තෙල්දෙණිය
| තෙල්දෙණිය තෙල්දෙණිය Teldeniya; Theldeniya; Teldiniya | |
|---|---|
| නගරය | |
| තෙල්දෙණිය | |
 පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ පාලම් අවශේෂ | |
  තෙල්දෙණිය | |
| ඛණ්ඩාංක: 7°18′00″N 80°45′50″E / 7.30000°N 80.76389°E | |
| රට | ශ්‍රී ලංකාව |
| පළාත | මධ්‍යම පළාත |
| දිස්ත්‍රික්කය | මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය |
| ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය | මැදදුම්බර |
| වේලා කලාප | ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව (UTC+5:30) |
| තැපැල් කේතය | 20900 |
තෙල්දෙණිය (ඉංග්‍රීසි: Teldeniya; වෙනත් ඉංග්‍රීසි ආකාර: Theldeniya, Teldiniya) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ, මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර නගරයකි.
තෙල්දෙණිය මහනුවර සහ මධ්‍යම කඳුකරයේ නැගෙනහිර හා දකුණු-නැගෙනහිර ප්‍රදේශ අතර වැදගත් ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි. රංගල, බොබෙබිල, මකුල්දෙණිය, හීල්ඔය, උඩිස්පත්තුව, තංගප්පුව, කොටගඟ, මීමුරේ සහ දුම්බර කඳුකරයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ සමඟ මාර්ග හා බස් සේවා මගින් සම්බන්ධ වේ.
වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය පිහිටි ස්ථානයට වඩා උස භූමි ප්‍රදේශයක වර්ධනය වූ නගරයකි. පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය මහවැලි ගඟ හරහා වික්ටෝරියා වේල්ල ඉදිකර වික්ටෝරියා ජලාශය නිර්මාණය කිරීමේදී ජලාශයට යට විය.[1]
වියළි කාලවලදී වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම පහළ යන විට පැරණි නගරයේ මාර්ග, ගොඩනැගිලි සහ විශේෂයෙන් පැරණි පාලමේ කොටස් නැවත මතු විය හැක.[2]
නාමය
[සංස්කරණය]ශ්‍රී ලංකා භාවිතයේ තෙල්දෙණිය යන නාමය භාවිත වේ.
ඉංග්‍රීසි භාෂා මූලාශ්‍රවල Teldeniya, Theldeniya සහ Teldiniya යන අක්ෂර වින්‍යාස දක්නට ලැබේ.
ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල Post Code Book හි Teldeniya සඳහා 20900 තැපැල් කේතය දක්වා ඇත.[3]
භූගෝලීය පිහිටීම
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය තුළ මැදදුම්බර කඳුකර පරිසරයේ පිහිටා ඇත.
තෙල්දෙණිය නගරය සඳහා භූගෝලීය දත්ත අනුව ආසන්න ස්ථානය අක්ෂාංශ 7°18′00″N සහ දේශාංශ 80°45′50″E ලෙස දක්වා ඇත.
නගරය අවට භූමිය කඳු, ගෙවතු, කුඩා වගාබිම්, ජලධාරා, තේ වතු සහ දුම්බර කඳුකරයේ වනාන්තර ආශ්‍රිත භූදර්ශනයකින් සමන්විත වේ.
පරිපාලන තත්ත්වය
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ප්‍රධාන නගර මධ්‍යස්ථානයකි.
මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි කඳුකර පරිපාලන කලාපයකි.
තෙල්දෙණිය යන නාමය නගරය, තැපැල් ප්‍රදේශය, ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය, අධ්‍යාපන කලාපය සහ අවට පරිපාලන සේවා ප්‍රදේශ සඳහා විවිධ සන්දර්භවල භාවිත වන බැවින් ඒවායේ ජනගහන හා භූගෝලීය සීමා එකිනෙක සමඟ මිශ්‍ර නොකළ යුතුය.
