හොන්ඩුරාස් හි ආර්ථිකය
හොන්ඩුරාස්හි ආර්ථිකය බොහෝ දුරට කෘෂිකර්මාන්තය මත පදනම් වී ඇති අතර, එය 2013 දී එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 14% ක් විය. රටේ ප්රමුඛ අපනයනය කෝපි (ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 340) වන අතර එය මුළු හොන්ඩුරාන් අපනයන ආදායමෙන් 22% ක් විය. 1998 දී මිච් සුළි කුණාටුවෙන් පාහේ විනාශ වන තෙක් කලින් රටේ දෙවන විශාලතම අපනයනය වූ කෙසෙල්, 2000 දී මිච් පූර්ව මට්ටම්වලින් 57% දක්වා යථා තත්ත්වයට පත් විය. වගා කරන ලද ඉස්සන් තවත් වැදගත් අපනයන අංශයකි. 1970 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, උතුරේ නගර මැකිලඩෝරා හරහා කාර්මික නිෂ්පාදනය ආරම්භ කළේය, විශේෂයෙන් සැන් පේද්රෝ සුලා සහ පුවර්ටෝ කෝර්ටෙස් හි.[1]
හොන්ඩුරාස්හි පුළුල් වනාන්තර, සමුද්ර සහ ඛනිජ සම්පත් ඇත, නමුත් පුළුල් ලෙස කපා පුළුස්සා දැමීමේ කෘෂිකාර්මික ක්රම මගින් හොන්ඩුරාන් වනාන්තර විනාශ කිරීම දිගටම කරගෙන යයි. 1999 මිච් නිසා ඇති වූ අවපාතයෙන් (−1.9%) යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් හොන්ඩුරාන් ආර්ථිකය 2000 දී 4.8% කින් වර්ධනය විය. ලෝකයේ තුන්වන විශාලතම හොන්ඩුරාන් මැකිලඩෝරා අංශය 2000 දී එහි ශක්තිමත් ක්රියාකාරිත්වය දිගටම කරගෙන ගිය අතර, 120,000 කට වැඩි පිරිසකට රැකියා සපයමින් සහ රටට ඩොලර් මිලියන 528 කට වඩා විදේශ විනිමය උත්පාදනය කළේය. පාරිභෝගික මිල දර්ශකය මගින් මනිනු ලබන උද්ධමනය 2000 දී 10.1% ක් වූ අතර එය 1999 දී වාර්තා වූ 10.9% ට වඩා සුළු වශයෙන් අඩු විය. 2000 දී රටේ ජාත්යන්තර සංචිත තත්ත්වය ශක්තිමත්ව පැවතුන අතර එය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1 කට වඩා තරමක් වැඩි විය. 2000 දී විදේශයන්හි (බොහෝ විට එක්සත් ජනපදයේ) ජීවත් වන හොන්ඩුරාන් ජාතිකයන්ගෙන් ලැබෙන ප්රේෂණ 28% කින් ඉහළ ගොස් ඩොලර් මිලියන 410 ක් විය. ලෙම්පිරා (මුදල්) වසර ගණනාවක් තිස්සේ අවප්රමාණය වෙමින් පැවතුන නමුත් 2005 දී එක්සත් ජනපද ඩොලරයට සාපේක්ෂව L19 හි ස්ථාවර විය. හොන්ඩුරාන් ජනතාව ලතින් ඇමරිකාවේ දුප්පත්ම අය අතර වේ; ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම (2007) ඇමරිකානු ඩොලර් 1,649 කි; මධ්යම ඇමරිකාවේ සාමාන්යය ඩොලර් 6,736 කි.[2] හොන්ඩුරාස් යනු බටහිර අර්ධගෝලයේ සිව්වන දුප්පත්ම රටයි; හයිටි, නිකරගුවාව සහ ගයනාව පමණක් දුප්පත් ය. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට අමතරව විකල්ප සංඛ්යානමය මිනුම් භාවිතා කිරීමෙන් ජාතියේ දරිද්රතාවය සඳහා වැඩි සන්දර්භයක් සැපයිය හැකිය.
1999 මාර්තු මාසයේදී ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සමඟ දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ සහ වර්ධන පහසුකම (PRGF) බවට පරිවර්තනය කරන ලද වැඩිදියුණු කළ ව්යුහාත්මක ගැලපුම් පහසුකම (ESAF) රට අත්සන් කළේය. හොන්ඩුරාස් (2000 වසර වන විට) ස්ථාවර සාර්ව ආර්ථික ප්රතිපත්ති පවත්වාගෙන යයි. IMF සහ අනෙකුත් ජාත්යන්තර ණය දෙන්නන් විසින් අපේක්ෂා කරන - රාජ්ය අයිතිය ඇති දුරකථන සහ බලශක්ති බෙදාහැරීමේ සමාගම් පෞද්ගලීකරණය කිරීම වැනි ව්යුහාත්මක වෙනස්කම් ක්රියාත්මක කිරීමේදී එය කඩිනම් වී නොමැත. මිච් සුළි කුණාටුවෙන් පසු හොන්ඩුරාස් සැලකිය යුතු ණය සහනයක් ලබා ගත් අතර, ද්විපාර්ශ්වික ණය සේවා ගෙවීම් අත්හිටුවීම සහ පැරිස් සමාජය විසින් ද්විපාර්ශ්වික ණය අඩු කිරීම - එක්සත් ජනපදය ඇතුළුව - ඇතුළුව - ඩොලර් මිලියන 400 කට වඩා වටිනා ඒවා විය. 2000 ජූලි මාසයේදී, හොන්ඩුරාස් දැඩි ලෙස ණයගැති දුප්පත් රටවල මුලපිරීම (HIPC) යටතේ එහි තීරණ ගැනීමේ ස්ථානයට ළඟා වූ අතර, අතුරු බහුපාර්ශ්වික ණය සහන සඳහා රට සුදුසුකම් ලැබීය.
ඉඩම් බහුල සහ පහසුවෙන් සූරාකෑමට ලක්විය හැකි බව පෙනේ, නමුත් පෙනෙන පරිදි පුළුල් ඉඩම් තිබීම නොමඟ යවන සුළුය, මන්ද ජාතියේ රළු, කඳුකර භූමි ප්රදේශය වෙරළ තීරයේ පටු තීරු සහ සාරවත් නිම්න කිහිපයකට මහා පරිමාණ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය සීමා කරයි. හොන්ඩුරාස් හි නිෂ්පාදන අංශය තවමත් සරල රෙදිපිළි සහ කෘෂිකාර්මික සැකසුම් කර්මාන්ත සහ එකලස් කිරීමේ මෙහෙයුම් වලින් ඔබ්බට වර්ධනය වී නොමැත. කලාපයේ වඩාත් කාර්මිකව දියුණු රටවලින් ලැබෙන කුඩා දේශීය වෙළඳපොළ සහ තරඟකාරිත්වය වඩාත් සංකීර්ණ කාර්මිකකරණයට බාධා කර ඇත.
2022 දී, හොන්ඩුරාස් ජාතික සංඛ්යාලේඛන ආයතනයට (INE) අනුව, රටේ ජනගහනයෙන් 73% ක් දුප්පත් වන අතර 53% ක් අන්ත දරිද්රතාවයෙන් ජීවත් වෙති.[3] ලතින් ඇමරිකාවේ වඩාත්ම අසමාන රටවලින් එකකි.[4]
දරිද්රතාවය
[සංස්කරණය]ලෝක බැංකුව හොන්ඩුරාස් අඩු මධ්යම ආදායම් ලබන රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කරයි.[5] ජාතියේ ඒක පුද්ගල ආදායම ඇමරිකානු ඩොලර් 600 ක් පමණ වන අතර එය උතුරු ඇමරිකාවේ අඩුම එකක් බවට පත් කරයි.[6]
2016 දී, ජනගහනයෙන් 66% කට වඩා දරිද්රතා රේඛාවට පහළින් ජීවත් විය.[5]
පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ආර්ථික වර්ධනය සාමාන්යයෙන් වසරකට 7% ක් වූ අතර එය ලතින් ඇමරිකාවේ (2010) ඉහළම අනුපාතවලින් එකකි.[5] එසේ තිබියදීත්, හොන්ඩුරාස් සියලුම මධ්යම ඇමරිකානු රටවල් අතර අඩුම සංවර්ධනයක් අත්විඳ ඇත.[7] හොන්ඩුරාස් රාජ්යය රටවල් 188 න් 130 වන ස්ථානයේ පසුවන අතර, එම දර්ශකය .625 ක් වන අතර එමඟින් එම රට මධ්යම සංවර්ධනයක් ඇති රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත (2015).[8] හොන්ඩුරාස් හි HDI (දිගු හා සෞඛ්ය සම්පන්න ජීවිතයක්, දැනුමේ ප්රවේශ්යතාව සහ ජීවන තත්ත්වය) සඳහා බලපාන සාධක තුනම 1990 සිට වැඩිදියුණු වී ඇත, නමුත් තවමත් සාපේක්ෂව අඩු මට්ටමක පවතී, උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව 73.3 ක් වන අතර, පාසල් අධ්යාපනයේ අපේක්ෂිත වසර 11.2 (අවුරුදු 6.2 ක සාමාන්ය) සහ ඒක පුද්ගල GNI ඩොලර් 4,466 (2015) වේ.[8] ලතින් ඇමරිකාව සහ කැරිබියන් දූපත් සඳහා සමස්ත HDI 0.751 ක් වන අතර, උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව 68.6 ක් වන අතර, පාසල් අධ්යාපනයේ අපේක්ෂිත වසර 11.5 (අවුරුදු 6.6 ක සාමාන්ය) සහ ඒක පුද්ගල GNI ඩොලර් 6,281 (2015) වේ.[8]
2009 හොන්ඩුරාන් කුමන්ත්රණය ජාතියේ විවිධ ආර්ථික ප්රවණතාවලට හේතු විය.[9] සමස්ත වර්ධනය මන්දගාමී වී ඇති අතර, 2006 සිට 2008 දක්වා සාමාන්යයෙන් සියයට 5.7 ක් වූ නමුත් 2010 සහ 2013 අතර වාර්ෂිකව සියයට 3.5 දක්වා මන්දගාමී වී ඇත.[9] දරිද්රතාවය සහ අන්ත දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ කුමන්ත්රණයෙන් පසුව ප්රවණතා ආපසු හැරවිය. වසර 3 ක් තුළ ජාතියේ දරිද්රතාවය සියයට 13.2 කින් සහ අන්ත දරිද්රතාවය සියයට 26.3 කින් ඉහළ ගොස් ඇත.[9] තවද, 2008 සහ 2012 අතර විරැකියාව සියයට 6.8 සිට සියයට 14.1 දක්වා වර්ධනය විය.[9]
හොන්ඩුරාන් ආර්ථිකයෙන් වැඩි කොටසක් අපනයන කිහිපයක් පමණක් වන කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය මත පදනම් වී ඇති බැවින්, ස්වාභාවික විපත් විශේෂයෙන් විනාශකාරී බලපෑමක් ඇති කරයි. 1998 මිච් සුළි කුණාටුව වැනි ස්වාභාවික විපත් මෙම අසමානතාවයට දායක වී ඇත්තේ ඒවා විශේෂයෙන් දුප්පත් ග්රාමීය ප්රදේශවලට බලපාන බැවිනි.[10] ඊට අමතරව, ගොවීන්ට තම පවුල් නඩත්තු කිරීමට නොහැකි වීම නිසා ඔවුන් රටේ ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයට විශාල දායකත්වයක් සපයයි.[10] හොන්ඩුරාස් රාජ්ය නොවන සංවිධානයක් වන වර්ල්ඩ් නෙයිබර්ස් විසින් කරන ලද අධ්යයනයකින්, "වැඩ බර වැඩිවීම, මූලික ධාන්ය අඩුවීම, මිල අධික ආහාර සහ බිය" යන යෙදුම් මිච් සුළි කුණාටුව සමඟ වඩාත් සම්බන්ධ වී ඇති බව තීරණය විය.[11]
මිච් සුළි කුණාටුවෙන් වඩාත්ම පීඩාවට පත් වූයේ ග්රාමීය සහ නාගරික දුප්පතුන් ය.[10] දකුණු සහ බටහිර ප්රදේශවල අය විශේෂයෙන් වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි යැයි සැලකේ. මන්ද ඔවුන් දෙදෙනාම පාරිසරික විනාශයට ලක් වූ අතර බොහෝ යැපුම් ගොවීන්ගේ නිවහන වූ බැවිනි.[10] මිච් සුළි කුණාටුව වැනි ව්යසන හේතුවෙන්, කෘෂිකාර්මික ආර්ථික අංශය පසුගිය වසර විස්ස තුළ තුනෙන් එකක් පහත වැටී ඇත.[10] මෙය බොහෝ දුරට සිදුවන්නේ ස්වාභාවික විපත් වැනි සාධක මගින් බලපෑමට ලක් වූ කෙසෙල් සහ කෝපි වැනි අපනයන පහත වැටීම හේතුවෙනි.[10] පටුකා ගඟ දිගේ ආදිවාසී ප්රජාවන්ට ද අතිශයින් දැඩි ලෙස පහර වැදී ඇත.[12] මැද-පටකා කලාපය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ විනාශ විය.[12] සහල් අස්වැන්නෙන් 80% කට වඩා වැඩි ප්රමාණයක් සහ කෙසෙල්, කෙසෙල් සහ මඤ්ඤොක්කා අස්වැන්න සියල්ලම අහිමි විය.[12] කුණාටුවෙන් පසු සහන සහ ප්රතිසංස්කරණ කටයුතු අර්ධ වශයෙන් සහ අසම්පූර්ණ වූ අතර, විශේෂයෙන් ආදිවාසී ප්රජාවන් සඳහා එම මට්ටම් ආපසු හැරවීමට වඩා පවතින දරිද්රතා මට්ටම් ශක්තිමත් කළේය.[12] ආහාර පරිත්යාග අවසන් වීම සහ ඊළඟ අස්වැන්න නෙළීම අතර කාලය තුළ අධික කුසගින්නක් ඇති වූ අතර, එය තව්කා ජනගහනය අතර මරණයට හේතු විය.[12] වඩාත්ම "ඉඩම්-පොහොසත්" ලෙස සැලකූ අයට සාමාන්යයෙන් ඔවුන්ගේ මුළු භූමියෙන් 36% ක් අහිමි විය.[12] වඩාත්ම "ඉඩම්-දුප්පත්" වූ අයට ඔවුන්ගේ මුළු භූමියෙන් අඩුවෙන් අහිමි වූ නමුත් ඔවුන්ගේ සමස්ත භූමියෙන් වැඩි කොටසක් අහිමි විය.[12] මෙයින් අදහස් කළේ මෙම ජනගහනයෙන් බහුතරය ඔවුන් වන බැවින් ඔවුන් වඩාත්ම පීඩාවට පත් වූවන් තනිකඩ කාන්තාවන් බවයි.[12]
දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ උපාය මාර්ග
[සංස්කරණය]1970 ගණන්වල සිට හොන්ඩුරාස් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් "ආහාර ප්රමුඛතා රටක්" ලෙස නම් කරන ලද විට, ලෝක ආහාර වැඩසටහන (WFP) වැනි සංවිධාන මන්දපෝෂණය සහ ආහාර අනාරක්ෂිතභාවය අඩු කිරීමට කටයුතු කර ඇත.[13] හොන්ඩුරාන් ගොවීන්ගෙන් විශාල බහුතරයක් අන්ත දරිද්රතාවයේ හෝ ඒක පුද්ගල ඩොලර් 180 ට අඩුවෙන් ජීවත් වෙති.[14] වර්තමානයේ ළමුන්ගෙන් හතරෙන් එකක් නිදන්ගත මන්දපෝෂණයෙන් පීඩා විඳිති.[13] WFP දැනට හොන්ඩුරාන් රජය සමඟ පාසල් පෝෂණ වැඩසටහනක් සඳහා කටයුතු කරමින් සිටින අතර එය හොන්ඩුරාන් පාසල් 21,000 ක් සඳහා ආහාර සපයන අතර එමඟින් පාසල් දරුවන් මිලියන 1.4 ක් ළඟා වේ.[13] ස්වාභාවික විපත් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයට ඇති කරන බලපෑම් ඉක්මනින් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා WFP වන්දි සහ හදිසි ප්රතිචාර හරහා ආපදා සහන සඳහා ද සහභාගී වේ.[13]
