ක්රොඒෂියාව
ක්රොඒෂියානු ජනරජය | |
|---|---|
 ජාතික ධජය
 රාජ්ය ලාංඡනය
| |
| ජාතික ගීය: "Lijepa naša domovino" ("අපේ සුන්දර නිජබිම") | |
.png)  ක්රොඒෂියාව (dark green) හි පිහිටීම – in Europe (green & dark grey) | |
| අගනුවර සහ විශාලතම නගරය | සාග්රබ් 45°48′47″N 15°58′39″E / 45.81306°N 15.97750°E |
| නිල භාෂා(ව) | ක්රොඒෂියානු[b] |
| ලිවීමේ ක්රමය | ලතින්[c] |
| ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2021) |
|
| ආගම (2021) |
|
| ජාති නාම(ය) | ක්රොඒෂියානුවන් |
| රජය | ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ජනරජය |
• ජනාධිපති | සොරාන් මිලනොවිච් |
• අගමැති | ඇන්ඩ්රෙජ් ප්ලෙන්කොවිච් |
• පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායක | ගෝර්ඩන් ජැන්ඩ්රෝකොවිච් |
| ව්යවස්ථාදායකය | සබෝර් |
| ඉතිහාසය | |
• ආදිපාදවරිය | 7 වන සියවස |
• රාජධානිය | 925 |
• ක්රොඒෂියාව හා හංගේරියාව සමඟ පුද්ගලික එකමුතුව | 1102 |
• හැබ්ස්බර්ග් රාජාණ්ඩුවට සම්බන්ධ වීම | 1527 ජනවාරි 1 |
• ඔස්ට්රියා-හංගේරියාව වෙතින් වෙන්වීම | 1918 ඔක්තෝබර් 29 |
• යුගෝස්ලාවියාව නිර්මාණය කිරීම | 1918 දෙසැම්බර් 4 |
• යුගෝස්ලාවියාවේ සමාජවාදී ක්රොඒෂියානු ජනරජය | 1944 මැයි 9 |
• නිදහස ප්රකාශ කිරීම | 1991 ජුනි 25 |
| වර්ග ප්රමාණය | |
• සම්පූර්ණ | 56,561[2] km2 (21,838 sq mi) (124 වෙනි) |
• ජලය (%) | 1.09 |
| ජනගහණය | |
• 2023 ඇස්තමේන්තුව |  3,861,967[3] (128 වෙනි) |
• 2021 ජන සංගණනය | 3,871,833[4] (128 වෙනි) |
• ජන ඝණත්වය | 68.4/km2 (177.2/sq mi) (152 වෙනි) |
| දදේනි (ක්රශසා) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ |  ඩොලර් බිලියන 198.31[5] (79 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ඩොලර් 51,450[5] (39 වෙනි) |
| දදේනි (නාමික) | 2025 ඇස්තමේන්තුව |
• සම්පූර්ණ | ඩොලර් බිලියන 103.90[5] (74 වෙනි) |
• ඒක පුද්ගල | ඩොලර් 26,960[5] (47 වෙනි) |
| ගිනි (2023) |  29.7[6]පහළ |
| මාසද (2023) | 0.889[7] ඉතා ඉහළ · 41 වෙනි |
| ව්යවහාර මුදල | යුරෝ (€) (EUR) |
| වේලා කලාපය | UTC+1 (CET) |
• ගිම්හාන (DST) | UTC+2 (CEST) |
| ඇමතුම් කේතය | +385 |
| අන්තර්ජාල TLD | |
ක්රොඒෂියාව,[d] නිල වශයෙන් ක්රොඒෂියානු ජනරජය,[e] යනු මධ්යම සහ ගිනිකොනදිග යුරෝපයේ, ඇඩ්රියාටික් මුහුදේ වෙරළ තීරයේ පිහිටි රටකි. එය වයඹ දෙසින් ස්ලෝවේනියාව, ඊසාන දෙසින් හංගේරියාව, නැගෙනහිරින් සර්බියාව, ගිනිකොන දෙසින් බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා සහ මොන්ටිනිග්රෝ සමඟ මායිම් වන අතර බටහිරින් ඉතාලිය සමඟ සමුද්රීය මායිමක් බෙදා ගනී. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන සැග්රෙබ්, ප්රාන්ත විස්සක් සහිත රටේ ප්රාථමික උප කොට්ඨාශවලින් එකක් සාදයි. අනෙකුත් ප්රධාන නාගරික මධ්යස්ථාන අතර ස්ප්ලිට්, රිජෙකා සහ ඔසිජෙක් ඇතුළත් වේ. රට වර්ග කිලෝමීටර් 56,594 (වර්ග සැතපුම් 21,851) ක භූමි ප්රමාණයකින් යුක්ත වන අතර එහි ජනගහනය මිලියන 3.9 කට ආසන්නය.
ක්රොඒෂියානුවන් 6 වන සියවසේ අගභාගයේදී එවකට රෝම ඉලිරියාවේ කොටසක් වූ නූතන ක්රොඒෂියාවට පැමිණියහ. 7 වන සියවසේදී, ඔවුන් භූමිය ආදිපාදවරුන් දෙකකට සංවිධානය කළහ. ක්රොඒෂියාව ප්රථම වරට ජාත්යන්තරව ස්වාධීන ලෙස පිළිගැනීමට ලක් වූයේ 879 ජුනි 7 වන දින ඩියුක් බ්රැනිමීර්ගේ පාලන සමයේදීය. 925 වන විට ටොමිස්ලාව් පළමු රජු බවට පත් වූ අතර, ක්රොඒෂියාව රාජධානියක තත්ත්වයට උසස් කළේය. ට්රිපිරොවික් රාජවංශය අවසන් වීමෙන් පසු අනුප්රාප්තික අර්බුදය අතරතුර, ක්රොඒෂියාව 1102 දී හංගේරියාව සමඟ පුද්ගලික සමිතියකට ඇතුළු විය. 1527 දී ඔටෝමාන් ජයග්රහණයට මුහුණ දුන් ක්රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව ඔස්ට්රියාවේ I වන ෆර්ඩිනන්ඩ් ක්රොඒෂියානු සිංහාසනයට තේරී පත් විය. 1918 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, හැබ්ස්බර්ග් අධිරාජ්යයෙන් ස්වාධීන වූ ස්ලෝවේනියානු, ක්රොඒෂියානු සහ සර්බියානු රාජ්යය සැග්රෙබ්හි ප්රකාශයට පත් කරන ලද අතර, 1918 දෙසැම්බර් මාසයේදී එය යුගෝස්ලාවියානු රාජධානියට ඒකාබද්ධ විය. 1941 අප්රේල් මාසයේදී යුගෝස්ලාවියාව අක්ෂ ආක්රමණය කිරීමෙන් පසුව, ක්රොඒෂියාවේ වැඩි කොටසක් නාසි-ස්ථාපිත රූකඩ රාජ්යයක් වන ක්රොඒෂියානු ස්වාධීන රාජ්යයට ඇතුළත් කරන ලදී. ප්රතිරෝධක ව්යාපාරයක් ක්රොඒෂියානු සමාජවාදී ජනරජය නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ අතර, යුද්ධයෙන් පසු එය යුගෝස්ලාවියාවේ සමාජවාදී ෆෙඩරල් ජනරජයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු සහ සංඝටකයක් බවට පත්විය. 1991 ජුනි 25 වන දින ක්රොඒෂියාව නිදහස ප්රකාශ කළ අතර, ඉදිරි වසර හතර තුළ නිදහස් යුද්ධය සාර්ථකව සටන් කරන ලදී.
ක්රොඒෂියාව ජනරජයක් වන අතර පාර්ලිමේන්තු ප්රජාතන්ත්රවාදයකි. එය යුරෝපීය සංගමය, යුරෝ කලාපය, ෂෙන්ගන් ප්රදේශය, නේටෝ, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, යුරෝපීය කවුන්සිලය, OSCE, ලෝක වෙළඳ සංවිධානය, මධ්යධරණී සංගමයෙහි ආරම්භක සාමාජිකයෙකු වන අතර දැනට OECD හා සම්බන්ධ වීමේ ක්රියාවලියේ යෙදී සිටී. එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම සාධක හමුදාවේ ක්රියාකාරී සහභාගිවන්නෙකු වන ක්රොඒෂියාව ජාත්යන්තර ආරක්ෂක සහායක බලකායට හමුදා දායකත්වයක් ලබා දුන් අතර 2008-2009 වාරයේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර නොවන ආසනයක් පිරවීම සඳහා පළමු වරට තේරී පත් විය.
ක්රොඒෂියාව දියුණු ඉහළ ආදායම් ලබන ආර්ථිකයක් සහිත සංවර්ධිත රටකි.[9] සේවා, කාර්මික අංශ සහ කෘෂිකර්මාන්තය ආර්ථිකයේ ආධිපත්යය දරයි. 2019 වන විට සංචාරකයින් මිලියන 20 කට ආසන්න සංඛ්යාවක් පැමිණෙන සංචාරක ව්යාපාරය රටට සැලකිය යුතු ආදායම් මාර්ගයකි.[10][11][12] 2000 ගණන්වල සිට, ක්රොඒෂියානු රජය පෑන්-යුරෝපීය කොරිඩෝ දිගේ යටිතල පහසුකම්, විශේෂයෙන් ප්රවාහන මාර්ග සහ පහසුකම් සඳහා දැඩි ලෙස ආයෝජනය කර ඇත. 2020 දශකයේ මුල් භාගයේදී ක්රොඒෂියාව කලාපීය බලශක්ති ප්රමුඛයෙකු ලෙස ස්ථානගත වී ඇති අතර ක්රොක් දූපතේ එල්එන්ජී හර්වාට්ස්කා හි පාවෙන ද්රව ස්වාභාවික වායු ආනයන පර්යන්තය හරහා යුරෝපයේ බලශක්ති සැපයුම විවිධාංගීකරණය කිරීමට දායක වේ.[13] ක්රොඒෂියාව සමාජ ආරක්ෂණය, විශ්වීය සෞඛ්ය සේවා සහ උපකාරක ගාස්තු රහිත ප්රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්යාපනය සපයන අතරම රාජ්ය ආයතන සහ මාධ්ය සහ ප්රකාශන ආයතනික ආයෝජන හරහා සංස්කෘතියට සහාය වේ.
නිරුක්තිය
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියාවේ ස්වදේශීය නොවන නම මධ්යකාලීන ලතින් ක්රොඒෂියාවෙන් උපුටා ගත් අතර එයම වයඹ ස්ලාවික් *Xərwate හි ව්යුත්පන්නයකි, එය පොදු ස්ලාවික් යුගයේ *Xorvat හි ද්රව මෙතෙතසිස් මගින්, යෝජිත ප්රෝටෝ-ස්ලාවික් *Xъrvátъ වෙතින් වන අතර එය 3 වන සියවසේ සිතෝ-සර්මාටියානු ස්වරූපයෙන් පැමිණේ. ටනායිස් ටැබ්ලට් වල Χοροάθος ලෙස සහතික කර ඇත (කොරෝආතෝස්, විකල්ප ආකාර කොරෝආටෝස් සහ කොරෝආතෝස් වලින් සමන්විත වේ).[14] ජනවාර්ගික නාමයේ ආරම්භය අවිනිශ්චිතය, නමුත් බොහෝ විට ප්රෝටෝ-ඔසෙටියානු / ඇලනියානු *xurvæt- හෝ *xurvāt- වලින් පැමිණේ, "ආරක්ෂා කරන තැනැත්තා" ("භාරකරු, ආරක්ෂකයා") යන අර්ථයෙන්.[15]
ක්රොඒෂියානු ජනවාර්ගික නාමයේ ස්වදේශීය විචලනය *xъrvatъ පිළිබඳ පැරණිතම සංරක්ෂිත වාර්තාව වන්නේ විචල්ය කඳේ වන අතර එය Baška ටැබ්ලටයේ zvъnъmirъ kralъ xrъvatъskъ ("ස්වොනිමිර්, ක්රොඒෂියානු රජු") ශෛලියෙන් සහතික කර ඇත,[16] ලතින් විචලනය ක්රොඒටෝරම් 8 වන සියවසේ අගභාගයේ හෝ 9 වන සියවසේ මුල් භාගයේ ට්රොගිර් අසල බිජාචි හි හමු වූ පල්ලියේ සෙල්ලිපියක පුරාවිද්යාත්මකව තහවුරු කර ඇත.[17] සම්පූර්ණයෙන්ම සංරක්ෂණය කරන ලද ජනවාර්ගික නාමයක් සහිත යැයි සැලකෙන පැරණිතම ශිලා ලේඛනය වන්නේ බෙන්කොවැක් අසල හමු වූ 9 වන සියවසේ බ්රැනිමීර් සෙල්ලිපියයි, එහිදී ඩියුක් බ්රැනිමීර් ඔහුගේ පාලන සමයේදී 879 සහ 892 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද ඩක්ස් කෲටෝර්වම් ලෙස නම් කර ඇත.[18] ලතින් පදයක් වන ක්රොඒටෝරම්, ක්රොඒෂියාවේ පළමුවන ට්රිපිමීර් ආදිපාදවරයාගේ ප්රඥප්තියකට ආරෝපණය කර ඇති අතර, එය 1568 දී නැතිවූ මුල් පිටපතක පිටපතක 852 දක්වා දිව යයි, නමුත් මුල් පිටපත බ්රැනිමීර් සෙල්ලිපියට වඩා පැරණිද යන්න නිශ්චිත නැත.[19][20]
ඉතිහාසය
[සංස්කරණය]ප්රාග් ඉතිහාසය සහ පෞරාණිකත්වය
[සංස්කරණය]
දකුණ: ක්රොඒෂියානු ඇපොක්සියෝමෙනෝස්, පුරාණ ග්රීක ප්රතිමාව, ක්රි.පූ. 2 වන හෝ 1 වන සියවස.
අද ක්රොඒෂියාව ලෙස හඳුන්වන ප්රදේශය ප්රාග් ඓතිහාසික යුගය පුරාම ජනාවාස වී තිබුණි. මධ්යම පැලියොලිතික් යුගයට අයත් නියැන්ඩර්තාල් පොසිල උතුරු ක්රොඒෂියාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, ඒවා වඩාත් හොඳින් ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ ක්රපිනා භූමියේදීය.[21] නව ශිලා යුගයේ සහ කැල්කොලිතික් සංස්කෘතීන්ගේ නටබුන් සියලුම ප්රදේශවලින් හමු විය.[22] විශාලතම ස්ථාන අනුපාතය උතුරු ක්රොඒෂියාවේ නිම්නවල ඇත. වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ බේඩන්, ස්ටාර්චෙවෝ සහ වුසෙඩෝල් සංස්කෘතීන් ය.[23][24] යකඩ යුගයේ මුල් ඉලිරියානු හෝල්ස්ටැට් සංස්කෘතිය සහ සෙල්ටික් ලා ටෙනේ සංස්කෘතිය සඳහා සත්කාරකත්වය සපයන ලදී.[25]
නූතන ක්රොඒෂියාවේ ප්රදේශය ඉලිරියානුවන් සහ ලිබර්නියානුවන් විසින් පදිංචි කරන ලද අතර, පළමු ග්රීක ජනපද හ්වාර්,[26] කෝර්චුලා සහ විස් දූපත් වල ස්ථාපිත කරන ලදී.[27] ක්රි.ව. 9 දී, අද ක්රොඒෂියාවේ භූමිය රෝම අධිරාජ්යයේ කොටසක් බවට පත් විය. ඩයොක්ලෙටියන් අධිරාජ්යයා එම ප්රදේශයට ආවේණික විය. ඔහුට ස්ප්ලිට් හි ඉදිකරන ලද විශාල මාළිගාවක් තිබූ අතර, ක්රි.ව. 305 දී රජකම අත්හැරීමෙන් පසු ඔහු විශ්රාම ගියේය.[28]
5 වන සියවසේදී, අවසාන නීති විරෝධී බටහිර රෝම අධිරාජ්යයා වූ ජූලියස් නෙපොස් 475 දී ඉතාලියෙන් පලා යාමෙන් පසු මාලිගාවෙන් කුඩා රාජධානියක් පාලනය කළේය.[29]
මධ්යතන යුගය
[සංස්කරණය]
රෝම යුගය අවසන් වන්නේ 6 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 7 වන සියවසේ මුල් භාගයේ අවාර් සහ ක්රොඒෂියානු ආක්රමණ සහ රෝම නගර සියල්ලම පාහේ විනාශ කිරීමෙනි. රෝමානු දිවි ගලවා ගත් අය වෙරළබඩ, දූපත් සහ කඳුකරයේ වඩාත් හිතකර ස්ථාන කරා පසුබැස ගියහ. ඩුබ්රොව්නික් නගරය ආරම්භ කරන ලද්දේ එපිඩෝරම්හි එවැනි දිවි ගලවා ගත් අය විසිනි.[30]
ක්රොඒෂියානුවන්ගේ ජනවාර්ගික උත්පාදනය පිළිබඳ යම් අවිනිශ්චිතතාවයක් පවතී. වඩාත්ම පිළිගත් න්යාය වන ස්ලාවික් න්යාය, සංක්රමණ කාලය තුළ සුදු ක්රොඒෂියාවෙන් සුදු ක්රොඒෂියානුවන් සංක්රමණය කිරීම යෝජනා කරයි. ඊට ප්රතිවිරුද්ධව, ඉරාන න්යාය, ප්රෝටෝ-ක්රොඒෂියානුවන්ගේ සර්මාටියානු-ඇලනික් සම්භවය යෝජනා කරයි, එය Χορούαθος, Χοροάθος, සහ Χορόαθος (කොරෝආතෝස්, කොරොආතෝස් සහ කොරෝආතෝස්) යන නම්වලින් යුත් පුරාණ ග්රීක සෙල්ලිපි අඩංගු ටනායිස් පුවරු මත පදනම් වූ අතර ඒවා ක්රොඒෂියානු ජනවාර්ගික නාමයට අදාළ මානව නාම ලෙස අර්ථකථනය කරයි.[31]
10 වන සියවසේ බයිසැන්තියානු අධිරාජ්යයා වන VII වන කොන්ස්ටන්ටයින් විසින් රචිත ඩි ඇඩ්මින්ස්ට්රැන්ඩෝ ඉම්පීරියෝ කෘතියට අනුව, ක්රොඒෂියානුවන් අවාර්වරුන් පරාජය කිරීමෙන් පසු 7 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඩල්මැටියා හි රෝම පළාතේ පදිංචි විය.[32][33][34] ගිණුමේ විශ්වසනීයත්වය සහ අර්ථ නිරූපණය පිළිබඳව යම් යම් විද්වත් මතභේද පැවතියද,[35][36] මෑත කාලීන පුරාවිද්යාත්මක දත්ත මගින් ස්ලාව් ජාතිකයන්/ක්රොඒෂියානුවන්ගේ සංක්රමණය සහ ජනාවාස 6 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 7 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිදු වූ බව තහවුරු කර ඇත.[37][38][39] අවසානයේදී, 818 සිට අයින්හාර්ඩ්ගේ වංශකථා මගින් සනාථ කරන පරිදි, බෝර්නා විසින් පාලනය කරන ලද ක්රොඒෂියාවේ ආදිපාදවරිය ලෙස ආදිපාදවරියක් පිහිටුවන ලදී. මෙම වාර්තාව එකල ෆ්රැන්සියාවේ යටත් රාජ්යයන් වන ක්රොඒෂියානු රාජධානි පිළිබඳ පළමු ලේඛනය නියෝජනය කරයි.[40] උතුරට එහි අසල්වැසියා වූයේ පහළ පන්නෝනියාවේ ප්රාන්තය වූ අතර, එවකට ඩ්රාවා සහ සාවා ගංගා අතර ප්රදේශ පාලනය කළ ලුඩෙවිට් ආදිපාදවරයා විසින් පාලනය කරන ලද අතර එය සිසැක් හි ඔහුගේ බලකොටුවෙන් කේන්ද්රගත විය. ඉතිහාසය පුරාම මෙම ජනගහනය සහ භූමිය ක්රොඒෂියානුවන් සහ ක්රොඒෂියාව සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වී සම්බන්ධ විය.[41]
ක්රොඒෂියාවේ ආකොන් පෝර්ගාගේ කාලයේ 7 වන සියවසේදී ක්රොඒෂියානුවන්ගේ ක්රිස්තියානිකරණය ආරම්භ වූ අතර, මුලින් බොහෝ විට ප්රභූ සහ ඒ ආශ්රිත ජනතාව පමණක් ඇතුළත් විය,[42] නමුත් බොහෝ දුරට 9 වන සියවස වන විට අවසන් විය.[43][44] ෆ්රෑන්ක් ආධිපත්යය මිස්ලාව්ගේ පාලන සමයේදී අවසන් විය,[45] නැතහොත් ඔහුගේ අනුප්රාප්තික I වන ට්රිපිමීර්.[46] 9 වන සියවසේ මැද භාගයේදී ට්රිපිමීර් ආදිපාදවරයා විසින් ස්වදේශික ක්රොඒෂියානු රාජකීය රාජවංශය ආරම්භ කරන ලද අතර, ඔහු බයිසැන්තියානු සහ බල්ගේරියානු හමුදා පරාජය කළේය.[47]
පාප් වහන්සේ විසින් පිළිගත් පළමු ස්වදේශික ක්රොඒෂියානු පාලකයා වූයේ 879 ජුනි 7 වන දින අටවන ජෝන් පාප් වහන්සේගෙන් පාප්තුමාගේ පිළිගැනීම ලැබූ බ්රැනිමීර් ආදිපාදවරයාය.[18] ටොමිස්ලාව් ක්රොඒෂියාවේ පළමු රජු වූ අතර, එය 925 දී Xවන ජෝන් පාප්තුමාගේ ලිපියක සඳහන් කර ඇත. ටොමිස්ලාව් හංගේරියානු සහ බල්ගේරියානු ආක්රමණ පරාජය කළේය.[48] මධ්යකාලීන ක්රොඒෂියානු රාජධානිය 11 වන සියවසේදී පීටර් IV වන ක්රෙෂිමීර් (1058–1074) සහ ඩිමිටාර් ස්වොනිමීර් (1075–1089) පාලන සමයේදී එහි උච්චතම අවස්ථාවට පැමිණියේය.[49] ට්රිපිරොවික් රාජවංශය අවසන් කරමින් 1091 දී දෙවන ස්ටෙපන් මිය ගිය විට, හංගේරියාවේ ඩිමිටාර් ස්වොනිමීර්ගේ මස්සිනා වන පළමුවන ලැඩිස්ලෝස් ක්රොඒෂියානු කිරුළ හිමිකර ගත්තේය. මෙය 1102 දී කොලොමන් යටතේ හංගේරියාව සමඟ යුද්ධයකට සහ පුද්ගලික එකමුතුවකට හේතු විය.[50]
හංගේරියාව සහ ඔස්ට්රියාව සමඟ එකමුතුව
[සංස්කරණය]
ඊළඟ ශතවර්ෂ හතර තුළ, ක්රොඒෂියා රාජධානිය පාලනය කරනු ලැබුවේ සබෝර් (පාර්ලිමේන්තුව) සහ රජු විසින් පත් කරන ලද බෑන් (උපරාජයා) විසිනි.[51] මෙම කාලපරිච්ඡේදය තුළ ෆ්රැන්කෝපන් සහ ෂුබික් පවුල් වැනි බලගතු වංශවත් අය ප්රමුඛත්වයට පත් වූ අතර අවසානයේ පවුල් දෙකෙන් බොහෝ තහනම් කිරීම් සිදු විය.[52] ඔටෝමාන් යටත් කර ගැනීමේ තර්ජනය වැඩි වෙමින් පැවතීම සහ වෙරළබඩ ප්රදේශ පාලනය කිරීම සඳහා වැනීසියේ ජනරජයට එරෙහිව අරගලයක් ඇති විය. 1428 වන විට ඩුබ්රොව්නික් නගර රාජ්යය හැර, වෙනිසියානුවන් ඩල්මේෂියාවේ බොහෝ ප්රදේශ පාලනය කළ අතර, එය ස්වාධීන විය. ඔටෝමාන් යටත් කර ගැනීම් 1493 ක්රබාවා සටනට සහ 1526 මොහාක්ස් සටනට හේතු වූ අතර, දෙකම තීරණාත්මක ඔටෝමාන් ජයග්රහණවලින් අවසන් විය. දෙවන ලුවී රජු මොහාක්ස්හිදී මිය ගිය අතර, 1527 දී, ක්රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව සෙටින්හිදී රැස්වී ක්රොඒෂියාවේ නව පාලකයා ලෙස හැබ්ස්බර්ග් නිවසේ I වන ෆර්ඩිනන්ඩ් තෝරා ගත්තේ, ඔහු ඔටෝමාන් අධිරාජ්යයට එරෙහිව ක්රොඒෂියාව ආරක්ෂා කරන අතරම එහි දේශපාලන අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කරන බවට කොන්දේසිය යටතේය.[51][53]
තීරණාත්මක ඔටෝමාන් ජයග්රහණවලින් පසුව, ක්රොඒෂියාව 1538 දී සිවිල් සහ හමුදා ප්රදේශවලට බෙදී ගියේය. හමුදා ප්රදේශ ක්රොඒෂියානු හමුදා මායිම ලෙස හැඳින්වූ අතර සෘජු හැබ්ස්බර්ග් පාලනය යටතේ පැවතුනි. දේශසීමා ස්ථාවර වූ විට, පළමු තීරණාත්මක ඔටෝමාන් පරාජය වන 1593 සිසැක් සටන දක්වා ක්රොඒෂියාවේ ඔටෝමාන් දියුණුව දිගටම පැවතුනි.[53] මහා තුර්කි යුද්ධයේදී (1683–1698), ස්ලාවෝනියාව නැවත අත්පත් කර ගන්නා ලදී, නමුත් ඔටෝමාන් යටත් කර ගැනීමට පෙර ක්රොඒෂියාවේ කොටසක් වූ බටහිර බොස්නියාව ක්රොඒෂියානු පාලනයෙන් පිටත පැවතුනි.[53] දෙරට අතර වර්තමාන දේශසීමාව මෙම ප්රතිඵලයේ ශේෂයකි. දේශසීමාවේ දකුණු කොටස වන ඩල්මැටියාව, පස්වන සහ හත්වන ඔටෝමාන්–වෙනිසියානු යුද්ධ මගින් ද ඒ හා සමානව අර්ථ දක්වා ඇත.[54]
ඔටෝමාන් යුද්ධ ජන විකාශන වෙනස්කම් වලට හේතු විය. 16 වන සියවසේදී, බටහිර සහ උතුරු බොස්නියාව, ලිකා, ක්රබාවා, උනා සහ කුපා ගංගා අතර ප්රදේශයෙන් සහ විශේෂයෙන් බටහිර ස්ලාවෝනියාවෙන් ක්රොඒෂියානුවන් ඔස්ට්රියාව දෙසට සංක්රමණය විය. වර්තමාන බර්ගන්ලන්ඩ් ක්රොඒෂියානුවන් මෙම පදිංචිකරුවන්ගේ සෘජු පරම්පරාවයි.[55][56] පලා යන ජනගහනය ප්රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහා, හැබ්ස්බර්ග්වරු හමුදා මායිමේ හමුදා සේවය සැපයීමට බොස්නියානුවන් දිරිමත් කළහ.
ක්රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව III වන චාල්ස් රජුගේ ප්රායෝගික සම්බාධකයට සහාය දුන් අතර 1712 දී ඔවුන්ගේම ප්රායෝගික සම්බාධකයට අත්සන් කළේය.[57] පසුව, ක්රොඒෂියානු රාජධානියේ සියලුම වරප්රසාද සහ දේශපාලන අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කරන බවට අධිරාජ්යයා ප්රතිඥා දුන් අතර, අනිවාර්ය අධ්යාපනය හඳුන්වා දීම වැනි ක්රොඒෂියානු කටයුතු සඳහා මාරියා තෙරේසා රැජින සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දුන්නාය.
.png)
1797 සහ 1809 අතර, පළමු ප්රංශ අධිරාජ්යය නැගෙනහිර ඇඩ්රියාටික් වෙරළ තීරය සහ එහි අභ්යන්තර ප්රදේශය වැඩි වැඩියෙන් අත්පත් කර ගත් අතර, වැනීසියානු සහ රගුසන් ජනරජ අවසන් කරමින්, ඉලිරියානු පළාත් ස්ථාපිත කළේය.[53] ඊට ප්රතිචාර වශයෙන්, රාජකීය නාවික හමුදාව ඇඩ්රියාටික් මුහුද අවහිර කළ අතර, එය 1811 දී විස් සටනට හේතු විය.[58] 1813 දී ඔස්ට්රියානුවන් විසින් ඉලිරියානු පළාත් අල්ලා ගන්නා ලද අතර 1815 දී වියානා සම්මේලනයෙන් පසු ඔස්ට්රියානු අධිරාජ්යය විසින් අවශෝෂණය කරන ලදී. මෙය ඩල්මේෂියානු රාජධානිය පිහිටුවීමට සහ ක්රොඒෂියානු ලිටෝරල් එක ඔටුන්නක් යටතේ ක්රොඒෂියානු රාජධානියට ප්රතිසංස්කරණය කිරීමට හේතු විය.[59] 1830 ගණන්වල සහ 1840 ගණන්වල ක්රොඒෂියානු ජාතික පුනර්ජීවනයට ආභාෂය ලබා දුන් ආදර ජාතිකවාදයක් ඉදිරිපත් විය, එය අධිරාජ්යය තුළ දකුණු ස්ලාව් ජාතිකයන්ගේ එකමුතුකම වෙනුවෙන් පෙනී සිටි දේශපාලන හා සංස්කෘතික ව්යාපාරයකි. එහි මූලික අවධානය යොමු වූයේ ක්රොඒෂියානු සාහිත්යය සහ සංස්කෘතිය ප්රවර්ධනය කරන අතරම හංගේරියානු භාෂාවට ප්රතිවිරුද්ධ බරක් ලෙස සම්මත භාෂාවක් ස්ථාපිත කිරීමෙනි.[60] 1848 හංගේරියානු විප්ලවය අතරතුර, ක්රොඒෂියාව ඔස්ට්රියාව සමඟ එක් විය. 1849 දී හංගේරියානුවන් පරාජය කිරීමට බෑන් ජොසිප් ජෙලාචික් උදව් කළ අතර ජර්මානුකරණ ප්රතිපත්තියක් හඳුන්වා දුන්නේය.[61] මෙය නිකොලා ටෙස්ලා ස්මිල්ජින් හි උපත ලැබූ කාලයයි.
1860 ගණන් වන විට, ප්රතිපත්තියේ අසාර්ථකත්වය පැහැදිලි වූ අතර එය 1867 ඔස්ට්රෝ-හංගේරියානු සම්මුතියට හේතු විය. ඔස්ට්රියානු අධිරාජ්යය සහ හංගේරියානු රාජධානිය අතර පුද්ගලික සංගමයක් නිර්මාණය විය. ගිවිසුම මගින් ක්රොඒෂියාවේ තත්ත්වය හංගේරියාවට ලබා දුන් අතර, එය 1868 ක්රොඒෂියානු-හංගේරියානු බේරුම්කරණය මගින් ක්රොඒෂියාවේ සහ ස්ලාවෝනියාවේ රාජධානි එක්සත් කළ විට විසඳන ලදී.[62] ඩල්මැටියා රාජධානිය තථ්ය ඔස්ට්රියානු පාලනය යටතේ පැවති අතර, රිජෙකා 1779 දී කලින් හඳුන්වා දුන් කෝපස් වෙන් කිරීමේ තත්ත්වය රඳවා ගත්තේය.[50]
1878 බර්ලින් ගිවිසුමෙන් පසු ඔස්ට්රියා-හංගේරියාව බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව, හමුදා දේශසීමාව අහෝසි කරන ලදී. ක්රොඒෂියානු-හංගේරියානු ජනාවාසයේ විධිවිධාන යටතේ,[53] 1881 දී දේශසීමාවේ ක්රොඒෂියානු සහ ස්ලාවෝනියානු අංශ ක්රොඒෂියාවට නැවත පැමිණියේය.[63][64] ක්රොඒෂියාව ෆෙඩරල් ඒකකයක් ලෙස ෆෙඩරල්කරණය කිරීම ඇතුළත් කරමින් ඔස්ට්රියා-හංගේරියාව ප්රතිසංස්කරණය කිරීමට ගත් අලුත් උත්සාහයන්, පළමු ලෝක යුද්ධය මගින් නතර කරන ලදී.[65]
ලෝක යුද්ධ සහ යුගෝස්ලාවියාව
[සංස්කරණය]
1918 ඔක්තෝබර් 29 වන දින, ක්රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව (සබෝර්) නිදහස ප්රකාශයට පත් කළ අතර, අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ලෝවේනියානු, ක්රොඒෂියානු සහ සර්බියානු රාජ්යයට සම්බන්ධ වීමට තීරණය කළේය,[51] එය 1918 දෙසැම්බර් 4 වන දින සර්බියානු රාජධානිය සමඟ ඒකාබද්ධ වී සර්බියානු, ක්රොඒෂියානු සහ ස්ලෝවේනියානු රාජධානිය පිහිටුවීමට සමත් විය.[66] ක්රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව කිසි විටෙකත් සර්බියාව සහ මොන්ටිනිග්රෝව සමඟ ඒකාබද්ධ වීම අනුමත කළේ නැත.[51] 1921 ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මගින් රට ඒකීය රාජ්යයක් ලෙස අර්ථ දැක්වීම සහ ක්රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තුව සහ ඓතිහාසික පරිපාලන බෙදීම් අහෝසි කිරීම මගින් ක්රොඒෂියානු ස්වයං පාලනය ඵලදායී ලෙස අවසන් කරන ලදී.
නව ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට වඩාත් පුළුල් ලෙස සහාය දක්වන ජාතික දේශපාලන පක්ෂය වන ස්ටෙපන් රාඩික්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ක්රොඒෂියානු ගොවි පක්ෂය (HSS) විරුද්ධ විය.[67]
1928 දී NRS සාමාජික සර්බියානු ජාතිකවාදී දේශපාලනඥයෙකු වන පුනිෂා රාඩික් විසින් ජාතික සභාවේදී රාඩික් ඝාතනය කරන ලද අතර, එය 1929 දී පළමුවන ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ ජනවාරි 6 වන දින ඒකාධිපතිත්වය ස්ථාපිත කිරීමෙන් අවසන් විය.[68] 1931 දී රජු වඩාත් ඒකීය ව්යවස්ථාවක් පැනවූ විට ඒකාධිපතිත්වය විධිමත් ලෙස අවසන් විය.[69] දැන් ව්ලැඩ්කෝ මැසෙක් විසින් නායකත්වය දෙන එච්එස්එස්, ෆෙඩරල්කරණය දිගටම අනුගමනය කළ අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස 1939 අගෝස්තු මාසයේ ක්වෙට්කොවික්-මැසෙක් ගිවිසුම සහ ක්රොඒෂියාවේ ස්වාධීන බැනොවිනා ඇති විය. යුගෝස්ලාවියානු රජය ආරක්ෂක, අභ්යන්තර ආරක්ෂාව, විදේශ කටයුතු, වෙළඳාම සහ ප්රවාහනය යන අංශවල පාලනය රඳවා ගත් අතර අනෙකුත් කටයුතු ක්රොඒෂියානු සබෝර් සහ ඔටුන්න හිමි පැනවූ තහනමකට භාර දෙන ලදී.[70]
1941 අප්රේල් මාසයේදී යුගෝස්ලාවියාව නාසි ජර්මනිය සහ ෆැසිස්ට් ඉතාලිය විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලදී. ආක්රමණයෙන් පසුව, ක්රොඒෂියාවේ ස්වාධීන රාජ්යය (NDH) ලෙස නම් කරන ලද ජර්මානු-ඉතාලි ස්ථාපිත රූකඩ රාජ්යයක් පිහිටුවන ලදී. ක්රොඒෂියාව, බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා සහ සිර්මියා කලාපයෙන් වැඩි කොටසක් මෙම රාජ්යයට ඇතුළත් කරන ලදී. ඩල්මැටියාවේ කොටස් ඉතාලිය විසින් ඈඳා ගන්නා ලද අතර, හංගේරියාව උතුරු ක්රොඒෂියානු ප්රදේශ බරන්ජා සහ මෙඩිමුර්ජේ ඈඳා ගත්තේය.[71] NDH පාලන තන්ත්රය මෙහෙයවනු ලැබුවේ පූර්ව යුධ ක්රොඒෂියාවේ ආන්තික ව්යාපාරයක් වන ඇන්ටේ පැවෙලික් සහ අන්ත ජාතිකවාදී උස්ටාසේ විසිනි.[72] ජර්මානු සහ ඉතාලි හමුදා සහ දේශපාලන සහාය ඇතිව,[73] පාලන තන්ත්රය වාර්ගික නීති හඳුන්වා දුන් අතර සර්බියානුවන්, යුදෙව්වන් සහ රෝමාවරුන්ට එරෙහිව ජන සංහාරක ව්යාපාරයක් දියත් කළේය.[74] බොහෝ දෙනෙකු ගාල් කඳවුරුවල සිරගත කරන ලදී; විශාලතම එක වූයේ ජැසෙනොවැක් සංකීර්ණයයි.[75] ෆැසිස්ට් විරෝධී ක්රොඒට් ජාතිකයන් ද පාලන තන්ත්රය විසින් ඉලක්ක කරන ලදී.[76] ඉතාලි-අල්ලාගත් ප්රදේශවල, බොහෝ දුරට ස්ලෝවේනියානුවන් සහ ක්රොඒෂියානුවන් සඳහා, ගාල් කඳවුරු කිහිපයක් (විශේෂයෙන් රබ්, ගෝනාර්ස් සහ මොලාට් කඳවුරු) පිහිටුවන ලදී.[75] ඒ සමඟම, යුගෝස්ලාවියානු රාජකීය සහ සර්බියානු ජාතිකවාදී චෙට්නික්වරු ඉතාලියේ සහාය ඇතිව ක්රොඒෂියානුවන්ට සහ මුස්ලිම්වරුන්ට එරෙහිව ජන සංහාරක ව්යාපාරයක් දියත් කළහ.[74][77][78] 1944 දී කමෙෂ්නිකා සහ ලිපා ගම්මාන වැනි පක්ෂග්රාහී ක්රියාවන්ට පළිගැනීමක් ලෙස නාසි ජර්මානු හමුදා සිවිල් වැසියන්ට එරෙහිව අපරාධ සහ පළිගැනීම් සිදු කළහ.[79][80]
ප්රතිරෝධක ව්යාපාරයක් මතු විය. 1941 ජුනි 22 වන දින,[81] 1 වන සිසැක් පක්ෂග්රාහී කඳවුර සිසැක් අසල පිහිටුවන ලදී, එය වාඩිලාගෙන සිටි යුරෝපයේ ප්රතිරෝධක ව්යාපාරයක් විසින් පිහිටුවන ලද පළමු හමුදා ඒකකයයි.[82] එය ජෝසිප් බ්රොස් ටිටෝගේ නායකත්වයෙන් යුත් කොමියුනිස්ට්, බහු-වාර්ගික ෆැසිස්ට් විරෝධී ප්රතිරෝධක කණ්ඩායමක් වන යුගෝස්ලාවියානු පක්ෂග්රාහී ව්යාපාරයේ ආරම්භයට හේතු විය.[83] වාර්ගික වශයෙන්, සර්බියානුවන්ට පසුව පක්ෂග්රාහී ව්යාපාරයට දෙවන විශාලතම දායකයින් වූයේ ක්රොඒෂියානුවන් ය.[84] ඒක පුද්ගල වශයෙන්, යුගෝස්ලාවියාව තුළ ඔවුන්ගේ ජනගහනයට සමානුපාතිකව ක්රොඒෂියානුවන් දායක විය.[85] 1944 මැයි වන විට (ටිටෝට අනුව), ජනගහනයෙන් 22% ක් වුවද, පක්ෂග්රාහී ජනවාර්ගික සංයුතියෙන් 30% ක් ක්රොඒෂියානුවන් විය.[84] ව්යාපාරය වේගයෙන් වර්ධනය වූ අතර, 1943 දෙසැම්බරයේ ටෙහෙරාන් සමුළුවේදී, පක්ෂග්රාහීන් මිත්ර පාක්ෂිකයින්ගේ පිළිගැනීම ලබා ගත්හ.[86]
සැපයුම්, උපකරණ, පුහුණුව සහ ගුවන් බලය පිළිබඳ මිත්ර පාක්ෂිකයින්ගේ සහාය ඇතිව සහ 1944 බෙල්ග්රේඩ් ප්රහාරයට සහභාගී වූ සෝවියට් හමුදාවල සහාය ඇතිව, 1945 මැයි වන විට පක්ෂග්රාහීන් යුගෝස්ලාවියාව සහ ඉතාලියේ සහ ඔස්ට්රියාවේ මායිම් ප්රදේශවල පාලනය ලබා ගත්හ. NDH සන්නද්ධ හමුදා සහ අනෙකුත් අක්ෂ භටයින්ගේ සාමාජිකයින් මෙන්ම සිවිල් වැසියන් ද ඔස්ට්රියාව දෙසට පසුබැස සිටියහ. ඔවුන්ගේ යටත් වීමෙන් පසු, නාසි සහයෝගිතාකරුවන්ගේ යුගෝස්ලාවියානු මරණ පාගමනේදී බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියහ.[87] ඊළඟ වසරවලදී, යුගෝස්ලාවියාවේදී ජනවාර්ගික ජර්මානුවන් පීඩාවන්ට මුහුණ දුන් අතර බොහෝ දෙනෙකු සිරගත කරන ලදී.[88]
1943 දී ක්රොඒෂියානු රාජ්යත්වය දරන්නා ලෙස වර්ධනය වූ සහ පසුව 1945 දී පාර්ලිමේන්තුව බවට පරිවර්තනය වූ ක්රොඒෂියාවේ ජාතික විමුක්තිය සඳහා වූ රාජ්ය ෆැසිස්ට් විරෝධී කවුන්සිලය සහ යුගෝස්ලාවියානු මට්ටමින් එහි ප්රතිවාදියා වූ AVNOJ තුළ පක්ෂග්රාහී ව්යාපාරයේ දේශපාලන අභිලාෂයන් පිළිබිඹු විය.[89][90]
ජනවිකාස විද්යාඥ ව්ලැඩිමීර් ෂර්ජාවික් සහ සංඛ්යාලේඛනඥ බොගොල්ජුබ් කොචොවික් විසින් කරන ලද යුධ කාලීන සහ පශ්චාත් යුධ මරණ පිළිබඳ අධ්යයනයන් මත පදනම්ව, එම ප්රදේශයෙන් (යුද්ධයෙන් පසු ඉතාලියෙන් පවරා දුන් ප්රදේශ ඇතුළුව නොවේ) 295,000 ක් මිය ගිය අතර, එය ජනගහනයෙන් 7.3% ක් විය,[91] ඔවුන් අතර සර්බියානුවන් 125–137,000 ක්, ක්රොඒෂියානුවන් 118–124,000 ක්, යුදෙව්වන් 16–17,000 ක් සහ රෝමාවරුන් 15,000 ක් විය.[92][93] ඊට අමතරව, යුද්ධයෙන් පසු ක්රොඒෂියාවට එක් වූ ප්රදේශවලින් මුළු පුද්ගලයින් 32,000 ක් මිය ගිය අතර, ඔවුන් අතර ඉතාලි ජාතිකයින් 16,000 ක් සහ ක්රොඒෂියානුවන් 15,000 ක් විය.[94] යුද්ධය සහ එහි ක්ෂණික ප්රතිඵලය පුරාවටම (ක්රොඒෂියාව ඇතුළුව) මුළු යුගෝස්ලාවියාවෙන්ම සහ විදේශයන්ගෙන් 200,000 ක් පමණ ක්රොඒෂියානුවන් මිය ගිය අතර, එය ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 5.4% කි.[95][96]
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, ක්රොඒෂියාව කොමියුනිස්ට්වාදීන් විසින් පාලනය කරන ලද SFR යුගෝස්ලාවියාවේ තනි පක්ෂ සමාජවාදී ෆෙඩරල් ඒකකයක් බවට පත් වූ නමුත් සම්මේලනය තුළ යම් ප්රමාණයක ස්වයං පාලනයක් තිබුණි. 1967 දී, ක්රොඒෂියානු කතුවරුන් සහ වාග් විද්යාඥයින් ඔවුන්ගේ භාෂාවට සමාන සැලකිල්ලක් ඉල්ලා ක්රොඒෂියානු සම්මත භාෂාවේ තත්ත්වය සහ නම පිළිබඳ ප්රකාශයක් ප්රකාශයට පත් කළහ.[97]
මෙම ප්රකාශය යුගෝස්ලාවියානු ආර්ථිකයේ වැඩි සිවිල් අයිතිවාසිකම් සහ නැවත බෙදා හැරීම සඳහා වූ ජාතික ව්යාපාරයකට දායක වූ අතර, එය 1971 ක්රොඒෂියානු වසන්තයේදී අවසන් වූ අතර එය යුගෝස්ලාවියානු නායකත්වය විසින් මර්දනය කරන ලදී.[98] කෙසේ වෙතත්, 1974 යුගෝස්ලාවියානු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව ෆෙඩරල් ඒකක සඳහා වැඩි ස්වාධීනත්වයක් ලබා දුන් අතර, මූලික වශයෙන් ක්රොඒෂියානු වසන්තයේ ඉලක්කයක් සපුරා ගනිමින් සහ ෆෙඩරල් සංඝටකවල ස්වාධීනත්වය සඳහා නීතිමය පදනමක් සපයයි.[99] ඒ සමඟම, සීතල යුද්ධය අතරතුර සැලකිය යුතු ක්රොඒෂියානු ඩයස්පෝරාවක් පැවති අතර, එයට පිටුවහල් රජයක් පිහිටුවීම අරමුණු කරගත් උත්සාහයන් ද ඇතුළත් විය.[100]
1980 දී ටිටෝගේ මරණයෙන් පසු, යුගෝස්ලාවියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය පිරිහී ගියේය. 1986 SANU සංදේශය සහ 1989 වොජ්වෝඩිනා, කොසෝවෝ සහ මොන්ටිනිග්රෝ හි කුමන්ත්රණ මගින් ජාතික ආතතිය තවත් උග්ර විය.[101][102] 1990 ජනවාරි මාසයේදී, කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ජාතික රේඛා ඔස්සේ ඛණ්ඩනය වූ අතර, ක්රොඒෂියානු කණ්ඩායම වඩාත් ලිහිල් සම්මේලනයක් ඉල්ලා සිටියේය.[103] එම වසරේම, ක්රොඒෂියාවේ පළමු බහු-පක්ෂ මැතිවරණය පවත්වන ලද අතර, ෆ්රැන්ජෝ ටුඩ්මන්ගේ ජයග්රහණය ජාතිකවාදී ආතතීන් උග්ර කළේය.[104] ක්රොඒෂියාවේ සමහර සර්බියානුවන් සබෝර් හැර ගොස් ක්රොඒෂියාවෙන් නිදහස ලබා ගැනීමේ අරමුණින් හඳුනා නොගත් සර්බියානු ක්රජිනා ජනරජයේ ස්වයං පාලනය ප්රකාශ කළහ.[105][106]
ස්වාධීනත්වය
[සංස්කරණය]ආතතීන් උත්සන්න වීමත් සමඟ, ක්රොඒෂියාව 1991 ජුනි 25 වන දින නිදහස ප්රකාශයට පත් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ප්රකාශනයේ සම්පූර්ණ ක්රියාත්මක කිරීම ක්රියාත්මක වූයේ 1991 ඔක්තෝබර් 8 වන දින තීරණය සම්බන්ධයෙන් මාස තුනක තාවකාලික තහනමකින් පසුව පමණි.[107][108] මේ අතර, සර්බියානු පාලනය යටතේ පවතින යුගෝස්ලාවියානු මහජන හමුදාව (JNA) සහ විවිධ සර්බියානු පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම් ක්රොඒෂියාවට පහර දුන් විට ආතතීන් විවෘත යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය විය.[109]
1991 අවසානය වන විට, පුළුල් පෙරමුණක් ඔස්සේ සටන් කළ ඉහළ තීව්රතාවයකින් යුත් ගැටුමක් ක්රොඒෂියාවේ පාලනය එහි භූමියෙන් තුනෙන් දෙකකට පමණ අඩු කළේය.[110][111] ඉන්පසු සර්බියානු පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම්, අල්ලා ගත් ප්රදේශවල ක්රොඒෂියානුවන් ඝාතනය කිරීම, භීතියට පත් කිරීම සහ නෙරපා හැරීමේ ව්යාපාරයක් ආරම්භ කළ අතර, ක්රොඒෂියානු සිවිල් වැසියන් දහස් ගණනක්[112] මරා දැමූ අතර ක්රොඒෂියානුවන් සහ අනෙකුත් සර්බියානු නොවන අය 400,000–500,000 ක් පමණ ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් නෙරපා හරින ලදී.[113][114] ක්රොඒෂියානු නගරවල, විශේෂයෙන් ඉදිරි පෙළ අසල ජීවත් වූ සර්බියානුවන් විවිධ ආකාරයේ වෙනස්කම් කිරීම්වලට ලක් කරන ලදී.[115] නැගෙනහිර සහ බටහිර ස්ලාවෝනියාවේ සහ ක්රජිනාවේ සමහර ප්රදේශවල ක්රොඒෂියානු සර්බියානුවන්ට ක්රොඒෂියානු හමුදා විසින් පලා යාමට හෝ නෙරපා හැරීමට බල කරන ලදී, නමුත් සීමිත පරිමාණයකින් සහ අඩු සංඛ්යාවකින්.[116] ක්රොඒෂියානු රජය මෙම ක්රියාවන් ප්රසිද්ධියේ හෙළා දුටු අතර ඒවා නැවැත්වීමට උත්සාහ කළ අතර, ඔවුන් රජයේ ප්රතිපත්තියේ කොටසක් නොවන බව පෙන්නුම් කළේය.[117]
1992 ජනවාරි 15 වන දින, ක්රොඒෂියාව යුරෝපීය ආර්ථික ප්රජාව විසින් රාජ්ය තාන්ත්රික පිළිගැනීමක් ලබා ගත් අතර, පසුව එක්සත් ජාතීන් විසින් ද,[118][119] 1995 අගෝස්තු මාසයේදී ක්රොඒෂියාවේ තීරණාත්මක ජයග්රහණයත් සමඟ යුද්ධය ඵලදායී ලෙස අවසන් විය;[120] මෙම සිදුවීම සෑම වසරකම අගෝස්තු 5 වන දින ජයග්රහණය සහ නිජබිම ස්තුති දීමේ දිනය සහ ක්රොඒෂියානු ආරක්ෂකයින්ගේ දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ.[121] ක්රොඒෂියානු ජයග්රහණයෙන් පසු, ස්වයං ප්රකාශිත සර්බියානු ක්රජිනා ජනරජයේ සර්බියානුවන් 200,000 ක් පමණ කලාපයෙන් පලා ගියහ[122] සහ ප්රධාන වශයෙන් වැඩිහිටි සර්බියානු සිවිල් වැසියන් සිය ගණනක් හමුදා මෙහෙයුමෙන් පසු මිය ගියහ, බොහෝ විට පළිගැනීමේ ප්රහාරවලින්, ඔවුන්ගේ දේපළ කොල්ලකෑම, අත්පත් කර ගැනීම හෝ ගිනි තැබීම සමඟ.[123] එතැන් සිට අඩක් පමණ ආපසු පැමිණ ඇත.[114] බොස්නියාවේ සහ හර්සගොවිනාවේ ක්රොඒෂියානු සරණාගතයින් විසින් සර්බියානු නිවාස 19,000 ක් පමණ පසුව පදිංචි කරන ලදී.[124] 1995 නොවැම්බර් මාසයේ එර්ඩට් ගිවිසුමෙන් පසුව, ඉතිරිව තිබූ අත්පත් කරගත් ප්රදේශ ක්රොඒෂියාවට නැවත ලබා දෙන ලද අතර, 1998 ජනවාරි මාසයේදී UNTAES මෙහෙයුම සමඟ අවසන් විය.[125] බොහෝ මූලාශ්රවල යුද මරණ සංඛ්යාව 20,000 ක් පමණ වේ.[126][127][128]
යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු, ක්රොඒෂියාව පශ්චාත් යුධ ප්රතිසංස්කරණය, සරණාගතයින් නැවත පැමිණීම, ප්රජාතන්ත්රවාදය ස්ථාපිත කිරීම, මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම සහ සාමාන්ය සමාජ හා ආර්ථික සංවර්ධනය යන අභියෝගවලට මුහුණ දුන්නේය.
2000 දශකය ප්රජාතන්ත්රීකරණය, ආර්ථික වර්ධනය, ව්යුහාත්මක සහ සමාජ ප්රතිසංස්කරණ සහ විරැකියාව, දූෂණය සහ රාජ්ය පරිපාලනයේ අකාර්යක්ෂමතාව වැනි ගැටළු මගින් සංලක්ෂිත විය.[129] 2000 නොවැම්බර් සහ 2001 මාර්තු මාසවලදී, පාර්ලිමේන්තුව 1990 දෙසැම්බර් 22 වන දින ප්රථම වරට සම්මත කරන ලද ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සංශෝධනය කළේය. එහි ද්වි-මණ්ඩල ව්යුහය එහි ඓතිහාසික ඒක-මණ්ඩල ස්වරූපයට නැවත වෙනස් කර ජනාධිපති බලතල අඩු කළේය.[130][131]
2000 මැයි 25 වන දින[132] ක්රොඒෂියාව සාමය සඳහා වූ හවුල්කාරිත්වයට සම්බන්ධ වූ අතර 2000 නොවැම්බර් 30 වන දින ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය.[133] 2001 ඔක්තෝබර් 29 වන දින ක්රොඒෂියාව යුරෝපීය සංගමය සමඟ ස්ථාවර කිරීමේ සහ සංගම් ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය.[134] 2003 දී යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වය සඳහා විධිමත් අයදුම්පතක් ඉදිරිපත් කළේය.[135] 2004 දී අපේක්ෂක රටක තත්ත්වය ලබා දෙන ලදී.[136] 2005 දී ප්රවේශ සාකච්ඡා ආරම්භ කළේය.[137] 2000 දශකයේ මුල් භාගයේදී ක්රොඒෂියානු ආර්ථිකය සැලකිය යුතු උත්පාතයක් අත්කර ගත්තද, 2008 මූල්ය අර්බුදය හේතුවෙන් රජයට වියදම් කපා හැරීමට සිදු වූ අතර එමඟින් මහජන විරෝධයක් ඇති විය.[138]
2008-2009 කාලය තුළ ක්රොඒෂියාව ප්රථම වරට එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ සේවය කළ අතර, 2008 දෙසැම්බර් මාසයේදී ස්ථිර නොවන ආසනය ලබා ගත්තේය.[139] 2009 අප්රේල් 1 වන දින ක්රොඒෂියාව නේටෝවට සම්බන්ධ විය.[140]
.jpg)
2011 දී ආණ්ඩු විරෝධී විරෝධතා රැල්ලක් වත්මන් දේශපාලන හා ආර්ථික තත්ත්වය පිළිබඳ පොදු අතෘප්තියක් පිළිබිඹු කළේය. මෑත කාලීන රජයේ දූෂණ වංචාවලට ප්රතිචාර වශයෙන් විරෝධතා විවිධ දේශපාලන පෙළඹවීම් එක් කළ අතර කලින් මැතිවරණ සඳහා කැඳවුම් කළේය. 2011 ඔක්තෝබර් 28 වන දින මන්ත්රීවරුන් පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමට ඡන්දය දුන් අතර විරෝධතා ක්රමයෙන් පහව ගියේය. ජනාධිපති අයිවෝ ජොසිපොවික් ඔක්තෝබර් 31 වන සඳුදා සබෝර් විසුරුවා හැරීමට එකඟ වූ අතර 2011 දෙසැම්බර් 4 වන ඉරිදා නව මැතිවරණයක් පැවැත්වීමට නියමිත විය.[141][142][143]
2011 ජුනි 30 වන දින ක්රොඒෂියාව EU ප්රවේශ සාකච්ඡා සාර්ථකව අවසන් කළේය.[144] 2011 දෙසැම්බර් 9 වන දින රට ප්රවේශ ගිවිසුමට අත්සන් කළ අතර 2012 ජනවාරි 22 වන දින ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වූ අතර එහිදී ක්රොඒෂියානු පුරවැසියන් යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වයට පක්ෂව ඡන්දය දුන්හ.[145][146] 2013 ජූලි 1 වන දින ක්රොඒෂියාව යුරෝපීය සංගමයට එක් විය.
