Jump to content

ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව

Page අර්ධ-ආරක්ෂණය
විකිපීඩියා වෙතින්

ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන

class=notpageimage|
ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)
සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු
ලෝක උරුම ස්ථාන8
මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත4
ලෝක මතක උරුම5
අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම3
ගෝලීය භූ උද්‍යාන0
නිර්මාණශීලි නගර ජාල0
ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචියවර්ෂ 1982
ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචියවර්ෂ 2010

එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය සංස්කෘතික හෝ ස්වාභාවික උරුමයන් සහිත ලෝක උරුම ස්ථාන නම් කරයි.[1] සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.ශ්‍රී ලංකාව 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.[2]යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්,

  • ලෝක උරුම ස්ථාන
  • ජෛවගෝල රක්ෂිත
  • ලෝක මතක උරුම
  • අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම
  • යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යාන
  • යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලි නගර ජාල[3]

වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය, සීගිරිය පුරාණ නගරය සහ අනුරාධපුර පූජනීය නගරය 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ සිංහරාජ වන රක්ෂිතය ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත.

ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.කෙසේ නමුත් ගෝලීය භූ උද්‍යාන හෝ නිර්මාණශිලී නගර ජාල යන යුනෙස්කෝ කාණ්ඩ ඔස්සේ කිසිඳු උරුමයක් ශ්‍රී ලංකාව සතුව නොපවතී.ඊට අමතරව 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද "යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)" කටයුතු කරනු ලබයි.[4]

ලෝක උරුම ස්ථාන

යුනෙස්කෝව නිර්ණායක දහයක් යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.[5]

World Heritage Sites
අඩවිය පිංතූරය ස්ථානය (පලාත) වර්ශය UNESCO data විස්තරය
අනුරාධපුර පූජනීය නගරය Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura උතුරුමැද 1982 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.[6][7]
පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය Ruins of a Buddhist temple උතුරුමැද 1982 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.[8][9]
සීගිරිය A large granite rock with people walking toward it මධ්‍යම 1982 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) සීගිරිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ නගර හා පර්වත බලකොටු සංකීර්ණයකි. මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසේදී පළමුවන කාශ්‍යප රජු විසින් තම රාජකීය අගනුවර සහ මාළිගා සංකීර්ණය ලෙස සංවර්ධනය කරන ලද බව පිළිගැනේ. කාශ්‍යප රජුගේ පාලන සමයෙන් පසු සීගිරිය බෞද්ධ ආරාමයක් ලෙස භාවිතයට පත් වූ අතර, පසුකාලීනව එය අතහැර දමන ලදී.සීගිරි පර්වතයේ මුදුනෙහි රාජකීය මාළිගා සංකීර්ණයක නටබුන් පිහිටා ඇති අතර, එහි පහළ ප්‍රදේශවල සැලසුම්ගත උද්‍යාන, දිය අගල්, පවුරු සහ විවිධ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දැකගත හැකිය. සීගිරියේ ප්‍රධාන අංග අතර සිංහ දොරටුව, ප්‍රසිද්ධ බිතුසිතුවම් සහ කැටපත් පවුර විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ජල උද්‍යාන, පර්වත උද්‍යාන සහ ටෙරස් උද්‍යාන ඇතුළු එහි භූදර්ශන සැලසුම්කරණය පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරු හා කලාත්මක දක්ෂතාව පිළිබිඹු කරයි. සීගිරිය 1982 වසරේදී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලදී.[10][11]
මහනුවර පූජනීය නගරය A Buddhist temple in white stone and a flag in front මධ්‍යම 1988 450; iv, vi (සංස්කෘතික) මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.[12][13]
සිංහරාජ රක්ෂිතය Look at a rain forest from above සබරගමු පලාත සහ දකුණූ පලාත 1988 405; ix, x (ස්වභාවික) ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.[14]
පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු Aerial photo of Galle fort දකුණු පලාත 1988 451; iv (සංස්කෘතික) ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.[15][16]
රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls මධ්‍යම පලාත 1991 561; i, iv (සංස්කෘතික) දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.[17]
ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් A mountain from far මධ්‍යම පලාත සහ සබරගමුව පලාත 2010 1203; ix, x (ස්වභාවික) ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් ලෝක උරුම දේපළ කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. මෙම කඳුකර වනාන්තර අසාමාන්‍ය පරාසයක ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන සපයන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකා දිවියා, බටහිර දම් පැහැති මුහුණැති කොළ වඳුරා සහ හෝර්ටන් තැන්න සිහින් ලෝරිස් වැනි තර්ජනයට ලක්වූ විශේෂද මෙහි දක්නට ලැබේ.[18].[19]

තාවකාලික ලැයිස්තුව

ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.[20]වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.[21]

Tentative sites
අඩවිය පිංතූරය ස්ථානය (පලාත) වර්ශය UNESCO data විස්තරය
සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය නැගෙනහිර 2006 ii, v (සංස්කෘතික) [22]
ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය A conical mountain අඩවි කිහිපයක් 2010 ii, iii, vi (සංස්කෘතික) [23]
රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය Temple ruins with several pillars standing නැගෙනහිර 2020 i, iii, iv (සංස්කෘතික) [24]
පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර) A resting place in the Ritigala monastery උතුරු මැද, වයඹ 2024 iii, iv, v (සංස්කෘතික) [25]
ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800 m above sea level in Haputale, Hill Country මධ්‍යම, ඌව 2025 iv, v, vi(සංස්කෘතික) [26]
රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය
උතුරු මැද 2026 xii,ix,x(ස්වභාවික) [27]

මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත

යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.[28]

ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත
ජෛවගෝල රක්ෂිතය පිංතූරය ස්ථානය නම් කළ වර්ෂය වර්ග ප්‍රමාණය විස්තරය
හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය

Hurulu_Eco_Park_03

 උතුරු මැද පළාත 1977 69,641 හෙක්ටයාර් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.[29]
සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය Sinharaja rainforest සබරගමුව, දකුණු 1978 29,830 හෙක්ටයාර් ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.[30]
කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය

Raining_in_kanneliya_forest

 දකුණු පළාත 2004 25,393 හෙක්ටයාර් කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.[31]
බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය Three_Elephants දකුණු පළාත 2005 18,242 හෙක්ටයාර් ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.[32]

ලෝක මතක උරුම

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන (ඉංග්‍රීසි: Memory of the World Programme) යනු ලෝකයේ වැදගත් ලේඛනමය උරුම සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ලේඛනය වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.[33]

ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම
උරුමය පිංතූරය ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් විස්තරය
ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන

Dutch_Coat_of_Arms_Galle

 2003 ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.[34]
ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන 2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries 2017 ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.[35]
මහාවංසය ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක් 2023 ශ්‍රී ලංකාව ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.[36]
1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන
පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි


මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන
 2025 ශ්‍රී ලංකාව 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.[37]
ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 2025 චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.[38]

අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම

ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.[39]

ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය
උරුමය පිංතූරය ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ඉදිරිපත් කළ රට විස්තරය
රූකඩ නාට්‍ය Ambalangoda traditional puppets 2018 ශ්‍රී ලංකාව ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.[40]
දුම්බර රටා කලාල Traditional Dumbara Rata Kalala 2021 ශ්‍රී ලංකාව දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.[41]

[42]

කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම
Kithul_treacle
Kithul_treacle

Kithul tapping in Sri Lanka		 2025 ශ්‍රී ලංකාව කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.[43]

මූලාශ්‍ර

  1. ↑ "The World Heritage Convention". UNESCO World Heritage Centre. 27 August 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 21 September 2010.
  2. ↑ "Sri Lanka". UNESCO World Heritage Centre. 19 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2022.
  3. ↑ "Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage". UNESCO World Heritage Centre. 1 February 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 February 2021.
  4. ↑ "Sri Lanka". UNESCO World Heritage Centre. 19 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2022.
  5. ↑ "UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection". UNESCO World Heritage Centre. 12 ජූනි 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 17 අගෝස්තු 2018.
  6. ↑ "Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)". UNESCO World Heritage Centre. 5 July 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  7. ↑ "Sacred City of Anuradhapura". UNESCO World Heritage Centre. 7 July 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  8. ↑ "Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)". UNESCO World Heritage Centre. 28 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  9. ↑ "Ancient City of Polonnaruwa". UNESCO World Heritage Centre. 28 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  10. ↑ "Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)". UNESCO World Heritage Centre. 5 July 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  11. ↑ "Ancient City of Sigiriya". UNESCO World Heritage Centre. 6 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  12. ↑ "Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)". UNESCO World Heritage Centre. 5 July 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  13. ↑ "Sacred City of Kandy". UNESCO World Heritage Centre. 1 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  14. ↑ "Sinharaja Forest Reserve". UNESCO World Heritage Centre. 2 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  15. ↑ "Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)". UNESCO World Heritage Centre. 5 July 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  16. ↑ "Old Town of Galle and its Fortifications". UNESCO World Heritage Centre. 2 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  17. ↑ "Rangiri Dambulla Cave Temple". UNESCO World Heritage Centre. 26 December 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  18. ↑ "Central Highlands of Sri Lanka". UNESCO World Heritage Centre. සම්ප්‍රවේශය 3 October 2026.
  19. ↑ "Central Highlands of Sri Lanka". UNESCO World Heritage Centre. 26 December 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  20. ↑ "Tentative Lists". UNESCO World Heritage Centre. 1 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 October 2010.
  21. ↑ "Sri Lanka". UNESCO World Heritage Centre. 19 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2022.
  22. ↑ "Seruwila Mangala Raja Maha Vihara". UNESCO World Heritage Centre. 11 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  23. ↑ "Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka". UNESCO World Heritage Centre. 11 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  24. ↑ "Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve". UNESCO World Heritage Centre. 11 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 August 2022.
  25. ↑ "Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka". UNESCO World Heritage Centre. 4 June 2024. සම්ප්‍රවේශය 30 June 2024.
  26. ↑ "Sri Lanka's Tea Cultural Landscape". UNESCO World Heritage Centre. 19 August 2025. සම්ප්‍රවේශය 09 October 2025. {{cite web}}: Check date values in: |access-date= (help)
  27. ↑ "Ritigala Strike Nature Reserve". UNESCO World Heritage Centre. 31 March 2026. සම්ප්‍රවේශය 15 June 2026.
  28. ↑ "What are biosphere reserves?". UNESCO. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  29. ↑ "Hurulu". UNESCO Man and the Biosphere Programme. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  30. ↑ "Sinharaja". UNESCO Man and the Biosphere Programme. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  31. ↑ "Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya". UNESCO Man and the Biosphere Programme. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  32. ↑ "Bundala". UNESCO Man and the Biosphere Programme. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  33. ↑ "Memory of the World: About the programme". UNESCO. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  34. ↑ "Archives of the Dutch East India Company". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  35. ↑ "The Indian Ocean Tsunami Archives". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  36. ↑ "Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  37. ↑ "Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  38. ↑ "Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya)". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  39. ↑ "Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  40. ↑ "Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  41. ↑ "Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  42. ↑ "Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life". Khiri Travel. 22 June 2023. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.
  43. ↑ "Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka". UNESCO. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2026.

මේ අඩවියත් බලන්න

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැඳි

"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=ශ්‍රී_ලංකාවේ_යුනෙස්කෝ_උරුම_ලැයිස්තුව&oldid=801439" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි