්කිය උතුරු සිරියාවේ ඉලක්ක වලට පහරදුන් Sukhoi ජෙට් යානයක් බිම හෙළුවේකෙය තම ගුවන් සීමාවට ඇතුළුවූ බවට චෝදනා කරමිනි. මෙය NATO ව සිදු කල මාරක උපාය මාර්ගික වරදක් බව පෙනී ගියේ සිරියාවට S- 300 හා S- 400 කාණ්ඩ වලට අයත් ගුවන් යානා නාශක මිසයිල පද්ධති සවිකිරීමටත්, ‘අද්මිරාල් කුස්නෙට්සොව්’ නැමති ගුවන්යානා ප්රෙවාහන නෞකාව මධ්ය ධරනී මුහුදට ගෙන ඒමට පුටින් මෙම සිද්ධිය සමාවට කරුණක් කොට ගැනීම නිසාය. මේ සමඟ සිරියාවට ඉහලින් පියසර කරමින් පහර දීමට ඇමෙරිකාව හා ඊශ්රායලය සතු හැකියාව බරපතල ලෙස සීමා විය. හිටපු KGB ඔත්තු කරු පුටින් ඉතා දක්ෂ ලෙස පැවති වාතාවරණය තම වාසිය පිණිස යොදාගත්තේය. අසාද් පොදු සතුරාය යන පදනම මත NATO සාමාජික තුර්කිය හා ඇමෙරිකාව අතර සිරියාවේ ගොඩ නැඟී තිබූ ලිහිල් එකඟත්වය බිඳ දැමීම ඔහුගේ අරමුණ විය. ක්රෙම්ලිනයේ උපාය වූයේ අසාද් නෙරපා හැරීමට හෝ සිරියාවේ අරාබි වසන්තයක් සඳහා හෝ රුසියාව කිසිසේත් ඉඩ නොතබන බව ඇමෙරිකානු සන්ධානයේ සාමාජිකයන්ට ඒත්තු ගැන්වීමයි. කෙසේ වුවද රුසියන් ගුවන් ප්රහාර වලට ලක්වූයේ අයි. එස්. සංවිධානය පමණක් නොවේ. මානව හිමිකම් ඒජන්සි වල දැඩි විරෝධය මධ්යයේ ඇමෙරිකානු, තුර්කි, සවුදි. ජෝර්දාන් හා කටාර් සහාය ලද මූලධර්මවාදී කැරලි කාර කණ්ඬායම්ද ක්රමානුකූල ලෙස සමූල ඝාතනයට ලක්වූහ. CIA සහාය ලත් Jaysh al-Islam නැමති කැරලි හමුදාවේ නායක සහිරාන් අලූෂ් දෙසැම්බරයේදී ඩැමස්කස් නුවරට ආසන්නයේදී ඝාතනයට ලක්විය. ගුවන් ප්රහාරයකින් ඔහු මියගිය බව බටහිර පුවත් සේවා වාර්තා කලද, බරපතල තුවාල ලත් ඔහු අසාද්ට පක්ෂපාතව සටන් වදින ලෙබනනයේ හෙස්බුල්ලා සටන්කාමීන් විසින් ජීවග්රහයෙන් සිරභාරයට ගෙන මරා දැමූ බවට චෝදනාවක්ද ඇත. සිරියානු සිවිල් යුද්ධයේ හැරවුම් ලක්ෂය වූයේ 2016 දී කැරලි කරුවන්ගේ පාලනය යටතේ වූ ඇලෙප්පෝ නගරයට අසාද් ට පක්ෂපාතී හමුදා විසින් අත්පත් කොට ගැනීමය. දැඩි රුසියන් ගුවන් ප්රහාර හේතුවෙන් මානුෂීය ඛේදවාචකයක් හටගෙන ඇතැයි මානව හිමිකම් සංවිධාන මොර දුන්නද පුටින් එය ගණනකට නොගත් අතර මධ්යධරණී මුහුදේ සිට එල්ල කෙරුන Kalibr කෲස් මිසයිල ප්රචහාරයකින් CIA හා මොසාඩ් නිළධාරීන් ඇතුළු කරලිකරුවන් මෙහෙයවමින් සිටි විදේශික ඔත්තු සේවා නිළධාරීන් 30 දෙනෙකු