සොලමන් දූපතේ දේශපාලනය
.jpg)
සොලමන් දූපත් යනු ව්යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් වන අතර පාර්ලිමේන්තු පාලන ක්රමයක් ඇත. සොලමන් දූපත්වල රජු ලෙස, III වන චාල්ස් රාජ්ය නායකයා වේ; ඔහු නියෝජනය කරන්නේ වසර පහක කාලයක් සඳහා පාර්ලිමේන්තුව විසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ආණ්ඩුකාරවරයා විසිනි. වසර හතරක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් 50 දෙනෙකුගෙන් යුත් ඒක මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් ඇත. කෙසේ වෙතත්, එහි ධුර කාලය අවසන් වීමට පෙර එහි සාමාජිකයින්ගේ බහුතර ඡන්දයෙන් පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරිය හැකිය.[1]
පාර්ලිමේන්තු නියෝජනය තනි මන්ත්රී මැතිවරණ කොට්ඨාශ මත පදනම් වේ. වයස අවුරුදු 21 ට වැඩි පුරවැසියන් සඳහා ඡන්ද අයිතිය විශ්වීය වේ.[2] රජයේ ප්රධානියා වන්නේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් තේරී පත් වී කැබිනට් මණ්ඩලය තෝරා ගන්නා අගමැති ය. සෑම අමාත්යාංශයක්ම මෙහෙයවනු ලබන්නේ කැබිනට් සාමාජිකයෙකු විසිනි, ඔහුට ස්ථිර ලේකම්වරයෙකුගේ සහාය ලැබේ, අමාත්යාංශයේ කාර්ය මණ්ඩලය මෙහෙයවන වෘත්තීය රාජ්ය සේවකයෙකි.
ඉඩම් අයිතිය සොලමන් දූපත් වැසියන් සඳහා වෙන් කර ඇත. චීන සහ කිරිබාති වැනි පදිංචි විදේශිකයන්ට ස්වභාවිකකරණය හරහා පුරවැසිභාවය ලබා ගත හැකි බව නීතියෙන් සපයයි.[3] ඉඩම් සාමාන්යයෙන් තවමත් පවුලක් හෝ ගමක් මත තබා ඇති අතර දේශීය සිරිතට අනුව මවගෙන් හෝ පියාගෙන් ලබා දිය හැකිය. සාම්ප්රදායික නොවන ආර්ථික ව්යාපාර සඳහා ඉඩම් ලබා දීමට දූපත් වැසියන් මැලි වන අතර, මෙය ඉඩම් අයිතිය පිළිබඳ අඛණ්ඩ ආරවුල් ඇති කිරීමට හේතු වී තිබේ.
සොලමන් දූපත් විසින් (1978 සිට) කිසිදු හමුදා බලකායක් නඩත්තු නොකෙරේ, නමුත් 500 කට ආසන්න පොලිස් බලකායකට දේශසීමා ආරක්ෂණ ඒකකයක් ඇතුළත් වේ. ගිනි නිවන සේවය, ආපදා සහන සහ සමුද්රීය නිරීක්ෂණ සඳහා ද පොලිසිය වගකිව යුතුය. පොලිස් බලකාය මෙහෙයවනු ලබන්නේ ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් විසින් පත් කරන ලද සහ අගමැතිට වගකිව යුතු කොමසාරිස්වරයෙකු විසිනි. 2006 දෙසැම්බර් 27 වන දින, සොලමන් දූපත් රජය රටේ ඕස්ට්රේලියානු පොලිස් ප්රධානියා පැසිෆික් ජාතියට නැවත පැමිණීම වැළැක්වීමට පියවර ගත්තේය. 2007 ජනවාරි 12 වන දින, දෙරට අතර මාස හතරක ආරවුලක් සමනය කිරීමේ අරමුණින් දේශපාලන මැදිහත්වීමක් හේතුවෙන් සොලමන් දූපත් වලින් නෙරපා හරින ලද එහි ඉහළම රාජ්ය තාන්ත්රිකයා ඕස්ට්රේලියාව විසින් ප්රතිස්ථාපනය කරන ලදී.
2007 දෙසැම්බර් 13 වන දින, අමාත්යවරුන් පස් දෙනෙකු විපක්ෂයට පලා යාමෙන් පසු, අගමැති මනස්සේ සොගවාරේ පාර්ලිමේන්තුවේදී විශ්වාසභංග යෝජනාවකින් බලයෙන් පහ කරන ලදී.[4] සොලමන් දූපත් වල අගමැතිවරයෙකුට මේ ආකාරයෙන් ධුරය අහිමි වූ පළමු අවස්ථාව එය විය. දෙසැම්බර් 20 වන දින, පාර්ලිමේන්තුව විපක්ෂයේ අපේක්ෂක (සහ හිටපු අධ්යාපන අමාත්ය) ඩෙරෙක් සිකුවා අගමැති ලෙස 32ට 15 ක ඡන්දයකින් තෝරා පත් කර ගත්තේය.[5][6] 2019 අප්රේල් මාසයේදී, මනස්සේ සොගවාරේ සිව්වන වරටත් අගමැති ලෙස තේරී පත් වූ අතර, එම තීරණයට එරෙහිව විරෝධතා සහ විරෝධතා ඇති විය. විරෝධතාවයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස විරෝධතාකරුවන් 30කට වැඩි පිරිසක් රඳවා ගනු ලැබීය.[7] 2024 මැයි මාසයේදී, 2024 ජාතික මහ මැතිවරණයෙන් පසු සොලමන් දූපත් වල නව අගමැති ලෙස ජෙරමියා මැනේල් තේරී පත් විය.[8]
අධිකරණය
[සංස්කරණය]අග්රාණ්ඩුකාරවරයා අගමැතිගේ සහ විපක්ෂ නායකවරයාගේ උපදෙස් මත ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ අගවිනිසුරුවරයා පත් කරයි. අධිකරණ කොමිසමක උපදෙස් මත ආණ්ඩුකාරවරයා අනෙකුත් විනිසුරුවරුන් පත් කරයි. වත්මන් අගවිනිසුරුවරයා වන්නේ ශ්රීමත් ඇල්බට් පාමර් ය.
2023 නොවැම්බර් මාසයේ සිට, සර් ජෝන් බැප්ටිස්ට් මුරියා සොලමන් දූපත් වල අභියාචනාධිකරණයේ සභාපති ලෙස සේවය කර ඇත. සර් ජෝන් බැප්ටිස්ට් මුරියා මීට පෙර සොලමන් දූපත් වල හිටපු අගවිනිසුරු ලෙස සේවය කළේය.[9]
විදේශ සබඳතා
[සංස්කරණය]
සොලමන් දූපත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ඉන්ටර්පෝල්, පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සංවිධානය, පැසිෆික් දූපත් සංසදය, පැසිෆික් ප්රජාව, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සහ අප්රිකානු, කැරිබියන් සහ පැසිෆික් (ACP) රටවල (ලෝමේ සම්මුතිය) සාමාජිකයෙකි.
2019 සැප්තැම්බර් වන තෙක්, චීන ජනරජය (තායිවානය) පිළිගෙන එය සමඟ විධිමත් රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා පවත්වා ගත් රටවල් කිහිපයෙන් එකක් එය විය. 2019 සැප්තැම්බර් මාසයේදී සොලමන් දූපත් විසින් සම්බන්ධතාවය අවසන් කරන ලද අතර, එය මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව (PRC) ලෙස පිළිගැනීම මාරු කරන ලදී.[10] බුගන්විල් කැරැල්ලෙන් සරණාගතයින් ගලා ඒම සහ බුගන්විල් කැරලිකරුවන් පසුපස හඹා යන අංග විසින් සොලමන් දූපත් වල උතුරු දූපත් වලට එල්ල කරන ලද ප්රහාර හේතුවෙන් පළුදු වූ පැපුවා නිව්ගිනියාව සමඟ සබඳතා අලුත්වැඩියා කර ඇත. 1998 දී බුගන්විල් හි සාම ගිවිසුමක් මගින් සන්නද්ධ තර්ජනය ඉවත් කරන ලද අතර, ජාතීන් දෙක 2004 ගිවිසුමකින් දේශසීමා මෙහෙයුම් විධිමත් කරන ලදී.[11] 2022 සිට, චීනය සමඟ සබඳතා වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී, සොලමන් දූපත් ආරක්ෂක ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමත් සමඟ, එම රටට නොසන්සුන්තාව මැඩපැවැත්වීම සඳහා චීන ආරක්ෂක හමුදා කැඳවීමට ඉඩ සලසයි.[12][13]
