කැලණිය රජ මහා විහාරය
Completed
| කැලණිය රජ මහා විහාරය | |
|---|---|
 කැලණිය රජ මහා විහාරය | |
  ශ්‍රී ලංකාව තුල පිහිටීම | |
| මූලික තොරතුරු | |
| පිහිටීම | කැලණිය, ශ්‍රී ලංකාව |
| භූගෝලීය ඛණ්ඩාංක | 06°57′11.3″N 79°55′06.7″E / 6.953139°N 79.918528°E |
| අනුබැඳියාව | බෞද්ධ |
| පිළිවෙත | ථේරවාද |
| නගර සභාව | කැලණිය |
| දිස්ත්‍රික්කය | ගම්පහ |
| පළාත | බස්නාහිර පලාත |
| පුද කළ වර්ෂය | 580 BC (ආසන්නව වසර 2600ට පෙර) |
| උරුම නාමකරණය | පුරාවිද්‍යාත්මකව සංරක්ෂිත ස්ථානයක්[1] (2007 පෙබරවාරි 23) |
කැලණිය රජ මහා විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ කැලණිය ප්‍රදේශයේ කැලණි ගඟ ආසන්නයේ පිහිටි ප්‍රධාන බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි. බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය අනුව සොළොස්මස්ථාන අතරින් එකක් ලෙස සැලකෙන මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත්ම බෞද්ධ වන්දනාස්ථානවලින් එකකි. කොළඹ නගරයේ සිට කිලෝමීටර් 10ක් පමණ ඊසාන දෙසින් පිහිටි විහාරස්ථානයට කොළඹ–මහනුවර මාර්ගයෙන් බියගම දෙසට දිවෙන මාර්ගය ඔස්සේ මෙන්ම මහනුවර මාර්ගයේ තොරණ හන්දිය දෙසින් ද ළඟාවිය හැක.[2]
දීපවංසය හා මහාවංසය ඇතුළු වංසකතා සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්ව අටවන වසරේදී මණිඅක්ඛික නාරජුගේ ආරාධනයෙන් කැලණියට වැඩම කළ බව සඳහන් වන අතර, එම සිදුවීම මෙම පුදබිමේ ආගමික වැදගත්කමට පදනම වී ඇත.[3] පුරාණ කාලයේ සිට විවිධ රජවරුන්ගේ අනුග්‍රහය ලැබූ මෙම විහාරස්ථානය ඉතිහාසයේ විවිධ අවස්ථාවල විනාශයට හා නැවත ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.[4] සෝලියස් මෙන්ඩිස් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රකට බිතුසිතුවම් සහ වාර්ෂික කැලණිය දුරුතු පෙරහැර හේතුවෙන් ද මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ, ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වශයෙන් වැදගත් පුදබිමක් ලෙස ප්‍රසිද්ධය.[5]
ඉතිහාසය
[සංස්කරණය]
කැලණිය රජ මහා විහාරයේ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ වංසකතා සම්ප්‍රදාය, දේශපාලන ඉතිහාසය හා බෞද්ධ ශාසනික උරුමය සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවක් දක්වයි. බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය හා මහාවංස වාර්තාවන්ට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත්ව අටවන වසරේදී මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනයෙන් කැලණියට වැඩම කළ බව සඳහන් වේ. මෙම වැඩමවීම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී ලංකාවට සිදු කළ තෙවන සහ අවසාන වැඩමවීම ලෙස බෞද්ධ සම්ප්‍රදායෙහි සැලකේ. මහාවංසයේ සඳහන් පරිදි, බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මදේශනා කළ රත්නයෙන් සැරසූ ආසනය පසුකාලීනව කැලණිය ස්තූපය තුළ තැන්පත් කරන ලද බව විශ්වාස කෙරෙන අතර, මෙම සම්ප්‍රදාය කැලණිය පුදබිමේ ආගමික වැදගත්කමට පදනම වී ඇත.[6]
ශ්‍රී ලංකාව තුළ බුද්ධ ශාසනය ස්ථාපිත වූ මුල් යුගයේදී කැලණිය විහාරයට රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබුණි. විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තාවන් අනුව, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සොහොයුරා වූ උත්තිය විසින් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනයෙන් පසු කැලණි චෛත්‍යය ප්‍රතිසංස්කරණය කර විහාරස්ථානය නැවත සංවර්ධනය කරන ලදී. එසේම භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ වාසය සඳහා සංඝාවාසයක් ඉදිකර පූජා කළ බවද සඳහන් වේ. මෙය කැලණිය විහාරය සම්බන්ධයෙන් වාර්තා වන මුල්ම රාජකීය අනුග්‍රහයන් අතරින් එකක් ලෙස සැලකේ.[7]
පසුකාලීනව කැලණිය වෙනම පාලන ප්‍රදේශයක් හෝ රාජධානියක් ලෙස වැදගත්කමක් ලබා තිබූ බවට විහාර ඉතිහාසයෙහි සඳහන් වේ. උත්තියගේ බෑණනුවන් විසින් කැලණිය විහාරයේ අභිනව පිළිම ගෙයක් සහ පස්මහල් ප්‍රාසාදයක් ඉදිකර බෞද්ධ ශාසනයට පූජා කළ බව සඳහන් වේ. උත්තියගේ මුණුබුරා ලෙස සඳහන් වන කැලණිතිස්ස රජුගේ සමයේ කැලණිය ප්‍රදේශය දේශපාලන හා ආගමික වශයෙන් වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සම්ප්‍රදායන් හා වංසකතා සම්බන්ධ කරුණු හමුවේ. කැලණිතිස්ස රජුගේ දියණිය වූ දේවී කුමරිය පසුව විහාරමහාදේවිය ලෙස ප්‍රසිද්ධ වී රුහුණේ කාවන්තිස්ස රජුගේ අගමෙහෙසිය වූ බවත්, ඇය දුටුගැමුණු රජුගේ මව වූ බවත් ශ්‍රී ලාංකික වංසකතා සම්ප්‍රදායෙහි සඳහන් වේ.[8]
දුටුගැමුණු රජුගේ සමයේ කැලණිය විහාරය පන්සියයකට අධික භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩ සිටි ප්‍රසිද්ධ ශාස්ත්‍රස්ථානයක් බවට පත්ව තිබූ බව විහාර ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. එමඟින් අනුරාධපුර යුගයේ කැලණිය විහාරය වන්දනාස්ථානයක් පමණක් නොව බෞද්ධ අධ්‍යාපන හා ශාසනික කටයුතු සඳහා ද වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් වූ බව පෙනී යයි.[9]
පසුකාලීන අනුරාධපුර යුගයේදී ද කැලණිය විහාරයට රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබුණි. වෝහාරිකතිස්ස රජු විසින් කැලණිය චෛත්‍යයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදු කළ බවත්, චෛත්‍යය සඳහා අලංකාර අංගයක් ඉදිකරවූ බවත් සඳහන් වේ. එසේම කණිට්ඨතිස්ස රජු විසින් භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා අලංකාර උපෝසථාගාරයක් හෝ රැස්වීම් ශාලාවක් ඉදිකර පූජා කළ බව විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසයෙහි සඳහන් වේ. මෙවැනි රාජකීය අනුග්‍රහයන් මඟින් කැලණිය විහාර සංකීර්ණයේ ආගමික හා සංඝාවාසික පහසුකම් විවිධ යුගවලදී පුළුල් වූ බව පෙනී යයි.[10]
අනුරාධපුර යුගයේ පසුකාලීන කොටස සම්බන්ධයෙන් කැලණිය විහාරය පිළිබඳ වංසකතා තොරතුරු සීමිත වුවද, විහාර පරිශ්‍රයෙන් සොයාගත් ශිලා ස්ථම්භ ලිපියක් මඟින් එම කාලයේ විහාරස්ථානයේ පැවති ආගමික හා සංස්කෘතික කටයුතු පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වන බව සඳහන් වේ. ඒ අනුව, විහාර පරිශ්‍රයේ මැණික් ඔබ්බවන ලද පදනමක් සහිත පහන් කූඩුවක් පැවති බවත්, පූජා කටයුතු සඳහා නැටුම් හා බෙර වාදනය සිදු කළ කණ්ඩායමක් නිතිපතා සේවය කළ බවත් වාර්තා වේ.[11]
පසුකාලීනව දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණ හේතුවෙන් කැලණිය විහාරය අවස්ථා කිහිපයකදී විනාශයට ලක් වූ බව විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසයෙහි සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, එවැනි විනාශයන්ගෙන් පසු විහාරස්ථානය නැවත ගොඩනඟා සංවර්ධනය කරන ලදී. පොළොන්නරු යුගයේ රජවරුන්ද කැලණිය විහාරයට අනුග්‍රහය දැක්වූ අතර, පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජු සහ නිස්සංකමල්ල රජු එම යුගයේ කැලණිය සමඟ විශේෂයෙන් සම්බන්ධ වූ රජවරුන් ලෙස සඳහන් වේ.[12]
දඹදෙණි යුගයේදී ද කැලණිය විහාරයේ විනාශයට පත් වූ කොටස් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා පියවර ගත් බව විහාර ඉතිහාසයෙහි සඳහන් වේ. විහාරස්ථානයට හානි සිදු කළ ආක්‍රමණවලින් පසු විජයබාහු රජු විසින් පිළිම ගෙය සහ චෛත්‍යය ප්‍රතිසංස්කරණය කළ බවත්, චෛත්‍යයට රන් කොත්කැරැල්ලක් ලබාදුන් බවත් සඳහන් වේ. පසුකාලීනව ඔහුගේ පුත් පරාක්‍රමබාහු විසින්ද විහාරයට අනුග්‍රහය දැක්වූ බව වාර්තා වේ.[13]
කෝට්ටේ යුගයේදී කැලණිය ප්‍රදේශය නැවතත් දේශපාලන හා සංස්කෘතික වශයෙන් වැදගත්කමක් ලබාගත් අතර, විහාරස්ථානයද එම යුගයේ බෞද්ධ ආගමික ජීවිතයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකරගෙන තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, 16වන සියවසේදී පෘතුගීසි බලපෑම ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ කැලණිය විහාරයට බරපතළ හානි සිදු විය. විහාරස්ථානයේ නිල ඉතිහාසයට අනුව, මධ්‍යකාලීන විහාරය 1510දී පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කරන ලදී.[14]
.jpg)
පෘතුගීසි හා පසුකාලීන යටත්විජිත සමයන්ගෙන් පසු, කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ රාජකීය අනුග්‍රහය යටතේ කැලණිය විහාරය නැවත ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය මඟින් දිගුකාලයක් පුරා විනාශයට හා පරිහානියට ලක්ව තිබූ මෙම පුදබිම නැවත බෞද්ධ වන්දනාස්ථානයක් ලෙස පුනර්ජීවනය විය.[15]
20වන සියවසේදී කැලණිය රජ මහා විහාරය තවත් විශාල ප්‍රතිසංස්කරණ හා සංවර්ධන කටයුතු රැසකට ලක් විය. නව විහාර සංකීර්ණය ඉදිකිරීම 1927දී ආරම්භ කර 1946දී නිම කරන ලද අතර, එම කටයුතු සඳහා හෙලේනා විජේවර්ධන මහත්මියගේ අනුග්‍රහය ලැබුණි.[16] මෙම නවීන ප්‍රතිසංස්කරණ සමයේදී සෝලියස් මෙන්ඩිස් විසින් නිර්මාණය කරන ලද බිතුසිතුවම් හා කලා නිර්මාණ කැලණිය විහාරයේ විශේෂ ලක්ෂණයක් බවට පත්විය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිතයට, ජාතක කතාවලට සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගමේ ඉතිහාසයට සම්බන්ධ සිදුවීම් නිරූපණය කරන මෙම නිර්මාණ ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ කලාවේ වැදගත් කෘති ලෙස සැලකේ.[17]
වර්තමානයේ කැලණිය රජ මහා විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන බෞද්ධ වන්දනාස්ථානවලින් එකක් ලෙස පවතින අතර, එහි දිගු ඉතිහාසය, විවිධ යුගවල ලැබූ රාජකීය අනුග්‍රහය, බෞද්ධ කලා උරුමය සහ වාර්ෂික දුරුතු මහා පෙරහැර හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකරගෙන ඇත.