ඓතිහාසික පසුබිම
[සංස්කරණය]පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය මහවැලි ගඟ ආශ්‍රිත දුම්බර නිම්න භූමි ප්‍රදේශයක පිහිටි ප්‍රාදේශීය වෙළඳ හා සේවා නගරයක් විය.
පැරණි නගරය මහනුවර සහ මහියංගනය දෙසට යන පැරණි මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වූ අතර අවට කඳුකර ගම්මාන සහ වතු ප්‍රදේශ සඳහා වෙළඳ හා පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේය.
පැරණි තෙල්දෙණිය පිළිබඳ ජන මතක සටහන් අනුව නගරයේ පාසල්, රෝහල, තැපැල් කාර්යාලය, පොලිස් ස්ථානය, වෙළඳසැල්, බැංකු, සමුපකාර ආයතන, බස් සේවා, පුස්තකාලය සහ වෙනත් පොදු ආයතන පැවතිණි.[4]
පැරණි නගරය බෞද්ධ, හින්දු, මුස්ලිම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමික ප්‍රජාවන්ගෙන් සමන්විත බහු ආගමික සමාජයක් වූ බව දේශීය මතක සටහන්වල සඳහන් වේ.[5]
දුම්බර කඳුකරය සහ මහනුවර රාජධානිය
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශය ඓතිහාසික දුම්බර කඳුකරයේ කොටසකි.
දුම්බර කඳුකරය මහනුවර රාජධානිය හෙවත් උඩරට රාජධානියේ කඳුකර භූදර්ශනයේ වැදගත් ප්‍රදේශයක් විය.
තෙල්දෙණිය අවට බඹරගල රජමහා විහාරය වැනි පුරාණ බෞද්ධ ස්ථාන තිබීම ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා පැරණි බව පෙන්වයි.
බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි පිළිබඳ පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර පවතින අතර ඒවා පූර්ව මහනුවර යුගයේ බෞද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාක්ෂි වේ.[6]
මහනුවර යුගයේදී බඹරගල විහාරය හා ඒ අවට කෘෂිකාර්මික ඉඩම් රාජකීය හා ආගමික අනුග්‍රහය සමඟ සම්බන්ධ වූ බව ප්‍රාදේශීය සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.[7]
වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය
[සංස්කරණය]වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතියකි.
ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරියේ ව්‍යාපෘති කාලසටහන අනුව වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතියේ ඉදිකිරීම් 1980 මාර්තු 23 දින ආරම්භ වූ අතර වික්ටෝරියා වේල්ල සහ උමං කටයුතු 1980 අප්‍රේල් 10 දින ආරම්භ විය. වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය 1985 අප්‍රේල් 12 දින commission කරන ලදී.[1]
වික්ටෝරියා වේල්ල ඉදිකිරීමත් සමඟ මහවැලි ගඟ හරහා ජලාශයක් නිර්මාණය වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය සහ අවට ජනාවාස විශාල ප්‍රමාණයක් ජලයට යට විය.
පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය ජලාශයට යටවීම
[සංස්කරණය]පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය වර්තමාන වික්ටෝරියා ජලාශය යට පවතින ඓතිහාසික නගර නටබුන් ප්‍රදේශයකි.
වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය ඉදිකිරීමේදී පැරණි නගරයේ,
- මාර්ග
- පාලම්
- වෙළඳසැල්
- ආගමික ස්ථාන
- පොදු ගොඩනැගිලි
- නිවාස
- ව්‍යාපාරික ස්ථාන
ඇතුළු නගර ව්‍යුහයන් ජලාශයට යට විය.[2]
පැරණි නගරයේ ජනතාව විශාල පිරිසක් නව ජනාවාස සහ මහවැලි ජනාවාස ප්‍රදේශ වෙත නැවත පදිංචි කරන ලදී.
වික්ටෝරියා ජලාශය හා ඒ ආශ්‍රිත සංස්කෘතික භූදර්ශනය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී දිගන, කුණ්ඩසාලේ, කරල්ලියද්ද සහ උඩිස්පත්තුව, උඩවෙල හා අධිකාරිගම වැනි ප්‍රදේශ නැවත පදිංචි කිරීම් සමඟ සම්බන්ධ බව සඳහන් වේ.[8]
නැවත පදිංචි කිරීම සහ නව තෙල්දෙණිය
[සංස්කරණය]පැරණි නගරය ජලයට යට වීමෙන් පසු නව තෙල්දෙණිය නගරය ඉහළ භූමි ප්‍රදේශයක, කරල්ලියද්ද හා ඒ ආශ්‍රිත ජනාවාස සමඟ වර්ධනය විය.
නැවත පදිංචි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තෙල්දෙණිය පමණක් නොව අවට ගම්මාන හා කෘෂිකාර්මික භූමිවලටද බලපාන ලදී.
නව නගරය අද මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.
නව තෙල්දෙණිය සහ කරල්ලියද්ද
[සංස්කරණය]වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය කරල්ලියද්ද ආශ්‍රිත උස් භූමියේ සංවර්ධනය වූ නව නගර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.
කරල්ලියද්ද අදද තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න වැදගත් ප්‍රදේශයකි.
නව තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.
පැරණි තෙල්දෙණියේ නටබුන්
[සංස්කරණය]වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම දැඩි ලෙස පහළ යන වියළි කාලවලදී පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ නටබුන් නැවත මතු විය හැක.
විශේෂයෙන් පැරණි යකඩ පාලම, මාර්ග, ගල් බිත්ති සහ ගොඩනැගිලිවල කොටස් ජලයෙන් නිරාවරණය වන බව වාර්තා වී ඇත.[2]
2012 වසරේ දැඩි වියළි සමයකදී පැරණි නගරයේ විශාල කොටසක් නිරාවරණය වූ අතර එම අවස්ථාවේ ඡායාරූප ගණනාවක් Wikimedia Commons වෙත එක් කර ඇත.[9]
ජලාශ පතුලට පිවිසීමේදී මඩ, අස්ථාවර නටබුන් සහ හදිසි ජල මට්ටම් වෙනස්වීම් හේතුවෙන් ආරක්ෂිත අවදානම් පවතින බැවින් නිල අවසර හෝ උපදෙස් නොමැතිව නටබුන් වෙත ඇතුළු නොවිය යුතුය.[10]
පැරණි තෙල්දෙණියේ පාලම
[සංස්කරණය]පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ඉතිරිව ඇති යකඩ පාලම නගරයේ වඩාත් ප්‍රකට නටබුන් අතරින් එකකි.
එය සාමාන්‍ය ජල මට්ටමේදී ජලාශයට යට වී ඇති අතර වියළි කාලවලදී නැවත දිස් වේ.
Wikimedia Commons හි මෙම පාලම පිළිබඳ Creative Commons බලපත්‍ර සහිත ඡායාරූප පවතී.[11]
වික්ටෝරියා ජලාශය
[සංස්කරණය]වික්ටෝරියා ජලාශය තෙල්දෙණිය කලාපයේ භූගෝලීය හා ඓතිහාසික භූදර්ශනයේ මූලික අංගයකි.
වික්ටෝරියා වේල්ල මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන යටතේ ඉදිකරන ලද අතර වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය සඳහා වැදගත් ව්‍යාපෘතියකි.[1]
මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.[12]
වික්ටෝරියා වේල්ල
[සංස්කරණය]වික්ටෝරියා වේල්ල තෙල්දෙණියට ආසන්න ප්‍රධාන ජලවිදුලි හා වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතියකි.
මහවැලි අධිකාරියේ ලේඛන අනුව එහි ප්‍රධාන අරමුණු වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය වේ.[12]
මහනුවර සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය මහනුවර නගරය සමඟ ප්‍රධාන බස් හා මාර්ග සම්බන්ධතාවක් පවත්වාගෙන යයි.
මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,
- 613 — Kandy–Theldeniya
- 654 — Kandy–Theldeniya (Karaliyadda)
- 617 — Kandy–Poddalgoda
- 617/3 — Kandy–Rangala
- 617/2 — Kandy–Thangappuwa
යන මාර්ග හඳුනාගෙන ඇත.[13]
CPTSA දත්ත අනුව 613 Kandy–Theldeniya මාර්ගය කිලෝමීටර් 28.5ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 15ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.[13]
රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]රංගල තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන කඳුකර ගම්මානයක් සහ දුම්බර කඳුකරයට ප්‍රවේශ කලාපයකි.
CPTSA වර්තමාන බස් මාර්ග ලැයිස්තුවේ,
- 617/3 — Kandy–Rangala
- 0617/10/1 — Theldeniya–Rangala
යන මාර්ග දෙකම දක්වා ඇත.[13]
තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කිරීමෙන් බොබෙබිල, මකුල්දෙණිය, හීල්ඔය සහ තංගප්පුව ආශ්‍රිත කඳුකර ප්‍රදේශ වෙතද සම්බන්ධ විය හැක.
රංගල ආශ්‍රිත සංචාරක භූදර්ශනයට තේ වතු, Rangala Tea Factory, Rangala Natural Pool, හීල්ඔය, තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරයේ පාගමන් මාර්ග ඇතුළත් වේ.
ප්‍රධාන ලිපිය: රංගල
බොබෙබිල සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]බොබෙබිල තෙල්දෙණිය–රංගල කඳුකර මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.
Bobebila GN Division 781 සහ Makuldeniya GN Division 782 ලෙස වර්තමාන පරිපාලන දත්තවල වෙන වෙනම හඳුනාගෙන ඇති අතර ඒවා තෙල්දෙණිය කලාපය සමඟ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ වේ.
ප්‍රධාන ලිපිය: බොබෙබිල
මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]මකුල්දෙණිය තෙල්දෙණිය සහ රංගල අතර කඳුකර ප්‍රදේශයේ වැදගත් ගම්මානයකි.
මකුල්දෙණිය සහ බොබෙබිල තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කරන ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වේ.
හීල්ඔය සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]හීල්ඔය තෙල්දෙණියට සෘජු පොදු බස් සම්බන්ධතාවක් ඇති කඳුකර ගම්මානයකි.
CPTSA වර්තමාන දත්ත අනුව:
618/4 — Theldeniya (Karaliyadda)–Heeloya
යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 8.9ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය විනාඩි 45ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.[13]
හීල්ඔය ගම්මානය රංගල හා දුම්බර කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා සංචාරක භූදර්ශනයේ කොටසකි.
ප්‍රධාන ලිපිය: හීල්ඔය
උඩිස්පත්තුව සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]උඩිස්පත්තුව තෙල්දෙණියෙන් රංගල හා දුම්බර කඳුකරය දෙසට යන කඳුකර මාර්ග ජාලයේ වැදගත් ප්‍රදේශයකි.
තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපය තුළ උඩිස්පත්තුව ප්‍රදේශයේ පාසල්ද පවතින අතර තෙල්දෙණිය හා උඩිස්පත්තුව අතර මාර්ග හා බස් සම්බන්ධතා ඇත.[14]
තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]තංගප්පුව තෙල්දෙණිය සිට රංගල හරහා දුම්බර කඳුකරයේ ඉහළ ප්‍රදේශ වෙත යන වැදගත් මාර්ග ගමනාන්තයකි.
CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,
617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa
යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 22.4ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 30ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.[13]
Kandy–Thangappuwa 617/2 සේවාවද ලැයිස්තුගත කර ඇත.[13]
තංගප්පුවෙන් Corbett's Gap, ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය සහ අනෙකුත් දුම්බර කඳුකර පාගමන් මාර්ග වෙත පිවිසිය හැක.
කොටගඟ සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]කොටගඟ තෙල්දෙණිය හා රංගල කලාපය අතර කඳුකර ජල හා ග්‍රාමීය පරිසරයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.
CPTSA මාර්ග ලැයිස්තුවේ 617/11 — Theldeniya (Karaliyadda)–Kotagaga යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 24ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 12ක් පමණ ලෙස දැක්වේ.[13]
පොදු ප්‍රවාහනය
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ ප්‍රධාන බස් සම්බන්ධක නගරයකි.
වර්තමාන CPTSA දත්ත අනුව තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන මාර්ග අතර,
| මාර්ගය | සම්බන්ධතාව | CPTSA අනුව දුර | ගමන් කාලය |
|---|---|---|---|
| 613 | Kandy – Theldeniya | 28.5 km | පැය 1 විනාඩි 15 |
| 617 | Kandy – Poddalgoda | 33.1 km | පැය 1 විනාඩි 35 |
| 617/3 | Kandy – Rangala | 41.4 km | පැය 2 |
| 617/1 | Theldeniya – Thangappuwa | 22.4 km | පැය 1 විනාඩි 30 |
| 618/4 | Theldeniya – Heeloya | 8.9 km | විනාඩි 45 |
| 0617/10/1 | Theldeniya – Rangala | 15.9 km | විනාඩි 47 |
| 617/11 | Theldeniya – Kotagaga | 24 km | පැය 1 විනාඩි 12 |
| 618 | Theldeniya – Retiyagama | 9.8 km | විනාඩි 40 |
| 617/17 | Theldeniya – Godamunna | 9.4 km | විනාඩි 28 |
බස් කාලසටහන් වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමන් කිරීමට පෙර මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන කාලසටහන් පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.[15]
සෞඛ්‍ය සේවා
[සංස්කරණය]District Base Hospital, Teldeniya තෙල්දෙණිය හා අවට මැදදුම්බර කඳුකර ජනතාවට ප්‍රධාන රජයේ සෞඛ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.
මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ආයතන ලැයිස්තුවේ District Base Hospital, Teldeniya කඳුකර ප්‍රදේශයේ දෙවන මට්ටමේ රජයේ රෝහල් සේවාවක් ලෙස දක්වා ඇත.[16]
2013 දී ආරම්භ කරන ලද Teldeniya Hospital Development Project එකට ශල්‍ය සංකීර්ණය, දැඩි සත්කාර ඒකකය, රුධිර බැංකුව, විකිරණ ඒකකය සහ රසායනාගාර පහසුකම් සංවර්ධනය ඇතුළත් වූ බව මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය වාර්තාවේ සඳහන් වේ.[17]
පොලිස් සේවා
[සංස්කරණය]Theldeniya Police Station තෙල්දෙණිය හා අවට ප්‍රදේශ සඳහා නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව සපයන ප්‍රධාන පොලිස් ස්ථානයකි.
ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල Telephone Index හි Theldeniya Police Station සඳහා නිල සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.[18]
තැපැල් සේවා
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය නගරයට Teldeniya Post Office මගින් තැපැල් සේවා සපයනු ලැබේ.
තෙල්දෙණිය සඳහා නිල තැපැල් කේතය 20900 වේ.[3]
අධ්‍යාපනය
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය මගින් පාලනය වන විශාල අධ්‍යාපන සේවා කලාපයකි.
Teldeniya Zonal Education Office අනුව එහි සේවා කලාපයට මැදදුම්බර, උඩදුම්බර සහ මිනිපේ ප්‍රදේශ ඇතුළත් වන අතර ජාතික සහ පළාත් පාසල් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.[19]
තෙල්දෙණිය හා අවට අධ්‍යාපන ප්‍රදේශයේ,
- තෙල්දෙණිය ජාතික පාසල
- දුන්හින්න ද්විතියික පාසල
- මැදමහනුවර ද්විතියික පාසල
- උඩිස්පත්තුව මහා විද්‍යාලය
- වරදියෙල මහා විද්‍යාලය
- ගොඩමුන්න ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ ප්‍රාථමික පාසල
වැනි පාසල් පවතී.[20]
මෙම සියලු පාසල් නගර මධ්‍යයේම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපයට අයත් පුළුල් ප්‍රදේශයේ පාසල් වේ.
වෙළඳ හා ආර්ථික කටයුතු
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කඳුකර කලාපයේ ප්‍රධාන වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.
වර්තමාන නගරයට,
- වෙළඳපොළ
- බැංකු
- ආහාර සහ සිල්ලර වෙළඳසැල්
- ප්‍රවාහන සේවා
- කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වෙළඳාම
- කුඩා ව්‍යාපාර
- රාජ්‍ය සේවා
- අධ්‍යාපන සේවා
- සෞඛ්‍ය සේවා
වැනි කටයුතු සම්බන්ධ වේ.
පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයද අවට ගම්මාන සඳහා වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළ බව ජන මතක සටහන් සඳහන් කරයි.
ආගමික හා සංස්කෘතික විවිධත්වය
[සංස්කරණය]පැරණි තෙල්දෙණිය බහු ආගමික සමාජයක් සහිත නගරයක් ලෙස මතක සටහන්වල විස්තර වේ.
පැරණි නගරයේ බෞද්ධ විහාරයක්, හින්දු කෝවිලක්, මුස්ලිම් පල්ලියක් සහ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් පැවති බව ප්‍රාදේශීය ලේඛන සඳහන් කරයි.[21]
බඹරගල රජමහා විහාරය
[සංස්කරණය]බඹරගල රජමහා විහාරය තෙල්දෙණිය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික බෞද්ධ ස්ථානයකි.
බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි දක්නට ලැබෙන අතර එය ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා බොහෝ පැරණි බව පෙන්වයි.[22]
Wikimedia Commons හි බඹරගල විහාරයේ Creative Commons ඡායාරූපද පවතී.[23]
කෘෂිකර්මාන්තය සහ වැවිලි
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න කඳුකර ප්‍රදේශවල තේ වතු, ගෙවතු වගාව, කුඩා ගොවිබිම් සහ කුළුබඩු වගා පද්ධති පවතී.
රංගල දෙසට ගමන් කරන විට Rangala, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු සහ ඒවාට සම්බන්ධ තේ කර්මාන්තශාලා හමුවේ.
හීල්ඔය කලාපයේ හෙල්මළු කුඹුරු, ගෙවතු සහ ජල පෝෂක පද්ධති තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.
දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය දුම්බර කඳුකරයේ පහළ හා මධ්‍යම උස ප්‍රදේශවලට පිවිසෙන වැදගත් ප්‍රාදේශීය නගරයකි.
තෙල්දෙණිය → රංගල → තංගප්පුව → Corbett's Gap → ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය යන මාර්ග සම්බන්ධතාවය දුම්බර කඳුකරයේ සංචාරක හා පාගමන් භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටසකි.
තෙල්දෙණියෙන් හීල්ඔය, බොබෙබිල, මකුල්දෙණිය, උඩිස්පත්තුව, කොටගඟ සහ මීමුරේ දෙසට දේශීය මාර්ග මගින් සම්බන්ධ විය හැක.
අවට ප්‍රදේශ සහ ගම්මාන
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය සමඟ මාර්ග, සේවා හෝ සංචාරක වශයෙන් සම්බන්ධ වැදගත් ප්‍රදේශ අතර,
- රංගල
- බොබෙබිල
- මකුල්දෙණිය
- හීල්ඔය
- උඩිස්පත්තුව
- තංගප්පුව
- කොටගඟ
- මීමුරේ
- ගොඩමුන්න
- රෙටියාගම
- බර්න්සයිඩ්
- තවලන්තැන්න
- වික්ටෝරියා ජලාශය
- බඹරගල
ඇතුළත් වේ.
සංචාරක කර්මාන්තය
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණියේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් පැරණි නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන්, වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය, බඹරගල පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය සහ රංගල–දුම්බර කඳුකරයට ඇති ප්‍රවේශය සමඟ සම්බන්ධ වේ.
රංගල කලාපය
[සංස්කරණය]- රංගල
- Rangala Natural Pool
- Rangala Viewpoint
- Rangala Tea Factory
- Rangala State Plantation
- Cottaganga State Plantation
- Goomera State Plantation
- බොබෙබිල
- මකුල්දෙණිය
හීල්ඔය කලාපය
[සංස්කරණය]- හීල්ඔය
- Wariga Sabhawa
- Bambaragala Raja Maha Vihara
- Perumal Wetuna Ella
- Ran Ella
- Kaludiya Pokuna
- Heel Oya
- Poddalgoda Oya
- Galmal Oya
දුම්බර කඳුකර ප්‍රවේශ කලාපය
[සංස්කරණය]- තංගප්පුව
- Corbett's Gap
- Augallena
- Dothalugala
- Mini World's End
- මීමුරේ
- Lakegala
- Pitawala Pathana
මෙම සියලු ස්ථාන තෙල්දෙණිය නගර සීමාව තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා වෙත ගමන් කිරීමට තෙල්දෙණිය ප්‍රාදේශීය ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.
වික්ටෝරියා ජලාශය සහ සංචාරක උරුමය
[සංස්කරණය]පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන් වර්තමානයේ විශේෂිත ඓතිහාසික භූදර්ශනයක් බවට පත්ව ඇත.
ජල මට්ටම පහළ යන විට,
- පැරණි මාර්ග
- යකඩ පාලම
- ගල් බිත්ති
- ගොඩනැගිලි පදනම්
- වෙනත් නගර ව්‍යුහ
දක්නට ලැබිය හැක.[2]
වර්තමාන සංචාරකයන් සඳහා නටබුන් දර්ශනය වීම ජලාශයේ ජල මට්ටම මත රඳා පවතී.
පරිසරය සහ ජල පෝෂකය
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල පෝෂක පද්ධතියේ වැදගත් නගරයකි.
රංගල සහ දුම්බර කඳුකරය ආශ්‍රිත කඳුකර වනාන්තර සහ ජලධාරා වික්ටෝරියා ජලාශයට සම්බන්ධ ජල පෝෂක පද්ධතියේ කොටස් වේ.
හීල්ඔය ජල පද්ධතියද රංගල ආශ්‍රිත කඳුකරයෙන් ආරම්භ වී පහළ වික්ටෝරියා ජල පද්ධතිය වෙත සම්බන්ධ වන ජල ජාලයේ කොටසකි.
මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.[12]
දේශගුණය
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය මධ්‍යම කඳුකරයේ පහළ–මධ්‍යම උස ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇති බැවින් රංගල සහ ඉහළ දුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශවලට වඩා උණුසුම් නමුත් පහත් වියළි කලාපයට සාපේක්ෂව කඳුකර දේශගුණික බලපෑම් ලබයි.
මෝසම් වර්ෂාපතනය සහ කඳුකර ජල පෝෂක ප්‍රදේශය නගරය අවට ගොවිබිම් හා ජල පද්ධති කෙරෙහි බලපායි.
රජයේ හා මහජන සේවා
[සංස්කරණය]තෙල්දෙණිය අවට ප්‍රධාන මහජන සේවා අතර,
| ආයතනය | සේවාව |
|---|---|
| District Base Hospital – Teldeniya | රජයේ සෞඛ්‍ය සේවාව |
| Theldeniya Police Station | නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව |
| Teldeniya Post Office | තැපැල් සේවාව |
| Zonal Education Office – Teldeniya | අධ්‍යාපන පරිපාලනය |
| Teldeniya Central Market | වෙළඳ සේවා |
| Teldeniya CTB Bus Stand | පොදු ප්‍රවාහනය |
ගැලරිය
[සංස්කරණය]පැරණි තෙල්දෙණිය සහ වික්ටෝරියා ජලාශය
[සංස්කරණය]
වියළි කාලයේ මතු වන පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ යකඩ පාලම
පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය
වික්ටෝරියා ජලාශය පහළ යාමේදී මතු වූ පැරණි තෙල්දෙණිය
2012 වියළි සමයේ පැරණි තෙල්දෙණිය
පැරණි නගරයේ පාලම් අවශේෂ
වික්ටෝරියා වේල්ල සහ ජලාශය
.JPG)
.JPG)
බඹරගල
[සංස්කරණය]
බඹරගල රජමහා විහාරය
ඔබගේම ඡායාරූප පසුව එක් කිරීමට
[සංස්කරණය]ආශ්‍රිත ලිපි
[සංස්කරණය]බාහිර සබැඳි
[සංස්කරණය]- Teldeniya — English Wikipedia
- රංගල — සිංහල විකිපීඩියා
- බොබෙබිල — සිංහල විකිපීඩියා
- හීල්ඔය — සිංහල විකිපීඩියා
- Rangala — English Wikipedia
- Bobebila — English Wikipedia
- Heeloya — English Wikipedia
- මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග
- මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — කාලසටහන්
- ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book
- මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — සෞඛ්‍ය ආයතන [permanent dead link]
- ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index
- තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය
- තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය — පාසල්
- මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book
- මහවැලි අධිකාරිය — Upper Mahaweli Catchment
- News 1st — Old Teldeniya
- Sunday Times — Memories of Teldeniya
- Memories of Teldeniya
- Submerged City of Teldeniya
- Bambaragala Monastery
- Wikimedia Commons — Old submerged bridge
- Wikimedia Commons — Teldeniya
- Wikimedia Commons — Sunken Teldeniya
- Wikimedia Commons — Old Teldeniya
- Wikimedia Commons — Old Teldeniya bridge
- Wikimedia Commons — Victoria Dam
- Wikimedia Commons — Bambaragala Temple
.JPG){kind=link}
.JPG){kind=link}
මූලාශ්‍ර
[සංස්කරණය]- 1 2 3 ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book
- 1 2 3 4 News 1st — Old Teldeniya town resurfaces
- 1 2 ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book
- ↑ Sunday Times — Memories of Teldeniya
- ↑ Memories of Teldeniya
- ↑ Bambaragala Monastery — Unique Sri Lanka
- ↑ Central Province Tourism Department — Heeloya and Bambaragala
- ↑ Construction of Large Dams and their Impact on Cultural Landscape — Victoria Reservoir
- ↑ Wikimedia Commons — Old Teldeniya during the 2012 drought
- ↑ Submerged City of Teldeniya — Unique Sri Lanka
- ↑ Wikimedia Commons — Old submerged bridge
- 1 2 3 Mahaweli Authority — Upper Mahaweli Catchment Area
- 1 2 3 4 5 6 7 8 මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — Bus Routes
- ↑ Teldeniya Zonal Education Office — Schools
- ↑ CPTSA — Bus Timetables
- 1 2 මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — Curative Care Institutions [permanent dead link]
- ↑ Central Province Department of Health — Annual Health Bulletin 2014, https://www.healthdept.cp.gov.lk/downloads/annual_health_bulletin_2014.pdf, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2026-09-28
- 1 2 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index
- 1 2 Zonal Education Office — Teldeniya
- ↑ Teldeniya Zonal Education Office — Schools
- ↑ Memories of Teldeniya
- ↑ Bambaragala Monastery
- ↑ Wikimedia Commons — Bambaragala Temple