2017 මාර්තු මාසයේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 34 වන නිත්ය සැසිවාරයේදී, සොලමන් දූපත් සහ තවත් සමහර පැසිෆික් ජාතීන් වෙනුවෙන්, බටහිර නිව්ගිනියාවේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් මතු කරමින් වනුවාටු ඒකාබද්ධ ප්රකාශයක් නිකුත් කළ අතර, බටහිර පැපුවා (IPWP) සඳහා ජාත්යන්තර පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන් විසින් 1963 සිට බටහිර පැපුවා ඉන්දුනීසියාව විසින් අත්පත් කරගෙන ඇති බව ප්රකාශ කළ අතර,[14] එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස්වරයාගෙන් වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.[15][16] ඉන්දුනීසියාව වනුවාටුගේ චෝදනා ප්රතික්ෂේප කළ අතර, වනුවාටු පැපුවා ජනතාව නියෝජනය නොකරන බවත් එය එසේ කරන බවට "මනඃකල්පිත කිරීම නැවැත්විය යුතු" බවත් පිළිතුරු දුන්නේය.[17][16] වසර 50ක පැපුවා ගැටුමකදී පැපුවානුවන් 100,000කට වැඩි පිරිසක් මිය ගොස් ඇත.[18] 2017 සැප්තැම්බර් මාසයේදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ 72 වන සැසිවාරයේදී, සොලමන් දූපත්, ටුවාලු සහ වනුවාටු අග්රාමාත්යවරු ඉන්දුනීසියානු වාඩිලාගෙන සිටින බටහිර පැපුවා හි මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයන් නැවත වරක් මතු කළහ.[19]
හමුදා
[සංස්කරණය]දේශීයව බඳවා ගන්නා ලද බ්රිතාන්ය සොලමන් දූපත් ආරක්ෂක ආරක්ෂක බලකාය දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී සොලමන් දූපත් වල සටන් කිරීමට සහභාගී වූ මිත්ර හමුදාවල කොටසක් වුවද, නිදහසින් පසු රටට නිත්ය හමුදා බලකායක් නොතිබුණි. සොලමන් දූපත් සඳහා වූ කලාපීය සහාය මෙහෙයුමේ (RAMSI) මැදිහත්වීමෙන් පසු 2003 දී රාජකීය සොලමන් දූපත් පොලිස් බලකායේ (RSIPF) විවිධ පැරාමිලිටරි අංග විසුරුවා හැර නිරායුධ කරන ලදී.[20] RAMSI සතුව අභ්යන්තර හා බාහිර ආරක්ෂාව සඳහා RAMSI හි පොලිස් අංශයට සහාය වීමේ වගකීම් සහිත ඕස්ට්රේලියානු අණ දෙන නිලධාරියෙකුගේ ප්රධානත්වයෙන් යුත් කුඩා හමුදා කණ්ඩායමක් තිබුණි. RSIPF තවමත් පැසිෆික් පන්තියේ මුර සංචාර බෝට්ටු දෙකක් (RSIPV Auki සහ RSIPV Lata) ක්රියාත්මක කරයි, එය සොලමන් දූපත් වල තථ්ය නාවික හමුදාව වේ.
දිගු කාලීනව, RSIPF රටේ ආරක්ෂක භූමිකාව නැවත ආරම්භ කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. පොලිස් බලකාය මෙහෙයවනු ලබන්නේ ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පත් කරන ලද සහ පොලිස්, ජාතික ආරක්ෂක සහ නිවැරදි කිරීමේ සේවා අමාත්යවරයාට වගකිව යුතු කොමසාරිස්වරයෙකු විසිනි.
සොලමන් දූපත් වල පොලිස් අයවැය වසර හතරක සිවිල් යුද්ධයක් හේතුවෙන් පීඩාවට පත්ව ඇත. 2002 දෙසැම්බර් මාසයේදී ටිකෝපියා සහ අනුටා දූපත් වල සුළි කුණාටුව සෝගේ ප්රහාරයෙන් පසුව, සහන සැපයුම් සමඟ යාත්රා කිරීම සඳහා ලටා මුර සංචාර බෝට්ටුව සඳහා ඉන්ධන සහ සැපයුම් සඳහා ඕස්ට්රේලියාවට සොලමන් දූපත් රජයට SI$200,000 (A$50,000) ලබා දීමට සිදු විය.[21] (RAMSI හි කාර්යයේ කොටසක් ලෙස සොලමන් දූපත් රජයට එහි අයවැය ස්ථාවර කිරීම සඳහා සහාය වීම ඇතුළත් වේ.)
පරිපාලන අංශ
[සංස්කරණය]පළාත් පාලන කටයුතු සඳහා, රට පරිපාලන ප්රදේශ දහයකට බෙදා ඇති අතර, ඉන් නවයක් තේරී පත් වූ පළාත් සභා මගින් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර දහවන කොටස හොනියාරා නගර සභාව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන අගනුවර වන හොනියාරා වේ.
