සීමාසන්න පෞරුෂත්ව ආබාධය
| සීමාසන්න පෞරුෂත්ව ආබාධය | |
|---|---|
| වෙනත් නම් | |
 | |
| Idealization is seen in Edvard Munch's The Brooch. Eva Mudocci (1903)[3] | |
| විශේෂඥතාව | මනෝවෛද්ය විද්යාව |
| රෝග ලක්ෂණ | අස්ථායී අන්තර් පුද්ගල සම්බන්ධතා, ස්වයං ප්රතිරූපය සහ හැඟීම් වලට බලපෑම් කිරීම; ආවේගශීලීත්වය; පුනරාවර්තන සියදිවි නසාගැනීමේ හැසිරීම සහ ස්වයං-හානිය; චිත්තවේගීය අතහැර දැමීමේ බිය; හිස්බව පිළිබඳ නිදන්ගත හැඟීම; නුසුදුසු කෝපය; විඝටනය (මනෝවිද්යාව)|යථාර්ථයෙන් වෙන් වූ හැඟීම[4][5] |
| සාමාන්ය ආරම්භය | මුල් වැඩිහිටිභාවය[5] |
| කාලය | දීර්ඝ කාලීනව[4] |
| හේතූන් | අපැහැදිලිය [6] |
| අවදානම් සාධක | පවුල් ඉතිහාසය, කම්පනය, අපයෝජනය[4][7] |
| රෝග විනිශ්චය ක්රමය | වාර්තා වූ රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව[4] |
| වෙනත් විනිශ්චයන් | අනන්යතා ආබාධ, මනෝභාවයේ ආබාධ, පශ්චාත් කම්පන ආතති ආබාධ, මත්ද්රව්ය අවභාවිතයේ ආබාධ, පොකුරු B පෞරුෂ ආබාධ (ඉතිහාසගත, ආත්මාර්ථකාමී හෝ සමාජ විරෝධී පෞරුෂ ආබාධ)[5][8] |
| ප්රතිකාර | චර්යා චිකිත්සාව[4] |
| Prognosis | කාලයත් සමඟ දියුණු වේ[5] |
| සංඛ්යාතය | දී ඇති වර්ෂයක පුද්ගලයින්ගෙන් 1.6% ක්[4] |
චිත්තවේගීය වශයෙන් අස්ථායී පෞරුෂ ආබාධය (EUPD) ලෙසද හැඳින්වෙන සීමාසන්න පෞරුෂ ආබාධය (BPD),[9] යනු දිගුකාලීන අස්ථායී සබඳතා රටාවක්, විකෘති වූ ස්වයං හැඟීමක් සහ ශක්තිමත් චිත්තවේගීය ප්රතික්රියා මගින් සංලක්ෂිත මානසික රෝගයකි.[4][5][10] පුද්ගලයන් බොහෝ විට ස්වයං-හානිකර ගැනීම් සහ වෙනත් භයානක හැසිරීම් වල නිරත වේ.[4] බලපෑමට ලක් වූ අය හිස්බව, අතහැර දැමීමේ බිය සහ යථාර්ථයෙන් වෙන්වීම වැනි හැඟීම් සමඟ පොරබදමින් සිටිය හැකිය.[4] අනෙක් අයට සාමාන්ය යැයි සැලකෙන සිදුවීම් මගින් රෝග ලක්ෂණ ඇති විය හැක.[4] හැසිරීම සාමාන්යයෙන් මුල් වැඩිහිටි වියේදී ආරම්භ වන අතර විවිධ තත්වයන් හරහා සිදු වේ.[5] මත්ද්රව්ය අනිසි භාවිතය, මානසික අවපීඩනය සහ ආහාර ගැනීමේ අක්රමිකතා සාමාන්යයෙන් BPD සමඟ සම්බන්ධ වේ.[4] බලපෑමට ලක් වූ පුද්ගලයින්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 10% ක් සියදිවි නසාගැනීම් වලින් මිය යති.[4][5]
BPD සඳහා හේතු පැහැදිලි නැති නමුත් ජානමය, ස්නායු, පාරිසරික සහ සමාජීය සාධක ඊට සම්බන්ධ බව පෙනේ.[4][6] බලපෑමට ලක් වූ සමීප ඥාතියෙකු සිටින පුද්ගලයෙකු තුළ රෝග ලක්ෂණ ඇති වීමේ හැකියාව පස් ගුණයකින් පමණ වැඩි වේ.[4] අහිතකර ජීවිත සිදුවීම් ද භූමිකාවක් ඉටු කරන බව පෙනේ.[7] මෙම තත්වයට බලපාන යටින් පවතින යාන්ත්රණයට ස්නායු වල ඉදිරිපස ලිම්බික් ජාලය සම්බන්ධ වන බව පෙනේ.[7] මානසික ආබාධ පිළිබඳ රෝග විනිශ්චය සහ සංඛ්යානමය අත්පොත (DSM) මගින් BPD පෞරුෂ ආබාධයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර තවත් එවැනි ආබාධ නවයක් සමඟින් එය හඳුනාගෙන ඇත.[5] රෝග විනිශ්චය රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් වන අතර, අදාළ නොවන වෙනත් ගැටළු බැහැර කිරීම සඳහා වෛද්ය පරීක්ෂණයක් සිදු කළ හැකිය.[4] මෙම තත්ත්වය අනන්යතා ගැටලුවකින් හෝ මත්ද්රව්ය අනිසි භාවිතයේ ආබාධයකින් සහ අනෙකුත් විය හැකි රෝගී තත්වයන්ගෙන් වෙන් කර හඳුනාගත යුතුය.[5]
BPD සඳහා සාමාන්යයෙන් ප්රතිකාර කරනු ලබන්නේ සංජානන හැසිරීම් චිකිත්සාව (CBT) හෝ අපෝහක හැසිරීම් චිකිත්සාව (DBT) වැනි චිකිත්සාවෙනි.[4] DBT චිකිත්සා මගින් සියදිවි නසාගැනීමේ අවදානම අඩු කළ හැකිය.[4] චිකිත්සාව තනි තනිව හෝ කණ්ඩායමක් ලෙස සිදු විය හැක.[4] ඖෂධ මගින් BPD සුව කළ නොහැකි වුවද, ඒවා ආශ්රිත රෝග ලක්ෂණ මඟ හරවා ගැනීම සඳහා උපකාර කිරීමට භාවිතා කළ හැකිය.[4] සමහර අයට රෝහල් ප්රතිකාර අවශ්ය වේ.[4]
දී ඇති වසරක් තුළ පුද්ගලයින්ගෙන් 1.6% ක් පමණ BPD රෝගයෙන් පෙළෙන අතර, සමහර විට එය ඇස්තමේන්තුගත 6% ක් තරම් ඉහළ අගයක් ගනී.[4][5] පිරිමින්ට වඩා තුන් ගුණයකින් පමණ කාන්තාවන් තුළ මෙම රෝගය විනිශ්චය කරනු ලැබේ.[5] වැඩිහිටි පුද්ගලයින් අතර එය අඩුවෙන් දක්නට ලැබෙන බව පෙනේ.[5] වසර දහයක කාලයක් තුළ රෝගීන්ගෙන් අඩක් පමණ ධනාත්මක වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි.[5] බලපෑමට ලක් වූ පුද්ගලයින් සාමාන්යයෙන් ඉහළ සෞඛ්ය සේවා සම්පත් ප්රමාණයක් භාවිතා කරයි.[5] මෙම ආබාධය නම් කිරීම පිළිබඳව, විශේෂයෙන් "borderline" යන වචනයේ යෝග්යතාවය පිළිබඳව අඛණ්ඩ විවාදයක් පවතී.[4]
රෝග ලක්ෂණ
[සංස්කරණය]- සැනෙකින් වෙනස් වන අදහස්, හැඟීම් ඇතිවීම. (උදා: පෙර දවසේ හොඳ යයි පවසමින් ආදරය කල පුද්ගලයා හට හෙට දිනයේදී වෛර කිරීම)
- පුද්ගල සම්බන්ධතා ස්ටාවරව පවත්වා ගැනීමට ඇති නොහැකියාව
- තමන් ගැන විවිධාකාරවූ ප්රතිරුපයන් ඇතිවීම (අසල සිටින පුද්ගලයා හෝ පරිසරය මත වෙනස් වේ)
- තම ක්රියාවන් නිසා ඇතිවන ප්රතිවිපාක ගැන නොසිතා කටයුතු කිරීම
- ස්වයං හානි පමුණුවා ගැනීම (ශරීරය තියුණු අයුධ වලින් කපා ගැනීම, ඖෂධ අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම)
- තමන් හුදකලවෙයි/අතහැර යතියි/ප්රතික්ෂේප වෙයි පවතින අනිසි භිය.