2015 යුරෝපීය සංක්රමණික අර්බුදයෙන් ක්රොඒෂියාව පීඩාවට පත් වූ අතර, හංගේරියාව සර්බියාව සමඟ දේශසීමා වසා දැමීම නිසා සරණාගතයින් සහ සංක්රමණිකයන් 700,000 කට අධික සංඛ්යාවක් අනෙකුත් යුරෝපා සංගම් රටවලට යන අතරතුර ක්රොඒෂියාව හරහා යාමට සිදුවිය.[147]
2016 ඔක්තෝබර් 19 වන දින, ඇන්ඩ්රෙජ් ප්ලෙන්කොවිච් වත්මන් ක්රොඒෂියානු අගමැති ලෙස සේවය කිරීමට පටන් ගත්තේය.[148] 2020 ජනවාරි 5 වන දින පැවති මෑත කාලීන ජනාධිපතිවරණවලදී, සොරන් මිලනොවිච් ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.[149]
2022 ජනවාරි 25 වන දින, OECD කවුන්සිලය ක්රොඒෂියාව සමඟ ප්රවේශ සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමට තීරණය කළේය. ප්රවේශ ක්රියාවලිය පුරාම, ක්රොඒෂියාව මහජන සේවා සහ අධිකරණ පද්ධතියේ සිට අධ්යාපනය, ප්රවාහනය, මූල්ය, සෞඛ්ය සහ වෙළඳාම දක්වා සියලු ක්රියාකාරකම් ක්ෂේත්රයන් ඉදිරියට ගෙන යන බොහෝ ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාත්මක කිරීමට නියමිතව තිබුණි. 2022 ජුනි මාසයේ සිට OECD ප්රවේශ මාර්ග සිතියමට අනුකූලව, ක්රොඒෂියාව OECD කමිටු 25 ක් විසින් තාක්ෂණික සමාලෝචනවලට භාජනය වන අතර මේ වන විට අපේක්ෂා කළ ප්රමාණයට වඩා වේගයෙන් ඉදිරියට යමින් පවතී. 2025 දී පූර්ණ සාමාජිකත්වය අපේක්ෂා කරන අතර ක්රොඒෂියාව තවමත් අත්කර ගත යුතු අවසාන විශාල විදේශ ප්රතිපත්ති ඉලක්කය එයයි.[150][151][152][153]
2023 ජනවාරි 1 වන දින, ක්රොඒෂියාව කූනා වෙනුවට යුරෝව එහි නිල මුදල් ඒකකය ලෙස පිළිගත් අතර 20 වන යුරෝ කලාපීය සාමාජිකයා බවට පත්විය. එදිනම, ක්රොඒෂියාව දේශසීමා රහිත ෂෙන්ගන් ප්රදේශයේ 27 වන සාමාජිකයා බවට පත් වූ අතර, එමඟින් එහි සම්පූර්ණ EU ඒකාබද්ධතාවය සනිටුහන් විය.[154]
භූගෝලය
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාව මධ්යම සහ ගිනිකොනදිග යුරෝපයේ, ඇඩ්රියාටික් මුහුදේ වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. හංගේරියාව ඊසාන දෙසින් ද, නැගෙනහිරින් සර්බියාව, ගිනිකොන දෙසින් බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා සහ මොන්ටිනිග්රෝ සහ වයඹ දෙසින් ස්ලෝවේනියාව ද පිහිටා ඇත. එය බොහෝ දුරට අක්ෂාංශ 42° සහ 47° N සහ දේශාංශ 13° සහ 20° E අතර පිහිටා ඇත.[155] ඩුබ්රොව්නික් වටා ඇති අන්ත දකුණේ භූමියේ කොටසක් භෞමික ජලයෙන් ප්රධාන භූමියේ ඉතිරි කොටසට සම්බන්ධ කර ඇති ප්රායෝගික එක්ස්ක්ලේව් එකක් වන නමුත්, නියුම් වටා බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනාවට අයත් කෙටි වෙරළ තීරයකින් ගොඩබිමෙහි වෙන් කර ඇත. පෙල්ජෙසැක් පාලම ක්රොඒෂියාවේ ප්රධාන භූමිය සමඟ එක්ස්ක්ලේව් සම්බන්ධ කරයි.[156]
මෙම භූමි ප්රදේශය වර්ග කිලෝමීටර 56,594 (වර්ග සැතපුම් 21,851) ක් ආවරණය කරන අතර එය වර්ග කිලෝමීටර 56,414 (වර්ග සැතපුම් 21,782) ක භූමි ප්රමාණයකින් සහ වර්ග කිලෝමීටර 128 (වර්ග සැතපුම් 49) ක ජල ප්රමාණයකින් සමන්විත වේ. එය ලොව 127 වන විශාලතම රටයි.[157] උන්නතාංශය ඩිනාරා කඳු මුදුනේ උසම ස්ථානය වන ඩිනාරා ඇල්ප්ස් කඳුකරයේ සිට දකුණේ බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා මායිම අසල මීටර් 1,831 (අඩි 6,007) ක උසකින් යුක්ත වන අතර එහි මුළු නිරිතදිග මායිම සෑදෙන ඇඩ්රියාටික් මුහුදේ වෙරළ දක්වා විහිදේ. දූපත් ක්රොඒෂියාව දූපත් සහ දූපත් දහසකට වඩා ප්රමාණයෙන් වෙනස් වන අතර ඉන් 48 ක් ස්ථිරවම ජනාවාස වී ඇත. විශාලතම දූපත් වන්නේ ක්රෙස් සහ ක්ර්ක් වන අතර,[157] ඒ සෑම එකක්ම වර්ග කිලෝමීටර 405 (වර්ග සැතපුම් 156) ක පමණ භූමි ප්රමාණයකින් යුක්ත වේ.
පැනෝනියානු ද්රෝණියේ කොටසක් වන හ්රවාට්ස්කෝ සාගෝර්ජේ හි කඳුකර උතුරු කොටස් සහ නැගෙනහිරින් ස්ලාවෝනියාවේ පැතලි තැනිතලා ඩැනියුබ්, ඩ්රාවා, කුපා සහ සාවා වැනි ප්රධාන ගංගා හරහා ගමන් කරයි. යුරෝපයේ දෙවන දිගම ගංගාව වන ඩැනියුබ්, අන්ත නැගෙනහිරින් වුකෝවර් නගරය හරහා ගලා යන අතර වොජ්වෝඩිනා සමඟ මායිමේ කොටසක් සාදයි. ඇඩ්රියාටික් වෙරළ තීරය සහ දූපත් අසල මධ්යම සහ දකුණු ප්රදේශ පහත් කඳු සහ වනාන්තර සහිත උස්බිම් වලින් සමන්විත වේ. නිෂ්පාදනය සඳහා ප්රමාණවත් තරම් සැලකිය යුතු ප්රමාණයන්ගෙන් දක්නට ලැබෙන ස්වාභාවික සම්පත් අතර තෙල්, ගල් අඟුරු, බොක්සයිට්, අඩු ශ්රේණියේ යකඩ ලෝපස්, කැල්සියම්, ජිප්සම්, ස්වාභාවික ඇස්ෆල්ට්, සිලිකා, මයිකා, මැටි, ලුණු සහ ජල විදුලිය ඇතුළත් වේ.[157] කාර්ස්ට් භූ විෂමතාවය ක්රොඒෂියාවෙන් අඩක් පමණ වන අතර එය ඩිනරික් ඇල්ප්ස් කඳුකරයේ විශේෂයෙන් කැපී පෙනේ.[158] ක්රොඒෂියාවේ ගැඹුරු ගුහා පිහිටා ඇති අතර, ඉන් 49 ක් මීටර් 250 (අඩි 820.21) ට වඩා ගැඹුරු වන අතර, 14 ක් මීටර් 500 (අඩි 1,640.42) ට වඩා ගැඹුරු වන අතර තුනක් මීටර් 1,000 (අඩි 3,280.84) ට වඩා ගැඹුරු වේ. ක්රොඒෂියාවේ වඩාත් ප්රසිද්ධ විල් වන්නේ ප්ලිට්විස් විල් වන අතර එය ඩොලමයිට් සහ හුණුගල් කඳුරැල්ල හරහා සම්බන්ධ කරන දිය ඇලි සහිත විල් 16 ක පද්ධතියකි. විල් ටර්කියුයිස් සිට මින්ට් කොළ, අළු හෝ නිල් දක්වා විහිදෙන ඒවායේ සුවිශේෂී වර්ණ සඳහා ප්රසිද්ධය.[159]
දේශගුණය
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාවේ බොහෝ ප්රදේශවල කොපන් දේශගුණික වර්ගීකරණය මගින් අර්ථ දක්වා ඇති පරිදි මධ්යස්ථ උණුසුම් හා වැසි සහිත මහාද්වීපික දේශගුණයක් ඇත. සාමාන්ය මාසික උෂ්ණත්වය ජනවාරි මාසයේ −3 °C (27 °F) සහ ජූලි මාසයේදී 18 °C (64 °F) අතර පරාසයක පවතී. රටේ ශීතලම ප්රදේශ වන්නේ ලිකා සහ ගෝර්ස්කි කොටාර් වන අතර එහි හිම සහිත, වනාන්තර සහිත දේශගුණයක් මීටර් 1,200 (අඩි 3,900) ට වඩා උන්නතාංශවල දක්නට ලැබේ. උණුසුම්ම ප්රදේශ වන්නේ ඇඩ්රියාටික් වෙරළ තීරයේ සහ විශේෂයෙන් මධ්යධරණී දේශගුණයෙන් සංලක්ෂිත එහි ආසන්න අභ්යන්තර ප්රදේශයේ, මුහුදේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යන බැවින් මධ්යධරණී දේශගුණය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, මහාද්වීපික ප්රදේශවල උෂ්ණත්ව උච්චතම අවස්ථා වඩාත් කැපී පෙනේ.
−35.5 °C (−31.9 °F) හි අවම උෂ්ණත්වය 1919 පෙබරවාරි 3 වන දින චකොවෙක් හි වාර්තා වූ අතර,[160] ඉහළම උෂ්ණත්වය 42.8 °C (109.0 °F) 1981 අගෝස්තු 4 වන දින ප්ලොචේ හි වාර්තා විය.[161]
සාමාන්ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය භූගෝලීය කලාපය සහ දේශගුණික වර්ගය අනුව මිලිමීටර් 600 (අඟල් 24) සහ මිලිමීටර් 3,500 (අඟල් 140) අතර පරාසයක පවතී. අවම වර්ෂාපතනය පිටත දූපත් (බිෂෙවෝ, ලැස්ටෝවෝ, ස්වෙටැක්, විස්) සහ ස්ලාවෝනියාවේ නැගෙනහිර ප්රදේශවල වාර්තා වේ. කෙසේ වෙතත්, අවසාන අවස්ථාවේ දී, වර්ෂාව බොහෝ දුරට වැඩෙන සමයේදී සිදු වේ. උපරිම වර්ෂාපතන මට්ටම් ඩිනරික් ඇල්ප්ස් හි, රිස්න්ජැක් සහ ස්න්ජෙස්නික් හි ගෝර්ස්කි කොටාර් කඳු මුදුන්වල නිරීක්ෂණය කෙරේ.[160]
අභ්යන්තරයේ පවතින සුළං සැහැල්ලු සිට මධ්යස්ථ ඊසානදිග හෝ නිරිත දෙසින් වන අතර වෙරළබඩ ප්රදේශයේ පවතින සුළං දේශීය ලක්ෂණ අනුව තීරණය වේ. වෙරළ තීරයේ සිසිල් මාසවලදී, සාමාන්යයෙන් සිසිල් ඊසානදිග බුරා ලෙස හෝ උණුසුම් දකුණු ජුගෝ ලෙස අඩු වාර ගණනක් ඉහළ සුළං ප්රවේග වාර්තා වේ. හිරු එළිය වැඩිම කොටස් වන්නේ පිටත දූපත් වන හ්වාර් සහ කෝර්කුලා වන අතර, එහිදී වසරකට පැය 2700 කට වඩා හිරු එළිය වාර්තා වන අතර, පසුව සාමාන්යයෙන් මැද සහ දකුණු ඇඩ්රියාටික් මුහුදු ප්රදේශය සහ උතුරු ඇඩ්රියාටික් වෙරළ තීරය, මේ සියල්ලටම වසරකට පැය 2000 කට වඩා හිරු එළිය ලැබේ.[162]
ජෛව විවිධත්වය
[සංස්කරණය].jpg)
.jpg)
ක්රොඒෂියාව දේශගුණය සහ භූ රූප විද්යාව මත පදනම්ව පරිසර කලාපවලට බෙදිය හැකිය. ජෛව විවිධත්වය අනුව යුරෝපයේ ධනවත්ම රටකි.[163][164] ක්රොඒෂියාවේ ජෛව භූගෝලීය කලාප වර්ග හතරක් ඇත - වෙරළ තීරයේ සහ එහි ආසන්න අභ්යන්තරයේ මධ්යධරණී, ලිකා සහ ගෝර්ස්කි කෝටාර්හි බොහෝ ප්රදේශවල ඇල්පයින්, ඩ්රාවා සහ ඩැනියුබ් ඔස්සේ පන්නෝනියන් සහ ඉතිරි ප්රදේශවල මහාද්වීපික. වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ සර්මන්ජා සහ ක්ර්කා කැනියන් සහ ටූෆා බාධක වැනි ජලයෙන් යට වූ කාර්ස්ට් ඇතුළත් කාර්ස්ට් වාසස්ථාන මෙන්ම භූගත වාසස්ථාන ය. රටෙහි පරිසර කලාප තුනක් අඩංගු වේ: ඩිනරික් කඳු මිශ්ර වනාන්තර, පන්නෝනියන් මිශ්ර වනාන්තර සහ ඉලිරියානු පතනශීලී වනාන්තර.[165]
කාර්ස්ට් භූ විද්යාවේ ආසන්න වශයෙන් ගුහා සහ වලවල් 7,000 ක් ඇති අතර, ඉන් සමහරක් දන්නා එකම ජලජ ගුහා පෘෂ්ඨවංශිකයා වන ඔල්ම්ගේ වාසස්ථාන වේ. වනාන්තර බහුල වන අතර, හෙක්ටයාර 2,490,000 (අක්කර 6,200,000) හෝ ක්රොඒෂියානු භූමි ප්රමාණයෙන් 44% ක් ආවරණය කරයි. අනෙකුත් වාසස්ථාන වර්ග අතර තෙත්බිම්, තෘණ බිම්, වගුරු බිම්, වැටවල්, පඳුරු වාසස්ථාන, වෙරළබඩ සහ සමුද්ර වාසස්ථාන ඇතුළත් වේ.[166]
ශාක භූගෝල විද්යාව අනුව, ක්රොඒෂියාව බොරියල් රාජධානියේ කොටසක් වන අතර එය සර්කියුම්බෝරියල් කලාපයේ ඉලිරියානු සහ මධ්යම යුරෝපීය පළාත්වල සහ මධ්යධරණී කලාපයේ ඇඩ්රියාටික් පළාතේ කොටසකි. සොබාදහම සඳහා වූ ලෝක ව්යාප්ත අරමුදල ක්රොඒෂියාව පරිසර කලාප තුනක් අතර බෙදා ඇත - පන්නෝනියානු මිශ්ර වනාන්තර, ඩිනරික් කඳු මිශ්ර වනාන්තර සහ ඉලිරියානු පතනශීලී වනාන්තර.[167]
ක්රොඒෂියාව දන්නා ශාක හා සත්ව විශේෂ 37,000 ක් සත්කාරකත්වය දරයි, නමුත් ඒවායේ සත්ය සංඛ්යාව 50,000 ත් 100,000 ත් අතර යැයි ගණන් බලා ඇත.[166] විශේෂයෙන් වෙලේබිට් සහ බයෝකොවෝ කඳුකරයේ, ඇඩ්රියාටික් දූපත් සහ කාර්ස්ට් ගංගාවල විශේෂ දහසකට වඩා ආවේණික වේ. නීති මගින් විශේෂ 1,131 ක් ආරක්ෂා කරයි.[166] වඩාත්ම බරපතල තර්ජනය වන්නේ වාසස්ථාන අහිමි වීම සහ පිරිහීමයි. ආක්රමණශීලී පිටසක්වල විශේෂ, විශේෂයෙන් කෝලර්පා ටැක්සිෆෝලියා ඇල්ගී මගින් තවත් ගැටළුවක් ඉදිරිපත් කෙරේ.
බෙන්තික් වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ආක්රමණශීලී ඇල්ගී නිතිපතා නිරීක්ෂණය කර ඉවත් කරනු ලැබේ. දේශීය වගා කරන ලද ශාක වික්රියා සහ ගෘහාශ්රිත සත්ව වර්ග බොහෝ ය. ඒවාට අශ්ව වර්ග පහක්, ගවයන් පහක්, බැටළුවන් අටක්, ඌරන් දෙදෙනෙකු සහ කුකුළෙකු ඇතුළත් වේ. ස්වදේශික අභිජනනවලට වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති හෝ බරපතල ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති නවයක් ඇතුළත් වේ.[166] ක්රොඒෂියාවේ ආරක්ෂිත ප්රදේශ 444 ක් ඇති අතර එය රටෙන් 9% ක් ආවරණය කරයි. ඒවාට ජාතික වනෝද්යාන අටක්, දැඩි රක්ෂිත දෙකක් සහ ස්වභාවික උද්යාන දහයක් ඇතුළත් වේ. ක්රොඒෂියාවේ වඩාත් ප්රසිද්ධ ආරක්ෂිත ප්රදේශය සහ පැරණිතම ජාතික වනෝද්යානය වන්නේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් වන ප්ලිට්විස් විල් ජාතික වනෝද්යානයයි. වෙලේබිට් ස්වභාව උද්යානය යුනෙස්කෝ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහනේ කොටසකි. දැඩි හා විශේෂ රක්ෂිත මෙන්ම ජාතික හා ස්වභාවික උද්යාන මධ්යම රජය විසින් කළමනාකරණය කර ආරක්ෂා කරනු ලබන අතර අනෙකුත් ආරක්ෂිත ප්රදේශ ප්රාන්ත මගින් කළමනාකරණය කරනු ලැබේ. 2005 දී, ජාතික පාරිසරික ජාලය පිහිටුවන ලද්දේ, යුරෝපා සංගමයට ඇතුළුවීම සහ නැචුරා 2000 ජාලයට එක්වීම සඳහා සූදානම් වීමේ පළමු පියවර ලෙස ය.[166]
පාලනය
[සංස්කරණය]_(cropped).jpg)
ජනාධිපතිසොරාන් මිලනොවිච්
.jpg)
අගමැතිඇන්ඩ්රෙජ් ප්ලෙන්කොවිච්
ක්රොඒෂියානු ජනරජය පාර්ලිමේන්තු ක්රමයක් භාවිතා කරන ඒකීය, ව්යවස්ථාපිත රාජ්යයකි. ක්රොඒෂියාවේ රජයේ බලතල ව්යවස්ථාදායක, විධායක සහ අධිකරණ බලතල වේ.[168] ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා (ක්රොඒෂියානු: Predsjednik Republike) රාජ්ය නායකයා වන අතර, වසර පහක ධුර කාලයකට සෘජුවම තේරී පත් වන අතර ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් වාර දෙකකට සීමා වේ. සන්නද්ධ හමුදාවන්හි අණදෙන නිලධාරියා ලෙස සේවය කිරීමට අමතරව, පාර්ලිමේන්තුව සමඟ අගමැති පත් කිරීමේ ක්රියා පටිපාටික රාජකාරිය ජනාධිපතිවරයාට ඇති අතර විදේශ ප්රතිපත්තියට යම් බලපෑමක් ඇත.[168]
රජයේ ප්රධානත්වය දරනු ලබන්නේ නියෝජ්ය අගමැතිවරුන් හතර දෙනෙකු සහ විශේෂිත අංශ භාර අමාත්යවරුන් 16 දෙනෙකු සිටින අගමැති විසිනි.[169] විධායක ශාඛාව ලෙස, නීති සම්පාදනය සහ අයවැය යෝජනා කිරීම, නීති ක්රියාත්මක කිරීම සහ විදේශ සහ අභ්යන්තර ප්රතිපත්ති මෙහෙයවීම සඳහා එය වගකිව යුතුය. රජය සාග්රෙබ් හි බන්ස්කි ඩ්වෝරි හි පිහිටා ඇත.[168]
නීතිය සහ අධිකරණ පද්ධතිය
[සංස්කරණය]
.jpg)
ඒක මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් (සබෝර්) ව්යවස්ථාදායක බලය දරයි. සබෝර් සාමාජිකයින් සංඛ්යාව 100 සිට 160 දක්වා වෙනස් විය හැකිය. ඔවුන් වසර හතරක කාලයක් සේවය කිරීම සඳහා මහජන ඡන්දයෙන් තේරී පත් වේ. ව්යවස්ථාදායක සැසි ජනවාරි 15 සිට ජූලි 15 දක්වා සහ සැප්තැම්බර් 15 සිට දෙසැම්බර් 15 දක්වා වාර්ෂිකව පැවැත්වේ.[170] ක්රොඒෂියාවේ විශාලතම දේශපාලන පක්ෂ දෙක වන්නේ ක්රොඒෂියානු ප්රජාතන්ත්රවාදී සංගමය සහ ක්රොඒෂියාවේ සමාජ ප්රජාතන්ත්රවාදී පක්ෂයයි.[171]
ක්රොඒෂියාවේ සිවිල් නීති නීති පද්ධතියක් ඇති අතර එහි නීතිය ප්රධාන වශයෙන් ලිඛිත ප්රඥප්ති වලින් පැන නගින අතර විනිසුරුවන් නීතියේ නිර්මාතෘවරුන් ලෙස නොව ක්රියාත්මක කරන්නන් ලෙස සේවය කරයි. එහි සංවර්ධනයට බොහෝ දුරට ජර්මානු සහ ඔස්ට්රියානු නීති පද්ධති මගින් බලපෑම් එල්ල විය. ක්රොඒෂියානු නීතිය ප්රධාන ක්ෂේත්ර දෙකකට බෙදා ඇත - පුද්ගලික සහ පොදු නීතිය. EU ප්රවේශ සාකච්ඡා අවසන් වීමට පෙර, ක්රොඒෂියානු නීති සම්පාදනය ප්රජා අත්පත් කර ගැනීම සමඟ සම්පූර්ණයෙන්ම එකඟ වී තිබුණි.[172]
ප්රධාන ජාතික අධිකරණ වන්නේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා උල්ලංඝනය කිරීම් අධීක්ෂණය කරන ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා අධිකරණය සහ ඉහළම අභියාචනා අධිකරණය වන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයයි. පරිපාලන, වාණිජ, ප්රාන්ත, වැරදි සහ නාගරික අධිකරණ ඔවුන්ගේ අදාළ වසම්වල නඩු හසුරුවයි.[173] අධිකරණ අධිකරණ බලයට වැටෙන නඩු පළමු අවස්ථාවේ දී තනි වෘත්තීය විනිසුරුවරයෙකු විසින් තීරණය කරනු ලබන අතර, අභියාචනා වෘත්තීය විනිසුරුවන්ගේ මිශ්ර විනිශ්චය සභාවලදී සාකච්ඡා කරනු ලැබේ. ගිහි මහේස්ත්රාත්වරුන් ද නඩු විභාගවලට සහභාගී වේ.[174] රාජ්යයේ නීතිපති කාර්යාලය යනු වැරදිකරුවන්ට එරෙහිව නඩු පැවරීමට පෙළඹවීමට බලයලත් රාජ්ය නඩු පවරන්නන්ගෙන් සමන්විත අධිකරණ ආයතනයයි.[175]
නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතන ප්රධාන වශයෙන් ජාතික පොලිස් බලකායෙන් සමන්විත අභ්යන්තර කටයුතු අමාත්යාංශයේ අධිකාරිය යටතේ සංවිධානය කර ඇත. ක්රොඒෂියාවේ ආරක්ෂක සේවාව ආරක්ෂක සහ බුද්ධි ඒජන්සිය (SOA) වේ.[176][177]
විදේශ සබඳතා
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියාව රටවල් 194ක් සමඟ රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා ඇති කරගෙන ඇත.[178] තානාපති කාර්යාල 57ක්, කොන්සල් කාර්යාල 30ක් සහ ස්ථිර රාජ්ය තාන්ත්රික දූත මණ්ඩල අටක් සඳහා සහාය දක්වයි. යුරෝපීය ප්රතිසංස්කරණ හා සංවර්ධනය සඳහා වූ බැංකුව (EBRD), ජාත්යන්තර සංක්රමණ සංවිධානය (IOM), යුරෝපයේ ආරක්ෂාව සහ සහයෝගීතාව සඳහා වූ සංවිධානය (OSCE), ලෝක බැංකුව, ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO), හිටපු යුගෝස්ලාවියාව සඳහා වූ ජාත්යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව (ICTY), එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (UNDP), එක්සත් ජාතීන්ගේ සරණාගතයින් සඳහා වූ මහ කොමසාරිස් (UNHCR) සහ UNICEF වැනි ජාත්යන්තර සංවිධානවල කාර්යාලවලට අමතරව විදේශ තානාපති කාර්යාල 56ක් සහ කොන්සල් කාර්යාල 67ක් රට තුළ ක්රියාත්මක වේ.[179]
2019 වන විට, ක්රොඒෂියානු විදේශ කටයුතු සහ යුරෝපීය ඒකාබද්ධතා අමාත්යාංශය 1,381ක් සේවයේ යොදවා ඇත. කාල පරාසය කාර්ය මණ්ඩලය සහ කුනා මිලියන 765.295ක් (යුරෝ මිලියන 101.17) වැය කර ඇත.[180] ක්රොඒෂියානු විදේශ ප්රතිපත්තියේ ප්රකාශිත අරමුණු අතරට අසල්වැසි රටවල් සමඟ සබඳතා වැඩි දියුණු කිරීම, ජාත්යන්තර සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීම සහ ක්රොඒෂියානු ආර්ථිකය සහ ක්රොඒෂියාවම ප්රවර්ධනය කිරීම ඇතුළත් වේ.[181]
ක්රොඒෂියාව යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජිකයෙකි. 2021 වන විට ක්රොඒෂියාව බොස්නියාව සහ හර්සගොවිනා, මොන්ටිනිග්රෝ, සර්බියාව සහ ස්ලෝවේනියාව සමඟ නොවිසඳුනු දේශසීමා ගැටළු තිබුණි.[182] ක්රොඒෂියාව නේටෝවේ සාමාජිකයෙකි.[183][184] 2023 ජනවාරි 1 වන දින, ක්රොඒෂියාව එකවර ෂෙන්ගන් ප්රදේශය සහ යුරෝ කලාපය යන දෙකටම සම්බන්ධ විය,[185] මීට පෙර 2020 ජූලි 10 වන දින ERM II හා සම්බන්ධ විය.
ක්රොඒෂියානු ඩයස්පෝරාව
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියාවෙන් පිටත ජීවත් වන ජනවාර්ගික ක්රොඒෂියානුවන් සහ ක්රොඒෂියානු පුරවැසියන්ගේ ප්රජාවන්ගෙන් සමන්විත වේ. ක්රොඒෂියාව විදේශයන්හි ක්රොඒෂියානු ප්රජාවන් සමඟ දැඩි සම්බන්ධතා පවත්වයි (උදා: සංස්කෘතික, ක්රීඩා ක්රියාකාරකම් සහ ආර්ථික මුලපිරීම් සඳහා පරිපාලන සහ මූල්යමය සහාය). විවිධ සත්කාරක රටවල ක්රොඒෂියානු සුළුතරයේ අයිතිවාසිකම් ශක්තිමත් කිරීම සහ සහතික කිරීම සඳහා ක්රොඒෂියාව විදේශ සබඳතා ක්රියාකාරීව පවත්වාගෙන යයි.[186][187][188]
හමුදා
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියානු සන්නද්ධ හමුදා (CAF) අධ්යාපන හා පුහුණු අණ සහ සහාය අණට අමතරව ගුවන් හමුදාව, හමුදාව සහ නාවික හමුදා ශාඛා වලින් සමන්විත වේ. CAF හි ප්රධානත්වය දරනු ලබන්නේ ආරක්ෂක අමාත්යවරයාට වාර්තා කරන සාමාන්ය කාර්ය මණ්ඩලය විසිනි, ඔහු ජනාධිපතිවරයාට වාර්තා කරයි. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට අනුව, ජනාධිපතිවරයා සන්නද්ධ හමුදාවන්හි අණදෙන නිලධාරියා වේ. යුධ සමයේදී ක්ෂණික තර්ජනයක් ඇති වුවහොත්, ඔහු සෘජුවම සාමාන්ය කාර්ය මණ්ඩලයට නියෝග නිකුත් කරයි.[189]
මිලිටරි වියදම් රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.68% ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර එය ගෝලීය වශයෙන් 67 වන ස්ථානයයි. 2005 දී අයවැය නේටෝව විසින් අවශ්ය කරන ලද දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 2% ට වඩා පහත වැටුණි, එය 1994 දී වාර්තාගත ඉහළම අගය වූ 11.1% සිට පහත වැටුණි.[190] සාම්ප්රදායිකව බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම් මත විශ්වාසය තබමින්, CAF 2009 අප්රේල් මාසයේදී නේටෝවට ඇතුළු වීමට පෙර වසරවලදී අඩු කිරීම, ප්රතිව්යුහගත කිරීම සහ වෘත්තීයකරණය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ ප්රතිසංස්කරණ කාල පරිච්ඡේදයක් හරහා ගියේය. 2006 දී නිකුත් කරන ලද ජනාධිපති නියෝගයකට අනුව, CAF සාම කාලය තුළ ක්රියාකාරී රාජකාරියේ යෙදී සිටින හමුදා නිලධාරීන් 18,100 ක්, සිවිල් වැසියන් 3,000 ක් සහ අවුරුදු 18 ත් 30 ත් අතර ස්වේච්ඡා බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම් 2,000 ක් පමණ සේවයේ යොදවා ඇත.[189]
2008 වන තෙක් වයස අවුරුදු 18 දී පිරිමින් සඳහා හමුදා සේවය අනිවාර්ය වූ අතර බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම් මාස හයක රාජකාරි චාරිකා සිදු කරන ලද අතර එය 2001 දී මාස නවයක පෙර යෝජනා ක්රමයෙන් අඩු කරන ලදී. හෘද සාක්ෂියට එකඟව විරුද්ධ වන්නන්ට ඒ වෙනුවට මාස අටක සිවිල් සේවයක් තෝරා ගත හැකිය.[191] 2008 ජනවාරි මාසයේදී අනිවාර්ය බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගැනීම අහෝසි කරන ලදී,[192] නමුත් මාස දෙකක ක්රියාකාරී රාජකාරියක් සහිතව 2025 ජනවාරි මාසයේදී නැවත හඳුන්වා දීමට නියමිතය. යුක්රේනය රුසියානු ආක්රමණයෙන් පසුව යුරෝපයේ සහ කලාපයේ වැඩිවන ආතතීන් මෙම තීරණයට බලපෑවේය.[193][194] 2019 මැයි වන විට, ක්රොඒෂියානු හමුදාවේ එක්සත් ජාතීන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ජාත්යන්තර සාම සාධක හමුදාවේ කොටසක් ලෙස විදේශ රටවල ස්ථානගත කර ඇති සාමාජිකයින් 72 දෙනෙක් සිටියහ.[195] 2019 වන විට, ඇෆ්ගනිස්ථානයේ නේටෝ නායකත්වයෙන් යුත් ISAF බලකායේ භටයින් 323 දෙනෙක් සේවය කළහ. තවත් 156 දෙනෙක් කොසෝවෝ හි KFOR සමඟ සේවය කළහ.[196][197]
2020 දී කුනා මිලියන 493 ක් (යුරෝ මිලියන 65,176) වටිනා හමුදා උපකරණ අපනයනය කළ හමුදා-කාර්මික අංශයක් ක්රොඒෂියාව සතුව ඇත.[198] CAF විසින් භාවිතා කරන ක්රොඒෂියානු නිෂ්පාදිත ආයුධ සහ වාහන අතර HS Produkt විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද සම්මත අතුරු අවිය HS2000 සහ Đuro Đaković කර්මාන්ත ශාලාව විසින් නිර්මාණය කරන ලද M-84D යුධ ටැංකිය ඇතුළත් වේ. CAF සොල්දාදුවන් විසින් පැළඳ සිටින නිල ඇඳුම් සහ හිස්වැසුම් දේශීයව නිෂ්පාදනය කර වෙනත් රටවලට අලෙවි කරනු ලැබේ.[199]
2024 ගෝලීය සාම දර්ශකයට අනුව, ක්රොඒෂියාව ලෝකයේ 15 වන සාමකාමී රටයි.[200]
පරිපාලන අංශ
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාව මුලින්ම මධ්යතන යුගයේ ප්රාන්තවලට බෙදා ඇත.[201] ඔටෝමාන් යටත් කර ගැනීම සහ පසුව එම භූමිය මුදා ගැනීම, ඩල්මැටියා, ඩුබ්රොව්නික් සහ ඉස්ට්රියාවේ දේශපාලන තත්ත්වය වෙනස් වීම හේතුවෙන් භූමි ප්රමාණය අහිමි වීම පිළිබිඹු කිරීම සඳහා කාලයත් සමඟ බෙදීම් වෙනස් විය. 1920 ගණන්වලදී සර්බියානු, ක්රොඒෂියානු සහ ස්ලෝවේනියානු රාජධානිය සහ පසුව යුගෝස්ලාවියානු රාජධානිය පිළිවෙලින් ඕබ්ලාස්ට් සහ බැනොවිනා හඳුන්වා දුන් විට රට ප්රාන්තවලට සාම්ප්රදායිකව බෙදීම අහෝසි කරන ලදී.[202]
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු යුගෝස්ලාවියාවේ සංඝටක කොටසක් ලෙස කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ පැවති ක්රොඒෂියාව, පෙර කොට්ඨාශ අහෝසි කර මහ නගර සභා හඳුන්වා දුන් අතර, ක්රොඒෂියාව ආසන්න වශයෙන් මහ නගර සභා සියයකට බෙදා ඇත. 1992 නීති සම්පාදනයේදී ප්රාන්ත නැවත හඳුන්වා දෙන ලද අතර, 1920 ගණන්වලට පෙර උප කොටස්වලට සාපේක්ෂව භූමි ප්රමාණය අනුව සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් කරන ලදී. 1918 දී, ට්රාන්ස්ලෙයිතානියානු කොටස ප්රාන්ත අටකට බෙදා ඇති අතර ඒවායේ ආසන බ්ජෙලෝවර්, ගොස්පික්, ඔගුලින්, ඔසිජෙක්, පොසෙගා, වරස්ඩින්, වුකෝවර් සහ සැග්රෙබ් යන ප්රදේශවල ඇත.[203][204]
.jpg)
1992 වන විට, ක්රොඒෂියාව ප්රාන්ත 20 කට සහ සාග්රෙබ් අගනුවරට බෙදා ඇති අතර, දෙවැන්න ප්රාන්තයක සහ නගරයක ද්විත්ව අධිකාරිය සහ නෛතික තත්ත්වය ඇත. සමහර අවස්ථාවල ප්රාන්ත දේශසීමා වෙනස් විය, අවසන් වරට 2006 දී සංශෝධනය කරන ලදී. ප්රාන්ත නගර 127 කට සහ මහ නගර සභා 429 කට බෙදා ඇත.[205] සංඛ්යාලේඛන සඳහා භෞමික ඒකක (NUTS) අංශයේ නාමකරණය ස්ථර කිහිපයකින් සිදු කෙරේ. NUTS 1 මට්ටම මුළු රටම තනි ඒකකයකින් සලකා බලයි; NUTS 2 කලාප තුනක් ඊට පහළින් පැමිණේ. ඒවා නම් වයඹදිග ක්රොඒෂියාව, මධ්යම සහ නැගෙනහිර (පැනෝනියානු) ක්රොඒෂියාව සහ ඇඩ්රියාටික් ක්රොඒෂියාවයි. දෙවැන්න ඇඩ්රියාටික් වෙරළ තීරයේ ප්රාන්ත ආවරණය කරයි. වයඹදිග ක්රොඒෂියාවට කොප්රිව්නිකා-ක්රිසෙව්චි, ක්රපිනා-සාගෝර්ජේ, මෙඩිමුර්ජේ, වරස්ඩින්, සාග්රෙබ් නගරය සහ සාග්රෙබ් ප්රාන්ත ඇතුළත් වන අතර මධ්යම සහ නැගෙනහිර (පැනෝනියානු) ක්රොඒෂියාවට ඉතිරි ප්රදේශ ඇතුළත් වේ - බ්ජෙලෝවර්-බිලෝගෝරා, බ්රොඩ්-පොසාවිනා, කාර්ලොවැක්, ඔසිජෙක්-බැරන්ජා, පොසෙගා-ස්ලාවෝනියා, සිසාක්-මොස්ලාවිනා, විරොවිටිකා-පොඩ්රාවිනා සහ වුකෝවර්-සිර්මියා ප්රාන්ත. තනි ප්රාන්ත සහ සාග්රෙබ් නගරය ද ක්රොඒෂියාවේ NUTS 3 මට්ටමේ උප අංශ ඒකක නියෝජනය කරයි. NUTS ප්රාදේශීය පරිපාලන ඒකකය (LAU) අංශ ද්වි-ස්ථර වේ. LAU 1 අංශ ප්රාන්ත සහ සාග්රෙබ් නගරයට ගැලපෙන අතර එමඟින් ඒවා NUTS 3 ඒකකවලට සමාන වන අතර LAU 2 උප අංශ නගර සහ මහ නගර සභාවලට අනුරූප වේ.[206]
ආර්ථිකය
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාවේ ආර්ථිකය ඉහළ ආදායම් ලබන සහ සංවර්ධිත ලෙස සුදුසුකම් ලබයි.[207] ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල් දත්ත මගින් 2025 සඳහා ක්රොඒෂියානු නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් බිලියන 103.90 ක් හෙවත් ඒක පුද්ගල ඩොලර් 26,960 ක් ලෙස දක්වයි.[208] මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවය (PPP) දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය බිලියන 198.31 ක් හෙවත් ඒක පුද්ගල ඩොලර් 51,450 කි.[208] යුරෝස්ටැට්ට අනුව, PPS හි ක්රොඒෂියානු ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 2024 දී EU සාමාන්යයෙන් 78% ක් වූ අතර, වර්ෂය සඳහා සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනය 2.8% කි.[209][210] 2025 මැයි මාසයේදී ක්රොඒෂියානු සේවකයෙකුගේ සාමාන්ය ශුද්ධ වැටුප මසකට €1,451 ක් වූ අතර සාමාන්ය දළ වැටුප මසකට €2,019 ක් පමණ විය.[211] විරැකියා අනුපාතය 2025 ඔක්තෝබර් මාසයේදී 4.2% ක් වූ අතර එය 2019 ජූලි මාසයේදී 7.2% ක් සහ 2018 දෙසැම්බර් මාසයේදී 9.6% ක් විය.[211] 1996 සහ 2018 අතර විරැකියා අනුපාතය සාමාන්යයෙන් 17.38% ක් වූ අතර, 2002 ජනවාරි මාසයේදී සර්වකාලීන ඉහළම අගය 23.60% ක් සහ 2018 සැප්තැම්බර් මාසයේදී වාර්තාගත අවම අගය 8.40% ක් විය.[212] 2017 දී, ආර්ථික නිමැවුම ආධිපත්යය දැරුවේ සේවා අංශය විසිනි - දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 70.1% ක් - ඉන්පසු කාර්මික අංශය 26.2% ක් සහ කෘෂිකර්මාන්තය 3.7% ක් විය.[213]
2017 දත්ත වලට අනුව, ශ්රම බලකායෙන් 1.9% ක් කෘෂිකර්මාන්තයේ ද, 27.3% ක් කර්මාන්ත අංශයේ ද, 70.8% ක් සේවා අංශයේ ද සේවය කළහ.[213] නැව් තැනීම, ආහාර සැකසීම, ඖෂධ, තොරතුරු තාක්ෂණය, ජෛව රසායනික සහ දැව කර්මාන්තය කාර්මික අංශයේ ආධිපත්යය දරයි. 2018 දී ක්රොඒෂියානු අපනයන කුනා බිලියන 108 ක් (යුරෝ බිලියන 14.61) ක් වූ අතර ආනයන වටිනාකම කුනා බිලියන 176 ක් (යුරෝ බිලියන 176) කි. ක්රොඒෂියාවේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවා වූයේ ජර්මනිය, ඉතාලිය සහ ස්ලෝවේනියාව ප්රමුඛ යුරෝපීය සංගමයේ සෙසු රටවල්ය.[214] යුරෝස්ටැට්ට අනුව, ක්රොඒෂියාව යුරෝපා සංගමයේ ඉහළම ඒක පුද්ගල ජල සම්පත් ප්රමාණය (ඝන මීටර 30,000) ඇත.[215]
යුද්ධයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස, ආර්ථික යටිතල පහසුකම් විශාල හානියක් සිදු කළේය, විශේෂයෙන් සංචාරක කර්මාන්තය. 1989 සිට 1993 දක්වා, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 40.5% කින් පහත වැටුණි. ක්රොඒෂියානු රාජ්යය තවමත් සැලකිය යුතු ආර්ථික අංශ පාලනය කරන අතර, රජයේ වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 40% ක් වේ.[216] විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණක් වන්නේ අකාර්යක්ෂම රාජ්ය පරිපාලනය සහ දූෂණය, ඉඩම් අයිතිය ඉහළ නංවමින්, පසුගාමී අධිකරණ පද්ධතියකි. ට්රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද 2022 දූෂණ සංජානන දර්ශකයේ, රට 57 වන ස්ථානයට පත්විය.[217] 2020 ජුනි මස අවසානයේදී, ජාතික ණය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 85.3% ක් විය.[218]
සංචාරක ව්යාපාරය
[සංස්කරණය].jpg)
_Beach_in_Bol,_Croatia_(48608813081).jpg)
සංචාරක ව්යාපාරය ක්රොඒෂියානු සේවා අංශයේ ආධිපත්යය දරන අතර දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 20% ක් දක්වා දායක වේ. 2019 සඳහා සංචාරක ආදායම යුරෝ බිලියන 10.5 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.[219] එහි ධනාත්මක බලපෑම් ආර්ථිකය පුරා දැනෙන අතර සිල්ලර වෙළඳාම වැඩි කිරීම සහ සෘතුමය රැකියා වැඩි කිරීම. විදේශීය අමුත්තන්ගේ වියදම් රටේ වෙළඳ අසමතුලිතතාවය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරන බැවින් කර්මාන්තය අපනයන ව්යාපාරයක් ලෙස සැලකේ.[220]
සංචාරක කර්මාන්තය වේගයෙන් වර්ධනය වී ඇති අතර, නිදහසින් පසු සංචාරකයින් සංඛ්යාවේ තියුණු වැඩිවීමක් වාර්තා කරමින්, සෑම වසරකම මිලියන 17 කට වඩා සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගනී (2017 වන විට).[221] ජර්මනිය, ස්ලෝවේනියාව, ඔස්ට්රියාව, ඉතාලිය, එක්සත් රාජධානිය, චෙක් ජනරජය, පෝලන්තය, හංගේරියාව, ප්රංශය, නෙදර්ලන්තය, ස්ලෝවැකියාව සහ ක්රොඒෂියාව විසින්ම වැඩිම අමුත්තන් සපයයි.[222] 2019 දී සංචාරක නවාතැන් සාමාන්යයෙන් දින 4.7 කි.[223]
සංචාරක කර්මාන්තයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් වෙරළ තීරයේ සංකේන්ද්රණය වී ඇත. ඔපතිජා පළමු නිවාඩු නිකේතනය විය. එය මුලින්ම ජනප්රිය වූයේ 19 වන සියවසේ මැද භාගයේදීය. 1890 ගණන් වන විට එය විශාලතම යුරෝපීය සෞඛ්ය නිකේතන වලින් එකක් බවට පත්ව තිබුණි.[224] වෙරළ තීරයේ සහ දූපත් දිගේ නිවාඩු නිකේතන බිහි වූ අතර, මහා සංචාරක ව්යාපාරයට සහ විවිධ නිකේතන වෙළඳපොළවල් සඳහා සේවා සපයයි. වඩාත්ම වැදගත් වන්නේ නැංගුරම් පොළවල් 16,000 කට වඩා ඇති මරීනා මගින් සහාය දක්වන නාවික සංචාරක ව්යාපාරය, මධ්යකාලීන වෙරළබඩ නගරවල ආකර්ෂණය මත රඳා පවතින සංස්කෘතික සංචාරක ව්යාපාරය සහ ගිම්හානයේදී සිදුවන සංස්කෘතික සිදුවීම් ය. අභ්යන්තර ප්රදේශ කෘෂි සංචාරක ව්යාපාරය, කඳුකර නිවාඩු නිකේතන සහ ස්පා ලබා දෙයි. ප්රධාන වෙරළබඩ නගර සහ නිවාඩු නිකේතන සමඟ තරඟ කරන සැග්රෙබ් සැලකිය යුතු ගමනාන්තයකි.[225]
ක්රොඒෂියාවේ ස්වභාවික රක්ෂිත සහ නිල් කොඩි වෙරළ තීර 116 ක් සහිත අපිරිසිදු සමුද්ර ප්රදේශ ඇත.[226] 2022 දී යුරෝපීය පාරිසරික ඒජන්සිය විසින් පිහිනුම් ජලයේ ගුණාත්මකභාවය සඳහා යුරෝපයේ පළමු ස්ථානයට ක්රොඒෂියාව ශ්රේණිගත කරන ලදී.[227]
2019 දී ලෝක සංචාරක සංවිධානයට අනුව ක්රොඒෂියාව ලෝකයේ 23 වන ජනප්රියම සංචාරක ගමනාන්තය ලෙස ශ්රේණිගත කරන ලදී.[228] මෙම අමුත්තන්ගෙන් 15% ක් පමණ, හෝ වසරකට මිලියනයකට වඩා වැඩි පිරිසක්, ස්වභාවධර්මයට සහභාගී වන අතර, ඒ සඳහා ක්රොඒෂියාව ප්රසිද්ධය. වාණිජ ස්වභාවධර්ම නිවාඩු නිකේතන සංවර්ධනය කළ පළමු යුරෝපීය රට එය විය.[229] 2023 දී, ගමන් මලු ගබඩා සමාගමක් වන Bounce ක්රොඒෂියාවට ලොව ඉහළම ඒකල සංචාරක දර්ශකය (7.58) ලබා දුන් අතර,[230] 2023 දී Pinterest සහ Zola ඒකාබද්ධ විවාහ ප්රවණතා වාර්තාවක් ක්රොඒෂියාව වඩාත් ජනප්රිය මධුසමය ගමනාන්ත අතරට ඇතුළත් කළේය.[231]
යටිතල පහසුකම්
[සංස්කරණය]
මෝටර් මාර්ග
[සංස්කරණය]මෝටර් රථ මාර්ග ජාලය බොහෝ දුරට ඉදිකරන ලද්දේ 1990 දශකයේ අගභාගයේ සහ 2000 දශකයේ ය. 2020 දෙසැම්බර් වන විට, ක්රොඒෂියාව කිලෝමීටර් 1,313.8 (සැතපුම් 816.4) ක යතුරුපැදි සම්පූර්ණ කර තිබූ අතර, එය සාග්රෙබ් අනෙකුත් ප්රදේශවලට සම්බන්ධ කරමින් සහ විවිධ යුරෝපීය මාර්ග සහ පෑන්-යුරෝපීය කොරිඩෝ හතරක් අනුගමනය කරමින් ඉදිකර තිබුණි.[232][233][234] කාර්යබහුලම මෝටර් රථ මාර්ග වන්නේ A1 වන අතර එය සාග්රෙබ් ස්ප්ලිට් වෙත සම්බන්ධ කරන අතර A3 නැගෙනහිර සිට බටහිරට වයඹදිග ක්රොඒෂියාව සහ ස්ලාවෝනියාව හරහා ගමන් කරයි.[235]
ක්රොඒෂියාවේ පුළුල් රාජ්ය මාර්ග ජාලයක් ප්රධාන ජනාවාස සම්බන්ධ කරන අතරම මෝටර් රථ පෝෂක මාර්ග ලෙස ක්රියා කරයි. ක්රොඒෂියානු මෝටර් රථ මාර්ග ජාලයේ උසස් තත්ත්වයේ සහ ආරක්ෂිත මට්ටම් යුරෝටැප් සහ යුරෝටෙස්ට් වැඩසටහන් මගින් පරීක්ෂා කර තහවුරු කරන ලදී.[236][237]
දුම්රිය මාර්ග
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියාවේ කිලෝමීටර් 2,604 (සැතපුම් 1,618) ක පුළුල් දුම්රිය ජාලයක් ඇති අතර, එයට කිලෝමීටර් 984 (සැතපුම් 611) ක විදුලි දුම්රිය මාර්ග සහ කිලෝමීටර් 254 (සැතපුම් 158) ක ද්විත්ව දුම්රිය මාර්ග ඇතුළත් වේ.[238] ක්රොඒෂියාවේ වඩාත්ම වැදගත් දුම්රිය මාර්ග වන්නේ රිජේකා සිට බුඩාපෙස්ට් දක්වා සහ ලුබ්ලානා සිට බෙල්ග්රේඩ් දක්වා සම්බන්ධ කරන පෑන්-යුරෝපීය ප්රවාහන කොරිඩෝ Vb සහ X තුළ වන අතර දෙකම සාග්රෙබ් හරහා වේ.[232] ක්රොඒෂියානු දුම්රිය සියලුම දුම්රිය සේවා ක්රියාත්මක කරයි.[239] 2024 දී, හරිත සහ ඩිජිටල් පරිවර්තනයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් දුම්රිය පද්ධතිය පුනර්ජීවනය කිරීමට සහාය වීම සඳහා යුරෝපීය ආයෝජන බැංකුව යුරෝ මිලියන 400 ක් කැප කළේය.[240][241] 2024 ජූලි මාසයේදී, ස්ප්ලිට් සහ සැග්රෙබ් අතර සම්බන්ධතාවය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා විද්යුත් ඩීසල් බහු ඒකක හයක් (EDMU) අත්පත් කර ගැනීම සඳහා සැලකිය යුතු ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී. යුරෝ මිලියන 57.3 ක වටිනාකමකින් යුත් සහ EIB ණයක් හරහා මූල්යකරණය කරන ලද මෙම ව්යාපෘතිය ක්රොඒෂියාවේ දුම්රිය යටිතල පහසුකම් නවීකරණය කිරීමේ පුළුල් මුලපිරීමේ කොටසකි.[241]
පෙල්ජෙසැක් පාලම
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාවේ විශාලතම යටිතල පහසුකම් ව්යාපෘතිය වන කිලෝමීටර් 2.4 ක් දිග පෙල්ජෙසැක් පාලම ඉදිකිරීම ඩුබ්රොව්නික්-නෙරෙට්වා ප්රාන්තයේ අර්ධ දෙක සම්බන්ධ කරන අතර බටහිරින් පෙල්ජෙසැක් අර්ධද්වීපයට සහ කෝර්කුලා සහ ලැස්ටෝවෝ දූපත් වෙත යන මාර්ගය කිලෝමීටර 32 කට වඩා කෙටි කරයි. ක්රොඒෂියානු මාර්ග ක්රියාකරු හ්රවාට්ස්කේ සෙස්ටේ (එච්සී) විසින් චයිනා රෝඩ් ඇන්ඩ් බ්රිජ් කෝපරේෂන් (සීආර්බීසී) ප්රමුඛ චීන සමූහාණ්ඩුවක් සමඟ වැඩ සඳහා බිලියන 2.08 ක කුනා ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමෙන් පසු 2018 ජූලි මාසයේදී පෙල්ජෙසැක් පාලමේ ඉදිකිරීම් ආරම්භ විය. මෙම ව්යාපෘතිය සඳහා යුරෝපා සංගමය විසින් යුරෝ මිලියන 357 ක සම-මූල්යකරණයක් ලබා දෙන ලදී. ඉදිකිරීම් 2022 ජූලි මාසයේදී නිම කරන ලදී.[242]
ගුවන් සේවා
[සංස්කරණය]ඩුබ්රොව්නික්, ඔසිජෙක්, පුලා, රිජේකා, ස්ප්ලිට්, සාඩාර් සහ සාග්රෙබ් යන ප්රදේශවල ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළවල් ඇත.[243] විශාලතම සහ කාර්යබහුලම වන්නේ සැග්රෙබ්හි ෆ්රැන්ජෝ ටුඩ්මන් ගුවන් තොටුපළයි.[244] 2024 ජූලි මාසයේදී, ගුවන් සේවය එහි පළමු එයාර්බස් A220-300 ගුවන් යානය බෙදා හැරීම භාර ගත් අතර, එය වඩාත් නවීන හා කාර්යක්ෂම ගුවන් යානා සමූහයකට මාරුවීමේ ආරම්භය සනිටුහන් කළේය.[245][246] මෙම මුලපිරීමට A220-300 ගුවන් යානා 13ක් සහ A220-100 ගුවන් යානා දෙකක් අත්පත් කර ගැනීම ඇතුළත් වන අතර, 25%ක් අඩු ඉන්ධන පරිභෝජනය සහ අඩු විමෝචනය සමඟ මෙහෙයුම් කාර්යක්ෂමතාව වැඩි දියුණු කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.[245][246] 2024 වන විට, ක්රොඒෂියාව ගුවන් සේවය සාග්රෙබ් සිට ටිරානා, බර්ලින් සහ ස්ටොක්හෝම් වෙත සෘජු ගුවන් ගමන් හඳුන්වා දීමෙන් එහි ජාත්යන්තර ජාලය පුළුල් කළේය.[247] මීට අමතරව, ගුවන් සේවය 2024 ජූලි 1 වන දින සිට හැම්බර්ග් සහ සාග්රෙබ් වෙත සම්බන්ධ කරන සේවා දියත් කළේය.[248]
වරාය
[සංස්කරණය]කාර්යබහුලම භාණ්ඩ ප්රවාහන වරාය රිජෙකා වරායයි. කාර්යබහුලම මගී වරායන් වන්නේ ස්ප්ලිට් සහ සාඩාර් ය.[249][250] බොහෝ කුඩා වරායන් ඉතාලියේ නගර කිහිපයකට තොටුපළ මාර්ග සමඟ බොහෝ දූපත් සහ වෙරළබඩ නගර සම්බන්ධ කරන තොටුපළවල් සේවය කරයි.[251] විශාලතම ගංගා වරාය වන්නේ ඩැනියුබ් හි පිහිටා ඇති වුකෝවර් වන අතර එය පෑන්-යුරෝපීය ප්රවාහන කොරිඩෝව VII වෙත ජාතියේ පිටවීම නියෝජනය කරයි.[232][252]
බලශක්තිය
[සංස්කරණය],_Po%C5%A1tak_--_2022_--_0004.jpg)
කිලෝමීටර් 610 (සැතපුම් 380) ක බොරතෙල් නල මාර්ග ක්රොඒෂියාවට සේවය කරන අතර, රිජෙකා තෙල් පර්යන්තය රිජෙකා සහ සිසැක් හි පිරිපහදු මධ්යස්ථාන සමඟ සම්බන්ධ කරන අතර, ප්රතිනැව්ගත කිරීමේ පර්යන්ත කිහිපයක් ද සම්බන්ධ කරයි. මෙම පද්ධතියට වසරකට ටොන් මිලියන 20 ක ධාරිතාවක් ඇත.[253] ස්වාභාවික වායු ප්රවාහන පද්ධතියට කඳ සහ කලාපීය නල මාර්ග කිලෝමීටර් 2,113 (සැතපුම් 1,313) ක් සහ ආශ්රිත ව්යුහයන් 300 කට වඩා, නිෂ්පාදන රිග්, ඔකෝලි ස්වාභාවික වායු ගබඩා පහසුකම, අවසාන පරිශීලකයින් 27 ක් සහ බෙදා හැරීමේ පද්ධති 37 ක් සම්බන්ධ කරයි.[254] කලාපීය බලශක්ති ආරක්ෂාව සඳහා ක්රොඒෂියාව ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. Krk දූපතේ LNG Hrvatska අසල පාවෙන ද්රව ස්වභාවික වායු ආනයන පර්යන්තය 2021 ජනවාරි 1 වන දින මෙහෙයුම් ආරම්භ කළ අතර, ක්රොඒෂියාව කලාපීය බලශක්ති ප්රමුඛයෙකු ලෙස ස්ථානගත කළ අතර යුරෝපයේ බලශක්ති සැපයුම විවිධාංගීකරණය කිරීමට දායක විය.[255]
2010 දී, ක්රොඒෂියානු බලශක්ති නිෂ්පාදනය රට පුරා ස්වාභාවික ගෑස් වලින් 85% ක් සහ තෙල් ඉල්ලුමෙන් 19% ක් ආවරණය කළේය.[256] 2016 දී, ක්රොඒෂියාවේ ප්රාථමික බලශක්ති නිෂ්පාදනයට ස්වාභාවික ගෑස් (24.8%), ජල විදුලිය (28.3%), බොරතෙල් (13.6%), ඉන්ධන දර (27.6%), සහ තාප පොම්ප සහ අනෙකුත් පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්රභවයන් (5.7%) ඇතුළත් විය.[257] 2017 දී, ශුද්ධ මුළු විදුලි බල නිෂ්පාදනය GWh 11,543 දක්වා ළඟා වූ අතර, එය GWh 12,157 ක් හෝ එහි විදුලි බල බලශක්ති අවශ්යතාවයෙන් 40% ක් පමණ ආනයනය කළේය.[258]
ක්රොඒෂියානු න්යෂ්ටික බලාගාරය (ස්ලොවේනියාව) ක්රොඒෂියානු ආනයනවලින් විශාල කොටසක් සපයයි. ක්රොඒෂියාවේ විදුලියෙන් 15%ක් සපයන Hrvatska elektroprivreda සමාගමට 50%ක හිමිකාරිත්වය ඇත.[259]
ජන විකාශනය
[සංස්කරණය]
2024 දී ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය මිලියන 3.87 ක් වන අතර, ක්රොඒෂියාව ලෝකයේ ජනගහනය අනුව 128 වන ස්ථානයේ සිටී.[261] එහි 2018 ජන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයකට ජනගහනය 72.9 ක් වූ අතර, එය ක්රොඒෂියාව වඩාත් විරල ජනගහනයක් සහිත යුරෝපීය රටවලින් එකක් බවට පත් කළේය.[262] 2024 දී ක්රොඒෂියාවේ උපතේදී සමස්ත ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 77.7 කි.[263]
මවකට දරුවන් 1.46 ක මුළු සශ්රීකත්ව අනුපාතය, ලෝකයේ අඩුම අගයන්ගෙන් එකකි, එය 2.1 ක ප්රතිස්ථාපන අනුපාතයට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය; එය 1885 දී 6.18 ක ඉහළම ළමා අනුපාතයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස අඩු මට්ටමක පවතී.[263][264] 1998 සිට ක්රොඒෂියාවේ මරණ අනුපාතය අඛණ්ඩව එහි උපත් අනුපාතය ඉක්මවා ගොස් ඇත.[265] පසුව ක්රොඒෂියාව ලෝකයේ වයස්ගතම ජනගහනයෙන් එකක් වන අතර සාමාන්ය වයස අවුරුදු 45.1 කි.[266] 1857 දී මිලියන 2.1 සිට 1991 දක්වා ජනගහනය ක්රමයෙන් ඉහළ ගියේය. 1921 සහ 1948 දී කරන ලද සංගණන හැරුණු විට, එනම් ලෝක යුද්ධවලින් පසුව, එය මිලියන 4.7 දක්වා ඉහළ ගියේය.[267] 1970 ගණන්වල ජනවිකාස සංක්රාන්තිය සම්පූර්ණ වීමත් සමඟ ස්වාභාවික වර්ධන වේගය සෘණාත්මකයි.[266][268] මෑත වසරවලදී, විදේශීය සේවකයින් සඳහා අවසර පත්ර කෝටා වැඩි කිරීමට ක්රොඒෂියානු රජයට බලපෑම් එල්ල වී ඇති අතර, එය 2019 දී සර්වකාලීන ඉහළම අගය 68.100 දක්වා ළඟා විය.[269] එහි සංක්රමණ ප්රතිපත්තියට අනුකූලව, ක්රොඒෂියාව සංක්රමණිකයින් නැවත පැමිණීමට පොළඹවා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.[270] 2008 සිට 2018 දක්වා ක්රොඒෂියාවේ ජනගහනය 10% කින් පහත වැටුණි.[271]
ජනගහන අඩුවීම නිදහස සඳහා වූ යුද්ධයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස වැඩි විය. යුද්ධය හේතුවෙන් ජනගහනයෙන් විශාල සංඛ්යාවක් අවතැන් වූ අතර සංක්රමණය වැඩි විය. 1991 දී, ප්රධාන වශයෙන් අත්පත් කරගත් ප්රදේශවල, ක්රොඒෂියානුවන් 400,000 කට වැඩි පිරිසක් සර්බියානු හමුදා විසින් ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් ඉවත් කරන ලදී හෝ ප්රචණ්ඩත්වයෙන් පලා ගියහ.[272] යුද්ධයේ අවසාන දිනවලදී, ඔපරේෂන් ස්ටෝම් අතරතුර ක්රොඒෂියානු හමුදා පැමිණීමට පෙර සර්බියානුවන් 150-200,000 ක් පමණ පලා ගියහ.[273][274] යුද්ධයෙන් පසු, අවතැන් වූ පුද්ගලයින් සංඛ්යාව 250,000 ක් පමණ දක්වා පහත වැටුණි. ක්රොඒෂියානු රජය සමාජ ආරක්ෂණ පද්ධතිය සහ අවතැන් වූ පුද්ගලයින් සහ සරණාගතයින් පිළිබඳ කාර්යාලය හරහා අවතැන් වූ පුද්ගලයින් රැකබලා ගත්තේය.[275] යුද්ධය අතරතුර අතහැර දැමූ ප්රදේශ බොහොමයක් බොස්නියාවේ සහ හර්සගොවිනාවේ ක්රොඒෂියානු සරණාගතයින් විසින් පදිංචි කරන ලද අතර, සමහර අවතැන් වූ පුද්ගලයින් ඔවුන්ගේ නිවෙස් වෙත ආපසු ගියහ.[276][277]
2013 එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තාවට අනුව, ක්රොඒෂියාවේ ජනගහනයෙන් 17.6% ක් සංක්රමණිකයන් විය.[278] 2021 සංගණනයට අනුව, බහුතරයක් වැසියන් ක්රොඒෂියානුවන් (91.6%), පසුව සර්බියානුවන් (3.2%), බොස්නියාක්වරු (0.62%), රෝමාවරු (0.46%), ඇල්බේනියානුවන් (0.36%), ඉතාලියානුවන් (0.36%), හංගේරියානුවන් (0.27%), චෙක්වරු (0.20%), ස්ලෝවේනියානුවන් (0.20%), ස්ලෝවැක්වරු (0.10%), මැසිඩෝනියානුවන් (0.09%), ජර්මානුවන් (0.09%), මොන්ටිනිග්රින්වරු (0.08%) සහ වෙනත් අය (1.56%). ආසන්න වශයෙන් මිලියන 4 ක ක්රොඒෂියානුවන් විදේශයන්හි ජීවත් වෙති.[279]
| ස්ථානය | ප්රාන්තය | ජනගහණය | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | සාග්රබ් | සාග්රබ් | 790,017 | ||||||
| 2 | ස්ප්ලිට් | ස්ප්ලිට්-ඩල්මටියා | 178,102 | ||||||
| 3 | රිජේකා | ප්රිමොර්ජේ-ගොර්ස්කි කොටාර් | 128,624 | ||||||
| 4 | ඔසිජෙක් | ඔසිජෙක්-බරන්ජා | 108,048 | ||||||
| 5 | සාඩර් | සාඩර් | 75,062 | ||||||
| 6 | පුලා | ඉස්ට්රියා | 57,460 | ||||||
| 7 | ස්ලැවොන්ස්කි බ්රෝඩ් | බ්රෝඩ්-පොසවිනා | 59,141 | ||||||
| 8 | කාර්ලොවැක් | කාර්ලොවැක් | 55,705 | ||||||
| 9 | වරස්ඩින් | වරස්ඩින් | 46,946 | ||||||
| 10 | සිබෙනික් | සිබෙනික්-ක්නින් | 46,332 | ||||||
ආගම
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාවට නිල ආගමක් නොමැත. ආගමික නිදහස යනු සියලුම ආගමික ප්රජාවන් නීතිය ඉදිරියේ සමාන ලෙස ආරක්ෂා කරන සහ ඔවුන් රාජ්යයෙන් වෙන් වූ බව සලකන ව්යවස්ථාමය අයිතියකි.