ප්‍රසිද්ධ ජනවහරේ කැළණි විහාරය
[සංස්කරණය]කැලණිය රජ මහා විහාරය ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනවහර, ජනප්‍රවාද සහ ජනශ්‍රැතිය තුළ විශේෂ ස්ථානයක් හිමිකරගෙන ඇත. විශේෂයෙන් කැලණිතිස්ස රජු සහ ඔහුගේ දියණිය වූ විහාරමහාදේවිය සම්බන්ධ ජනප්‍රවාදය කැලණිය ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය හා සමීපව බැඳී පවතී.ජනප්‍රවාද හා වංසකතා සම්ප්‍රදායට අනුව, කැලණිපුරය පාලනය කළ කැලණිතිස්ස රජු විසින් අහිංසක මහරහතන් වහන්සේ නමකට සිදු කළ අයුක්තිසහගත දඬුවමක් හේතුවෙන් දෙවිවරුන් කෝපයට පත් වූ බවත්, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මුහුද ගොඩගසා කැලණිය රාජධානියේ ප්‍රදේශ රැසක් ජලයෙන් යට වූ බවත් සඳහන් වේ. මෙම ව්‍යසනයෙන් රට බේරාගැනීම සඳහා රජ පවුලේ අතිශය වටිනා දෙයක් මුහුදට පූජා කළ යුතු බවට උපදෙස් ලැබුණු බව ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.[18]
.jpg)
එහිදී කැලණිතිස්ස රජුගේ දියණිය වූ දේවී කුමරිය තම පියාගේ ක්‍රියාව හේතුවෙන් ඇති වූ ව්‍යසනයෙන් ජනතාව බේරාගැනීම සඳහා ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූ බව සඳහන් වේ. ඇය අලංකාර ලෙස සරසන ලද යාත්‍රාවක තබා මුහුදට යවන ලද අතර, ඇය මුහුදට යැවීමෙන් අනතුරුව ගොඩගැලූ මුහුද සන්සුන් වී ජලය බැස ගිය බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. මෙම සිදුවීම කැලණිය හා සම්බන්ධ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ජනප්‍රවාදවලින් එකක් ලෙස සැලකේ.[19]
පසුව දේවී කුමරිය රැගත් යාත්‍රාව දකුණු දිග රුහුණු ප්‍රදේශයට ආරක්ෂිතව ළඟා වූ බවත්, එහි පාලකයා වූ කාවන්තිස්ස රජු ඇය පිළිගෙන විවාහ කරගත් බවත් සම්ප්‍රදායේ සඳහන් වේ. කැලණිය රජ මහා විහාරයේ නිල ඉතිහාසයට අනුව, පසුව ඇය විහාරමහාදේවිය ලෙස ප්‍රසිද්ධ වූ අතර, මෙම රාජ යුවළට දුටුගැමුණු සහ සද්ධාතිස්ස යන පුතුන් දෙදෙනා ලැබූහ.[20]
කැලණිය රජ මහා විහාරය ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනවහර හා ජනශ්‍රැතිය තුළ ද විශේෂ ස්ථානයක් හිමිකරගෙන ඇත. කැලණිය පුදබිමේ පූජනීයත්වය හා වන්දනා කිරීමේ වැදගත්කම පිළිබඳ බෞද්ධ ජනහද තුළ ගැඹුරින් මුල් බැසගත් ජනප්‍රිය කියමනක් පවතී. මෙම ජනප්‍රිය අදහස කාව්‍ය, ගීත හා වෙනත් කලා නිර්මාණවලට ද බලපෑම් කර ඇත.