හොන්ඩුරාස් හි දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ උපාය මාර්ගය 1999 දී ක්රියාත්මක කරන ලද අතර 2015 වන විට අන්ත දරිද්රතාවය අඩකින් අඩු කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.[15] දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ ආධාර සඳහා වියදම් වැඩි වුවද, 1999 සහ 2002 අතර දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ 2.5% ක වැඩිවීමක් පමණක් සිදුවිය.[16] මෙම දියුණුව, දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ උපාය මාර්ගය හරහා ආධාර නොලැබුණු රටවලට වඩා හොන්ඩුරාස් තවමත් පහළින් තබා ඇත.[16] මෙම අකාර්යක්ෂමතාවය ඇති වන්නේ යටිතල පහසුකම් සහ ග්රාමීය සංවර්ධනය කෙරෙහි අවධානය යොමු නොකිරීම නිසා බව ලෝක බැංකුව විශ්වාස කරයි.[16] උපාය මාර්ගය ක්රියාත්මක කිරීමෙන් වසර දෙකකට පසුව පමණක් අන්ත දරිද්රතාවය සියයට 36.2 ක අවම අගයක් පෙන්නුම් කළ නමුත් පසුව 2012 වන විට එය සියයට 66.5 දක්වා වැඩි විය.[9]
අධ්යාපනය සහ සෞඛ්ය අංශවල ආයෝජන වැඩි කිරීම හරහා සමාජ ප්රතිපත්තියට බලපෑම් කිරීම ද දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ උපාය මාර්ගවල අරමුණ විය.[17] මෙය දුගී ප්රජාවන් දරිද්රතාවයෙන් මුදවා ගැනීමටත්, හොන්ඩුරාන් ආර්ථිකය උත්තේජනය කිරීමේ මාධ්යයක් ලෙස ශ්රම බලකාය වැඩි කිරීමටත් අපේක්ෂා කරන ලදී.[17] පවුල් ආධාර වැඩසටහන මගින් මෙය සිදු කිරීම සඳහා කොන්දේසි සහිත මුදල් මාරු කිරීම් භාවිතා කරන ලදී.[17] මෙම වැඩසටහන 1998 දී ප්රතිව්යුහගත කරන ලද්දේ විශේෂයෙන් අන්ත දරිද්රතාවයෙන් පෙළෙන අය සඳහා සෞඛ්ය සහ අධ්යාපනය සඳහා මුදල් මාරු කිරීම්වල කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීමේ උත්සාහයක් වශයෙනි.[17] දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ උපාය මාර්ග තුළ සමස්ත වියදම් අධ්යාපනය සහ සෞඛ්ය අංශ කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇති අතර, 2000 දී හොන්ඩුරාස් හි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 44% සිට 2004 දී 51% දක්වා සමාජ වියදම් වැඩි කරයි.[17]
ජාත්යන්තර මූල්ය ආයතනවලින් ලැබෙන ආධාර පිළිබඳ විවේචකයින් විශ්වාස කරන්නේ ලෝක බැංකුවේ දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ උපාය මාර්ගය හොන්ඩුරාන් ප්රතිපත්තියට සුළු සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති කරන බවයි.[17] කේම්බ්රිජ් විශ්ව විද්යාලයේ ජෝස් කූස්ටාට අනුව දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ උපාය මාර්ග පැහැදිලි ප්රමුඛතා, නිශ්චිත මැදිහත්වීමේ උපාය මාර්ගය, උපාය මාර්ගයට දැඩි කැපවීම සහ වඩාත් ඵලදායී සාර්ව මට්ටමේ ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ ද බැහැර කළේය.[16] මේ නිසා, හොන්ඩුරාස් දරිද්රතාවයෙන් මුදවා ගත හැකි ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා මාර්ගයක් උපාය මාර්ගය විසින් සපයා නොමැති බවත්, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස දරිද්රතාවය අඩු කිරීමේ කල් පවතින ආර්ථික වර්ධනයක් ඇති නොවන බවත් ඔහු විශ්වාස කරයි.[16]