2021 සංගණනයට අනුව, ක්රොඒෂියානුවන්ගෙන් 87.39% ක් ක්රිස්තියානි ලෙස හඳුනා ගනී; මෙයින්, කතෝලිකයන් විශාලතම කණ්ඩායම වන අතර, ජනගහනයෙන් 78.97% ක් වන අතර, ඉන් පසුව නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් (3.32%), රෙපරමාදු ආගම (0.26%) සහ අනෙකුත් ක්රිස්තියානීන් (4.83%) අනුගමනය කරයි. ක්රිස්තියානි ආගමෙන් පසු විශාලතම ආගම ඉස්ලාම් (1.32%) වේ. ජනගහනයෙන් 4.71% ක් තමන් ආගමික නොවන බව විස්තර කරති.[281] 2010 යුරෝස්ටැට් යුරෝබැරෝමීටර මත විමසුමේදී, ජනගහනයෙන් 69% ක් "දෙවියෙකු සිටින බව ඔවුන් විශ්වාස කරන" බවට ප්රතිචාර දැක්වූහ.[282] 2009 ගැලප් මත විමසුමකදී, "ආගම ඔබේ දෛනික ජීවිතයේ වැදගත් කොටසක්ද?" යන ප්රශ්නයට ඔව් යැයි පිළිතුරු දුන්නේ 70% ක් පමණි[283] එහෙත්, ජනගහනයෙන් 24% ක් පමණක් නිතිපතා ආගමික සේවාවන්ට සහභාගී වේ.[284]
භාෂා
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියානු භාෂාව ක්රොඒෂියානු ජනරජයේ නිල භාෂාව වන අතර 2013 දී ක්රොඒෂියාව බලයට පත්වීමෙන් පසු යුරෝපීය සංගමයේ නිල භාෂාවක් වී ඇත.[285][286] 19 වන සියවසේදී ක්රොඒෂියානු රජයේ නිල භාෂාව ලෙස ලතින් වෙනුවට ක්රොඒෂියානු භාෂාව ආදේශ විය.[287] 1850 දී වියානා සාහිත්ය ගිවිසුමෙන් පසුව, භාෂාව සහ එහි ලතින් හෝඩිය ඒකාබද්ධ "ක්රොඒෂියානු හෝ සර්බියානු" හෝ "සර්බෝ-ක්රොඒෂියානු" ප්රමිතියක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ප්රතිසංස්කරණවලට භාජනය වූ අතර එය විවිධ නම් යටතේ යුගෝස්ලාවියාවේ නිල භාෂාව බවට පත්විය.[288] SFR යුගෝස්ලාවියාවේ, 1972 සිට 1989 දක්වා, භාෂාව ව්යවස්ථානුකූලව "ක්රොඒෂියානු සාහිත්ය භාෂාව" සහ "ක්රොඒෂියානු හෝ සර්බියානු භාෂාව" ලෙස නම් කරන ලදී. එය ක්රොඒෂියානු වසන්තයේ කොටසක් ලෙස ක්රොඒෂියානු සාහිත්ය භාෂාවේ තත්ත්වය සහ නම පිළිබඳ ප්රකාශනයේ ස්වරූපයෙන් "සර්බෝ-ක්රොඒෂියානු" ට එරෙහි ප්රතිරෝධයේ සහ එයින් වෙන්වීමේ ප්රතිඵලයකි.[289] 1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී නිදහස ලැබීමෙන් පසු, ක්රොඒෂියානු ජනරජය ව්යවස්ථානුකූලව භාෂාව "ක්රොඒෂියානු භාෂාව" ලෙස නම් කර භාෂාමය බෙහෙත් වට්ටෝරුව හරහා එය නියාමනය කරයි. ණයට ගත් වචන ආකාරයෙන් විදේශීය විසඳුම් අනුගමනය කිරීමට ප්රතිවිරුද්ධව, තමන්ගේම ප්රකාශන සංවර්ධනය කිරීම සහ එමඟින් භාෂාව පොහොසත් කිරීම සඳහා දිගුකාලීන අභිලාෂය, වාග් විද්යාඥයින් විසින් ක්රොඒෂියානු භාෂාමය පාරිශුද්ධත්වය ලෙස විස්තර කර ඇත.[290]
ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකට වඩා ජාතික සුළුතරයන්ගෙන් සමන්විත හෝ දේශීය සක්රීය කිරීමේ නීති අදාළ වන පළාත් පාලන ඒකකවල සුළුතර භාෂා නිල භාවිතයේ පවතී. එම භාෂා චෙක්, හංගේරියානු, ඉතාලි, සර්බියානු සහ ස්ලෝවැක් වේ.[291][292] පහත සුළුතර භාෂා ද පිළිගැනේ: ඇල්බේනියානු, බොස්නියානු, බල්ගේරියානු, ජර්මානු, හෙබ්රෙව්, මැසිඩෝනියානු, මොන්ටිනිග්රින්, පෝලන්ත, රුමේනියානු, ඉස්ට්රෝ-රුමේනියානු, රොමානි, රුසියානු, රුසින්, ස්ලෝවේනියානු, තුර්කි සහ යුක්රේනියානු.[292]
2021 සංගණනයට අනුව, පුරවැසියන්ගෙන් 95.25% ක් ක්රොඒෂියානු භාෂාව ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව ලෙස ප්රකාශ කළ අතර, 1.16% ක් සර්බියානු භාෂාව ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව ලෙස ප්රකාශ කළ අතර, වෙනත් කිසිදු භාෂාවක් 0.26% දක්වා ළඟා නොවේ.[293] ක්රොඒෂියානු භාෂාව දකුණු ස්ලාවික් භාෂාවල සාමාජිකයෙකු වන අතර ලතින් හෝඩිය භාවිතයෙන් ලියා ඇත. ක්රොඒෂියාවේ භූමියේ කතා කරන ප්රධාන උපභාෂා තුනක් ඇති අතර, ෂෝටෝකාවියානු උපභාෂාව මත පදනම් වූ සම්මත ක්රොඒෂියානු භාෂාව ඇත. චකාවියානු සහ කජ්කාවියානු උපභාෂා ෂටෝකාවියානු භාෂාවෙන් වෙන්කර හඳුනා ගන්නේ ඒවායේ ශබ්දකෝෂය, ශබ්ද විද්යාව සහ වාක්ය ඛණ්ඩය අනුව ය.[294]
2011 සමීක්ෂණයකින් හෙළි වූයේ ක්රොඒෂියානුවන්ගෙන් 78% ක් අවම වශයෙන් එක් විදේශීය භාෂාවක් පිළිබඳ දැනුමක් ඇති බවයි.[295] 2005 EC සමීක්ෂණයකට අනුව, ක්රොඒෂියානුවන්ගෙන් 49% ක් දෙවන භාෂාව ලෙස ඉංග්රීසි කතා කරන අතර, 34% ක් ජර්මානු භාෂාව කතා කරයි, 14% ක් ඉතාලි භාෂාව කතා කරයි, 10% ක් ප්රංශ භාෂාව කතා කරයි, 4% ක් රුසියානු භාෂාව කතා කරයි සහ 2% ක් ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරයි. කෙසේ වෙතත්, විශාල නගර සභා කිහිපයක් සුළුතර භාෂාවන්ට සහාය දක්වයි. ස්ලෝවේනියානුවන්ගෙන් බහුතරයකට (59%) ක්රොඒෂියානු භාෂාව පිළිබඳ යම් දැනුමක් ඇත.[296] රට විවිධ භාෂා පාදක ජාත්යන්තර සංගම්වල කොටසකි, විශේෂයෙන් යුරෝපීය සංගමයේ භාෂා සංගමය.[297]
අධ්යාපනය
[සංස්කරණය]
2021 වන විට, ක්රොඒෂියාවේ සාක්ෂරතා අනුපාතය 99.45% කි.[298][299] ක්රොඒෂියාවේ ප්රාථමික අධ්යාපනය වයස අවුරුදු හයෙන් හෝ හතෙන් ආරම්භ වන අතර එය ශ්රේණි අටකින් සමන්විත වේ. 2007 දී වයස අවුරුදු 18 දක්වා නොමිලේ, අනිවාර්ය නොවන අධ්යාපනය වැඩි කිරීම සඳහා නීතියක් සම්මත කරන ලදී. අනිවාර්ය අධ්යාපනය ප්රාථමික පාසල් ශ්රේණි අටකින් සමන්විත වේ.
ද්විතීයික අධ්යාපනය ජිම්නාසියම් සහ වෘත්තීය පාසල් මගින් සපයනු ලැබේ. 2022/2023 පාසල් වර්ෂය වන විට, ක්රොඒෂියාවේ ප්රාථමික පාසල් 2,073 ක් සහ ඉහළ ද්විතීයික පාසල් 738 ක් තිබුණි.[300] ක්රොඒෂියාවේ පිළිගත් සුළුතරයන්ගේ භාෂාවලින් ප්රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්යාපනය ද ලබා ගත හැකි අතර, එහිදී චෙක්, හංගේරියානු, ඉතාලි, සර්බියානු, ජර්මානු සහ ස්ලෝවැක් භාෂාවලින් පන්ති පවත්වනු ලැබේ.[301]
ප්රාථමික සහ ද්විතීයික මට්ටමේ සංගීත සහ කලා පාසල් 133ක්,[302] මෙන්ම ආබාධිත දරුවන් සහ තරුණයින් සඳහා ප්රාථමික සහ ද්විතීයික පාසල් 83ක් සහ ද්විතීයික පාසල් 44ක්[303] සහ වැඩිහිටියන් සඳහා ප්රාථමික සහ ද්විතීයික පාසල් 11ක් සහ ද්විතීයික පාසල් 52ක් ඇත.[304] 2009–2010 පාසල් වර්ෂයේදී ද්විතීයික අධ්යාපන සිසුන් සඳහා රටපුරා පිටවීමේ විභාග (ක්රොඒෂියානු: državna matura) හඳුන්වා දෙන ලදී. එය අනිවාර්ය විෂයයන් තුනක් (ක්රොඒෂියානු භාෂාව, ගණිතය සහ විදේශීය භාෂාවක්) සහ විකල්ප විෂයයන්ගෙන් සමන්විත වන අතර එය විශ්ව විද්යාල අධ්යාපනය සඳහා පූර්ව අවශ්යතාවයකි.[305] ක්රොඒෂියාවේ රාජ්ය විශ්ව විද්යාල අටක් සහ පෞද්ගලික විශ්ව විද්යාල දෙකක් ඇත.[306] ක්රොඒෂියාවේ පළමු විශ්ව විද්යාලය වන සාඩාර් විශ්ව විද්යාලය 1396 දී ආරම්භ කරන ලද අතර 1807 දක්වා ක්රියාකාරීව පැවති අතර, 2002 දී අලුත් කරන ලද සාඩාර් විශ්ව විද්යාලය ආරම්භ කරන තෙක් අනෙකුත් උසස් අධ්යාපන ආයතන භාර ගන්නා ලදී.[307] 1669 දී ආරම්භ කරන ලද සාග්රෙබ් විශ්ව විද්යාලය, අග්නිදිග යුරෝපයේ අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක වන පැරණිතම විශ්ව විද්යාලය වේ.[308] පොලිටෙක්නික් ආයතන 15 ක් ද ඇති අතර, ඉන් දෙකක් පුද්ගලික වන අතර, උසස් අධ්යාපන ආයතන 30 ක්, ඉන් 27 ක් පුද්ගලික වේ.[306] සමස්තයක් වශයෙන්, ක්රොඒෂියාවේ උසස් අධ්යාපන ආයතන 131 ක් ඇති අතර, සිසුන් 160,000 කට වඩා සහභාගී වේ.[309]
2022 දී, ක්රොඒෂියාවේ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන (R&D) වියදම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ආසන්න වශයෙන් 1.43% ක් වූ අතර, එය නවෝත්පාදන සහ තාක්ෂණික දියුණුව පෝෂණය කිරීම සඳහා කැපවීමක් පිළිබිඹු කරයි. ක්රොඒෂියාවේ ක්රියාත්මක වන විද්යාත්මක ආයතන අතර, විශාලතම ආයතනය වන්නේ සාග්රෙබ් හි රුඩර් බොෂ්කොවික් ආයතනයයි.[310] සාග්රෙබ්හි ක්රොඒෂියානු විද්යා හා කලා ඇකඩමිය යනු 1866 දී ආරම්භයේ සිටම භාෂාව, සංස්කෘතිය, කලාව සහ විද්යාව ප්රවර්ධනය කරන උගත් සමාජයකි.[311] 2025 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ ක්රොඒෂියාව 40 වන ස්ථානයට පත්විය.[312][313]
යුරෝපීය ආයෝජන බැංකුව ක්රොඒෂියාවේ ප්රාථමික සහ ද්විතීයික පාසල් 150 කට පමණ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් සහ උපකරණ ලබා දුන්නේය. මෙම පාසල් විස්සකට ඉගැන්වීම් සහ පරිපාලන මෙහෙයුම් ඒකාබද්ධ කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා උපකරණ, මෘදුකාංග සහ සේවා ආකාරයෙන් විශේෂිත සහාය ලැබුණි.[314][315] 2024 දී, EIB විසින් පුනර්ජනනීය බලශක්තිය, බලශක්ති කාර්යක්ෂමතා ව්යාපෘති, සමාජීය සහ දැරිය හැකි නිවාස, පාසල් සහ ළදරු පාසල් සඳහා ආයෝජන ඇතුළුව යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම් සඳහා සාග්රෙබ් නගරයට යුරෝ මිලියන 207 ක ණයක් ලබා දෙන ලදී.[316][317] ඊට අමතරව, පොදු ගොඩනැගිලි ප්රතිසංස්කරණය කිරීම, බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීම සහ මහජන තොරතුරු සහ සන්නිවේදනය සඳහා තාක්ෂණික උපකරණ වැඩිදියුණු කිරීම ඇතුළුව එහි 2023–2027 බහු-අංශ ආයෝජන වැඩසටහනට සම-මූල්යකරණය කිරීම සඳහා EIB ස්ප්ලිට් නගරය සමඟ යුරෝ මිලියන 49 ක ණයක් අත්සන් කරන ලදී.[316][317]
සෞඛ්ය සේවා
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාවේ විශ්වීය සෞඛ්ය සේවා පද්ධතියක් ඇති අතර, එහි මූලයන් 1891 හංගේරියානු-ක්රොඒෂියානු පාර්ලිමේන්තු පනත දක්වා දිවෙන අතර එය සියලුම කර්මාන්තශාලා සේවකයින් සහ ශිල්පීන් සඳහා අනිවාර්ය රක්ෂණ ක්රමයක් සපයයි.[318] ප්රඥප්තිය සහ විකල්ප රක්ෂණය මගින් සපයන ලද මූලික සෞඛ්ය රක්ෂණ සැලැස්මකින් ජනගහනය ආවරණය වේ. 2017 දී, වාර්ෂික සෞඛ්ය සේවා ආශ්රිත වියදම් කුනා බිලියන 22.2 (යුරෝ බිලියන 3.0 ක් පමණ) කරා ළඟා විය.[319] සෞඛ්ය සේවා වියදම් පෞද්ගලික සෞඛ්ය රක්ෂණයෙන් සහ රාජ්ය වියදම්වලින් 0.6% ක් පමණි.[320] 2022 දී ක්රොඒෂියාව එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 7.2% ක් පමණ සෞඛ්ය සේවා සඳහා වියදම් කළේය.[321] 2025 දී, ක්රොඒෂියාව ආයු අපේක්ෂාව අතින් ලෝකයේ 53 වන ස්ථානයට පත්විය. පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 75.8 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 81.9 ක් වූ අතර, එහි ළදරු මරණ අනුපාතය සජීවී දරු උපත් 1,000 කට 3.3 ක් විය.[322]
ක්රොඒෂියාවේ රෝහල් 75 ක් සහ ඇඳන් 23,049 ක් සහිත සායන 13 ක් ඇතුළුව සෞඛ්ය සේවා ආයතන සිය ගණනක් ඇත. රෝහල් සහ සායන වසරකට රෝගීන් 700,000 කට වැඩි පිරිසක් රැකබලා ගන්නා අතර විශේෂඥයින් 4,773 ක් ඇතුළුව වෛද්යවරුන් 6,642 ක් සේවයේ යොදවයි.[323] සෞඛ්ය සේවකයින් 69,841 ක් සිටිති.[324] සෞඛ්ය මධ්යස්ථානවල හදිසි ඒකක 119 ක් ඇති අතර, ඇමතුම් මිලියනයකට වඩා ප්රතිචාර දක්වයි.[325] 2022 දී මරණයට ප්රධාන හේතුව වූයේ පිරිමින් සඳහා 34.3% ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 43.8% ක් වන හෘද වාහිනී රෝග වන අතර පසුව අධි රුධිර පීඩන රෝග වේ. [326] 2022 දී ක්රොඒෂියානුවන්ගෙන් 37% ක් දුම් පානය කරන්නන් බව ඇස්තමේන්තු කර ඇත.[327] 2022 දත්ත වලට අනුව, ක්රොඒෂියානු වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 35.65% ක් තරබාරු අය වෙති.[328]
සංස්කෘතිය
[සංස්කරණය]
එහි භූගෝලීය පිහිටීම නිසා, ක්රොඒෂියාව විවිධ සංස්කෘතික ක්ෂේත්ර හතරක මිශ්රණයක් නියෝජනය කරයි. බටහිර රෝම අධිරාජ්යය සහ බයිසැන්තියානු අධිරාජ්යය අතර භේදයෙන් පසු එය බටහිර සංස්කෘතියෙන් සහ නැගෙනහිරින් මෙන්ම මධ්යම යුරෝපයෙන් සහ මධ්යධරණී සංස්කෘතියෙන් ද බලපෑම්වල සන්ධිස්ථානයක් වී ඇත.[330] 19 වන සියවස ක්රොඒෂියානුවන්ගේ විමුක්තියට තීරණාත්මක බව ඔප්පු වූ අතර කලා හා සංස්කෘතික ක්ෂේත්රවල සියලු ක්ෂේත්රවල පෙර නොවූ විරූ වර්ධනයන් දක්නට ලැබුණු අතර, බොහෝ ඓතිහාසික චරිත බිහි විය.[331]
සංස්කෘතික අමාත්යාංශයට ජාතියේ සංස්කෘතික හා ස්වාභාවික උරුමයන් ආරක්ෂා කිරීම සහ එහි සංවර්ධනය අධීක්ෂණය කිරීම පැවරී ඇත. සංස්කෘතිය සංවර්ධනයට සහාය වන වැඩිදුර ක්රියාකාරකම් පළාත් පාලන මට්ටමින් සිදු කෙරේ.[332] යුනෙස්කෝවේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ක්රොඒෂියාවේ ස්ථාන දහයක් සහ ක්රොඒෂියාවේ අස්පෘශ්ය සංස්කෘතික උරුම ලැයිස්තුවක් ඇතුළත් වේ.[333] රට අස්පෘශ්ය සංස්කෘතියෙන් පොහොසත් වන අතර යුනෙස්කෝවේ ලෝකයේ අස්පෘශ්ය සංස්කෘතික කලාකෘති 15 ක් ඇති අතර එය ලෝකයේ සිව්වන ස්ථානයේ සිටී.[334] ක්රොඒෂියාවෙන් ගෝලීය සංස්කෘතික දායකත්වයක් ලැබෙන්නේ 17 වන සියවසේ ප්රංශයේ ක්රොඒෂියානු කුලී හේවායන් විසින් මුලින් පැළඳ සිටි ක්රාවට් එකෙන් ලබාගත් කරපටියයි.[335][336]
2019 දී ක්රොඒෂියාවේ වෘත්තීය රංග ශාලා 95 ක්, වෘත්තීය ළමා රංග ශාලා 30 ක් සහ ආධුනික රංග ශාලා 51 ක් වසරකට නරඹන්නන් මිලියන 2.27 කට වඩා නැරඹූහ. වෘත්තීය රංග ශාලා කලාකරුවන් 1,195 ක් සේවය කරති. වෘත්තීය වාද්ය වෘන්ද, සංගීත කණ්ඩායම් සහ ගායන කණ්ඩායම් 42 ක් ඇති අතර, වාර්ෂිකව 297,000 ක් සහභාගී වේ. තිර 166 ක් සහ මිලියන 5.026 ක සහභාගීත්වයක් සහිත සිනමා ශාලා 75 ක් ඇත.[337]
2016 දී ක්රොඒෂියාවේ කෞතුකාගාර 222 ක් ඇති අතර, එය මිලියන 2.71 කට වැඩි පිරිසක් නැරඹූහ. තවද, වෙළුම් මිලියන 26.8 ක් අඩංගු පුස්තකාල 1,768 ක් සහ රාජ්ය ලේඛනාගාර 19 ක් ඇත.[338] පොත් ප්රකාශන වෙළඳපොළ ප්රධාන ප්රකාශකයින් කිහිප දෙනෙකු විසින් ආධිපත්යය දරන අතර කර්මාන්තයේ කේන්ද්රීය සිදුවීම - සාග්රෙබ් ප්රදර්ශනයේ වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන අන්තර්-ලිබර් ප්රදර්ශනය.[339]
කලාව, සාහිත්යය සහ සංගීතය
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය මායිම් ජාතීන්ගේ බලපෑම් පිළිබිඹු කරයි. ඔස්ට්රියානු සහ හංගේරියානු බලපෑම උතුරේ සහ මධ්යම ප්රදේශවල පොදු අවකාශයන් සහ ගොඩනැගිලිවල දක්නට ලැබේ, ඩල්මැටියා සහ ඉස්ට්රියා වෙරළ තීරයේ දක්නට ලැබෙන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය වැනීසියානු බලපෑම පෙන්නුම් කරයි.[340] සංස්කෘතික වීරයන්, උද්යාන සහ පදිකයින් සඳහා පමණක් කලාප ලෙස නම් කර ඇති චතුරශ්ර, ක්රොඒෂියානු නගර සහ නගරවල ලක්ෂණ වේ, විශේෂයෙන් මහා පරිමාණ බැරොක් නාගරික සැලසුම් සිදු වූ ස්ථාන, උදාහරණයක් ලෙස ඔසිජෙක් (ට්ව්රා), වරස්ඩින් සහ කාර්ලොවැක් හි.[341][342] ආර්ට් නූවෝ හි පසුකාලීන බලපෑම සමකාලීන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය තුළ පිළිබිඹු විය.[343] ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය මධ්යධරණී මුහුද වන අතර, ප්රධාන වෙරළබඩ නාගරික ප්රදේශවල වැනීසියානු සහ පුනරුදයේ බලපෑම පෙන්නුම් කරයි. ජියෝර්ජියෝ ඩා සෙබෙනිකෝ සහ ෆ්ලෝරන්ස්හි නිකොලස්ගේ කෘතිවල උදාහරණ වේ. ෂිබෙනික්හි ශාන්ත ජේම්ස් ආසන දෙව්මැදුර වැනි. ක්රොඒෂියානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ පැරණිතම සංරක්ෂිත උදාහරණ වන්නේ 9 වන සියවසේ පල්ලි වන අතර, ඒවා අතර විශාලතම සහ වඩාත්ම නියෝජනය වන්නේ සාඩාර්හි ශාන්ත ඩොනාටස් පල්ලියයි.[344][345]
පැරණිතම කලා කෘති ඇතුළත් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අමතරව, මධ්යතන යුගය දක්වා ක්රොඒෂියාවේ කලාකරුවන්ගේ ඉතිහාසයක් ඇත. එම කාලය තුළ ට්රොගීර් ආසන දෙව්මැදුරේ ගල් ද්වාරය රඩෝවන් විසින් සාදන ලද අතර එය මධ්යකාලීන ක්රොඒෂියාවේ රෝමනෙස්ක් මූර්තිවල වැදගත්ම ස්මාරකය නියෝජනය කරයි. ඉතිරි කොටස සිය ගණනක් ක්රොඒෂියානු-ඔටෝමන් යුද්ධයට පැටලී සිටි දා සිට පුනරුදය ඇඩ්රියාටික් මුහුදු වෙරළට විශාලතම බලපෑමක් ඇති කළේය. ඔටෝමාන් අධිරාජ්යයේ පරිහානියත් සමඟ, බැරොක් සහ රොකෝකෝ සමයේදී කලාව සමෘද්ධිමත් විය. 19 වන සහ 20 වන සියවස් වලදී බොහෝ ක්රොඒෂියානු ශිල්පීන් තහවුරු කරන ලද අතර, බිෂොප් ජොසිප් ජුරාජ් ස්ට්රොස්මේයර් වැනි කලා අනුග්රාහකයින් කිහිප දෙනෙකුගේ සහාය ඇතිව.[346] කීර්තියක් අත්කර ගත් යුගයේ ක්රොඒෂියානු කලාකරුවන් වූයේ ව්ලාහෝ බුකොවැක්, අයිවන් මෙස්ට්රොවිච් සහ අයිවන් ජෙනරලික් ය.[344][347]
ක්ර්ක් දූපතෙන් හමු වූ සහ ක්රි.ව. 1100 දක්වා දින නියම කර ඇති ග්ලැගෝලිටික් හෝඩියෙන් කොටා ඇති ගලක් වන බාස්කා පුවරුව, ක්රොඒෂියානු භාෂාවෙන් ඉතිරිව ඇති පැරණිතම ගද්යය ලෙස සැලකේ.[348] ක්රොඒෂියානු සාහිත්යයේ වඩාත් ප්රබල සංවර්ධනයේ ආරම්භය පුනරුදය සහ මාර්කෝ මරුලික් විසින් සනිටුහන් කරන ලදී. මරුලිච් හැරුණු විට, පුනරුද නාට්ය රචක මැරින් ඩ්රිච්, බැරොක් කවියෙකු වන අයිවන් ගුන්ඩුලිච්, ක්රොඒෂියානු ජාතික පුනර්ජීවන කවියෙකු වන අයිවන් මජුරානිච්, නවකතාකරු, නාට්ය රචක, සහ කවියෙකු වන ඕගස්ට් සෙනෝවා, ළමා ලේඛක ඉවානා බ්රික්-මසුරානික්, ලේඛකයා සහ මාධ්යවේදියෙකු වන මරියග්ජොරානික් මැටොස්, කවියෙකු වන ඇන්ටන් බ්රැන්කෝ ෂිමික්, ප්රකාශනවාදී සහ යථාර්ථවාදී ලේඛක මිරොස්ලාව් ක්රලේසා, කවියෙකු ටින් උජෙවික් සහ නවකතාකරු, සහ කෙටිකතා ලේඛක අයිවෝ ඇන්ඩ්රික් බොහෝ විට ක්රොඒෂියානු සාහිත්යයේ ශ්රේෂ්ඨතම චරිතයන් ලෙස දක්වා ඇත.[349][350]
ක්රොඒෂියානු සංගීතය සම්භාව්ය ඔපෙරාවල සිට නූතන රොක් දක්වා වෙනස් වේ. වට්රොස්ලාව් ලිසින්ස්කි විසින් 1846 දී රටේ ප්රථම ඔපෙරා, Love and Malice නිර්මාණය කරන ලදී. පියානෝ වාදක අයිවෝ පොගොරෙලික් ලොව පුරා රඟ දක්වා ඇත.[347]
මාධ්ය
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියාවේ, ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව මාධ්ය නිදහස සහ කතා කිරීමේ නිදහස සහතික කරයි.[351] දේශසීමා නොමැති වාර්තාකරුවන් විසින් සම්පාදනය කරන ලද 2019 මාධ්ය නිදහස් දර්ශක වාර්තාවේ ක්රොඒෂියාව 64 වන ස්ථානයට පත්විය. එහි සඳහන් වූයේ දූෂණය, සංවිධානාත්මක අපරාධ හෝ යුද අපරාධ විමර්ශනය කරන මාධ්යවේදීන් අභියෝගවලට මුහුණ දෙන බවත් රජය මහජන විකාශක HRT හි කතුවැකි ප්රතිපත්තිවලට බලපෑම් කිරීමට උත්සාහ කරන බවත්ය.[352] එහි 2019 ලෝකයේ නිදහස වාර්තාවේ, නිදහස් මන්දිරය ක්රොඒෂියාවේ මාධ්ය සහ කථන නිදහස සාමාන්යයෙන් දේශපාලන මැදිහත්වීම් සහ උපාමාරු වලින් තොර ලෙස වර්ගීකරණය කළ අතර, මාධ්යවේදීන් තවමත් තර්ජන සහ ඉඳහිට ප්රහාරවලට මුහුණ දෙන බව සඳහන් කළේය.[353] රජයට අයත් ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය වන HINA දේශපාලනය, ආර්ථික විද්යාව, සමාජය සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳව ක්රොඒෂියානු සහ ඉංග්රීසි භාෂාවෙන් වයර් සේවාවක් පවත්වාගෙන යයි.[354]
2021 වන විට, රට පුරා නොමිලේ විකාශනය වන DVB-T රූපවාහිනී නාලිකා දහතුනක් ඇති අතර, ක්රොඒෂියානු රේඩියෝටෙලිවිෂන් (HRT) නාලිකා හතරක්, RTL ටෙලිවිසිජා තුනක් සහ නෝවා ටීවී නාලිකා දෙකක් ක්රියාත්මක කරන අතර, ක්රොඒෂියානු ඔලිම්පික් කමිටුව, කැපිටල් නෙට් ඩි.ඕ.ඕ. සහ කර්තෘ ඩි.ඕ.ඕ. සමාගම් ඉතිරි තුන ක්රියාත්මක කරයි.[356] එසේම, කලාපීය හෝ දේශීය ඩී.ඕ.ඕ. රූපවාහිනී නාලිකා 21 ක් ඇත.[357] HRT චන්ද්රිකා රූපවාහිනී නාලිකාවක් ද විකාශනය කරයි.[358] 2020 දී, ක්රොඒෂියාවේ ගුවන් විදුලි මධ්යස්ථාන 147 ක් සහ රූපවාහිනී මධ්යස්ථාන 27 ක් තිබුණි.[359][360] කේබල් රූපවාහිනී සහ IPTV ජාල ප්රචලිත වෙමින් පවතී. කේබල් රූපවාහිනිය දැනටමත් 450,000 කට සේවය කරයි, එය රටේ මුළු ජනගහනයෙන් 10% ක් පමණ වේ.[361][362]
2010 දී, ක්රොඒෂියාවේ පුවත්පත් 267 ක් සහ සඟරා 2,676 ක් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.[359] මුද්රිත මාධ්ය වෙළඳපොළ ආධිපත්යය දරන්නේ ක්රොඒෂියානු හිමිකාරීත්වය දරන හන්සා මීඩියා සහ ඔස්ට්රියානු හිමිකාරීත්වය දරන ස්ටයිරියා මාධ්ය සමූහය විසිනි. ඔවුන් ඔවුන්ගේ ප්රමුඛතම දිනපතා පුවත්පත් වන ජුටර්න්ජි ලැයිස්තුව, වීචර්න්ජි ලැයිස්තුව සහ 24සාටා ප්රකාශයට පත් කරයි. අනෙකුත් බලගතු පුවත්පත් වන්නේ නොවි ලැයිස්තුව සහ ස්ලොබොඩ්නා ඩල්මාසිජා ය.[363][364] 2020 දී, 24සාටා වඩාත් පුළුල් ලෙස සංසරණය වූ දිනපතා පුවත්පත වූ අතර, පසුව වීචර්න්ජි ලැයිස්තුව සහ ජුටර්න්ජි ලැයිස්තුව විය.[365][366]
1961 සිට යුගෝස්ලාවියාවේ කොටසක් ලෙස ක්රොඒෂියාව යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයට තරඟ කළේය. තරඟයේදී යුගෝස්ලාවියාව ලබා ගත් පළමු සහ එකම ජයග්රහණය 1989 දී ක්රොඒෂියානු පොප් සංගීත කණ්ඩායමක් වන රීවා විසින් ලබා ගන්නා ලදී. 1993 තරඟයේදී එහි මංගල දර්ශනයේ සිට, ක්රොඒෂියාව 1996 සහ 1999 තරඟවලදී සිව්වන ස්ථාන දෙකක් සහ 2024 තරඟයේදී දෙවන ස්ථානයක් දිනා ගත් අතර, එය ස්වාධීන ජාතියක් ලෙස මේ දක්වා රටේ හොඳම ප්රතිඵලය සනිටුහන් කරයි.[367]
චිත්රපට කර්මාන්තය
[සංස්කරණය]ක්රොඒෂියාවේ චිත්රපට කර්මාන්තය කුඩා වන අතර රජය විසින් දැඩි ලෙස සහනාධාර ලබා දෙනු ලැබේ, ප්රධාන වශයෙන් සංස්කෘතික අමාත්යාංශය විසින් අනුමත කරන ලද ප්රදාන හරහා සහ චිත්රපට බොහෝ විට HRT විසින් සම-නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ.[368][369] ක්රොඒෂියානු සිනමාව වසරකට වෘත්තාන්ත චිත්රපට පහක් සහ දහයක් අතර ප්රමාණයක් නිෂ්පාදනය කරයි.[370] පුලා හි වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන ජාතික චිත්රපට සම්මාන උළෙල වන පුලා චිත්රපට උළෙල, ජාතික හා ජාත්යන්තර නිෂ්පාදන ඇතුළත් වඩාත්ම කීර්තිමත් චිත්රපට උළෙලයි.[371] 1972 දී ආරම්භ කරන ලද ඇනිමෙෆෙස්ට් සාග්රෙබ්, සජීවිකරණ චිත්රපට සඳහා කැප වූ කීර්තිමත් වාර්ෂික චිත්රපට උළෙලයි. ක්රොඒෂියානු චිත්රපට නිෂ්පාදකයින් විසින් කරන ලද පළමු ශ්රේෂ්ඨතම ජයග්රහණය වූයේ ඩුෂාන් වුකොටික් විසින් 1961 දී හොඳම සජීවිකරණ කෙටි චිත්රපටය සඳහා වූ ඇකඩමි සම්මානය එර්සැට්ස් (ක්රොඒෂියානු: Surogat) සඳහා දිනා ගැනීමයි.[372] ක්රොඒෂියානු චිත්රපට නිෂ්පාදක බ්රැන්කෝ ලුස්ටිග් ෂින්ඩ්ලර්ස් ලිස්ට් සහ ග්ලැඩියේටර් සඳහා හොඳම චිත්රපටය සඳහා ඇකඩමි සම්මාන දිනා ගත්තේය.[373] ඊට අමතරව, ක්රොඒෂියානු චිත්රපට නිෂ්පාදක නෙබොජ්සා ස්ලිජෙප්සෙවික් ඔහුගේ 2024 චිත්රපටය වන ද මෑන් හූ කුඩ් නොට් රිමේන් සයිලන්ට් (ක්රොඒෂියානු: Čovjek koji nije mogao šutjeti) සඳහා හොඳම සජීවී ක්රියාදාම කෙටි චිත්රපටය සඳහා වන කාණ්ඩයේ 97 වන ඇකඩමි සම්මාන සඳහා නම් කරන ලද අතර එය එම කාණ්ඩයේ පළමු ක්රොඒෂියානු නාමයෝජනා බවට පත් වූ අතර නිදහසින් පසු පළමු වරට සිදු විය.[374]
නිදහස ලැබීමට පෙර සහ ඉන් පසුව, ක්රොඒෂියාව ජාත්යන්තර රූගත කිරීම් නිෂ්පාදන අතර ජනප්රිය රූගත කිරීමේ ගමනාන්තයක් බවට පත්ව ඇති අතර, බොහෝ බ්ලොක්බස්ටර් චිත්රපට සහ රූපවාහිනී කතා මාලා ක්රොඒෂියාවේ රූගත කර ඇත: Game of Thrones, Star Wars: The Last Jedi, Dubrovnik හි Robin Hood, Speak No Evil, Season of the Witch and Titius in Istria, Infinity Pool in Šibenik, Canary Black, Hitman's Wife's Bodyguard, Sophie's Choice, Armour of God and Fiddler on the roof in Zagreb, Mamma Mia! Here We Go Again on Island of Vis, Succession on the Island of Korčula, Hercules, The Weekend Away, Bliss in Split, The Peacemaker සහ තවත් බොහෝ දේ.[375][376] ක්රොඒෂියාව ජාත්යන්තර රූගත කිරීමේ ස්ථානයක් බවට පත් වූයේ එහි ජෛව විවිධත්වය, සෑම දෘශ්ය අවශ්යතාවක්ම සපුරාලිය හැකි භූ දර්ශනයක් සහ ලාභදායී රූගත කිරීමේ පිරිවැයක් දැරීම නිසාය.[377][378] පසුගිය වසර 11 තුළ ක්රොඒෂියාවේ ජාත්යන්තර චිත්රපට සඳහා ව්යාපෘති 122 ක් ක්රියාත්මක වී ඇති අතර, ක්රොඒෂියාවේ රූගත කිරීම්වල කොටසක් ලෙස යුරෝ මිලියන 263 ක් වැය කර ඇති අතර එය පසුගිය වසරවලදී එහි පිහිටීම සඳහා ඇති ඉහළ ඉල්ලුම හේතුවෙන් වැඩි විය.[379]
ආහාර පිසීම
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියානු සාම්ප්රදායික ආහාර එක් කලාපයකින් තවත් කලාපයකට වෙනස් වේ. ඩල්මැටියාව සහ ඉස්ට්රියාව ඉතාලි සහ අනෙකුත් මධ්යධරණී ආහාරවල සූපශාස්ත්ර බලපෑම් ඇති අතර ඒවා විවිධ මුහුදු ආහාර, පිසූ එළවළු සහ පැස්ටා සහ ඔලිව් තෙල් සහ සුදුළූණු වැනි කුළුබඩු කැපී පෙනෙන ලෙස දක්වයි. ඔස්ට්රියානු, හංගේරියානු, තුර්කි සහ බෝල්කන් සූපශාස්ත්ර විලාසයන් මහාද්වීපික ආහාරවලට බලපෑම් කළේය. එම ප්රදේශයේ මස්, මිරිදිය මාළු සහ එළවළු කෑම ප්රමුඛ වේ.[380]
ක්රොඒෂියාවේ වයින් නිපදවන කලාප දෙකක් තිබේ. රටේ ඊසාන දෙසින් පිහිටි මහාද්වීපික, විශේෂයෙන් ස්ලාවෝනියාව, වාරික වයින්, විශේෂයෙන් සුදු වයින් නිෂ්පාදනය කරයි. උතුරු වෙරළ තීරයේ, ඉස්ට්රියානු සහ ක්ර්ක් වයින් අසල්වැසි ඉතාලියේ වයින් වලට සමාන වන අතර, ඩල්මැටියාවේ දකුණින්, මධ්යධරණී විලාසිතාවේ රතු වයින් සාමාන්ය වේ.[380] 2017 වන විට වාර්ෂික වයින් නිෂ්පාදනය ලීටර් මිලියන 72 ඉක්මවයි.[381] 18 වන සියවසේ අගභාගයේදී වඩාත් දැවැන්ත බියර් නිෂ්පාදනයක් සහ පරිභෝජනයක් ආරම්භ වන තෙක් ක්රොඒෂියාව පාහේ වයින් පරිභෝජනය කරන රටක් විය.[382]
ක්රොඒෂියාවේ මිචෙලින් තරුවක් සහිත අවන්හල් 11 ක් සහ මිචෙලින්ගේ සලකුණු කිහිපයක් දරන අවන්හල් 89 ක් ඇත.[383]
ක්රීඩා
[සංස්කරණය]
ක්රොඒෂියාව රෝම යුගයේ සිට පැවත එන ක්රීඩා පිළිබඳ දිගු සම්ප්රදායක් ඇති අතර, පසුව ජනප්රිය මධ්යකාලීන නයිට්වරුන්ගේ තරඟාවලි ඇත.[384] නූතන සංවිධානාත්මක ක්රීඩා 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී 1874 දී හ්ර්වාට්ස්කි සොකොල් වැනි ක්රීඩා සංගම් ආරම්භ කිරීමත් සමඟ ආරම්භ විය.[384] 20 වන සියවසේ මුල් භාගය වන විට, 1909 දී පිහිටුවන ලද ක්රොඒෂියානු ක්රීඩා සංගමය ඇතුළු බොහෝ ක්රීඩා සංවිධාන මතු විය.[385] ක්රොඒෂියානු ක්රීඩා සංවර්ධනය ඔලිම්පික් ව්යාපාරයට සමීපව සම්බන්ධ වී ඇති අතර, ෆ්රැන්ජෝ බුකාර් ක්රොඒෂියානු නිදහස සඳහා ක්රීඩා ප්රවර්ධනය කිරීමේදී ප්රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.[385] ක්රීඩාව පාසල් විෂය මාලාවේ කොටසක් වන අතර බොහෝ දරුවන් විෂය බාහිර ක්රියාකාරකම්වල නිරත වේ.[386] ක්රීඩා සංවර්ධනයට සහාය වීම සඳහා, ක්රොඒෂියාව 2019 දී ජාතික ක්රීඩා වැඩසටහන ක්රියාත්මක කළේය.[387] ක්රීඩා සඳහා අරමුදල් ලැබෙන්නේ රාජ්ය අයවැය, අනුග්රාහකත්වය සහ සාමාජික ගාස්තු මගිනි.[388] 1991 දී පිහිටුවන ලද ක්රොඒෂියානු ඔලිම්පික් කමිටුව ජාතික ක්රීඩා සංගම් 80 කට අධික සංඛ්යාවක් අධීක්ෂණය කරයි.[389]
ක්රොඒෂියාවේ වඩාත් ජනප්රිය ක්රීඩා වන්නේ පාපන්දු, පැසිපන්දු, අත්පන්දු සහ වෝටර් පෝලෝ ය.[384] ක්රීඩා සංගම් 12,500 ක් පමණ ඇති පාපන්දු වඩාත් ජනප්රිය ක්රීඩාව වන අතර, සමාජ ශාලා 1,500 ක් සහ ක්රීඩකයින් 110,000 ක් පමණ සත්කාරකත්වය දරයි, 1998 ලෝක කුසලානයේ ලෝකඩ, 2018 ලෝක කුසලානයේ රිදී සහ 2022 ලෝක කුසලානයේ තවත් ලෝකඩ ඇතුළු සැලකිය යුතු සන්ධිස්ථාන අත්කර ගනී.[384] 1992 සිට ක්රොඒෂියානුවන් ඔලිම්පික් උළෙලට සහභාගී වී ඇති අතර රන් පදක්කම් 20 ක් ඇතුළුව ඔලිම්පික් පදක්කම් 59 ක් දිනා ඇත.[390] ජාතික ටෙනිස් කණ්ඩායම ඩේවිස් කුසලාන ශූරතා දෙකක් දිනා ඇති අතර 2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී පිරිමි යුගල ඉසව්වෙන් රන් පදක්කමක් දිනා ඇත.[391] ජාතික හෑන්ඩ්බෝල් සහ වෝටර් පෝලෝ කණ්ඩායම් ද සාර්ථක වී ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම බහු ශූරතා සහ පදක්කම් ලබා ඇත.[392] ඔරු පැදීම ද සාර්ථක වී ඇති අතර, බහු ඔලිම්පික් සහ ලෝක ශූරතා පදක්කම් දිනා ඇත.[393] ජිම්නාස්ටික් ක්රීඩාවේදී, ක්රීඩක ක්රීඩිකාවන් යුරෝපීය සහ ලෝක ශූරතා තරඟාවලියේදී පදක්කම් දිනා ගනිමින් ඔවුන්ගේ සලකුණ තබා ඇත.[394]
ක්රොඒෂියාව 2009 ලෝක පිරිමි හෑන්ඩ්බෝල් ශූරතාවලිය, 2007 ලෝක මේස පන්දු ශූරතාවලිය, 2000 ලෝක ඔරු පැදීමේ ශූරතාවලිය, 1987 ගිම්හාන විශ්ව විද්යාලය, 1979 මධ්යධරණී ක්රීඩා උළෙල සහ 2000, 2018 සහ 2025 ලෝක පිරිමි හෑන්ඩ්බෝල් ශූරතාවලිය, 2024 පිරිමි යුරෝපීය වෝටර් පෝලෝ ශූරතාවලිය ඇතුළු යුරෝපීය ශූරතා කිහිපයක් සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දුන්නේය.
සටහන්
[සංස්කරණය]- ^ In the recognised minority languages of Croatia and the most spoken second languages:
- චෙක්: Chorvatská republika
- ජර්මන්: Republik Kroatien
- ප්රංශ: République de Croatie
- හංගේරියානු: Horvát Köztársaság
- ඉතාලි: Repubblica di Croazia
- Rusyn: Републіка Хорватія
- සර්බියානු: Република Хрватска
- Slovak: Chorvátska republika
- Slovene: Republika Hrvaška
- යුක්රේනියානු: Респу́бліка Хорва́тія
- ^ Apart from Croatian, counties have official regional languages that are used for official government business and commercially. The most notable minority languages in Croatia are Italian, Serbian and Hungarian. Other recognized minority languages include: Slovenian, German, Czech, Slovak, Ukrainian, Russian and Romani.
- ^ The writing system of Croatia is legally protected by the Croatian Parliament.
- ^
i/kroʊˈeɪʃə/, kroh-AY-shə; ක්රොඒෂියානු: Hrvatska, pronounced [xř̩ʋaːtskaː]
- ^ ක්රොඒෂියානු: Republika Hrvatska , IPA transcription of "Republika Hrvatska", pronounced [repǔblika xř̩ʋaːtskaː].
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "Share of Croats in Croatia increases as census results published". 22 September 2022.
- ^ "Hrvatska". Croatian Encyclopedia. Lexicographic Institute Miroslav Krleža. https://www.enciklopedija.hr/clanak/26390. ප්රතිෂ්ඨාපනය 2025-02-12.
- ^ "POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023". podaci.dzs.hr. 8 September 2023. සම්ප්රවේශය 2024-07-01.
- ^ සැකිල්ල:Croatian Census 2021
- ^ a b c d "World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Croatia)". imf.org. International Monetary Fund. 24 April 2025. සම්ප්රවේශය 2025-04-24.
- ^ "Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey". European Commission. සම්ප්රවේශය 2023-09-03.
- ^ "Human Development Report 2025" (PDF). United Nations Development Programme. 6 May 2025. 2025-05-06 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 2025-05-06.
- ^ "Hrvatski sabor – Povijest". 2018-03-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2018-03-10.
- ^ "IMF World Economic Outlook". සම්ප්රවේශය 2023-04-14.
- ^ "Croatia tourist arrivals 2022". Statista (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2023-11-05.
- ^ "International tourism, The World Bank". 2023-04-14 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2023-04-14.
- ^ "Condé Nast Traveler, Top Countries in the World". සම්ප්රවේශය 2023-04-14.
- ^ "U.S. Department of State factsheet". සම්ප්රවේශය 2023-04-24.
- ^ Gluhak, Alemko (1993). Hrvatski etimološki rječnik [Croatian Etymological Dictionary] (කෝඒෂියානු බසින්). August Cesarec. ISBN 953-162-000-8.
- ^ Matasović, Ranko (2019), "Ime Hrvata" (in hr), Jezik (Croatian Philological Society) (Zagreb) 66 (3): 81–97, https://hrcak.srce.hr/228825?lang=en
- ^ Fučić, Branko (September 1971). "Najstariji hrvatski glagoljski natpisi" [The Oldest Croatian Glagolitic Inscriptions]. Slovo (කෝඒෂියානු බසින්). 21. Old Church Slavonic Institute: 227–254. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ "Kulturna kronika: Dvanaest hrvatskih stoljeća". Vijenac (කෝඒෂියානු බසින්) (291). Zagreb: Matica hrvatska. 28 April 2005. සම්ප්රවේශය 2019-06-10.
- ^ a b Mužić 2007, පිටු අංක: 195–198.
- ^ Mužić 2007, පිටු අංකය: 27.
- ^ Mužić 2007, පිටු අංකය: 171.
- ^ Salopek, Igor (December 2010). "Krapina Neanderthal Museum as a Well of Medical Information". Acta medico-historica Adriatica. 8 (2). Hrvatsko znanstveno društvo za povijest zdravstvene kulture: 197–202. ISSN 1334-4366. PMID 21682056. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ Težak-Gregl, Tihomila (April 2008). "Study of the Neolithic and Eneolithic as reflected in articles published over the 50 years of the journal Opuscula archaeologica". Opvscvla Archaeologica Radovi Arheološkog Zavoda. 30 (1). University of Zagreb, Faculty of Philosophy, Archaeological Department: 93–122. ISSN 0473-0992. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ Balen, Jacqueline (December 2005). "The Kostolac horizon at Vučedol". Opvscvla Archaeologica Radovi Arheološkog Zavoda. 29 (1). University of Zagreb, Faculty of Philosophy, Archaeological Department: 25–40. ISSN 0473-0992. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ Težak-Gregl, Tihomila (December 2003). "Prilog poznavanju neolitičkih obrednih predmeta u neolitiku sjeverne Hrvatske" [A Contribution to Understanding Neolithic Ritual Objects in the Northern Croatia Neolithic]. Opvscvla Archaeologica Radovi Arheološkog Zavoda (කෝඒෂියානු බසින්). 27 (1). University of Zagreb, Faculty of Philosophy, Archaeological Department: 43–48. ISSN 0473-0992. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ Potrebica, Hrvoje; Dizdar, Marko (July 2002). "Prilog poznavanju naseljenosti Vinkovaca i okolice u starijem željeznom dobu" [A Contribution to Understanding Continuous Habitation of Vinkovci and its Surroundings in the Early Iron Age]. Prilozi Instituta Za Arheologiju U Zagrebu (කෝඒෂියානු බසින්). 19 (1). Institut za arheologiju: 79–100. ISSN 1330-0644. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ Wilkes, John (1995). The Illyrians. Oxford, UK: Wiley-Blackwell. p. 114. ISBN 978-0-631-19807-9. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
... in the early history of the colony settled in 385 BC on the island Pharos (Hvar) from the Aegean island Paros, famed for its marble. In traditional fashion they accepted the guidance of an oracle, ...
- ^ Wilkes, John (1995). The Illyrians. Oxford, UK: Wiley-Blackwell. p. 115. ISBN 978-0-631-19807-9. සම්ප්රවේශය 2012-04-03.
The third Greek colony known in this central sector of the Dalmatian coast was Issa, on the north side of the island Vis.
- ^ Gibbon, Edward; John Bagnell Bury; Boorstin, Daniel J. (1995). The Decline and Fall of the Roman Empire. New York: Modern Library. p. 335. ISBN 978-0-679-60148-7. සම්ප්රවේශය 2011-10-27.
- ^ J. B. Bury (1923). History of the later Roman empire from the death of Theodosius I. to the death of Justinian. Macmillan Publishers. p. 408. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ Andrew Archibald Paton (1861). Researches on the Danube and the Adriatic. Trübner. pp. 218–219. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ Heršak, Emil; Nikšić, Boris (September 2007). "Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje)" [Croatian Ethnogenesis: A Review of Component Stages and Interpretations (with Emphasis on Eurasian/Nomadic Elements)]. Migracijske i Etničke Teme (කෝඒෂියානු බසින්). 23 (3). Institute for Migration and Ethnic Studies: 251–268. ISSN 1333-2546.
- ^ Katičić, Radoslav (1989). "Ivan Mužić o podrijetlu Hrvata". Starohrvatska Prosvjeta (කෝඒෂියානු බසින්). III (19): 243–270. ISSN 0351-4536.
- ^ Goldstein 1999, පිටු අංකය: 13.
- ^ Birin, Ante (January 2015). "Pregled političke povijesti Hrvata u ranome srednjem vijeku". Nova Zraka U Europskom Svjetlu – Hrvatske Zemlje U Ranome Srednjem Vijeku (Oko 550 – Oko 1150) (කෝඒෂියානු බසින්): 40. 2023-04-04 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2025-12-15 – via Academia.edu.
- ^ Bilogrivić, Goran (2018). "Carolingian Weapons and the Problem of Croat Migration and Ethnogenesis". In Danijel Dzino; Ante Milošević; Trpimir Vedriš (eds.). Migration, Integration and Connectivity on the Southeastern Frontier of the Carolingian Empire. Brill. pp. 86–99. doi:10.1163/9789004380134_007. ISBN 978-90-04-38013-4. S2CID 165889390.
- ^ Dzino, Danijel (2010). Becoming Slav, Becoming Croat: Identity Transformations in Post-Roman and Early Medieval Dalmatia. BRILL. pp. 175, 179–182. ISBN 9789004186460.
- ^ Belošević, Janko (2000). "Razvoj i osnovne značajke starohrvatskih grobalja horizonta 7.-9. stoljeća na povijesnim prostorima Hrvata". Radovi (කෝඒෂියානු බසින්). 39 (26): 71–97. doi:10.15291/radovipov.2231. ISSN 0352-6712.
- ^ Fabijanić, Tomislav (2013). "14C date from early Christian basilica gemina in Podvršje (Croatia) in the context of Slavic settlement on the eastern Adriatic coast". The early Slavic settlement of Central Europe in the light of new dating evidence. Wroclaw: Institute of Archaeology and Ethnology of the Polish Academy of Sciences. pp. 251–260. ISBN 978-83-63760-10-6.
- ^ Bekić, Luka (2016). Rani srednji vijek između Panonije i Jadrana: ranoslavenski keramički i ostali arheološki nalazi od 6. do 8. stoljeća [Early medieval between Pannonia and the Adriatic: early Slavic ceramic and other archaeological finds from the sixth to eighth century] (කෝඒෂියානු and ඉංග්රීසි බසින්). Pula: Arheološki muzej Istre. pp. 101, 119, 123, 138–140, 157–162, 173–174, 177–179. ISBN 978-953-8082-01-6.
- ^ Mužić 2007, පිටු අංක: 157–160.
- ^ Budak 2018, පිටු අංක: 178–185.
- ^ Budak 2018, පිටු අංක: 144–145.
- ^ Ivandija, Antun (April 1968). "Pokrštenje Hrvata prema najnovijim znanstvenim rezultatima" [Christianization of Croats according to the most recent scientific results]. Bogoslovska smotra (කෝඒෂියානු බසින්). 37 (3–4). University of Zagreb, Catholic Faculty of Theology: 440–444. ISSN 0352-3101.
- ^ Živković, Tibor (2013a). "On the Baptism of the Serbs and Croats in the Time of Basil I (867–886)" (PDF). Studia Slavica et Balcanica Petropolitana (1): 33–53.
- ^ Mužić 2007, පිටු අංක: 169–170.
- ^ Budak 2018, පිටු අංක: 106.
- ^ Brković, Milko (2001). "Diplomatička analiza papinskih pisama druge polovice IX. stoljeća destinatarima u Hrvatskoj" [The Papal Letters of the second half of the IXth Century to addressees in Croatia]. Radovi (කෝඒෂියානු බසින්) (43). Zadar: HAZU: 29–44.
- ^ Posavec, Vladimir (March 1998). "Povijesni zemljovidi i granice Hrvatske u Tomislavovo doba" [Historical maps and borders of Croatia in age of Tomislav]. Radovi Zavoda Za Hrvatsku Povijest (කෝඒෂියානු බසින්). 30 (1): 281–290. ISSN 0353-295X. සම්ප්රවේශය 2011-10-16.
- ^ Margetić, Lujo (January 1997). "Regnum Croatiae et Dalmatiae u doba Stjepana II" [Regnum Croatiae et Dalmatiae in age of Stjepan II]. Radovi Zavoda Za Hrvatsku Povijest (කෝඒෂියානු බසින්). 29 (1): 11–20. ISSN 0353-295X. සම්ප්රවේශය 2011-10-16.
- ^ a b Heka, Ladislav (October 2008). "Hrvatsko-ugarski odnosi od sredinjega vijeka do nagodbe iz 1868. s posebnim osvrtom na pitanja Slavonije" [Croatian-Hungarian relations from the Middle Ages to the Compromise of 1868, with a special survey of the Slavonian issue]. Scrinia Slavonica (කෝඒෂියානු බසින්). 8 (1). Hrvatski institut za povijest – Podružnica za povijest Slavonije, Srijema i Baranje: 152–173. ISSN 1332-4853. සම්ප්රවේශය 2011-10-16.
- ^ a b c d "Povijest saborovanja" [History of parliamentarism] (කෝඒෂියානු බසින්). Sabor. 2010-12-02 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2010-10-18.
- ^ Font 2005, පිටු අංකය: 17.
- ^ a b c d e Frucht 2005, පිටු අංක: 422–423.
- ^ Lane 1973, පිටු අංකය: 409.
- ^ "Povijest Gradišćanskih Hrvatov" [History of Burgenland Croats] (කෝඒෂියානු බසින්). Croatian Cultural Association in Burgenland. 2012-11-14 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Valentić, Mirko (30 October 1990). "TURSKI RATOVI i HRVATSKA DIJASPORA u XVI. STOLJEĆU". Senjski Zbornik: Prilozi Za Geografiju, Etnologiju, Gospodarstvo, Povijest I Kulturu (කෝඒෂියානු බසින්). 17 (1): 45–60. ISSN 0582-673X.
- ^ "Povijest saborovanja". Hrvatski sabor (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2020-05-30.
- ^ Adkins & Adkins 2008, පිටු අංක: 359–362.
- ^ Nicolson, Harold (2000). The Congress of Vienna: A Study in Allied Unity: 1812–1822. Grove Press. p. 180. ISBN 978-0-8021-3744-9. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Stančić, Nikša (February 2009). "Hrvatski narodni preporod – ciljevi i ostvarenja" [Croatian National Revival – goals and achievements]. Cris: Časopis Povijesnog društva Križevci (කෝඒෂියානු බසින්). 10 (1): 6–17. ISSN 1332-2567. සම්ප්රවේශය 2011-10-07.
- ^ Čuvalo, Ante (December 2008). "Josip Jelačić – Ban of Croatia". Review of Croatian History. 4 (1). Croatian Institute of History: 13–27. ISSN 1845-4380. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ "Constitution of Union between Croatia-Slavonia and Hungary". H-net.org. සම්ප්රවේශය 2010-05-16.
- ^ Heka, Ladislav (December 2007). "Hrvatsko-ugarska nagodba u zrcalu tiska" [Croatian-Hungarian compromise in light of press clips]. Zbornik Pravnog Fakulteta Sveučilišta u Rijeci (කෝඒෂියානු බසින්). 28 (2). University of Rijeka: 931–971. ISSN 1330-349X. සම්ප්රවේශය 2012-04-10.
- ^ Dubravica, Branko (January 2002). "Političko-teritorijalna podjela i opseg civilne Hrvatske u godinama sjedinjenja s vojnom Hrvatskom 1871–1886" [Political and territorial division and scope of civilian Croatia in the period of unification with the Croatian military frontier 1871–1886]. Politička Misao (කෝඒෂියානු බසින්). 38 (3). University of Zagreb, Faculty of Political Sciences: 159–172. ISSN 0032-3241. සම්ප්රවේශය 2012-06-20.
- ^ Polatschek, Max (1989). Franz Ferdinand: Europas verlorene Hoffnung (ජර්මන් බසින්). Amalthea. p. 231. ISBN 978-3-85002-284-2. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Tucker, Spencer; Priscilla Mary Roberts (2005). World War I: encyclopedia, Volume 1. ABC-CLIO. p. 1286. ISBN 978-1-85109-420-2.
- ^ "Parlamentarni izbori u Brodskom kotaru 1923. godine" [Parliamentary Elections in the Brod District in 1932]. Scrinia Slavonica (කෝඒෂියානු බසින්). 3 (1). Croatian Institute of History – Slavonia, Syrmium and Baranya history branch: 452–470. November 2003. ISSN 1332-4853. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Begonja, Zlatko (November 2009). "Ivan Pernar o hrvatsko-srpskim odnosima nakon atentata u Beogradu 1928. godine" [Ivan Pernar on Croatian-Serbian relations after 1928 Belgrade assassination]. Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru (කෝඒෂියානු බසින්) (51). Croatian Academy of Sciences and Arts: 203–218. ISSN 1330-0474. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Job, Cvijeto (2002). Yugoslavia's ruin: the bloody lessons of nationalism, a patriot's warning. Rowman & Littlefield. p. 9. ISBN 978-0-7425-1784-4. සම්ප්රවේශය 2011-10-27.
- ^ Klemenčič & Žagar 2004, පිටු අංක: 121–123.
- ^ Klemenčič & Žagar 2004, පිටු අංක: 153–156.
- ^ Tomasevich 2001, පිටු අංකය: 337.
- ^ Tomasevich 2001, පිටු අංකය: 272.
- ^ a b Klemenčič & Žagar 2004, පිටු අංකය: 184.
- ^ a b "koncentracijski logori". සම්ප්රවේශය 2021-02-16.
- ^ Goldstein 1999, පිටු අංකය: 138.
- ^ Hoare, Marko Attila (1 December 2003). "Genocide in the former Yugoslavia: a critique of left revisionism's denial (full version)". Journal of Genocide Research. 5 (4): 543–563. doi:10.1080/1462352032000149495. ISSN 1462-3528. S2CID 145169670.
- ^ Tomasevich 2001, පිටු අංකය: 744.
- ^ Kozlica, Ivan (2012). Krvava Cetina [Bloody Cetina] (කෝඒෂියානු බසින්). Zagreb: Hrvatski centar za ratne žrtve. p. 155. ISBN 978-953-57409-0-2.
- ^ Predoević, Petra (2007). "Operacija Braunschweig", Klepsidra. Rijeka: Udruga studenata povijesti "Malleus". pp. 105–129.
- ^ Dragutin Pavličević, Povijest Hrvatske, Naklada Pavičić, Zagreb, 2007. ISBN 978-953-6308-71-2, str. 441–442.
- ^ Pavličević, Dragutin (2007). Povijest Hrvatske. Naklada Pavičić. pp. 441–442. ISBN 978-953-6308-71-2.
- ^ Vipotnik, Matea (22 June 2011). "Josipović: Antifašizam je duhovni otac Domovinskog rata" [Josipović: Anti-Fascism is a Spiritual Forerunner of the Croatian War of Independence]. Večernji list (කෝඒෂියානු බසින්). 2013-05-17 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ a b Hoare, Marko Attila (2011). "The Partisans and the Serbs". In Ramet, Sabrina P.; Listhaug, Ola (eds.). Serbia and the Serbs in World War Two. London, England: Palgrave Macmillan. p. 207. ISBN 978-0-230-34781-6.
- ^ Hoare, Marko Attila (2002). "Whose is the partisan movement? Serbs, Croats and the legacy of a shared resistance". The Journal of Slavic Military Studies. 15 (4). Informa UK Limited: 30. doi:10.1080/13518040208430537. ISSN 1351-8046. S2CID 145127681.
- ^ Karakaš Obradov Marica (December 2008). "Saveznički zračni napadi na Split i okolicu i djelovanje Narodne zaštite u Splitu tijekom Drugog svjetskog rata" [Allied aerial attacks on Split and its surrounding and Civil Guard activity in Split during the World War II]. Historijski Zbornik (කෝඒෂියානු බසින්). 61 (2). Društvo za hrvatsku povjesnicu: 323–349. ISSN 0351-2193. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Bracewell, C.W.; Lampe, John R. "Croatia – World War II | Britannica". Encyclopædia Britannica (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2022-11-05.
- ^ Goldstein 1999, පිටු අංකය: 158.
- ^ Maurović, Marko (May 2004). "Josip protiv Josifa" [Josip vs. Iosif]. Pro Tempore – Časopis Studenata Povijesti (කෝඒෂියානු බසින්) (1). Klub studenata povijesti ISHA: 73–83. ISSN 1334-8302. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ "Predsjednik Sabora Luka Bebić na obilježavanju 64. obljetnice pobjede nad fašizmom i 65. obljetnice trećeg zasjedanja ZAVNOH-a u Topuskom" [Speaker of the Parliament, Luka Bebić, at celebration of the 64th anniversary of the victory over fascism and the 65th anniversary of the 3rd session of the ZAVNOH session in Topusko] (කෝඒෂියානු බසින්). Sabor. 9 May 2009. 2012-01-19 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Žerjavić, Vladimir (1995). "Demografski i ratni gubici Hrvatske u Drugom svjetskom ratu i poraću" [Demographic and War Losses of Croatia in the World War Two and in the Postwar Period]. Journal of Contemporary History (කෝඒෂියානු බසින්). 27 (3). Zagreb: 551.
- ^ Žerjavić 1992, පිටු අංකය: 159.
- ^ Kočović 1985, පිටු අංකය: 173.
- ^ Žerjavić 1993b, පිටු අංක: 640–641.
- ^ Kočović 1985, පිටු අංකය: 126.
- ^ Geiger 2012, පිටු අංක: 117–118.
- ^ Šute, Ivica (April 1999). "Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika – Građa za povijest Deklaracije" [Declaration on the Status and Name of the Croatian Standard Language – Declaration History Articles]. Radovi Zavoda Za Hrvatsku Povijest (කෝඒෂියානු බසින්). 31 (1): 317–318. ISSN 0353-295X.
- ^ Vurušić, Vlado (6 August 2009). "Heroina Hrvatskog proljeća" [Heroine of the Croatian Spring]. Jutarnji list (කෝඒෂියානු බසින්). 2012-08-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ Rich, Roland (1993). "Recognition of States: The Collapse of Yugoslavia and the Soviet Union". European Journal of International Law. 4 (1): 36–65. doi:10.1093/oxfordjournals.ejil.a035834. සම්ප්රවේශය 2011-10-18.
- ^ Mišur, Ivo (2018). "Uloga političke emigracije iz NDH u događanjima na Bliskom istoku 1947–1964" (PDF). Gračanički glasnik – časopis za kulturnu historiju. XXIII (46): 49–60.
- ^ Frucht 2005, පිටු අංකය: 433.
- ^ "Leaders of a Republic in Yugoslavia Resign". The New York Times. Reuters. 12 January 1989. 2012-11-06 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2010-02-07.
- ^ Pauković, Davor (1 June 2008). "Posljednji kongres Saveza komunista Jugoslavije: uzroci, tijek i posljedice raspada" [Last Congress of the League of Communists of Yugoslavia: Causes, Consequences and Course of Dissolution]. Časopis za Suvremenu Povijest (කෝඒෂියානු බසින්). 1 (1). Centar za politološka istraživanja: 21–33. ISSN 1847-2397. සම්ප්රවේශය 2010-12-11.
- ^ Magas, Branka (13 December 1999). "Obituary: Franjo Tudjman". The Independent. 2012-11-10 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ Sudetic, Chuck (2 October 1990). "Croatia's Serbs Declare Their Autonomy". The New York Times. 2012-11-12 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2010-12-11.
- ^ Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States. Routledge. 1998. pp. 272–278. ISBN 978-1-85743-058-5. සම්ප්රවේශය 2010-12-16.
- ^ Sudetic, Chuck (26 June 1991). "2 Yugoslav States Vote Independence To Press Demands". The New York Times. 2012-11-10 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2010-12-12.
- ^ "Ceremonial session of the Croatian Parliament on the occasion of the Day of Independence of the Republic of Croatia". Official web site of the Croatian Parliament. Sabor. 7 October 2004. 2012-03-14 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2012-07-29.
- ^ Sudetic, Chuck (4 November 1991). "Army Rushes to Take a Croatian Town". The New York Times. 2012-07-29 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2012-07-29.
- ^ "Croatia Clashes Rise; Mediators Pessimistic". The New York Times. 19 December 1991. 2012-11-15 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2012-07-29.
- ^ Powers, Charles T. (1 August 1991). "Serbian Forces Press Fight for Major Chunk of Croatia". Los Angeles Times. 2012-05-16 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2012-07-29.
- ^ "Utjecaj srbijanske agresije na stanovništvo Hrvatske". Index.hr. 11 December 2003. සම්ප්රවේශය 2015-09-12.
- ^ "SUMMARY OF JUDGEMENT FOR MILAN MARTIĆ". 2007-12-15 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2019-08-28.
- ^ a b "Croatia marks 25 years since war with tolerance message". Al Jazeera. 5 August 2020.
- ^ Goldstein 1999, පිටු අංකය: 233.
- ^ Bassiouni, Mahmoud Cherif; Manikas, Peter (1996). The Law of the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia. Transnational Publishers. p. 86. ISBN 978-1-57105-004-5.
- ^ Allen 1996, පිටු අංකය: 46.
- ^ Kinzer, Stephen (24 December 1991). "Slovenia and Croatia Get Bonn's Nod". The New York Times. 2012-06-20 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2012-07-29.
- ^ Montgomery, Paul L. (23 May 1992). "3 Ex-Yugoslav Republics Are Accepted into U.N." The New York Times. 2012-11-11 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2012-07-29.
- ^ Murphy, Dean E. (8 August 1995). "Croats Declare Victory, End Blitz". Los Angeles Times. 2012-10-12 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2010-12-18.
- ^ "Officials Issue Messages for Victory and Homeland Thanksgiving Day". total-croatia-news.com (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). 4 August 2019. 2023-04-05 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2019-08-04.
- ^ Prodger, Matt (5 August 2005). "Evicted Serbs remember Storm". BBC News. 2012-10-23 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- ^ Janine Natalya Clark (2014). International Trials and Reconciliation: Assessing the Impact of the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia. London: Routledge. p. 28. ISBN 978-1-317-97475-8.
- ^ Krasniqi, Gëzim; Stjepanovic, Dejan, eds. (2017). Uneven Citizenship: Minorities and Migrants in the Post-Yugoslav Space. Routledge. p. 1976. ISBN 978-1-317-38933-0.
- ^ Hedges, Chris (16 January 1998). "An Ethnic Morass Is Returned to Croatia". The New York Times. 2013-05-18 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2010-12-18.
- ^ "Presidents apologise over Croatian war". BBC News. BBC. 10 September 2003. සම්ප්රවේශය 2010-02-07.
- ^ "Serbia to respond to Croatian genocide charges with countersuit at ICJ". Southeast European Times. 20 November 2008. සම්ප්රවේශය 2010-02-07.
- ^ "UN to hear Croatia genocide claim against Serbia". Tehran Times. 19 November 2008. 2011-06-14 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2010-02-07.
- ^ Puljiz, Vlado; Bežovan, Gojko; Matković, Teo; Šućur, dr Zoran; Zrinščak, Siniša (2008). Socijalna politika Hrvatske (කෝඒෂියානු බසින්). Zagreb: Pravni fakultet u Zagrebu. pp. 43–52. ISBN 978-953-97320-9-5.
- ^ "22 December – Christmas Constitution – the first Constitution of the independent Republic of Croatia". sabor.hr. සම්ප්රවේශය 2023-06-27.
- ^ "History and Development of Croatian Constitutional Judicature – Constitutional Court of the Republic of Croatia". usud.hr.
- ^ "Partnerstvo za mir – Hrvatska enciklopedija". enciklopedija.hr.
- ^ "MVEP • Svjetska trgovinska organizacija (WTO)". mvep.hr.
- ^ "Kronologija: Težak put od priznanja do kucanja na vrata EU – Jutarnji List". jutarnji.hr (ඉංග්රීසි බසින්). 2 October 2006. සම්ප්රවේශය 2020-05-30.
- ^ "Kada je i kome Republika Hrvatska podnijela zahtjev za članstvo u Europskoj uniji?". uprava.gov.hr.
- ^ "Kako je izgledao put Republike Hrvatske ka punopravnom članstvu u Europskoj uniji?". uprava.gov.hr. සම්ප්රවේශය 2020-05-30.
- ^ "Evo kako je izgledao hrvatski put prema EU!". Dnevnik.hr (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2020-05-30.
- ^ Goldstein, Ivo. Povijest Hrvatske 1945–2011. 3. svezak. EPH Media d.o.o.
- ^ "Membership of the Republic of Croatia in the UN Security Council 2008–2009". Ministry of Foreign Affairs and European Integration (Croatia). 2013-01-07 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-09-24.
- ^ "Hrvatska postala članica NATO saveza". Dnevnik.hr (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2020-05-30.
- ^ "Et tu, Zagreb?". The Economist. 6 March 2011.
- ^ "Pogledajte sve snimke sa suđenja Sanaderu". Dnevnik.hr. 28 October 2011. සම්ප්රවේශය 2011-12-10.
- ^ "Predsjednik Josipović raspisao izbore!". Odluka2011.dnevnik.hr. 31 October 2011. 2011-12-03 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-12-10.
- ^ "EU closes accession negotiations with Croatia". European Commission. 30 June 2011. සම්ප්රවේශය 2011-09-24.
- ^ "Croatia signs EU accession treaty". European Union. 9 December 2011. 2012-01-23 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-12-12.
- ^ "Croatia voters back EU membership". BBC News. 1 June 2018.
- ^ "Šenada Šelo Šabić, Croatia's response to the refugee crisis, European Expression, Issue 100, 2016" (PDF). 2022-10-09 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
- ^ "Andrej Plenković – O meni". andrejplenkovic.hr. සම්ප්රවේශය 2020-12-17.
- ^ "Održana svečanost prisege predsjednika Republike Hrvatske Zorana Milanovića". Predsjednik Republike Hrvatske – Zoran Milanović (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "The OECD and South East Europe". OECD.org. සම්ප්රවේශය 2023-06-27.
- ^ "OECD membership means benefits for citizens, higher living standard". Ministry of Foreign and European Affairs. සම්ප්රවේශය 2023-06-27.
- ^ "Croatia's accession to the OECD is progressing faster than expected". Ministry of Foreign and European Affairs. සම්ප්රවේශය 2023-06-27.
- ^ "OECD još jedan instrument za unaprjeđenje reformskih procesa, članstvo će nas učiniti još boljom i kvalitetnijom zemljom". GOV.hr (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2023-06-27.
- ^ "Euro and Schengen: Croatia joins the Euro and Schengen areas". European Commission. සම්ප්රවේශය 2023-06-27.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 44.
- ^ "Croatia opens long-awaited bridge bypassing Bosnia" (ඉංග්රීසි බසින්). Al Jazeera. සම්ප්රවේශය 2022-07-26.
- ^ a b c "Croatia". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 2025-06-04.
- ^ Matas, Mate (18 December 2006). "Raširenost krša u Hrvatskoj" [Presence of Karst in Croatia]. geografija.hr (කෝඒෂියානු බසින්). Croatian Geographic Society. 2012-06-09 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-18.
- ^ "The best national parks of Europe". BBC. 28 June 2011. 2012-07-01 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2011-10-11.
- ^ a b 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 40.
- ^ "Najviša izmjerena temperatura zraka u Hrvatskoj za razdoblje od kada postoje meteorološka motrenja". Klima.hr (කෝඒෂියානු බසින්). Croatian Meteorological and Hydrological Service. 21 July 2017. 2017-08-02 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2017-08-01.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 41.
- ^ "Biodiversity-rich Croatia becomes 33rd full EEA member country — European Environment Agency" (ඉංග්රීසි බසින්). European Environment Agency. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "EU 2020 HR". eu2020.hr. 2023-04-04 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne; Hedao, Prashant; Noss, Reed; Hansen, Matt; Locke, Harvey; Ellis, Erle C; Jones, Benjamin; Barber, Charles Victor; Hayes, Randy; Kormos, Cyril; Martin, Vance; Crist, Eileen; Sechrest, Wes; Price, Lori; Baillie, Jonathan E. M.; Weeden, Don; Suckling, Kierán; Davis, Crystal; Sizer, Nigel; Moore, Rebecca; Thau, David; Birch, Tanya; Potapov, Peter; Turubanova, Svetlana; Tyukavina, Alexandra; de Souza, Nadia; Pintea, Lilian; Brito, José C.; Llewellyn, Othman A.; Miller, Anthony G.; Patzelt, Annette; Ghazanfar, Shahina A.; Timberlake, Jonathan; Klöser, Heinz; Shennan-Farpón, Yara; Kindt, Roeland; Lillesø, Jens-Peter Barnekow; van Breugel, Paulo; Graudal, Lars; Voge, Maianna; Al-Shammari, Khalaf F.; Saleem, Muhammad (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
- ^ a b c d e Radović, Jasminka; Čivić, Kristijan; Topić, Ramona, eds. (2006). Biodiversity of Croatia (PDF). State Institute for Nature Protection, Ministry of Culture (Croatia). ISBN 953-7169-20-0. 2022-10-09 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ "Venue". 6th Dubrovnik Conference on Sustainable Development of Energy, Water and Environment Systems. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ a b c "Political Structure". Government of Croatia. 6 May 2007. 2013-09-05 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ "Members of the Government". Government of Croatia. 2013-06-04 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ "About the Parliament". Sabor. 2016-07-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ "Members of the 6th Parliament". Sabor. 2016-07-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ "Overview of EU–Croatia relations". Delegation of the European Union to the Republic of Croatia. 2012-03-26 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ "Ustavne odredbe" [Provisions of the Constitution] (කෝඒෂියානු බසින්). Croatian Supreme Court. 21 May 2010. සම්ප්රවේශය 2011-10-14.
- ^ "Zakon o sudovima". narodne-novine.nn.hr.
- ^ "Državno odvjetništvo Republike Hrvatske". dorh.hr.
- ^ "SOA – Security-intelligence system of the Republic of Croatia". soa.hr. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ Graaff, Bob de; Nyce, James M. (2 August 2016). Handbook of European Intelligence Cultures (ඉංග්රීසි බසින්). Rowman & Littlefield. p. 73. ISBN 978-1-4422-4942-4.
- ^ "MVEP • Date of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations". mvep.hr. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "MVEP • Diplomatski protokol". mvep.hr (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "MVEP • Godišnje financijsko izvješće za 2019. godinu". mvep.hr. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "Foreign Policy Aims". Ministry of Foreign Affairs and European Integration (Croatia). 2012-01-27 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-09-24.
- ^ "Overview of Croatia's Border Disputes with BiH, Montenegro, Serbia, Slovenia, Liberland". total-croatia-news.com. 22 January 2017. සම්ප්රවේශය 2019-01-01.
- ^ Steven Lee Myers (5 April 2008). "Bush Champions Expansive Mission for NATO". The New York Times. සම්ප්රවේශය 2011-09-24.
- ^ "Nato welcomes Albania and Croatia". BBC News. 1 April 2009. සම්ප්රවේශය 2011-09-24.
- ^ "Croatia begins new euro and Schengen zone era". BBC News. 1 January 2023. සම්ප්රවේශය 2023-01-01.
- ^ "Hrvatska manjina u Republici Srbiji". hrvatiizvanrh.gov.hr. Središnji državni ured za Hrvate izvan Republike Hrvatske (Central State Office for Croats Outside the Republic of Croatia).
- ^ "Statement by the Presidency of the Croatian Academy of Sciences and Arts regarding the Bunjevci Croats" (PDF). info.hazu.hr. Glasnik HAZU. 2014. p. 53.
The Presidency of the Croatian Academy of Sciences and Arts, in a session held on 12 September 2014, made the following statement explaining that the Bunjevci Croats form an integral part of the Croatian national corpus. The Presidency of the Croatian Academy of Sciences and Arts, one of the fundamental institutions of the Croatian nation and of all the citizens of the Republic of Croatia, among the roles of which belongs the preservation of national identity, made the following statement in a session held on 12 September 2014: The Bunjevci, a Croatian ethnic group, are made up of three branches: the Dalmatian-Herzegovinian branch; the Primorje-Lika branch; and the Danube Region branch. Not encroaching on the right of any individual to express their national affiliation based on their origin, history, traditional culture, customs and language – the western new-Štokavian and Ikavian – the Bunjevci Croats form an integral part of the Croatian national corpus.
- ^ "Hrvatska manjina u inozemstvu". hrvatiizvanrh.gov.hr.
- ^ a b "Chain of Command in the CAF". Croatian Ministry of Defence. සම්ප්රවේශය 2012-07-02.
- ^ "SIPRI Military Expenditure Database". Stockholm International Peace Research Institute. 2010-03-28 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-09-09.
- ^ Jelovac, Milan (23 January 2001). "Vojni rok u Hrvatskoj kraći, nego drugdje u Europi i NATO-u". Vjesnik (කෝඒෂියානු බසින්). 2012-01-27 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-09-09.
- ^ "Croatia". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 2025-06-04.
- ^ Nova, Redazione Agenzia (16 August 2024). "Croatia: the Minister of Defense announces that compulsory conscription will return into force from 2025". Agenzia Nova (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2024-08-20.
- ^ "Another European country to reintroduce compulsory military draft as tensions soar". The Independent (ඉංග්රීසි බසින්). 19 August 2024. සම්ප්රවේශය 2024-08-20.
- ^ "Hrvatska u najviše misija UN-a". NACIONAL.HR (කෝඒෂියානු බසින්). 28 June 2019. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "GODIŠNJE IZVJEŠĆE O OBRANI za 2019. – podnositeljica: Vlada Republike Hrvatske". Hrvatski sabor (කෝඒෂියානු බසින්). 3 September 2020. 2023-02-18 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "Godišnje izvješće o obrani za 2019" (කෝඒෂියානු බසින්). Vlada Republike Hrvatske. 3 September 2020. p. 95.
- ^ "Izvješće obavijeno tajnom: Prošla je godina za hrvatsku vojnu industriju bila najlošija u proteklih pet, pa i više" (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ Franičević, Mile (6 March 2011). "Hrvatski izvoz oružja i opreme lani narastao na 650 milijuna kuna". Vjesnik (කෝඒෂියානු බසින්). 2012-04-04 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-09-09.
- ^ "2024 Global Peace Index" (PDF). සම්ප්රවේශය 20 November 2025.
- ^ Mandić, Oleg (1952). "O nekim pitanjima društvenog uređenja Hrvatske u srednjem vijeku" [On some issues of social system of Croatia in the Middle Ages] (PDF). Historijski Zbornik (කෝඒෂියානු බසින්). 5 (1–2). Školska knjiga: 131–138. 2019-08-08 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-09-09.
- ^ Frucht 2005, පිටු අංකය: 429.
- ^ Biondich 2000, පිටු අංකය: 11.
- ^ "Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj" [Territories of Counties, Cities and Municipalities of the Republic of Croatia Act]. Narodne novine (කෝඒෂියානු බසින්). 30 December 1992. 2013-08-28 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-09-09.
- ^ "Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj" [Territories of Counties, Cities and Municipalities of the Republic of Croatia Act]. Narodne novine (කෝඒෂියානු බසින්). 28 July 2006. සම්ප්රවේශය 2011-09-09.
- ^ "Nacionalno izviješće Hrvatska" [Croatia National Report] (PDF) (කෝඒෂියානු බසින්). Council of Europe. January 2010. 2022-10-09 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 2012-02-25.
- ^ "Country and Lending Groups". World Bank. 2018-01-11 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2020-01-10.
- ^ a b "Report for Selected Countries and Subjects". IMF (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2024-06-02.
- ^ "Eurostat – EU Countries by GDP per capita (PPS) to EU Average (%)". Statistics|Eurostat. සම්ප්රවේශය 2024-06-02.
- ^ "Government of the Republic of Croatia – PM Plenković: Croatia's GDP growth of 2.8 percent is among highest in the EU". vlada.gov.hr. සම්ප්රවේශය 2024-06-02.
- ^ a b "Web". Državni zavod za statistiku (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-11-26.
- ^ "Croatia Unemployment Rate". The Global Economy.com. සම්ප්රවේශය 2019-02-03.
- ^ a b "Croatia". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. 22 September 2021. (Archived 2021 edition)
- ^ "ROBNA RAZMJENA REPUBLIKE HRVATSKE S INOZEMSTVOM u 2018.KONAČNI PODACI/FOREIGN TRADE IN GOODS OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2018 FINAL DATA" (කෝඒෂියානු බසින්). Croatian Bureau of Statistics.
- ^ "Croatia ranks No.1 in EU for water resources per capita". Croatia Week. 25 March 2024.
- ^ "Background Note: Croatia". United States Department of State. 2010-05-27 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2008-12-04.
- ^ "CPI 2022". Transparency International. 31 January 2023. සම්ප්රවේශය 2023-04-18.
- ^ "Novac – Javni dug dosegnuo rekord: njegov udjel u BDP-u narastao na 85,3 posto". novac.jutarnji.hr (කෝඒෂියානු බසින්). 14 October 2020. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "Hrvatsku posjetilo 6,8 milijuna gostiju, otkrivamo kolika će biti zarada od turizma". vecernji.hr (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ Pili, Tomislav; Verković, Davor (1 October 2011). "Iako čini gotovo petinu BDP-a, i dalje niskoprofitabilna grana domaće privrede" [Even though it comprises nearly a fifth of the GDP, it is still a low-profit branch of the national economy]. Vjesnik (කෝඒෂියානු බසින්). 2022-10-05 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-20.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 425.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 427.
- ^ "DOLASCI i NOĆENJA TURISTA u 2019". Croatian Bureau of Statistics. 28 February 2020.
- ^ "History of Opatija". Opatija Tourist Board. 2012-04-29 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-21.
- ^ "Activities and attractions". Croatian National Tourist Board. සම්ප්රවේශය 2011-10-21.
- ^ "Croatia". Foundation for Environmental Education. 2011-12-02 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-21.
- ^ "Croatia again top in Europe for swimming water quality". Croatia Week. 10 June 2023. සම්ප්රවේශය 2023-06-10.
- ^ "UNWTO World Tourism Barometer and Statistical Annex, May 2019". UNWTO World Tourism Barometer. 17 (2): 1–40. 22 May 2019. doi:10.18111/wtobarometereng.2019.17.1.2. ISSN 1728-9246. S2CID 243009713.
- ^ "Croatian highlights, Croatia". Euro-poi.com. Archived from the original on 2013-02-24. සම්ප්රවේශය 2013-03-26.
- ^ "The 2023 solo travel index". Bounce. 24 May 2023.
- ^ "The Pinterest x Zola 2023 Wedding Trends Report". Pinterest Newsroom. 25 April 2023. සම්ප්රවේශය 2023-06-11.
- ^ a b c Tanja Poletan Jugović (11 April 2006). "The integration of the Republic of Croatia into the Pan-European transport corridor network". Pomorstvo. 20 (1). University of Rijeka, Faculty of Maritime Studies: 49–65. සම්ප්රවේශය 2010-10-14.
- ^ "Odluka o izmjenama i dopunama odluke o razvrstavanju javnih cesta u autoceste" [Decision on amendments and additions to the Decision on classification of public roads as motorways]. Narodne Novine (කෝඒෂියානු බසින්). 30 January 2009. සම්ප්රවේශය 2010-10-18.
- ^ "Mreža autocesta – HUKA". huka.hr. සම්ප්රවේශය 2020-12-16.
- ^ "Traffic counting on the roadways of Croatia in 2009 – digest" (PDF). Hrvatske ceste. 2011-02-21 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2010-05-01.
- ^ "EuroTest". Eurotestmobility.com. Archived from the original on 2011-04-30. සම්ප්රවේශය 2009-01-03.
- ^ "Brinje Tunnel Best European Tunnel". Javno.com. 2009-01-15 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2009-01-03.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 350.
- ^ Pili, Tomislav (10 May 2011). "Skuplje korištenje pruga uništava HŽ" [More Expensive Railway Fees Ruin Croatian Railways]. Vjesnik (කෝඒෂියානු බසින්). 2024-05-26 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-26.
- ^ "Croatia: EIB commits €400 million in green funding to modernise railways". European Investment Bank (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ a b "Modernizing mobility: A new era in rail travel | Končar". www.koncar.hr. සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ "Croatia opens long-awaited bridge bypassing Bosnia" (ඉංග්රීසි බසින්). Al Jazeera. සම්ප්රවේශය 2022-11-05.
- ^ "Air transport". Ministry of the Sea, Transport and Infrastructure (Croatia). 2016-07-03 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-10.
- ^ Meštrović, Damjan (2018). Utjecaj izgradnje novog terminala na poslovanje Zračne luke Franjo Tuđman (Thesis) (කෝඒෂියානු බසින්).
- ^ a b "Croatia Airlines takes delivery of its first A220 in new livery | Airbus". www.airbus.com (ඉංග්රීසි බසින්). 29 July 2024. සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ a b "Croatia Airlines takes delivery of its first A220 in new livery | Airbus". aircraft.airbus.com (ඉංග්රීසි බසින්). 30 July 2024. සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ Peters, Luke (7 March 2024). "Croatia Airlines reveals 2024 expansion plans and new routes". aerotime.aero (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ "Sommerflugplan : Neue Ziele ab Hamburg liegen vor allem im Osten – WELT". DIE WELT (ජර්මන් බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ "Riječka luka –jadranski "prolaz" prema Europi" [The Port of Rijeka – Adriatic "gateway" to Europe] (කෝඒෂියානු බසින්). World Bank. 3 March 2006. 2012-08-05 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ "Luke" [Ports] (කෝඒෂියානු බසින්). Ministry of the Sea, Transport and Infrastructure (Croatia). 2012-12-16 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-08-24.
- ^ "Plovidbeni red za 2011. godinu" [Sailing Schedule for Year 2011] (කෝඒෂියානු බසින්). Agencija za obalni linijski pomorski promet. 2011-07-15 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-08-27.
- ^ "The JANAF system". Jadranski naftovod. සම්ප්රවේශය 2011-10-08.
- ^ "Transportni sustav" [Transport system] (කෝඒෂියානු බසින්). Plinacro. සම්ප්රවේශය 2011-10-08.
- ^ "U.S. Department of State factsheet". සම්ප්රවේශය 2023-04-24.
- ^ 2010 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 307.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 304.
- ^ "Croatia, Slovenia's nuclear plant safe: Croatian president". EU Business. 28 March 2011. සම්ප්රවේශය 2011-10-08.
- ^ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;ක්රොඒෂියාවේ ජන විකාශනය Census 2021නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ^ "POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2024". podaci.dzs.hr. 29 August 2025. සම්ප්රවේශය 5 September 2025.
- ^ "Croatia in Figures" (PDF). Croatian Bureau of Statistics. 2018. 2022-10-09 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 2019-09-09.
- ^ a b "Croatia". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. 22 September 2021. (Archived 2021 edition)
- ^ Roser, Max (2014), "Total Fertility Rate around the world over the last two centuries", Our World in Data, Gapminder Foundation, https://ourworldindata.org/grapher/children-born-per-woman?year=1800&country=AUT, ප්රතිෂ්ඨාපනය 2019-05-06
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 113.
- ^ a b "Croatia". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 2025-06-04.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 107.
- ^ Mrđen, Snježana; Friganović, Mladen (June 1998). "The demographic situation in Croatia". Geoadria. 3 (1). Hrvatsko geografsko društvo – Zadar: 29–56. doi:10.15291/geoadria.45. ISSN 1331-2294. PMID 12294962.
- ^ "Vlada uslišila molbe: Povećane kvote dozvola za strane radnike". vecernji.hr.
- ^ Vidak, Nick (2008). "The Policy of Immigration in Croatia". Politička Misao: Croatian Political Science Review. 35 (5). University of Zagreb, Faculty of Political Science: 57–75. ISSN 0032-3241. සම්ප්රවේශය 2010-10-15.
- ^ "Croatia's population has dropped 10% in a decade, reveals census". Euronews. 14 January 2022. සම්ප්රවේශය 2022-01-23.
- ^ "Summary of judgement for Milan Martić". United Nations. 12 June 2007. 2007-12-15 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2008-06-21.
- ^ Prodger, Matt (5 August 2005). "Evicted Serbs remember Storm". BBC News. 2012-10-23 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
- ^ "Report of the Secretary-General Submitted Pursuant to Security Council Resolution 1009 (1995)". United Nations Security Council. 23 August 1995. p. 3.
- ^ "Domovinski rat – Hrvatska enciklopedija". සම්ප්රවේශය 2018-12-24.
- ^ "Savez udruga Hrvata iz BiH izabrao novo čelništvo" [Union of associations of Bosnia and Herzegovina Croats elects new leadership] (කෝඒෂියානු බසින්). Index.hr. 28 June 2003. සම්ප්රවේශය 2011-10-12.
- ^ "29 06 2010 – Benkovac" (කෝඒෂියානු බසින්). Office of the President of Croatia. 29 June 2010. 2010-11-27 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-12.
- ^ "International Migration and Development". United Nations. 2023-01-07 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2019-08-25.
- ^ "U Hrvatskoj je loše i preporučam svakom mladom čovjeku da ode u Njemačku". Dnevnik.hr.
- ^ සැකිල්ල:Croatian Census 2011
- ^ සැකිල්ල:Croatian Census 2011
- ^ "Special Eurobarometer 341, "Biotechnology"" (PDF). p. 209. 2022-10-09 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
- ^ "Gallup Global Reports". Gallup. 2013-10-14 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2013-10-07.
- ^ "Final Topline" (PDF). Pew. 2022-10-09 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 2017-06-19.
- ^ "Ustav Republike Hrvatske" [Constitution of the Republic of Croatia]. Narodne Novine (කෝඒෂියානු බසින්). 9 July 2010. සම්ප්රවේශය 2011-10-11.
- ^ Veljković, Sandra; Stojan de Prato (5 November 2011). "Hrvatski postaje 24. službeni jezik Europske unije" [Croatian Becomes the 24th Official Language of the European Union]. Večernji list (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2011-10-11.
- ^ Tafra, Branka (February 2007). "Značenje narodnoga preporoda za hrvatski jezik" [Significance of the National Revival for Croatian]. Croatica et Slavica Iadertina (කෝඒෂියානු බසින්). 2: 43–55. ISSN 1845-6839. සම්ප්රවේශය 2011-10-10.
- ^ Greenberg, Robert D. (2004). Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and its Disintegration (1st ed.). New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-151455-5.
- ^ Kapović, Mate (2009). "Položaj hrvatskoga jezika u svijetu danas" [The Position of Croatian in the World Today]. Kolo (කෝඒෂියානු බසින්) (1–2). Matica hrvatska. ISSN 1331-0992. සම්ප්රවේශය 2011-10-26.
- ^ Turk, Marija (1996). "Jezični purizam". Fluminensia: Časopis za filološka istraživanja (කෝඒෂියානු බසින්). 8 (1–2): 63–79. ISSN 0353-4642.
- ^ "Izviješće o provođenju ustavnog zakona o pravima nacionalnih manjina i utrošku sredstava osiguranih u državnom proračunu Republike Hrvatske za 2007. godinu za potrebe nacionalnih manjina" [Report on Implementation of Constitutional Act on National Minority Rights and Expenditure of Funds Appropriated by the 2007 State Budget for Use by the National Minorities] (කෝඒෂියානු බසින්). Sabor. 28 November 2008. 2013-05-09 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-27.
- ^ a b Franceschini, Rita (2014). "Italy and the Italian-Speaking Regions". In Fäcke, Christiane (ed.). Manual of Language Acquisition. Walter de Gruyter GmbH. p. 546. ISBN 978-3-11-039414-6.
- ^ සැකිල්ල:Croatian Census 2011
- ^ "Organska podloga hrvatskog jezika" [The Organic Base of Croatian] (කෝඒෂියානු බසින්). Institute of Croatian Language and Linguistics. 2011-08-07 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-11.
- ^ "Istraživanje: Tri posto visokoobrazovanih ne zna niti jedan strani jezik, Hrvati uglavnom znaju engleski" [Survey: Three per cent of higher educated people can not speak any foreign languages, Croats mostly speak English] (කෝඒෂියානු බසින්). Index.hr. 5 April 2011. සම්ප්රවේශය 2011-10-11.
- ^ "Europeans and their languages – European commission special barometer FEB2006" (PDF). European Commission. February 2006. 2022-10-09 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 2010-01-15.
- ^ "Croatia". European Union (ඉංග්රීසි බසින්). European Commission. 5 July 2016. සම්ප්රවේශය 2018-03-02.
- ^ "Croatia Literacy Rate 1991–2025". macrotrends.net. සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ "Croatia Literacy rate – data, chart". TheGlobalEconomy.com (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ "OBR-2024-2-2 Upper Secondary Schools, End of 2022/2023 School Year and Beginning of 2023/2024 School Year". Državni zavod za statistiku (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංක: 488–489.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 486.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 484-485.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 485.
- ^ "Državna matura" (කෝඒෂියානු බසින්). Ministry of Science, Education and Sports (Croatia). 2016-03-26 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-12.
- ^ a b "Institut za razvoj obrazovanja – Pregled institucija". Iro.hr. 2017-03-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2017-03-06.
- ^ "O nama" [About us] (කෝඒෂියානු බසින්). University of Zadar. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ "University of Zagreb 1699–2005". University of Zagreb. සම්ප්රවේශය 2011-10-15.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 490.
- ^ "Croatia Innovation index". CO-INVESTIN (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ "The Founding of the Academy". Croatian Academy of Sciences and Arts. 2010-06-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-12.
- ^ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. සම්ප්රවේශය 2025-10-16.
- ^ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (ඉංග්රීසි බසින්). World Intellectual Property Organization. p. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. සම්ප්රවේශය 2025-10-17.
- ^ "Infrastructure for an era of crisis". European Investment Bank (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-06-07.
- ^ "E-Schools in Croatia". JASPERS.
- ^ a b "Croatia: EIB signs €49 million loan to support green and digital transition and urban development in Split". European Investment Bank.
- ^ a b "Croatian capital Zagreb to get vital infrastructure upgrades with €207 million EIB loan". European Investment Bank. 2025-02-06 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2025-04-05.
- ^ Zrinščak, Siniša (February 2003). "Socijalna politika u kontekstu korjenite društvene transformacije postkomunističkih zemalja" [Social Policy in the Context of Thorough Social Transformation of Post-Communist Countries]. Revija za socijalnu politiku (කෝඒෂියානු බසින්). 10 (2): 135–159. doi:10.3935/rsp.v10i2.124. ISSN 1330-2965.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 546.
- ^ Matković, Marijana (27 September 2011). "Ulaskom u EU Hrvatska će imati najveću potrošnju za zdravstvo" [After the EU accession Croatia will have the maximum healthcare spending]. Vjesnik (කෝඒෂියානු බසින්). 2011-12-17 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-12.
- ^ "Healthcare expenditure statistics – overview". European Commission. සම්ප්රවේශය 2025-06-06.
- ^ "Croatia Demographics 2025". worldometers.info (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-06-08.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 525.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 524.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 532.
- ^ "Effective Strategies and a Ten-Point Plan for Cardio-Kidney-Metabolic Health in Croatia—An Expert Opinion". researchgate.net. 2022.
- ^ Ritchie, Hannah; Roser, Max (23 May 2013). "Smoking". Our World in Data.
- ^ Ritchie, Hannah; Roser, Max (January 2024). "Obesity". Our World in Data.
- ^ "Historic City of Trogir". UNESCO World Heritage Centre. සම්ප්රවේශය 2015-08-01.
- ^ "Culture and History". Croatian National Tourist Board. 2011-10-16 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-07.
- ^ Stančić, Nikša (February 2009). "Hrvatski narodni preporod – ciljevi i ostvarenja" [Croatian National Revival – goals and achievements]. Cris: Časopis Povijesnog društva Križevci (කෝඒෂියානු බසින්). 10 (1): 6–17. ISSN 1332-2567. සම්ප්රවේශය 2011-10-07.
- ^ "Djelokrug" [Scope of authority] (කෝඒෂියානු බසින්). Ministry of Culture (Croatia). සම්ප්රවේශය 2011-10-07.
- ^ "Croatia – intangible heritage – Culture Sector". සම්ප්රවේශය 2024-04-26.
- ^ "Browse the Lists of Intangible Cultural Heritage and the Register of good safeguarding practices – intangible heritage". UNESCO.
- ^ Nash, Eric P. (30 July 1995). "STYLE; Dressed to Kill". The New York Times. සම්ප්රවේශය 2011-10-12.
- ^ Huzjan, Vladimir (July 2008). "Pokušaj otkrivanja nastanka i razvoja kravate kao riječi i odjevnoga predmeta" [The origin and development of the tie (kravata) as a word and as a garment]. Povijesni prilozi (කෝඒෂියානු බසින්). 34 (34). Croatian Institute of History: 103–120. ISSN 0351-9767. සම්ප්රවේශය 2011-10-17.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංක: 512–513.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංක: 516–521.
- ^ Piteša, Adriana (10 November 2010). "Interliber: Nobelovci se prodaju za 20, bestseleri za 50, remek-djela za 100 kuna" [Interliber: Nobel Laureates Sold for 20, Bestsellers for 50, Masterpieces for 100 Kuna]. Jutarnji list (කෝඒෂියානු බසින්). 2012-01-24 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ Clissold, Stephen; Henry Clifford Darby (1968). A short history of Yugoslavia from early times to 1966. CUP Archive. pp. 51–52. ISBN 978-0-521-09531-0. සම්ප්රවේශය 2011-11-30.
- ^ MacGregor, Sandra (17 June 2013). "Varaždin: Croatia's 'little Vienna'". Telegraph Media Group. 2022-01-10 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2013-09-04.
- ^ "Najljepši gradovi Sjeverne Hrvatske – Karlovac, Ozalj, Ogulin" [The Most Beautiful Cities of the Northern Croatia – Karlovac, Ozalj, Ogulin]. Jutarnji list (කෝඒෂියානු බසින්). 14 August 2010. සම්ප්රවේශය 2011-10-10.
- ^ Darja Radović Mahečić (2006). "Sekvenca secesije – arhitekt Lav Kalda" [Sequence of the Art Nouveau – Architect Lav Kalda] (PDF). Radovi Instituta Za Povijest Umjetnosti (කෝඒෂියානු බසින්). 30. Institute of Art History (Croatia): 241–264. ISSN 0350-3437. 2011-07-21 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-10.
- ^ a b "Croatian Art History – Overview of Prehistory". Ministry of Foreign Affairs and European Integration (Croatia). 2011-10-07 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-10.
- ^ "Church of Saint Donat". Zadar Tourist Board. 2014-03-24 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-10.
- ^ Nujić, Pavao (September 2011). "Josip Juraj Strossmayer – Rođeni Osječanin" [Josip Juraj Strossmayer – Native of Osijek]. Essehist (කෝඒෂියානු බසින්). 2. University of Osijek – Faculty of Philosophy: 70–73. ISSN 1847-6236. සම්ප්රවේශය 2011-10-10.
- ^ a b Hintz, Martin (2004). Croatia: Enchantment of the World. Scholastic. pp. 105–107. ISBN 0-516-24253-9.
- ^ "The Baška tablet". Island of Krk Tourist Board. 2019-05-02 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ "Hrvatska književnost u 270.000 redaka" [Croatian Literature in 270,000 Lines] (කෝඒෂියානු බසින්). Miroslav Krleža Institute of Lexicography. 11 February 2011. 2011-12-17 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ Kaplan, Robert D. (18 April 1993). "A Reader's Guide to the Balkans". The New York Times.
- ^ Benfield, Richard W. (2003). "Croatia". in Quick, Amanda C.. World Press Encyclopedia. 1 (2 ed.). Detroit: Gale. . http://www.pressreference.com/Co-Fa/Croatia.html. ප්රතිෂ්ඨාපනය 2011-09-13.
- ^ "Press Freedom Index 2019". Reporters Without Borders. සම්ප්රවේශය 2019-09-10.
- ^ "Croatia". freedomhouse.org. 28 January 2019. 2019-07-19 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2019-09-10.
- ^ "About Hina". HINA. 2011-10-11 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ Tomorad, Darko (July 2002). "Marina Mučalo: Radio in Croatia, book review". Politička Misao. 38 (5). University of Zagreb, Faculty of Political Sciences: 150–152. ISSN 0032-3241.
- ^ "Popis programa DTV | OIV digitalni signali i mreže". oiv.hr (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "Popis programa digitalne televizije" [List of Digital Television Programmes] (කෝඒෂියානු බසින්). Odašiljači i veze. 2018-11-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2018-12-23.
- ^ "HRT broadcasting via satellite". Croatian Radiotelevision. 20 May 2008. 2013-08-28 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ a b 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 510.
- ^ v.k. (11 October 2020). "Radio stanice u Zagrebu i Zagrebačkoj županiji". ZGportal Zagreb (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ Babić, Sandra (15 January 2007). "Prva Internet televizija u Hrvatskoj" [The First Internet Television in Croatia] (කෝඒෂියානු බසින්). Lider. 2012-01-11 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ Arslani, Merita (6 November 2010). "Već je 450 tisuća Hrvata prešlo na kabelsku i gleda 200 TV programa" [450 thousand Croats already switched to cable, watching 200 TV channels]. Jutarnji list (කෝඒෂියානු බසින්). 2012-01-24 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ "Print Products". Europapress Holding. 2011-10-08 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ "Daily papers". Styria Media Group. 2011-09-21 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ Vozab, Dina (December 2014). "Tisak u krizi: analiza trendova u Hrvatskoj od 2008. do 2013". Medijske Studije (කෝඒෂියානු බසින්). 5 (10): 141. සම්ප්රවේශය 2015-12-26.
- ^ "AZTN: Prodaja dnevnih i tjednih novina nastavlja padati". tportal.hr. සම්ප්රවේශය 2021-01-23.
- ^ "Croatia". Eurovision Song Contest. සම්ප්රවේශය 2024-05-19.
- ^ Piteša, Adriana (12 September 2006). "Ministarstvo financira rekordan broj filmova" [Ministry [of Culture] funding a record number of films]. Jutarnji list (කෝඒෂියානු බසින්). 2012-01-26 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ "Potpora hrvatskim filmovima i koprodukcijama" [Supporting Croatian Films and Co-Productions] (කෝඒෂියානු බසින්). Croatian Radiotelevision. 18 March 2011. 2013-08-28 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ Smith, Ian Hayden (2012). International Film Guide 2012. International Film Guide. p. 94. ISBN 978-1-908215-01-7.
- ^ Jerbić, Vedran (12 July 2011). "Trierova trijumfalna apokalipsa" [Trier's Triumphant Apocalypse]. Vjesnik (කෝඒෂියානු බසින්). 2011-12-17 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ Trkulja, Božidar (29 May 2011). ""Surogat" napunio pola stoljeća" ["Ersatz" celebrates half a century]. Vjesnik (කෝඒෂියානු බසින්). 2011-12-17 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ "Film Producer Branko Lustig Becomes Honorary Citizen of Zagreb". Total Croatia News. 23 April 2019. 2023-04-05 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2019-09-10.
- ^ Stošić, Dino (23 January 2025). "Gdje pogledati film 'Čovjek koji nije mogao šutjeti', koji je sad i službeno nominiran za Oscara?". 24sata.hr. සම්ප්රවේශය 2025-01-23.
- ^ "Filming Locations in Croatia". IMDb. සම්ප්රවේශය 2024-10-12.
- ^ "Movies and TV Shows filmed in Croatia". SaltyMiles. සම්ප්රවේශය 2024-10-12.
- ^ "Why Croatia is a Filming and Production Paradise". Lbbonline. සම්ප්රවේශය 2024-10-12.
- ^ "Filming in Croatia". Hrvatski audiovizualni centar. සම්ප්රවේශය 2024-10-12.
- ^ "How Croatia has become a hub for filmmakers". Croatia Week. 2 October 2023. සම්ප්රවේශය 2024-10-12.
- ^ a b "Gastronomy and enology". Croatian National Tourist Board. සම්ප්රවේශය 2011-10-13.
- ^ 2018 Statistical Yearbook of the Republic of Croatia, පිටු අංකය: 265.
- ^ Skenderović, Robert (2002). "Kako je pivo došlo u Hrvatsku". Hrvatska revija (කෝඒෂියානු බසින්). සම්ප්රවේශය 2011-09-10.
- ^ "Michelin guide: Croatia". සම්ප්රවේශය 2023-06-15.
- ^ a b c d "Croatia.eu – land and people". Croatia.eu – land and people. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ a b Sanela Škorić, Zlatko Hodak • The system of sports financing and management. Zb. rad. Ekon. fak. Rij. • 2011 • vol. 29 • sv. 2 • 443–464
- ^ Pedišić, Željko; Strika, Melanija; Matolić, Tena (1 June 2023). "Physical Activity of Children and Adolescents in Croatia: A Global Matrix 4.0 Systematic Review of Its Prevalence and Associated Personal, Social, Environmental, and Policy Factors" (PDF). Journal of Physical Activity and Health. 20 (6). Human Kinetics: 487–499. doi:10.1123/jpah.2022-0500. ISSN 1543-3080. PMID 37076241. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ "News". Croatian Parliament. 1 January 1970. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ Škorić, Sanela; Hodak, Zlatko (16 December 2011). "The System of Sports Financing and Management in the Republic of Croatia". Zbornik Radova Ekonomskog Fakulteta u Rijeci / Proceedings of Rijeka School of Economics. 29 (2). University of Rijeka, Faculty of Economics. ISSN 1846-7520. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ "National Sports Federations". Croatian Olympic Committee. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ "Croatians at the Olympic Games". Expat in Croatia. 22 July 2024. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ "Tennis in Croatia". tennis-academies.com. 18 April 2021. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ "Croatia the only nation with medals in football, handball & waterpolo world cups". Croatia Week. 3 February 2025. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ "Sportska Hrvatska". Sportska Hrvatska. 25 November 2019. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.
- ^ "History". DOBRO World Cup (ලතින් බසින්). 20 February 2019. සම්ප්රවේශය 2025-03-02.