ජෝසෆ් ස්ටාලින්
.jpg)
ජෝසෆ් විසාරියොනොවිච් ස්ටාලින් (18 දෙසැම්බර් 1878 - 5 මාර්තු 1953) යනු ජෝර්ජියානු සම්භවයකින් යුත් සෝවියට් විප්ලවවාදියෙකු සහ දේශපාලනඥයෙකි. 1922 සිට 1952 දක්වා සෝවියට් සංගමයේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂයෙහි මධ්යම කමිටුවේ ලේකම් ලෙස සහ 1941 සිට 1953 දක්වා සෝවියට් සංගමයේ ප්රධානියා ලෙස ද, 1920 ගණන්වල මැද බාගයේ සිට 1953 ඔහුගේ මරණය දක්වා සෝවියට් සංගමය පාලනය කළේය. තනි-පක්ෂ පාලන ක්රමවේදයක් යටතේ රජයේ ප්රධානියා වූ ස්ටාලින් ඇත්ත වශයෙන්ම 1937 වනවිට රටේ ඒකාධිපති (de facto dictator) බවට පත්ව සිටියේය. මාක්ස්වාදය හා ලෙනින්වාදය ගරුකළ ස්ටාලින් එම මතවාද මාක්ස්වාදය-ලෙනින්වාදය ලෙස ආකෘතිකරණයට උදව් දුන්නේය. ඔහුගේම ප්රතිපත්ති ස්ටාලින්වාදය ලෙස ජනප්රිය විය.
බාල්යය සහ තරුණ කාලය
ස්ටාලින්ගේ පියා විසාරියෝන් ඩ්ජුගාෂ්විලි කොල්ලකාර හා මත්පැන් ප්රේමියෙකු වූ අතර මව කැකෙලිනා ගෙල්ස්කායා රෙදි හොඳින් ගෙදර ගෙන ආවේය. ළමා කාලයේදී ස්ටාලින් කුඩා වසංගතයකින් පීඩා විඳින ලද අතර ඔහුගේ වම් අත ආබාධිත විය. ඔහුගේ මව ඔහු පූජකයෙකු කිරීමට අපේක්ෂා කළ අතර ඔහු ටිෆ්ලිස් (දැන් ට්බිලිසි) හි ඔර්තෝඩොක්ස් සෙමිනාරියට ඇතුළත් විය. නමුත් ඔහු මාක්ස්වාදී සාහිත්යය කියවීමෙන් පසු ආගමික විශ්වාස අත්හැරියේය. 1899 දී ඔහු විප්ලවවාදී ක්රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ වී රුසියානු සමාජ ප්රජාතන්ත්රවාදී ශ්රමික පක්ෂයට (බෝල්ෂෙවික්) බැඳුණේය.[1]
ඔහු බන්ධනාගාරගත වීම් කිහිපයකට ලක් වූ අතර සයිබීරියානු නිර්වාසයන්ට යවන ලදී. ඔහු "ස්ටාලින්" (වානේ මිනිසා) යන නාමය භාවිතා කිරීමට පටන් ගත්තේ මෙම කාලයේදීය. 1905 රුසියානු විප්ලවයේදී ඔහු ගරිල්ලා යුද්ධවලට සම්බන්ධ විය. 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයේදී ඔහු ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් සමඟ සම්බන්ධ වූ අතර, ඔහු පක්ෂයේ ප්රධාන භූමිකාවක් ඉටු කළේය.
ස්ටාලින්ගේ පාලන කාලයේ ආර්ථික ප්රතිපත්ති
(1924-1953)
ජෝසෙෆ් ස්ටාලින්ගේ ආඥාදායකත්වය යටතේ සෝවියට් සංගමයේ ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම පරිවර්තනය විය. ඔහුගේ ආර්ථික ප්රතිපත්ති මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී සිද්ධාන්තය මත පදනම් වූ අතර, රාජ්ය (central planning) මගින් සියලු ආර්ථික ක්රියාකාරකම් පාලනය කිරීම අරමුණු කළේය. ප්රධාන අරමුණු වූයේ **කෘෂිකාර්මික රටක් කර්මාන්තකරණය වූ අධිරාජ්ය බලවත් රටක් බවට පරිවර්තනය** කිරීමයි. මෙම ප්රතිපත්ති බලහත්කාරයෙන් ක්රියාත්මක කළ අතර, ඒවායේ ප්රතිඵල ධනාත්මකවත් ඍණාත්මකවත් විය.