- නැති තත්වයන්/සිද්ධීන් සත්ය යයි මවා ගැනීම.
ඇති වීමට හේතු
[සංස්කරණය]BPD ඇති වීමට එක් නිශ්චිත හේතුවක් මෙතෙක් සොයාගෙන නොමැත. ජානමය, සමාජයීය බලපෑම සහ පවුල් පසුබිම මෙම රෝග තත්වය ඇති වීම සඳහා බලපායි.
- කුඩා කලදී හෝ නව යොවුන් වියේදී තනිවීම, නොසලකා හැරීම.
- අසමතිලිත පවුල් පසුබිම.
- පවුල තුල ඇති සන්නිවේදන ගැටළු.
- ලිංගික අපයෝජන.
මෙම තත්වය කාන්තාවන් අතර වැඩිපුර දක්නට ලැබේ.
ප්රතිකාර
[සංස්කරණය]Dialectical behavioral therapy (DBT) වැනි උපදේශන,සාකච්චා විධි ප්රතිකාර සඳහා යොදා ගැනේ. සමුහ චිකිතසවන්ද (group therapy) ස්වයං හානි කිරීමට තැත්කරන රෝගීන් සඳහා භාවිත කෙරේ. මනෝ චිකිත්සකය විසින් හැඟීම් වෙනස්වීම් පාලනය සඳහා ඖෂද වර්ග භාවිතා කරයි.
මූලාශ්ර
[සංස්කරණය]- ↑ Cloninger, Robert C. (2005). "Antisocial Personality Disorder: A Review". In Maj, Mario; Akiskal, Hagop S.; Mezzich, Juan E. (eds.). Personality disorders. New York City: John Wiley & Sons. p. 126. ISBN 978-0-470-09036-7. 4 December 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 5 August 2020.
- ↑ Blom, Jan Dirk (2010). A dictionary of hallucinations (1st ed.). New York: Springer. p. 74. ISBN 978-1-4419-1223-7. 4 December 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 5 August 2020.
- ↑ Edvard Munch : the life of a person with borderline personality as seen through his art. [Danmark]: Lundbeck Pharma A/S. 1990. pp. 34–35. ISBN 978-8798352419.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 "Borderline Personality Disorder". NIMH. 22 March 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 March 2016.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5 (5th ed.). Washington, D.C.: American Psychiatric Publishing. 2013. pp. 645, 663–6. ISBN 978-0-89042-555-8.
- 1 2 Clinical Practice Guideline for the Management of Borderline Personality Disorder. Melbourne: National Health and Medical Research Council. 2013. pp. 40–41. ISBN 978-1-86496-564-3.
In addition to the evidence identified by the systematic review, the Committee also considered a recent narrative review of studies that have evaluated biological and environmental factors as potential risk factors for BPD (including prospective studies of children and adolescents, and studies of young people with BPD)
- 1 2 3 Leichsenring F, Leibing E, Kruse J, New AS, Leweke F (January 2011). "Borderline personality disorder". Lancet. 377 (9759): 74–84. doi:10.1016/s0140-6736(10)61422-5. PMID 21195251.
- ↑ "Borderline Personality Disorder Differential Diagnoses". emedicine.medscape.com. 29 April 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 10 March 2020.
- ↑ Borderline personality disorder NICE Clinical Guidelines, No. 78. British Psychological Society. 2009. 12 November 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 5 August 2020.
- ↑ Chapman, Alexander L. (August 2019). "Borderline personality disorder and emotion dysregulation". Development and Psychopathology (ඉංග්රීසි බසින්). 31 (3). Cambridge, England: Cambridge University Press: 1143–1156. doi:10.1017/S0954579419000658. ISSN 0954-5794. PMID 31169118. 4 December 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 5 August 2020.