මහනුවර යුගයේ ලෝකුරු නයිදේ නමැති ජනකවියා විසින් රචිත කැලණි හෑල්ල කාව්‍ය සංග්‍රහයෙහි කැලණිය පුදබිමේ පූජනීයත්වය පිළිබඳ ශ්‍රී ලාංකික ජනතාව අතර පැවති ශ්‍රද්ධාව නිරූපණය කරන ප්‍රසිද්ධ කවියක් ඇතුළත් වේ.[21] එහි අවසාන පදය වන උපන් දා සිට කරපු පව් නැත වරක් වැන්දොත් කැලණියේ යන්න කැලණිය වන්දනා කිරීම හා සම්බන්ධ ශ්‍රී ලාංකික ජනවහරේ ප්‍රචලිත ප්‍රකාශයක් බවට පත්ව ඇත.[22]
"පසන් ගෞතම මුනිඳු බුදු වී සාසනේ ලොව පැවැතියේ
එසම්පත් ඇති අයත් යනවා මරුව සමඟින් උරුදියේ
වසන් ඇති දා කරපු පින්මයි කැටුව යන්නේ පැහැදියේ
උපන් දා සිට කරපු පව් නැත වරක් වැන්දොත් කැලණියේ"
නව විහාර මන්දිරය
[සංස්කරණය]කැලණිය රජ මහා විහාරයේ නව විහාර මන්දිරය 20වන සියවසේදී සිදු කරන ලද විහාරස්ථාන ප්‍රතිසංස්කරණ හා පුළුල් කිරීමේ කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයකි. එකල පැරණි මහනුවර යුගයේ විහාර මන්දිරය පැවති අබලන් තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කළ හෙලේනා විජේවර්ධන මහත්මිය විහාරස්ථානය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා දායක වූ අතර, 1927දී පැරණි විහාර මන්දිරයේ සම්පූර්ණ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සඳහා මුල්ගල තබන ලදී. මෙම කටයුතු 1946දී නිම කරන ලදී.[23]
වර්තමාන විහාර මන්දිර ගොඩනැගිල්ල පැරණි හා නව විහාර කොටස් දෙකකින් සමන්විත වන අතර, ඒවා එකම ගොඩනැගිල්ලක් තුළ වෙන වෙනම වහල දෙකක් යටතේ පිහිටා ඇත. විහාර මන්දිරය අඩි 150ක් දිගින් සහ අඩි 90ක් පළලින් යුක්ත වන අතර, එය අඩි තුනක් පමණ උස ගල් පදනමක් මත ඉදිකර ඇත. නව විහාර මන්දිරය මත මහනුවර සම්ප්‍රදායට අනුව නිර්මාණය කරන ලද අෂ්ටාස්‍රාකාර වහලය එහි විශේෂ ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණයකි.[24]
.jpg)
නව විහාර මන්දිරයේ අභ්‍යන්තර බිත්ති බෞද්ධ කලා ඉතිහාසයේ විශේෂ ස්ථානයක් හිමිකරගත් සෝලියස් මෙන්ඩිස්ගේ බිතුසිතුවම්වලින් අලංකාර කර ඇත. සාම්ප්‍රදායික විහාර බිතුසිතුවම්වල බහුලව දක්නට ලැබෙන ජාතක කතා පමණක් නිරූපණය කිරීම වෙනුවට, මෙම බිතුසිතුවම් මඟින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිතයට, ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගමේ ඉතිහාසයට සහ විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසයට සම්බන්ධ විවිධ සිදුවීම් නිරූපණය කර ඇත.[25]
නව විහාර මන්දිරයේ ප්‍රධාන ශාලාවට පිවිසෙන විට එහි ප්‍රධාන වන්දනා රූපය ලෙස චතුරස්‍රාකාර පදනමක් මත පිහිටුවා ඇති රන් ආලේපිත සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමාව දැකිය හැකිය. එහි පසුබිමෙහි හිමාල කඳු පන්තිය නිරූපණය කර ඇති අතර, නව විහාර කොටසේ බිතුසිතුවම් මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසයට සම්බන්ධ විවිධ අවස්ථා ද නිරූපණය කර ඇත.[26]
කැලණි ස්තූපය, සිවුරු ගල සහ එගොඩ කැලණිය
[සංස්කරණය]කැලණි ස්තූපය
[සංස්කරණය]
කැලණිය රජ මහා විහාර පරිශ්‍රයේ පිහිටි කැලණි ස්තූපය විහාරස්ථානයේ ප්‍රධාන පූජනීය ස්මාරකයකි. කැලණිය රජ මහා විහාරයේ නිල ඉතිහාසයට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ කැලණියට වැඩම කළ අවස්ථාවේ පරිභෝග කළ පාරිශුද්ධ බුද්ධාසනය සහ බුද්ධ ප්‍රමුඛ මහරහතන් වහන්සේලා පරිහරණය කළ ගරුභාණ්ඩ නිදන් කොට, මණිඅක්ඛික නා රජු විසින් මෙම චෛත්‍යය ප්‍රථමයෙන් ඉදිකරන ලද බව සම්ප්‍රදායේ සඳහන් වේ.[27]වර්තමාන කැලණි මහා ස්තූපය ධාන්‍යාකාර හැඩයෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර, කැලණිය රජ මහා විහාරයේ නිල වෙබ් අඩවියේ සඳහන් පරිදි එය උසින් අඩි 90ක් සහ වට ප්‍රමාණයෙන් අඩි 180ක් පමණ වේ. එය දැනට විද්‍යමාන විශාලතම ධාන්‍යාකාර චෛත්‍ය අතරින් එකක් ලෙස විහාරස්ථානය විසින් හඳුන්වා දී ඇත.[28]
කාලයත් සමඟ විවිධ ආක්‍රමණ සහ දේශපාලන වෙනස්කම් හේතුවෙන් කැලණිය විහාර සංකීර්ණය විනාශයට හා පරිහානියට ලක් වූ අවස්ථා පැවති අතර, විවිධ යුගවල රාජකීය අනුග්‍රහය යටතේ චෛත්‍යය හා විහාරස්ථානය නැවත ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.[29]
සිවුරු ගල සහ සිවුරු දාගැබ
[සංස්කරණය]කැලණි නදියෙන් එගොඩ පිහිටි කිත්සිරි මෙවන් විහාරය පරිශ්‍රයේ පිහිටි සිවුරු දාගැබ එම ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන පූජනීය ස්මාරකයකි. විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසයට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ කැලණියට වැඩම කළ අවස්ථාවේ කැලණි නදියෙන් ස්නානය කිරීමෙන් පසු පරිහරණය කළ සිවුරට සම්බන්ධ ජල බිඳක් මෙම ස්තූපයේ නිදන් කර ඇති බව සඳහන් වේ. මෙම සම්ප්‍රදාය හේතුවෙන් එම ස්තූපය සිවුරු දාගැබ ලෙස ප්‍රසිද්ධ වී ඇත.[30]
මෙම සම්ප්‍රදායට අදාළ තොරතුරු 18වන සියවසට අයත් ශිලා ලිපියක ද සඳහන් වන බව විහාරස්ථානයේ නිල ඉතිහාසයේ දැක්වේ.[31] විහාර පරිශ්‍රයේ පිහිටි මෙම පුරාණ ස්තූපය කැලණිය පුදබිම හා සම්බන්ධ බෞද්ධ ජනශ්‍රැතියේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකරගෙන ඇත.