පස් අවුරුදු සැලසුම් (Five-Year Plans)
ස්ටාලින්ගේ ආර්ථික ප්රතිපත්තිවල මධ්යස්ථානය වූයේ *ගොස්ප්ලාන්* (රාජ්ය සැලසුම් කමිටුව) මගින් ක්රියාත්මක වූ පස් අවුරුදු සැලසුම්ය.
- පළමු සැලසුම (1928-1932): කර්මාන්තකරණයට අවධානය යොමු කළේය. යකඩ, වානේ, යන්ත්රෝපකරණ, බලශක්ති (දම්පතු, ජලවිදුලිය) නිෂ්පාදනය බෙහෙවින් වැඩි කළේය. නව නගර (මැග්නිටොගෝර්ස්ක් වැනි) ගොඩනැගුණේය.[2]
- දෙවන සැලසුම (1933-1937): කර්මාන්තකරණය තවදුරටත් පුළුල් කළේය. රසායනික කර්මාන්තය සහ ප්රවාහනය වර්ධනය විය.
- තෙවන සැලසුම (1938-1942): යුද්ධය නිසා අඩාල වුවද, ආරක්ෂක කර්මාන්තයට අවධානය යොමු විය.
ප්රතිඵල:
සෝවියට් සංගමය ලෝකයේ ඉහළම කර්මාන්තකරණය වූ රටවල් අතරට පත් විය. නමුත් භාණ්ඩ හිඟය, දුර්වල ගුණාත්මකභාවය සහ බලහත්කාර ක්රමවේදනයන් නිසා ජනතාවට විශාල පීඩනයක් එල්ල විය.
2. කෘෂිකර්මාන්තකරණය (Collectivization)
1929 සිට ආරම්භ වූ මෙම ප්රතිපත්තිය යටතේ ගොවීන්ගේ පෞද්ගලික ඉඩම් රාජ්ය සමූහයන් (කොල්හොස් සහ සොව්ඛොස්) බවට පත් කරන ලදී.
- අරමුණු: කුලක් (ධනවත් ගොවීන්) සමූලඝාතනය කිරීම, රාජ්යට ආහාර සැපයීම වැඩි කිරීම සහ කර්මාන්තකරණයට අවශ්ය සම්පත් ලබා ගැනීම.
- ක්රියාත්මක කිරීම: බලහත්කාරයෙන් ඉඩම් අත්යාසන්න කිරීම, ගොවීන්ගේ බූදල් විනාශ කිරීම.
ප්රතිඵල:
- ධනාත්මක: රාජ්යට ආහාර සැපයුම වැඩි විය.
- ඍණාත්මක: 1932-1933 හොලෝඩොමෝර් (උක්රේනියානු මහා කුසගින්න) වැනි විනාශකාරී කුසගින්නන් ඇති විය. මිලියන 5-7 කට අධික ජනතාව මිය ගියේය. ගොවිතැන් නිෂ්පාදනය දිගු කාලයකට පහත වැටුණේය.
3. රාජ්ය ආර්ථික සැලසුම්කරණය සහ කර්මාන්තකරණයේ විශේෂතා
- සියලු කර්මාන්තශාලා රාජ්ය ස්වාමිත්වය යටතේ පැවතුණි.
- බර්ධනයේ අධික අවධානය (heavy industry) — යකඩ, වානේ, යන්ත්රෝපකරණ.
- භාණ්ඩ සහ සේවාවන්ගේ ගුණාත්මකභාවය පහත වීම සහ කළු වෙළඳපොළ (black market) වර්ධනය වීම.
- Stakhanovite චලනය: ඉහළ නිෂ්පාදනය සඳහා සේවකයින්ට ත්යාග දීම.
4. යුද්ධ කාලීන ආර්ථිකය (1941-1945)
දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන්ම යුද්ධයට යොමු කරන ලදී. කර්මාන්තශාලා ආරක්ෂක නිෂ්පාදනයට මාරු කරන ලද අතර, යුද්ධයෙන් පසුවත් ආරක්ෂක කර්මාන්තයට බර දැරීම දිගු කාලීනව පැවතුණි.
5. පසු යුද්ධ කාලීන ආර්ථිකය සහ සීතල යුද්ධය
- නැවත ගොඩනැගීමේ සැලසුම්: යුද්ධයෙන් විනාශ වූ ප්රදේශ නැවත ගොඩනැගීම.
- න්යෂ්ටික ආයුධ වැඩසටහනට සම්පත් යොදවීම.
- ආර්ථිකයේ දිගුකාලීන ගැටලු: භාණ්ඩ හිඟය, දුර්වල ගුණාත්මකභාවය, නිෂ්පාදනයේ අඩු කාර්යක්ෂමතාව.
ධනාත්මක සහ ඍණාත්මක බලපෑම් සාරාංශය
ධනාත්මක:
- සෝවියට් සංගමය ලෝකයේ දෙවන බලවත් ආර්ථිකය බවට පත් විය.
- අධික වර්ධන අනුපාත (විශේෂයෙන් 1930 ගණන්වල).
- අධ්යාපනය, සෞඛ්ය සහ යටිතල පහසුකම් වර්ධනය (කෙටිකාලීනව).
ඍණාත්මක:
- මිලියන ගණනක් මරණ සහ දුක් විඳීම (කුසගින්න, පිරිසිදු කිරීම්).
- ආර්ථිකයේ දිගුකාලීන අකාර්යක්ෂමතාව සහ නිදහස් නොමැතිකම.
- පරිසර විනාශය සහ සම්පත් අනාවරණය.
ස්ටාලින්ගේ ආර්ථික ප්රතිපත්ති බලහත්කාරී සහ කථනාත්මක වුවත්, ඒවා මිනිස් ජීවිත බිලි දීමෙන් ලබාගත් ජයග්රහණ විය. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු සෝවියට් ආර්ථිකයේ ගැටලු තවදුරටත් පැවතුණු අතර, ඒවා 1991 දී සෝවියට් සංගමයේ බිඳවැටීමට දායක විය.
වැඩි විස්තර සඳහා ඉතිහාස මූලාශ්ර බලන්න. මෙම ප්රතිපත්ති තවමත් ආර්ථික ඉතිහාසයේ විවාදාත්මක මාතෘකාවකි.
බලයට උච්චතමය
1922 දී ලෙනින්ගේ නිර්දේශය මත ස්ටාලින් පක්ෂයේ සාමාන්ය ලේකම් ලෙස පත් විය. මෙම තනතුර බලයේ මධ්යස්ථානයක් බවට පත් විය. 1924 දී ලෙනින් මිය යාමෙන් පසු ස්ටාලින් ලෙව් ට්රොට්ස්කි, ග්රිගෝරි සිනොවියෙව්, ලෙව් කාමෙනෙව් වැනි ප්රබල බලවේගවලට එරෙහිව බලය තහබා ගැනීමට සමත් විය. ඔහු "සමාජවාදය එක් රටකින්" යන න්යාය ඉදිරිපත් කළේය. 1929 වන විට ඔහු සෝවියට් සංගමයේ අනිවාර්ය ආඥාදායකයා බවට පත් විය.
කර්මාන්තකරණය සහ කෘෂිකර්මාන්තකරණය
ස්ටාලින්ගේ ප්රධාන ප්රතිපත්තිවලින් එකක් වූයේ පස් අවුරුදු සැලසුම් (Five-Year Plans) ය. 1928 සිට ආරම්භ වූ මෙම සැලසුම්වලින් සෝවියට් රට කර්මාන්තකරණය කිරීම අරමුණු කළේය. යකඩ, වානේ, යන්ත්රෝපකරණ නිෂ්පාදනය බෙහෙවින් වැඩි විය. නමුත් මෙය බලහත්කාරයෙන් ක්රියාත්මක කළේය.
කෘෂිකර්මාන්තකරණය (Collectivization) යටතේ ගොවීන්ගේ ඉඩම් රාජ්ය සමූහයන් බවට පත් කළේය. ධනවත් ගොවීන් (කුලක්) සමූලඝාතනය කරන ලද අතර, 1932-1933 හොලෝඩොමෝර් (උක්රේනියානු කුසගින්න) වැනි මහා කුසගින්නන් ඇති විය. මිලියන හතර ගණනක් මිය ගියහ.
මහා ත්රස්තවාදය සහ පරිසම් (Great Purge)
1930 ගණන්වල අග භාගයේදී ස්ටාලින් මහා පිරිසිදු කිරීම (Great Purge හෝ Great Terror) ආරම්භ කළේය. 1936-1938 කාලයේදී NKVD (රහස් පොලිසිය) මගින් පක්ෂයේ නායකයින්, හමුදා නිලධාරීන්, බුද්ධිමයයින් සහ සාමාන්ය ජනතාව ලක්ෂ ගණනක් අත්අඩංගුවට ගනු ලැබීය. මොස්කව් ට්රයල්ස් යටතේ ප්රසිද්ධ නඩු විභාගයන් පැවැත්විණි. බොහෝ දෙනෙකු වෙඩි තබා මරා දමන ලද අතර ගුලාග් (GULAG) ශ්රම කඳවුරුවලට යවන ලදහ. මරණ සංඛ්යාව මිලියන හතර ගණනක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කෙරේ. මෙයින් සෝවියට් හමුදාව දුර්වල වූ අතර එය දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී බලපෑවේය.
ගුලාග් පද්ධතිය යටතේ මිලියන ගණනක් ශ්රම දායකත්වයට යටත් කරන ලද අතර, බොහෝ දෙනෙකු සීතල, ආහාර හිඟය සහ වධහිංසා නිසා මිය ගියහ.
දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ස්ටාලින්
1939 දී නාසි ජර්මනිය සමඟ මොලොටොව්-රිබන්ට්රොප් ගිවිසුම අත්සන් කළ ස්ටාලින්, 1941 ජුනි මාසයේදී හිට්ලර්ගේ ආක්රමණයට (Operation Barbarossa) මුහුණ දුන්නේය. මුලින්දී සෝවියට් හමුදාව පරාජයට පත් වුවද, ස්ටාලින්ගේ නායකත්වය යටතේ රතු හමුදාව ස්ටාලින්ග්රාඩ් යුද්ධය (1942-1943) වැනි විශාල ජයග්රහණ ලැබීය. 1945 දී බර්ලින් ආක්රමණය කරමින් යුද්ධය අවසන් කළේය. යුද්ධයේදී සෝවියට් මරණ සංඛ්යාව මිලියන 20-27 අතර බව ඇස්තමේන්තු කෙරේ. යුද්ධයෙන් පසු නැගෙනහිර යුරෝපයේ බොහෝ රටවල් සෝවියට් බලප්රදේශ බවට පත් විය.
පසුකාලීන වර්ෂ සහ මරණය
යුද්ධයෙන් පසු ස්ටාලින් සීතල යුද්ධයේ (Cold War) ආරම්භයට හේතු විය. ඔහු අණ්ඩුකරණය තවත් දැඩි කළ අතර, යුදෙව්වරුන්ට එරෙහිව විරෝධතා සහ වෙනත් පිරිසිදු කිරීම් සිදු කළේය. 1953 මාර්තු 5 වන දින මොස්කව්හි ඔහු මිය ගියේය (සමහරු අනුව Celeberal Stroke රෝගයෙන්).