2009 කුමන්ත්රණයට පෙර හොන්ඩුරාස් සමාජ වියදම් පුළුල් ලෙස පුළුල් කළ අතර අවම වැටුපෙහි දැඩි වැඩිවීමක් සිදු විය.[9] කුමන්ත්රණයෙන් පසුව අසමානතාවය අඩු කිරීමේ උත්සාහයන් වේගයෙන් ආපසු හැරවිය.[9] 2009 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ප්රතිශතයක් සියයට 13.3 සිට 2012 දී මෑතකදී 10.9 දක්වා අඩු වූ විට සෙලායා කාර්යාලයෙන් ඉවත් කළ විට සමාජ වියදම් 2012 දී 10.9 දක්වා අඩු විය.[9] සමාජ වියදම්වල මෙම අඩුවීම අවපාතයේ බලපෑම් තවත් උග්ර කළේය, එය ජාතිය කලින් සාපේක්ෂව හොඳින් කටයුතු කිරීමට සූදානම්ව සිටියේය.[9]
ආර්ථික අසමානතාවය
[සංස්කරණය]
හොන්ඩුරාස් හි ආදායම් අසමානතාවයේ මට්ටම් වෙනත් ඕනෑම ලතින් ඇමරිකානු රටකට වඩා ඉහළ ය.[9] අනෙකුත් ලතින් ඇමරිකානු රටවල් මෙන් නොව, 1991 සහ 2005 අතර හොන්ඩුරාස් හි අසමානතාවය ක්රමයෙන් වැඩි විය.[15] 2006 සහ 2010 අතර අසමානතාවය අඩුවීමක් දක්නට ලැබුණු නමුත් 2010 දී නැවත වැඩි විය.[9]
හොන්ඩුරාස් හි මානව සංවර්ධන දර්ශකය (IHDI ලෙස හැඳින්වේ) අසමානතාවය සඳහා සකස් කළ විට හොන්ඩුරාස් හි සංවර්ධන දර්ශකය .443 දක්වා අඩු වේ.[8] සංවර්ධනයේ සෑම අංශයකම අසමානතාවයේ මට්ටම් ද තක්සේරු කළ හැකිය.[8] 2015 දී උපතේදී ආයු අපේක්ෂාවේ අසමානතාවය 19.6% ක් වූ අතර, අධ්යාපනයේ අසමානතාවය 24.4% ක් වූ අතර ආදායමේ අසමානතාවය 41.5% ක් විය.[8] අසමානතාවය හේතුවෙන් මානව සංවර්ධනයේ සමස්ත අලාභය 29.2 කි.[8]
ලතින් ඇමරිකාව සහ කැරිබියන් දූපත් සඳහා සමස්ත IHDI 0.575 ක් වන අතර සමස්ත අලාභය 23.4% කි.[8] 2015 දී මුළු කලාපය සඳහාම, උපතේදී ආයු අපේක්ෂාවේ අසමානතාවය 22.9% ක් වූ අතර, අධ්යාපනයේ අසමානතාවය 14.0% ක් වූ අතර ආදායමේ අසමානතාවය 34.9% ක් විය.[8] හොන්ඩුරාස් කලාපයේ අනෙකුත් රටවලට වඩා ඉහළ ආයු අපේක්ෂාවක් ඇති අතර (අසමානතා ගැලපීම් වලට පෙර සහ පසු), එහි අධ්යාපනයේ ගුණාත්මකභාවය සහ ආර්ථික ජීවන තත්ත්වය අඩුය.[8] ආදායම් අසමානතාවය සහ අධ්යාපන අසමානතාවය ජාතියේ සමස්ත සංවර්ධනයට විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි.[8]
සම්පත් බෙදා හැරීමට අදාළව ග්රාමීය සහ නාගරික ප්රදේශ අතර අසමානතාවය ද පවතී.[18] ග්රාමීය සහ ආදිවාසී ජනතාව ජීවත් වන දකුණු, නැගෙනහිර සහ බටහිර ප්රදේශවල දරිද්රතාවය සංකේන්ද්රණය වී ඇත. උතුරු සහ මධ්යම හොන්ඩුරාස් රටේ කර්මාන්ත සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා නිවහන වන අතර එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස දරිද්රතාවය අඩු මට්ටමක පවතී.[6] දරිද්රතාවය ග්රාමීය හොන්ඩුරාස් හි සංකේන්ද්රණය වී ඇති අතර එය ලතින් ඇමරිකාව පුරා පිළිබිඹු වන රටාවකි.[19] ග්රාමීය ප්රජාවන්ට දරිද්රතාවයේ බලපෑම් අති විශාලය. දුප්පත් ප්රජාවන් සාමාන්යයෙන් ඇඩෝබ් නිවාසවල ජීවත් වෙති, ද්රව්යමය සම්පත් නොමැතිකම, වෛද්ය සම්පත් සඳහා සීමිත ප්රවේශයක් ඇති අතර සහල්, බඩ ඉරිඟු සහ බෝංචි වැනි මූලික කරුණු වලින් ජීවත් වෙති.[20]
පහළ පන්තිය ප්රධාන වශයෙන් ග්රාමීය යැපුම් ගොවීන් සහ ඉඩම් නොමැති ගොවීන්ගෙන් සමන්විත වේ.[21] 1965 සිට හොන්ඩුරාස් හි ඉඩම් නොමැති ගොවීන්ගේ සංඛ්යාවේ වැඩිවීමක් සිදුවී ඇති අතර එය නාගරික දුප්පත් පුද්ගලයින්ගේ වැඩිවන පන්තියකට හේතු වී ඇත.[21] මෙම පුද්ගලයින් බොහෝ විට සේවා අංශයේ, නිෂ්පාදන හෝ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්රයේ රැකියා සොයමින් නාගරික මධ්යස්ථාන වෙත සංක්රමණය වේ.[21] සමාජීය හා ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ නොමැතිව ග්රාමීය සිට නාගරික දක්වා සංක්රමණය වැඩි වන අතර එමඟින් නාගරික මධ්යස්ථාන පුළුල් වේ.[21] පහළ පන්තිය තුළ, ඌන රැකියා නියුක්තිය ප්රධාන ගැටළුවකි.[21] ඌන රැකියා නියුක්ත පුද්ගලයින් බොහෝ විට සෘතුමය ගොවිපලවල අර්ධකාලීන කම්කරුවන් ලෙස පමණක් සේවය කරයි, එනම් ඔවුන්ගේ වාර්ෂික ආදායම අඩු මට්ටමක පවතී.[21] 1980 ගණන්වල හොන්ඩුරාන් ගොවීන්ගේ ජාතික සම්මේලනය, හොන්ඩුරාන් ගොවීන්ගේ ජාතික සංගමය සහ ජාතික ගොවීන්ගේ සංගමය වැනි ගොවි සංවිධාන සහ කම්කරු සංගම් පිහිටුවන ලදී.[21]
ග්රාමීය පුද්ගලයින් ස්වේච්ඡාවෙන් හමුදාවට බැඳීම සාමාන්ය දෙයක් නොවේ, කෙසේ වෙතත් මෙය බොහෝ විට ස්ථාවර හෝ පොරොන්දු වූ වෘත්තීය අවස්ථා ලබා නොදේ.[22] හොන්ඩුරාන් හමුදාවේ ඉහළ පෙළේ නිලධාරීන්ගෙන් බහුතරයක් බඳවා ගනු ලබන්නේ ප්රභූ හමුදා ඇකඩමිවලින්.[22] ඊට අමතරව, හමුදාවට බඳවා ගැනීම් බහුතරයක් බලහත්කාරයෙන් සිදු කරනු ලැබේ.[22] බලහත්කාර බඳවා ගැනීම් බොහෝ දුරට රඳා පවතින්නේ හොන්ඩුරාන් රජය, හමුදාව සහ ඉහළ පන්තියේ හොන්ඩුරාන් සමාජය අතර සන්ධානයක් මත ය.[22] නාගරික ප්රදේශවල පිරිමින් බොහෝ විට ද්විතීයික පාසල්වලින් සොයනු ලබන අතර ග්රාමීය ප්රදේශවල මාර්ග බාධක නිසා බඳවා ගැනීම් අතින් තෝරා ගැනීමේදී හමුදාවට සහාය විය.[22] ඉහළ සමාජ-ආර්ථික තත්ත්වය පුද්ගලයන්ට බඳවා ගැනීමෙන් පහසුවෙන් මග හැරීමට හැකියාව ලබා දෙයි.[22]
මධ්යම පන්තික හොන්ඩුරාස් යනු සාපේක්ෂව අඩු සාමාජිකත්වය සහ ආදායම් මට්ටම් මගින් අර්ථ දක්වා ඇති කුඩා කණ්ඩායමකි.[21] පහළ සිට මධ්යම පන්තියට සංක්රමණය සාමාන්යයෙන් උසස් අධ්යාපනය මගින් පහසුකම් සපයයි.[21] වෘත්තිකයන්, සිසුන්, ගොවීන්, වෙළඳුන්, ව්යාපාරික සේවකයින් සහ සිවිල් සේවකයින් සියල්ලන්ම හොන්ඩුරාන් මධ්යම පන්තියේ කොටසක් ලෙස සැලකේ.[21] රැකියා සහ කාර්මික සහ වාණිජ අංශ සඳහා අවස්ථා මන්දගාමීව වර්ධනය වන අතර, මධ්යම පන්තික සාමාජිකත්වය සීමා කරයි.[21]
හොන්ඩුරාන් ඉහළ පන්තියට හොන්ඩුරාන් ජනගහනයේ අනෙකුත් කොටස්වලට වඩා බොහෝ ඉහළ ආදායම් මට්ටම් ඇත.[21] දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු කපු සහ පශු සම්පත් අපනයන වර්ධනයට ඉහළ පන්තියේ බොහෝ දෙනෙක් තම සාර්ථකත්වය ලබා දෙති.[21] ධනවතුන් දේශපාලනිකව එක්සත් නොවන අතර දේශපාලන හා ආර්ථික අදහස් වලින් වෙනස් වේ.[21]
වෙළඳාම
[සංස්කරණය]
මුදල් ඒකකය හොන්ඩුරාන් ලෙම්පිරා වේ.
රජය විසින් විදුලි ජාලය, එම්ප්රෙසා නැෂනල් ඩි එනර්ජියා ඉලෙක්ට්රිකා (ENEE) සහ ස්ථාවර දුරකථන සේවාව වන හොන්ඩුටෙල් යන දෙකම ක්රියාත්මක කරයි. එහි නිදන්ගත මූල්ය ගැටළු වලට මුහුණ දීම සඳහා ENEE විශාල සහනාධාර ලබා ගනී, නමුත් හොන්ඩුටෙල් තවදුරටත් ඒකාධිකාරයක් නොවේ. CAFTA යටතේ අවශ්ය පරිදි, 2005 දෙසැම්බර් 25 වන දින විදුලි සංදේශ අංශය පුද්ගලික ආයෝජන සඳහා විවෘත කරන ලදී. ඛනිජ තෙල් මිල නියාමනය කර ඇති අතර, කොන්ග්රසය බොහෝ විට මූලික භාණ්ඩ සඳහා තාවකාලික මිල නියාමනය අනුමත කරයි.
රන්, රිදී, ඊයම් සහ සින්ක් කැණීම් කරනු ලැබේ.[24]
2005 දී හොන්ඩුරාස් එක්සත් ජනපදය සමඟ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුමක් වන CAFTA අත්සන් කළේය. 2005 දෙසැම්බර් මාසයේදී, හොන්ඩුරාස් හි ප්රාථමික වරාය වන පුවර්ටෝ කෝර්ටෙස්, එක්සත් ජනපද බහාලුම් ආරක්ෂක මුලපිරීමට ඇතුළත් කරන ලදී.[25]
2006 දී එක්සත් ජනපද ස්වදේශ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුව සහ බලශක්ති දෙපාර්තමේන්තුව, පවතින වරාය ආරක්ෂක පියවරයන් මත ගොඩනගා ඇති ආරක්ෂිත භාණ්ඩ ප්රවාහන මුලපිරීමේ (SFI) පළමු අදියර නිවේදනය කළහ. SFI එක්සත් ජනපද රජයට වැඩි දියුණු කළ අධිකාරියක් ලබා දුන් අතර, එක්සත් ජනපදයට බැඳුනු තනි බහාලුම්වල අවදානම් තක්සේරුව වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා න්යෂ්ටික සහ විකිරණශීලී ද්රව්ය සඳහා විදේශයන්ගෙන් බහාලුම් පරිලෝකනය කිරීමට ඉඩ සලසයි. ආරක්ෂිත භාණ්ඩ ප්රවාහනයේ ආරම්භක අදියරට විදේශීය වරායන් හයකට න්යෂ්ටික හඳුනාගැනීමේ සහ අනෙකුත් උපාංග යෙදවීම ඇතුළත් විය:
- පකිස්ථානයේ කාසිම් වරාය;
- හොන්ඩුරාස් හි පුවර්ටෝ කෝර්ටෙස්;
- එක්සත් රාජධානියේ සවුත්හැම්ප්ටන්;
- ඕමානයේ සලාලා වරාය;
- සිංගප්පූරු වරාය;
- කොරියාවේ බුසාන් වරායේ ගැමන් පර්යන්තය.
මෙම වරායන්හි බහාලුම් 2007 සිට විකිරණ සහ අනෙකුත් අවදානම් සාධක සඳහා එක්සත් ජනපදයට යාමට අවසර දීමට පෙර පරිලෝකනය කර ඇත.[26]
ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා ජාත්යන්තර ආයෝජකයින් පිරිසක් සමඟ 2012 දී ඇති කරගත් අවබෝධතා ගිවිසුමක් මගින් තමන්ගේම නීති, බදු ක්රමය, අධිකරණය සහ පොලිසිය සහිත කලාපයක් (නගරයක්) ගොඩනැගීම සඳහා හොන්ඩුරාන් රජයේ අනුමැතිය ලබා ගත් නමුත් විරුද්ධවාදීන් එයට එරෙහිව ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ නඩුවක් ගොනු කළ අතර එය "රාජ්යයක් තුළ රාජ්යයක්" ලෙස හැඳින්වීය.[27] 2013 දී, හොන්ඩුරාස්හි කොංග්රසය ZEDEs පිහිටුවීමට හේතු වූ ආඥාව 120 අනුමත කළේය. රජය 2015 ජුනි මාසයේදී පළමු කලාප ඉදිකිරීම ආරම්භ කළේය.[28]
බලශක්තිය
[සංස්කරණය]හොන්ඩුරාස්හි විදුලිබල අංශයෙන් අඩක් පමණ පුද්ගලික අයිතිය යටතේ පවතී. ඉතිරි උත්පාදන ධාරිතාව ENEE (Empresa Nacional de Energía Electrica) විසින් පවත්වාගෙන යනු ලැබේ.
මෙම අංශයේ ප්රධාන අභියෝග වන්නේ:
- මූල්යමය වශයෙන් සෞඛ්ය සම්පන්න උපයෝගිතා ක්රමයක් හෝ බාහිර පරිත්යාගශීලීන්ගෙන් සහනදායී අරමුදල් නොමැතිව උත්පාදනය සහ සම්ප්රේෂණය සඳහා ආයෝජන සඳහා මූල්යකරණය කිරීම
- සමාජ නොසන්සුන්තාවයකින් තොරව, තීරුබදු නැවත සමතුලිත කිරීම, හිඟ මුදල් කපා හැරීම සහ විදුලි සොරකම් ඇතුළු පාඩු අඩු කිරීම
- රජයේ අරමුණු සමඟ පාරිසරික ගැටළු සමනය කිරීම - විශාල නව වේලි දෙකක් සහ ඒ ආශ්රිත ජල විදුලි බලාගාර.
- ග්රාමීය ප්රදේශවල විදුලිය සඳහා ප්රවේශය වැඩි දියුණු කිරීම.
ප්රවාහනය
[සංස්කරණය]
හොන්ඩුරාස් හි ප්රවාහනය සඳහා යටිතල පහසුකම් සමන්විත වන්නේ: දුම්රිය මාර්ග කිලෝමීටර 699 (සැතපුම් 434); මහා මාර්ග කිලෝමීටර 13,603 (සැතපුම් 8,453);[29] වරායන් හයක්;[30] සහ සමස්තයක් වශයෙන් ගුවන්තොටුපළ 112 (තාර කර ඇති 12 ක්, තාර නොදැමූ 100 ක්).[29]ප්රවාහන අංශ ප්රතිපත්තිය සඳහා පොදු වැඩ, ප්රවාහන සහ නිවාස අමාත්යාංශය (ස්පාඤ්ඤ කෙටි යෙදුමෙන් SOPRTRAVI) වගකිව යුතුය.
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ↑ Medvedev, Denis (2008). Preferential Liberalization and Its Economy Wide Effects in Honduras (ඉංග්රීසි බසින්). World Bank Publications.
- ↑ United Nations data, National Accounts Estimates of Main Aggregates, Per capita GNI at current prices – US dollars.
- ↑ "Honduras: El 73% de los habitantes del país son pobres, según el Instituto Nacional de Estadísticas • Semanario Universidad". semanariouniversidad.com (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 2022-07-13.
- ↑ Redacción. "Honduras, el país con mayor desigualdad de América Latina". www.laprensa.hn (ස්පාඤ්ඤ බසින්).
- 1 2 3 "Honduras". World Bank. 10 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 February 2016.
- 1 2 López, Ramón; Romano, Claudia (2000). Rural Poverty in Latin America. Dept. of Agricultural and Resource Economics, University of Maryland at College Park. pp. 227–243. doi:10.1057/9780333977798_11. ISBN 978-1-349-41954-8.
- ↑ "Honduras: A Country and a Coup | Modern Latin America". library.brown.edu (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 7 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 November 2017.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 "Human Development Report 2016: Human Development for Everyone" (PDF). 25 February 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 26 November 2017.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Johnston, Jake, and Stephan Lefebvre. "Honduras Since the Coup: Economic and Social Outcomes". Center for Economic and Policy Research, November 2013.
- 1 2 3 4 5 6 "Overview". World Bank (ඉංග්රීසි බසින්). 6 December 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 November 2017.
- ↑ Schaffer, Kathryn (18 January 2018). "Gender, Environment and Development in Honduras: An Applied Anthropology Internship". Practicing Anthropology. 22 (3): 25–26. doi:10.17730/praa.22.3.t76310161617758g. JSTOR 24781641.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 McSweeney, Kendra, et al. (2011). "Climate-Related Disaster Opens a Window of Opportunity for Rural Poor in Northeastern Honduras". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 108 (13): 5203–5208. Bibcode:2011PNAS..108.5203M. doi:10.1073/pnas.1014123108. JSTOR 41125677. PMC 3069189. PMID 21402909.
- 1 2 3 4 "Honduras | World Food Programme". www1.wfp.org (ඉංග්රීසි බසින්). 1 December 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 November 2017.
- ↑ López, Ramón; Romano, Claudia (2000). Rural Poverty in Latin America (ඉංග්රීසි බසින්). Palgrave Macmillan, London. pp. 227–243. doi:10.1057/9780333977798_11. ISBN 9781349419548.
- 1 2 Klasen, Stephan; Otter, Thomas; Villalobos, Carlos (2012): The dynamics of inequality change in a highly dualistic economy: Honduras, 1991–2007, Discussion papers, Ibero America Institute for Economic Research, No. 215
- 1 2 3 4 5 Cuesta, Jose (2007). "Political Space, Pro-Poor Growth and Poverty Reduction Strategy in Honduras: A Story of Missed Opportunities". Journal of Latin American Studies. 39 (2): 329–354. doi:10.1017/S0022216X07002404. JSTOR 4491813. 24 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 August 2019.
- 1 2 3 4 5 6 Ruckert, Arne (2010). "The Poverty Reduction Strategy Paper of Honduras and the Transformations of Neoliberalism". Canadian Journal of Latin American and Caribbean Studies / Revue Canadienne des Études Latino-Américaines et Caraïbes. 35 (70): 113–139. doi:10.1080/08263663.2010.12059262. JSTOR 41800522. S2CID 158783702. 24 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 August 2019.
- ↑ DeWalt, Billie R; Stonich, Susan C.; Hamilton, Sarah L. (1993). "Honduras: Population, Inequality, and Resource Destruction". Population and Land Use in Developing Countries. Washington D.C.: National Academies Press. pp. 106–123. doi:10.17226/2211. ISBN 978-0-309-04838-5. 14 July 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 14 July 2021.
- ↑ "The World Factbook – Central Intelligence Agency". www.cia.gov (ඉංග්රීසි බසින්). 11 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 November 2017.
- ↑ "One of the poorest, most vulnerable countries in the world – Proyecto Mirador". www.proyectomirador.org. 12 October 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 12 October 2017.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Merrill, Tim. ed. Honduras: A Country Study. Washington: GPO for the Library of Congress, 1995.
- 1 2 3 4 5 6 Cameron, Samuel, et al. (2000). "It Could Be You! Military Conscription and Selection Bias in Rural Honduras". Revista Europea de Estudios Latinoamericanos y del Caribe / European Review of Latin American and Caribbean Studies (68): 47–63. JSTOR 25675865. 24 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 August 2019.
- ↑ "San Pedro Sula Honduras". xplorhonduras.com. 19 June 2013. 10 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 14 July 2021.
- ↑ Dan Oancea (January 2009), Mining in Central America. Mining.com සංරක්ෂණය කළ පිටපත 16 මැයි 2011 at the Wayback Machine
- ↑ "Container Security Initiative Office of Field Operations: Operational Ports". U.S. Customs and Border Protection. 9 May 2006 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ↑ "DHS and DOE Launch Secure Freight Initiative". DHS. 7 December 2006. 6 March 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 27 June 2010.
- ↑ Watts, Jonathan (6 September 2012). "Honduras to build new city with its own laws and tax system to attract investors". The Guardian. London. 1 December 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 December 2016.
- ↑ Marty, Belen (13 May 2015). "Honduras Presses Ahead for ZEDE Liftoff in June". Panam Post. 20 June 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 13 July 2016.
- 1 2 උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය; "cia" නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ↑ "WPS – Index of ports in Honduras". World Port Source. 4 July 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 October 2020.