පෘතුගීසි පාලන සමයේ මෙම ප්‍රදේශයේ විහාර හා අනෙකුත් ආගමික ගොඩනැගිලි විනාශයට ලක් වූ නමුත්, විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසයට අනුව සිවුරු දාගැබ එම විනාශයෙන් ආරක්ෂා වී පැවති බව සඳහන් වේ.[32]
එගොඩ කැලණිය
[සංස්කරණය]එගොඩ කැලණිය යනු කැලණි නදියෙන් එගොඩ පිහිටි කිත්සිරි මෙවන් විහාරය සඳහා භාවිත වන ජනප්‍රිය නාමයයි. කැලණිය රජ මහා විහාරයට සාපේක්ෂව කැලණි නදියේ අනෙක් ඉවුරේ පිහිටීම හේතුවෙන් මෙම නාමය භාවිතයට පැමිණ ඇත.[33]
විහාරස්ථානයේ නිල ඉතිහාසයට අනුව, ක්‍රි.ව. 301–328 කාලයේ රජකම් කළ කිත්සිරිමෙවන් රජු විසින් මෙම විහාරස්ථානය ඉදිකරවන ලද බව සඳහන් වේ. ඒ අනුව එය කිත්සිරි මෙවන් විහාරය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.[34]
විහාර පරිශ්‍රය තුළ ඓතිහාසික බුද්ධ මන්දිරයක්, බෝධීන් වහන්සේ නමක් සහ සිවුරු දාගැබ ඇතුළු පූජනීය ස්ථාන පිහිටා ඇත. දාගැබ ආසන්නයේ ශ්‍රී පාද ලාංඡනයක් ද දක්නට ලැබෙන බව විහාරස්ථානයේ තොරතුරුවල සඳහන් වේ.[35]විහාරස්ථානයේ ඉතිහාසයට අනුව, පෘතුගීසි ආක්‍රමණ සමයේ විහාර පරිශ්‍රයේ බොහෝ ගොඩනැගිලි විනාශයට පත් වූ නමුත් සිවුරු දාගැබට හානියක් සිදු නොවී පැවති බව සඳහන් වේ. පසුව මෙම ස්ථානයට පැමිණි තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමි සිවුරු දාගැබ දැක සතුටට පත්වූ බවත්, උන්වහන්සේගේ ප්‍රසිද්ධ සැළලිහිණි සංදේශය තුළ කිත්සිරි මෙවන් විහාරය පිළිබඳ සඳහනක් කර ඇති බවත් දැක්වේ.[36]
අතීතයේ කැලණිය රජ මහා විහාරය සහ එගොඩ කැලණිය අතර ගමනාගමනය කැලණි නදිය හරහා පාරු මඟින් සිදු වූ බව සඳහන් වේ. වර්තමානයේ මෙම ප්‍රදේශ දෙක අතර ගමනාගමනය සඳහා මාර්ග හා පාලම් පහසුකම් පවතින අතර, එගොඩ කැලණිය කැලණිය පුදබිම හා සම්බන්ධ වැදගත් පූජනීය ස්ථානයක් ලෙස පවතී.[37]
අභිලේඛන
[සංස්කරණය]කැලණිය රජ මහා විහාරය සහ එගොඩ කැලණියේ පිහිටි කිත්සිරි මෙවන් විහාරය ආශ්‍රිතව විවිධ කාලවලට අයත් ශිලා ලේඛන හමු වී ඇත. මෙම අභිලේඛන මඟින් විහාරයේ ප්‍රතිසංස්කරණ, දේපළ, රාජකීය අනුග්‍රහය සහ සංඝ සංවිධානය පිළිබඳ වැදගත් ඓතිහාසික තොරතුරු අනාවරණය වේ. කැලණිය විහාර පරිශ්‍රයෙන් ශිලා පුවරු සහ ටැම් ලිපි කිහිපයක් හමු වී ඇති අතර, කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු විසින් නිකුත් කරන ලද තඹ සන්නසක් ද විහාරය සතුව පැවති බව සඳහන් වේ.[38]
වීර පරාක්‍රමබාහු රජුගේ කැලණි ශිලා ලේඛනය
[සංස්කරණය]
- අන්තර්ගතය
කැලණිය රජ මහා විහාරය පරිහානියට පත්ව තිබූ අවස්ථාවක එහි සිදු කරන ලද පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු පිළිබඳ මෙම ශිලා ලේඛනයේ වාර්තා වේ. ස්තූපය, පස්මහල් ප්‍රාසාදය සහ විහාර පරිශ්‍රයේ පැවති විවිධ ආගමික ගොඩනැගිලි ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම පිළිබඳව එහි සඳහන් වේ.
මෙම අභිලේඛනය මඟින් කැලණිය විහාරයට අයත් ගොඩනැගිලි සහ පූජනීය ස්ථාන පිළිබඳව ද වැදගත් තොරතුරු ලැබේ. එහි ත්‍රිවංකගෙය, තෙල්කැටර ගෙය, සමාධි පිළිමගෙය, නා පිළිමගෙය, සාල පිළිමගෙය සහ සිවුරු දාගැබ ඇතුළු ස්ථාන සඳහන් වන අතර, විහාරයට අයත් ඉඩම්වල සීමා ද වාර්තා කර ඇත.
හැඳින්වීමේ නාමය: කැලණිය විහාර ශිලා ලේඛනය
කාලය: ක්‍රි.ව. 16වන සියවස
රජු: වීර පරාක්‍රමබාහු රජු
අක්ෂර: මධ්‍යකාලීන සිංහල
භාෂාව: සිංහල
අන්තර්ගත දිනය: රජුගේ රාජ්‍යත්වයේ 19වන වසර
(මූලාශ්‍ර: කැලණිය රජ මහා විහාරයේ නිල ඉතිහාසය; Rohanadeera, Inscriptions of Ceylon)
කැලණිය රජ මහා විහාරයේ නිල ඉතිහාසයට අනුව, මෙම අභිලේඛනය විහාරයේ සිදු කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු විස්තරාත්මකව වාර්තා කිරීම සඳහා විශාල ග්‍රැනයිට් ශිලා පුවරුවක පිහිටුවන ලදී. පෘතුගීසි සමයේ සිදු වූ විනාශයන් හේතුවෙන් එය කැබලිවලට කැඩී ගිය නමුත්, එහි කොටස් අද දක්වා සංරක්ෂණය කර ඇත.[39]
මාපිටිගම බුද්ධරක්ඛිත හිමියන්ගේ ශිලා ලේඛනය
[සංස්කරණය]
- අන්තර්ගතය
මෙම ශිලා ලේඛනය මඟින් කැලණි චෛත්‍යයේ සිදු කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණ සහ විහාරයට සිදු කරන ලද ඉඩම් පරිත්‍යාග පිළිබඳව තොරතුරු වාර්තා වේ.
එසේම පරිහානියට පත්ව තිබූ කිත්සිරිමෙවන් කැලණිය විහාරය සහ දොරනාගොඩ විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කර වැඩිදියුණු කිරීම පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් වේ. මෙම කටයුතු සඳහා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ අනුග්‍රහය ලැබුණු බව ද අභිලේඛනයෙන් අනාවරණය වේ.
හැඳින්වීමේ නාමය: මාපිටිගම බුද්ධරක්ඛිත හිමියන්ගේ කැලණි විහාර ශිලා ලේඛනය
කාලය: ක්‍රි.ව. 1779
රාජ්‍ය සමය: කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ සමය
අක්ෂර: නූතන සිංහල අක්ෂර
භාෂාව: සිංහල
(මූලාශ්‍ර: Sirimal Ranawella, Inscriptions of Ceylon, 2015)
මෙම ශිලා ලේඛනය කැලණිය රජ මහා විහාරයේ 18වන සියවසේ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉතිහාසය සහ කැලණිය පුදබිමට අයත් අනෙකුත් විහාරස්ථාන පිළිබඳ තොරතුරු සඳහා වැදගත් මූලාශ්‍රයකි.[40]
කිත්සිරිමෙවන් කැලණිය විහාරයේ ශිලා ලේඛනය
[සංස්කරණය]
- අන්තර්ගතය
එගොඩ කැලණියේ පිහිටි කිත්සිරි මෙවන් විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම පිළිබඳ මෙම ශිලා ලේඛනයෙන් වැදගත් තොරතුරු අනාවරණය වේ.
අභිලේඛනයට අනුව, ගංගාතල කරම්බවලන පරපුරට අයත් විල්ගම්මුල සංඝ පරපුරේ ප්‍රධානියකු විසින්, බලවත් අමාත්‍ය අලගක්කෝනාරගේ අනුග්‍රහය ඇතිව විහාරයේ පරිහානියට පත්ව තිබූ ගොඩනැගිලි සහ පූජනීය ස්ථාන ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.
විහාර පරිශ්‍රයේ පැවති බුද්ධ මන්දිර, දාගැබ, බෝධි වෘක්ෂය ආශ්‍රිත ඉදිකිරීම් සහ අනෙකුත් ගොඩනැගිලි පිළිබඳව ද මෙම අභිලේඛනයෙන් තොරතුරු ලැබේ.
හැඳින්වීමේ නාමය: කිත්සිරිමෙවන් කැලණිය විහාර ශිලා ලේඛනය
කාලය: ක්‍රි.ව. 1344/1345 පමණ
බෞද්ධ වර්ෂය: 1887
අක්ෂර: මධ්‍යකාලීන සිංහල
භාෂාව: සිංහල
(උපුටාගැනීම: Sirimal Ranawella, Inscriptions of Ceylon, Vol. VII, Department of Archaeology, 2014, pp. 22–26)
මෙම ශිලා ලේඛනය එගොඩ කැලණිය හෙවත් කිත්සිරිමෙවන් විහාරයේ මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය සඳහා වැදගත් අභිලේඛන මූලාශ්‍රයකි.[41]
කිත්සිරිමෙවන් විහාරයේ ටැම් ලිපි
[සංස්කරණය]කිත්සිරිමෙවන් කැලණිය විහාර පරිශ්‍රයෙන් ක්‍රි.ව. 10වන සියවසට අයත් ටැම් ලිපි දෙකක් ද හමු වී ඇත. මෙම අභිලේඛන කැලණිය ප්‍රදේශයේ මධ්‍යකාලීන පූර්ව ඉතිහාසය සහ විහාරස්ථානයේ දිගුකාලීන අඛණ්ඩ පැවැත්ම පිළිබඳ අභිලේඛන සාක්ෂි සපයයි.[42]
බුරුමයේ කල්‍යාණි ශිලා ලේඛන
[සංස්කරණය]
- අන්තර්ගතය
මියන්මාරයේ පෙගු රාජධානියේ ධම්මචේති රජු විසින් ශ්‍රී ලංකාව සහ බුරුමය අතර පැවති බෞද්ධ ආගමික සබඳතා සහ සංඝ ශාසන ප්‍රතිසංස්කරණය පිළිබඳ වාර්තා කිරීම සඳහා මෙම ශිලා ලේඛන පිහිටුවන ලදී.
මෙහි සඳහන් වන පරිදි, බුරුමයේ භික්ෂූන්ගේ උපසම්පදාව සහ සංඝ ශාසනය පිරිසිදු කිරීම සඳහා බුරුමයේ රජු විසින් භික්ෂූන් පිරිසක් ශ්‍රී ලංකාවට යවන ලදී. ශ්‍රී ලංකාවේ රජුගේ අනුග්‍රහය යටතේ තෝරාගත් උගත් භික්ෂූන් විසින් කැලණි ගඟේ විශේෂයෙන් සකස් කරන ලද සීමාවකදී ඔවුන්ට උපසම්පදාව ලබා දෙන ලදී.
කැලණිය රජ මහා විහාරයේ විදාගම සංඝ පරපුරේ භික්ෂූන් මෙම උපසම්පදා කටයුතුවල වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කළ බව මෙම ඉතිහාසය මඟින් අනාවරණය වේ. බුරුම භික්ෂූන් නැවත සිය රටට පැමිණීමෙන් පසු, එම උපසම්පදා සම්ප්‍රදාය සිහිපත් කිරීම සඳහා කල්‍යාණි නමින් සීමාවක් ඉදිකර මෙම සිදුවීම් ශිලා ලේඛනවල සටහන් කරන ලදී.
හැඳින්වීමේ නාමය: කල්‍යාණි ශිලා ලේඛන
ස්ථානය: බාගෝ (පැරණි පෙගු), මියන්මාරය
කාලය: ක්‍රි.ව. 1476–1479
පිහිටුවූයේ: ධම්මචේති රජු
භාෂා: පාලි සහ මොන්
අභිලේඛන සංඛ්‍යාව: ශිලා පුවරු දහයක්
(උපුටාගැනීම: Taw Sein Ko (trans.), The Kalyānī Inscriptions erected by King Dhammaceti at Pegu in 1476 A.D., Government Printing, Burma, 1892)
බුරුමයේ කල්‍යාණි ශිලා ලේඛන කැලණිය රජ මහා විහාර පරිශ්‍රයෙන් හමු වූ අභිලේඛන නොවුවද, කැලණිය විහාරය ශ්‍රී ලංකාව සහ අග්නිදිග ආසියාව අතර පැවති ඓතිහාසික බෞද්ධ සබඳතාවල ඉටු කළ භූමිකාව පිළිබඳ වැදගත්ම විදේශීය අභිලේඛන සාක්ෂි අතරින් එකකි. ධම්මචේති රජු විසින් පිහිටුවන ලද මෙම ශිලා පුවරු බුරුම සංඝයා ශ්‍රී ලංකාවේ මහාවිහාර සම්ප්‍රදාය අනුව නැවත උපසම්පදාව ලැබීම සහ ඒ ආශ්‍රිත සංඝ ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ වාර්තා කරයි.[43]
වර්තමාන තොරතුරු
[සංස්කරණය]වර්තමානයේ කැලණිය රජ මහා විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන බෞද්ධ වන්දනාස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන අතර, දේශීය හා විදේශීය බැතිමතුන්ගේ වන්දනාමානයට නිරන්තරයෙන් බඳුන් වේ. විහාර පරිශ්‍රය මහා ස්තූපය, ශ්‍රී කල්‍යාණි බෝධීන් වහන්සේ, පැරණි හා නව විහාර මන්දිර, බිතුසිතුවම් හා මූර්ති නිර්මාණ මෙන්ම විවිධ පූජනීය හා ඓතිහාසික ස්ථානවලින් සමන්විත වේ.[44]වර්තමානයේ ඓතිහාසික කැලණිය රජ මහා විහාරයේ සහ කිත්සිරිමෙවන් කැලණි විහාරයේ විහාරාධිපතිවරයා වන්නේ ගෞරවාර්හ මහාචාර්ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සංඝරක්ඛිත හිමිය.[45] උන්වහන්සේගේ මඟපෙන්වීම යටතේ විහාරස්ථානයේ ආගමික හා අධ්‍යාපනික කටයුතු පවත්වාගෙන යනු ලැබේ.
කැලණිය රජ මහා විහාරය ආගමික වන්දනාස්ථානයක් පමණක් නොව, බෞද්ධ අධ්‍යාපනය සඳහා ද වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස කටයුතු කරයි. විහාරස්ථානය හා සම්බන්ධ ශ්‍රී කල්‍යාණි ධර්ම විද්‍යාලය මඟින් සිංහල හා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය දෙකෙන්ම දරුවන්ට ධර්ම අධ්‍යාපනය ලබාදෙන අතර, එය කැලණිය ප්‍රදේශයේ විශාල ධර්ම අධ්‍යාපන ආයතනයක් ලෙස පවතී.[46]විහාරස්ථානයේ වාර්ෂිකව පැවැත්වෙන කැලණි දුරුතු මහා පෙරහැර වර්තමානයේ ද එහි ප්‍රධාන ආගමික හා සංස්කෘතික උත්සවයක් ලෙස පවතී. සෑම වසරකම දුරුතු මාසයේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනයට පෙර මෙම පෙරහැර පවත්වනු ලබන අතර, විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගි වන ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන බෞද්ධ සංස්කෘතික උත්සව අතරින් එකකි.[47]
ගැලරිය
[සංස්කරණය]
මේවාද බලන්න
[සංස්කරණය]බාහිර සබැඳුම්
[සංස්කරණය]- Temple website සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2021-07-14 at the Wayback Machine
- Listing on a site devoted to Buddhist temples of Sri Lanka
- ↑ "Protected Monument List 2012-12-12" (PDF). Department of Archaeology. 12 December 2012. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2016.
- ↑ "Kelaniya Raja Maha Viharaya". Sri Lanka Tourism. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණිය රජ මහා විහාරයේ ඉතිහාසය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "History of Kelaniya Raja Maha Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kelaniya Raja Maha Viharaya". Sri Lanka Tourism. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kelaniya Raja Maha Viharaya". Sri Lanka Tourism. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Anuradhapura Period". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Anuradhapura Period". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Anuradhapura Period". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Anuradhapura Period". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Anuradhapura Period". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Polonnaruwa Period (1070–1215 A.D.)". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Dambadeniya Period (1215–1412)". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "History of Kelaniya Raja Maha Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "History of Kelaniya Raja Maha Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "History of Kelaniya Raja Maha Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kelaniya Raja Maha Viharaya". Sri Lanka Tourism. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Anuradhapura Period". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Anuradhapura Period". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "විහාරමහාදේවි දේවිය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණිය රජ මහා විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණි දුරුතු පෙරහර එදා බක් මාසේ පැවැත්වීමට සැලසුම් කළ හැටි". ලංකාදීප. 2019-05-17. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "History of Kelaniya Raja Maha Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.</ref [[Kelaniya AS1.JPG|thumb|20 වන සියවසේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද පිළිමගෙය]] ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු යටතේ පැරණි විහාර මන්දිරයට නව කොටසක් එක් කරන ලද අතර, එහි මධ්‍යයේ [[මහනුවර යුගයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය|මහනුවර සම්ප්‍රදායට]] අනුකූල අෂ්ටාස්‍රාකාර වහලයක් ඉදිකරන ලදී. මෙම කටයුතු සඳහා ඉන්දියාවෙන් ශිල්පීන් හා මූර්ති ශිල්පීන් ගෙන්වාගත් අතර, ශ්‍රී ලාංකික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් සහ කලාකරුවන් ද ඒ සඳහා දායක වූහ. නව කොටසේ කුලුනු, සිවිලිම්, දොරටු සහ දොර රාමු සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික හා මහනුවර කලා සම්ප්‍රදායන් ඇසුරින් නිර්මාණය කරන ලදී.<ref>"Mrs. Helena Wijewardene of Sedawatte Walawwa". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Old Paintings". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The New Paintings". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The New Paintings". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණිය රජ මහා විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණිය රජ මහා විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණිය රජ මහා විහාරයේ ඉතිහාසය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kithsiri Mewan Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kithsiri Mewan Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kithsiri Mewan Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කිත්සිරි මෙවන් විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කිත්සිරි මෙවන් විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kithsiri Mewan Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kithsiri Mewan Viharaya". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කිත්සිරි මෙවන් විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kelaniya Raja Maha Viharaya". LankaPradeepa. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Kotte Period (1412–1551 AD)". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kelaniya Raja Maha Viharaya". LankaPradeepa. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kithsirimewan Kelaniya Viharaya". LankaPradeepa. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Kithsirimewan Kelaniya Viharaya". LankaPradeepa. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "The Kalyānī Inscriptions erected by King Dhammaceti at Pegu in 1476 A.D.: Text and Translation". Online Burma/Myanmar Library. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණිය රජ මහා විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Nayaka Thero". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "කැලණිය රජ මහා විහාරය". කැලණිය රජ මහා විහාරය. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.
- ↑ "Duruthu Perahera". Kelaniya Raja Maha Viharaya. සම්ප්‍රවේශය 2026-09-14.