උරුමය සහ විවාදය
ස්ටාලින් සෝවියට් සංගමය ලෝක බලවත් රටක් බවට පත් කළ නමුත්, ඔහුගේ පාලනය යටතේ මිලියන 15-20 කට අධික ජනතාව මිය ගිය බව ඇස්තමේන්තු වේ. ඔහුගේ රූපය තවමත් රුසියාවේ සහ අනෙකුත් ස්ථානවල ගෞරවයට පාත්ර වේ නමුත්, බොහෝ දෙනෙකු ඔහුව ඉතිහාසයේ මහා අපරාධකරුවෙකු ලෙස හඳුනා ගනී. ඔහුගේ ආඥාදායකත්වය මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී සිද්ධාන්තයේ අධිරාජ්යවාදී ආකාරයක් බවට පරිවර්තනය කළේය.
ස්ටාලින්ගේ ජීවිතය බලය, බිය සහ පරිවර්තනයේ කතාවකි. ඔහුගේ ක්රියාකාරකම් නිසා ලෝක භූ දේශපාලනය වෙනස් වූ අතර, තවමත් ඉතිහාසඥයින් අතර විවාදයට ලක් වේ. ඔහුගේ උරුමය ධනාත්මක (ඉදිරිගමන) සහ ඍණාත්මක (විනාශය) අංග දෙකම ඇතුළත් වේ
රුසියානු අධිරාජ්යයේ ගෝරි හි දුප්පත් පවුලක හැදී වැදුණු ස්ටාලින්, තරුණ වියේ දී රුසියානු සමාජ ප්රජාතන්ත්රවාදී කම්කරු පක්ෂයට බැඳුණේය. ඔහු පක්ෂයේ පුවත්පත වූ ප්රව්ඩා සංස්කරණය කල අතර සොරකම්, පැහැරගැනීම් සහ ආරක්ෂක කල්ලි (protection rackets) ලෙස කටයුතු කරමින් ව්ලැඩිමීර් ලෙනින් ගේ බෝල්ෂෙවික් පක්ෂය සඳහා අරමුදල් සපයා දුන්නේය. බොහෝ වාර ගණනක් අත්තඩංගුවට පත් වූ ඔහු පිටුවහල් කිරීම් කිහිපයකට ද ලක්විය. 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවය මගින් බෝල්ෂෙවික්වරු බලය ලබාගෙන රුසියානු සෝවියට් ජනරජය පිහිටුවීමෙන් පසු, ස්ටාලින් රුසියානු සිවිල් යුධ සමයේ පාලන තන්ත්රයෙහි අසුන් ගනිමින් 1922 දී සෝවියට් සංගමය පිහිටුවීමට සහාය දුන්නේය. ලෙනින්ගේ විරුද්ධත්වය නොසලකා හරිමින් 1924 දී ඔහුගේ මරණයෙන් පසු ස්ටාලින් බලය තහවුරු කර ගත්තේය. ස්ටාලින් ගේ නිල කාලය තුලදී "එක රටක සමාජවාදය" මූලික සංකල්පයක් බවට පත් වූ අතර ලෙනින්ගේ නව ආර්ථික ප්රතිපත්තිය, මධ්යගත කරන ලද සැලසුම් කල ආර්ථිකය, කාර්මීකරණය සහ රාශිභූතකරණය (Collectivization) මගින් ප්රතිස්ථාපනය කරන ලදී. මේවා මගින් රට කාර්මික බලවතෙකු බවට සිඝ්රයෙන් පරිවර්තනය වූ නමුත් ආහාර නිෂ්පාදනය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කිරීම නිසා 1932-33 අතර කාලයේ දී විශේෂයෙන්ම යුක්රේනයට වැඩි බලපෑම් එල්ල කල සාගතය ඇති කිරීමට හේතු විය. ඒවා "වැඩ කරන පන්තියේ සතුරන්" ලෙස සළකා මුලුනුපුටා දැමීම සඳහා 1934 සිට 1939 දක්වා ස්ටාලින් මහා පවිත්රකරණය/නෙරපා හැරීම (Great Purge) ක්රියාත්මක කර ඉහළ දේශපාලන සහ හමුදා නිලධාරින් ද ඇතුළුව සිය දහස් ගණනක් සිරගත කිරීම, පිටුවහල් කිරීම හෝ මරණ දඬුවමට ලක් කිරීම සිදු කරන ලදී.