මිය යාම මහත් ආන්දෝලනයකට තුඩු දුන්නේය. අරාබි වසන්තයේ රැල්ල ආපසු හැරී ඇති බව පිළිගැනීමට ඇමෙරිකාවේ අරාබි සගයන්ට සිදුවූ අතර තුර්කිය කලින් වසරේ ජෙට් යානයක් බිම හෙලීම ගැන සමාව අයදිමින් රුසියාව හා එකඟත්වයකට එලඹීමෙන් නොනැවතී රුසියානු S 400 ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති මිළදී ගැනීමට පවා ඉදිරිපත් විය. තුර්කිය දැන් පවසන්නේ NATO සාමාජික රටවල් සඳහා සැපෙයෙන අමෙරිකානු THAAD මිසයිල පද්ධති වලට වඩා S 400 ගුණාත්මක බවින් උසස් බවකි. රුසියානු ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති ඇණවුම් කොට ඇති සෙසු රටවල් අතර සවුදි අරාබිය හා ඉන්දියාවද සිටිති. CNN ආයතනය පවසන්නේ සිරියානු සිවිල් යුද්ධය පුටින් යුද අවි වෙළධපොලක් ලෙස යොදා ගන්නා බවයි. 2018 දී සිරියාවේ යුද ජයග්රහනය නිල වශයෙන් ප්රකාශ කල පුටින් සිය මූලික අරමුණ වූ අසාද් පාලනය තහවුරු කිරීමෙහිලා සමත් ව තිබේ. “අසාද් ඉවත් වනු” අරාබි වසන්තයේ මුල් සටන් පාඨය රුසියානු වෙඩි හඬ මධ්යියේ නිහඬ වී ඇති සෙයකි. එහි නිර්මාපකයන් වූ අමෙරිකාව හා යුරෝපා සංගමය ඒ පිළිබඳ වදනක් හෝ නොදොඩති. අසාද් ගේ පරම සතුරන් වූ බැරැක් ඔබාමා, ජෝන් කෙරී හා නිකී හේලී යන තිදෙනාම තවදුරටත් සිය තනතුරු නොදරන අතර ඩොනල්ඩ් ට්රොම්ප්ගේ අදහස වී ඇත්තේ රුසියානුවන්ට සිරියාවේ කුද ගහ ගන්න මෙන් කියා සටන් බිමෙන් ඉවත්වීම නුවනට හුරු බවය. සිවිල් යුද්ධය අතරතුරදී බටහිර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ රඟ නොමඳව අත්විඳ සිටි සිරියානු ජනතාවගෙන් අති බහුතරය දැන් අසාද් පාලනය ප්‍රිය කරති. ලෝක අවි වෙළඳ පොල අත්පත් කොටගැනීමට අමතරව පුටින් තවත් විශාල ජයග්ර්හණයක් අත්පත් කොට ගත්තේය. ඒ ඉදිරි වසර 50 සඳහා සිරියාවේ යුද්ධෝපායික වශයෙන් වැදගත් ස්ථාන කිහිපයක රුසියන් හමුදා රැඳවීම සඳහා බදු ගිවිසුම් වලට එලැඹීමයි. සිරියාව යලි ගොඩ නැඟීමේ දැවැන්ත ඉදි කිරීම් කොන්ත්රා්තු රුසියානු සමාගම් වලට ලැබී ඇත. 2014 දී ඩැමස්කස් අගනුවර අවට දිස්ත්රිවක්ක කිහිපයකට කොටුවී පරාජය දැක දැක සිටි අසාද්ට පක්ෂපාතී සිරියානු අරාබි හමුදාව හා ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බල ඇණීයේ බ්රිිගේඩ කිහිපයක්, ලෙබනනයේ හෙස්බුල්ලා සටන්කාමීන් හා ඉරාක මිලිෂියා කණ්ඩායම් වල සහායෙන් දල වශයෙන් මෙ වන විට රටෙන් පහෙන් හතරක් පමණ පාලනය කරති. යුප්රටීස් ගඟට උතුරු දිග පෙදෙස් කිහිපයක් පමණක් පසු බසිමින් සිටින කැරලි කරුවන් හා ඇමෙරිකාවේ සහාය ලබන සිරියානු ප්රජාතන්ත්රවාදී හමුදා අත පවතී. මැදපෙරදිග තීරක බලය තවදුරටත් ධවල මන්දිරය නොව ක්රෙම්ලිනය බව NATO සාමාජික තුර්කිය පමණක් නොව ඇමෙරිකාවේ සමීපතම සගයා වූ ඊශ්රායලය පවා සෘජුවම පිළිගෙන ඇත. කලක් හිතූ පැතූ පරිදි අරාබි ලෝකයට පහර දුන් මැදපෙරදිග පොලිස් කාරයා වූ ඊශ්රායලයට තම පරම සතුරු ඉරාන හා හෙස්බුල්ලා භටයන් සිරියාවෙන් පිටමන් කිරීමට අද රුසියාවේ සහාය පැතීමට සිදුවීම දෛවයේ සරදමකි. ඊශ්රා‍යල් ගුවන් ප්රහාරයක් අතරතුර රුසියානු ගුවන්යානයක් විනාශවීම සමාවට කරුණක් කර ගනිමින් අසාද්ගේ හමුදාවට S 300 ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති සැපයීමට පුටින් ගත් තීරණය නිසා F 15 ගුවන් යානා වලට සිරියානු අහස තවදුරටත් ආරක්ෂාකාරී තැනක් නොවන බව ජෙරුසලම දනී. සිරියාවෙන් ඉරානය බැහැර කිරීම අපහසුව ඇත්තේ NATO සාමාජික තුර්කිය සිය පාර්ශ්වකරුවෙකු ලෙස ටෙහෙරානය පිළිගන්නා නිසාය. සම්බාධක පණවා ඇති ඉරාන බොරතෙල් රුසියානු යුද නැවු මඟින් සිරියාවට සපයන බවට ඇමෙරිකාවේ අළුත්ම චෝදනාවයි. කොහොම කොහොමින් හෝ අරාබි වසන්තය අවසන් විය. අසාද් සිට ජීවිතය පමණක් නොව තනතුරද රැක ගත්තේය. ඇමෙරිකාව හා යුරෝපා සංගමය හත්පොලේ ගාගත් අතර රුසියානුවෝ මැදපෙරදිග බින්න බැස්සෝය. සිරියාව බොහෝ දුරට සන්ධීය රාජ්යයක් බවට පත්වනු ඇත. ඊට අසාද් විරුද්ධ නැත. මන්ද ඔහු දිනාගත් දෑ බොහෝය. උන්න හැටියට මළා මදෑ! මැදපෙරදිග බටහිර විරෝධී බලවේග වලට ඔහු වීරයෙකි. රුසියානුවන් සිරියාවට දීර්ඝකාලීන ආරක්ෂණ සහතිකයක් දී ඇටි හෙයින් නිකරුනේ වද වීමට කාරියක් ද නැත. ඔහු හමුවේ ඇති අභියෝගය නම් සිය මිතුරන්ගේ සහායෙන් සිවිල් යුද්ධයෙන් විනාශවූ සිරියාව යලි ගොඩ නැඟීමයි. ඒ සඳහා තමා සූදානම් බව හේ කියයි. බෂාර් අල් අසාද් ඒකාධිපතියෙකු වුවද ලොව හෙල්ලූ අපූරු ආඥාදායකයෙකි.

"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=මැද_පෙරදිග&oldid=454356" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි