අමරපුර මහා සංඝ සභාව

විකිපීඩියා, නිදහස් විශ්වකෝෂය වෙතින්
(අමරපුර නිකාය වෙතින් යළි-යොමු කරන ලදි)
Jump to navigation Jump to search

අමරපුර මහ නිකාය ශ්‍රී ලංකාව පාදක කරගත් ප්‍රධාන භික්‍ෂු නිකායන් 3න් එකකි. ක්‍රි.ව. 1803 දී බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ අරම්භ විය.ආරම්භයේදී අමරපුර නිකාය ලෙස තනි නිකායක් ලෙස තිබුනද පසුව උප නිකායන් රාශියක් බිහිවීම සහ ඒම උප නිකානන්ද ''නිකාය'' යන වදන භාවිතාකිරීම හේතුකොටගෙන මවු නිකාය වර්තමානයේදී අමරපුර '''මහ''' නිකාය ලෙස හැඳින්වේ. එම නිකායේ උපසම්පදාව පිහිටුවීමට මුල් වු බුරුමයේ පැරණි අගනගරය වන අමරපුර නගරය හේතුවෙන් එම නම යෙදී තිබේ. අමරපුර නිකායේ භික්ෂුන් අනුගමනය කරන්නේ ථේරවාදී බුදුදහමයි.

අයත් පාර්ශව[සංස්කරණය]

මේ වන විට අමරපුර මහ නිකාය නිකායන් 20 කින් සමන්විතවේ. මෙම සෑම නිකායකටම මහ නාහිමිවරයෙක්

  1. ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකාය
  2. උඩරට අමරපුර සාමග්‍රි සංඝ සභාව
  3. ඌව උඩුකිඳ අමරපුර නිකාය
  4. ඌව අමරපුර නිකාය
  5. අමරපුර ශ්‍රී සද්ධමිමවංස නිකාය
  6. සබරගමු අමරපුර ශ්‍රී සද්ධමිමවංස නිකායේ රාස්සගල පාර්ශවය
  7. සබරගමු අමරපුර ශ්‍රී සද්ධම්ම වංශ නිකායේ එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශවය
  8. සබරගමු අමරපුර ශ්‍රී සද්ධම්ම වංශ නිකායේ ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
  9. අමරපුර මූලවංශික නිකාය
  10. අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශවය
  11. අමරපුර නිකායේ අඹගහපිටි පාර්ශවය
  12. අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්‍ෂිත නිකාය
  13. අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්මයුක්තික(මාතර) නිකාය
  14. අමරපුර වජිරවංශ පාර්ශවය
  15. අමරපුර සිරිසුමන දඩලූ පාර්ශවය
  16. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර ස්වේජින් නිකාය
  17. අමරපුර මරම්මවංසාභිධජ ශ්‍රී සද්ධම්ම යුක්තික නිකාය
  18. අමරපුර චූලගණ්ඨි නිකාය
  19. උඩරට අමරපුර නිකාය

අතීතය[සංස්කරණය]

18 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට ලක්දිව උපසම්පදාව නැති වී ගොස් තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු සසුන තෙවරක්ම පිරිහුණු අතර එය නැවත ඇති කිරීමට ගත් උත්සාහය ව්‍යර්ථ විය. එමනිසා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය සමයේ (1747 - 1782) වැලිවිට සරණංකර මාහිමිපානන්ගේ ආරාධනාවෙන් උපාලි නම් තෙරණුවන් වහන්සේ නමක් 1753දී මහනුවරට වැඩම කර උපසම්පදාව නැවත පිහිට වු අතර, එය සියම් නිකාය නම්වේ. එයට හේතුව උපසම්පදාව රැගෙන ආවේ සියම් දේශයෙන් වීමයි.

බුදු දහම නැවත ස්ථාපිත කර දශකයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු 1764 දී එම නිකායට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලා කණ්ඩායමක් එක්ව එම නිකායේ උපසම්පදාව ලැබීමට ගොවිගම කුලයට අයත් විය යුතු බවට නීතියක් පැනවීය. මෙම සමයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විනය නොසලකා හැර තිබුණු අතර, සමහර භික්ෂුන් වහන්සේලා වතුපිටි අයත් කරගෙන අඹුදරුවන් සමඟ පුද්ගලික නිවාස වල ජීවත් වුහ. ඔවුන් තන්නාසි නමින් හැඳින්වේ. මෙම සම‍යේදී ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශය ලන්දේසී ආක්‍රමණ වලට ලක්වෙමින් පැවතුණි.

සියම් නිකායේ මෙම ගොවිගම කුල භේදයට විරෝධය පල කෙරමින් වෙනත් කුල වලට අයත් භික්ෂුන් වහන්සේලා රජුගේ අනුග්‍රහය නොලබමින් උපසම්පදා උත්සව 2 ක් 1772 දී තොටගමුව විහාරයේදී ද, 1796 දී තංගල්ලේදී ද පැවැත්විය. නමුත් සියම් නිකාය මෙය විනය නීති කැඩීමක් බව පවසා ඒවාට අනුමැතිය ලබා නොදුන්හ.

ආරම්භය[සංස්කරණය]

ගොවිගම කුලවාදය නිසා වෙරළබඩ පළාත් වල විසු භික්ෂුන් වහන්සේලාට උපසම්පදා භාවය ලබාගත නොහැකි විය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට සිතූ 1779 දී අඹගහපිටියේ ඥාණවිමල නම් පහතරට බලපිටියේ සලාගම කුලයට අයත් භික්ෂුන් වහන්සේ නමක් තවත් සාමනේරවරුන් කණ්ඩායමක් සමඟ පහතරට ධනවත් දානපතියෙකුගේ අනුග්‍රහය සහිතව උපසම්පදාව ලබා ගැනීම සඳහා බුරුමය වෙත පිටත්වුහ. 1800 දී බුරුමයේ සංඝරාජ මාහිමියන් අතින් ඔවුන් උපසම්පදාව ලැබීය. මෙම කණ්ඩායම 1803 දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. එහිදී ඔවුන් සමඟ පැමිණි ජ්‍යෙෂ්ඨ මියන්මාර් භික්ෂුන් අතින් බලපිටිය මාදු ගඟේ තනවන ලද විශේෂ සීමා මාලකයක වෙසක් පුන් පොහොය දිනයේදී උපසම්පදා උළෙලක් පැවැත්විණි. මෙම නව නිකාය අමරපුර නිකාය නම් විය.

නිල පිලිගැනීම[සංස්කරණය]

කරාව හා දුරාව කුල වලට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලාද බුරුමය වෙත ගොස් උපසම්පදාව ලබාගත් අතර, 1810 දී බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව අමරපුර නිකායේ උපසම්පදාව පිළිගන්නා බවට නිවේදනයක් නිකුත් කළේය. නමුත් සියම් නිකාය විසින් බුදුදහමට පටහැනිව සිදුකල මෙම ක්‍රියාව හේතුවෙන් කුල වශයෙන් බෙදීමට ලක්විය.

වැදගත්කම[සංස්කරණය]

අමරපුර නිකායේ ආරම්භය ශ්‍රී ලාංකික බුදුදහමේ හා සමාජයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. පළමුවරට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය රහිතව බුදුදහම වෙනුවෙන් කැපවුනු ගිහි දානපතියන් මුල් වීමෙන් නව නිකායන් බිහිවිය. එම හේතුවෙන් වෙනත් නිකායන් මෙන් නොව අමරපුර නිකාය රාජ්‍ය බලය හා රජතුමාගෙන් නිදහස් විය. ඒ වෙනුවට මධ්‍යම පාන්තික දායකයන් සමඟ වඩාත් සමීපව කටයුතු කලහ. මේ හේතුවෙන් 19 හා 18 වන සියවස් වල මධ්‍යම පංතියේ බලය වැඩි විය. එමෙන්ම පාලනය බලය භික්ෂුන් වහන්සේලාගෙන් ඈත්ව ගිහියා වෙත පවරා ගන්නා ලද බුද්ධ ධර්මයේ නවීකරණය කරන ලද අංගයක් වු රෙපරමාදු දහමේ ව්‍යාප්තියක්ද සිදු විය.

ආශ්‍රිත වෙනත් ලිපි[සංස්කරණය]