| # | පළාත | අගනුවර | ප්රදේශය (ව.කි.මී.) | ජනගහනය 1999 සංගණනය | ජනගහනය 2009 සංගණනය | ජනගහනය 2019 සංගණනය |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |  මධ්යම පළාත
|
තුලගි | 615 | 21,577 | 26,051 | 30,318 |
| 2 |  චෝයිසෙඋල් පළාත
|
ටාරෝ දූපත | 3,837 | 20,008 | 26,372 | 30,775 |
| 3 |  ගුආඩල්කැනල් පළාත[A]
|
හොනියාරා | 5,336 | 60,275 | 107,090 | 154,022 |
| 4 |  ඉසබෙල් පළාත
|
බුවාලා | 4,136 | 20,421 | 26,158 | 31,420 |
| 5 |  මකිරා-උලාවා පළාත
|
කිරකිරා | 3,188 | 31,006 | 40,419 | 51,587 |
| 6 |  මලයිටා පළාත
|
ඕකි | 4,225 | 122,620 | 157,405 | 172,740 |
| 7 |  රෙනෙල් සහ බෙලොනා පළාත
|
ටිගෝවා | 671 | 2,377 | 3,041 | 4,100 |
| 8 |  ටෙමොටු පළාත
|
ලටා | 895 | 18,912 | 21,362 | 25,701 |
| 9 |  බස්නාහිර පළාත
|
ගිසෝ | 5,475 | 62,739 | 76,649 | 94,106 |
| – |  අගනුවර ප්රදේශය
|
හොනියාරා | 22 | 49,107 | 73,910 | 129,569 |
| සොලමන් දූපත් | හොනියාරා | 30,407 | 409,042 | 558,457 | 720,956 |
- ^ හොනියාරා අගනුවර හැර
පළාත් අනුව දූපත්
[සංස්කරණය] සොලමන් දූපත් හි පළාත අනුව දූපත් | |
|---|---|
| මධ්යම |
|
| චෝයිසෙඋල් |
|
| ගුආඩල්කැනල් |
|
| ඉසබෙල් |
|
| මකිරා-උලාවා |
|
| මලයිටා |
|
| රෙනෙල් සහ බෙලොනා |
|
| ටෙමොටු |
|
| බස්නාහිර |
|
මානව අයිතිවාසිකම්
[සංස්කරණය]අධ්යාපනය, ජල/ජල ආරක්ෂාව, සනීපාරක්ෂාව, ස්ත්රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය සහ ගෘහස්ථ හිංසනය මෙන්ම අනෙකුත් කාරණා සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් ගැටළු සහ ගැටළු තිබේ. පැරිස් මූලධර්මවලට අනුකූල වන ජාතික මානව හිමිකම් ආයතනයක් සොලමන් දූපත් සතුව නොමැත.[22] සොලමන් දූපත් වල සමලිංගිකත්වය නීති විරෝධී ය; එය වසර 14 ක් දක්වා සිර දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදකි.[23]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "About the Solomon Islands Government". Solomon Islands: Solomon Islands Government. සම්ප්රවේශය 12 October 2024.
- ^ "CIA – The World Factbook – Solomon Islands". 22 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 19 November 2014.
- ^ "Solomon Islands Citizenship Application Information" (PDF). Ministry of Home Affairs.
- ^ Sireheti, Joanna; Basi, Joy (13 December 2007). "Solomon Islands PM Defeated in No-Confidence Motion". Solomon Times. 18 July 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 20 November 2024.
- ^ Tuhaika, Nina., – "New Prime Minister for Solomon Islands" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 18 ජූලි 2012 at the Wayback Machine, – Solomon Times, – 20 December 2007
- ^ "Solomon Islands parliament elects new PM", – ABC Radio Australia, – 20 December 2007
- ^ "Solomon Islands tense as Manasseh Sogavare returns to top job". ABC News (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). 24 April 2019. 4 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 August 2022.
- ^ "Solomon Islands elects ex-top diplomat as new prime minister". Al Jazeera (ඉංග්රීසි බසින්). 9 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 May 2024.
- ^ "Sir Palmer raises concern on continuous insufficient fund allocations for Court of Appeal. - Solomon Islands Broadcasting Corporation (SIBC)" (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 2024-01-24. සම්ප්රවේශය 2025-07-23.
- ^ Lyons, Kate (16 September 2019). "China extends influence in Pacific as Solomon Islands break with Taiwan". theguardian.com. සම්ප්රවේශය 17 September 2019.
- ^ "Basic Agreement between the Government of Solomon Islands and the Government of Papua New Guinea on Border Arrangements | UNEP Law and Environment Assistance Platform". leap.unep.org. 27 July 2004. 25 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 25 November 2021.
- ^ Allen-Ebrahimian, Bethany; Lawler, Dave (29 August 2022). "Solomon Islands bars U.S. Coast Guard ship, raising China influence fears". Axios (ඉංග්රීසි බසින්). 29 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 30 August 2022.
- ^ "China-friendly Solomon Islands suspends all foreign naval visits as tensions rise". South China Morning Post (ඉංග්රීසි බසින්). 30 August 2022. 30 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 30 August 2022.
- ^ "Freedom of the press in Indonesian-occupied West Papua". The Guardian. 22 July 2019. 25 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 30 July 2019.
- ^ Fox, Liam (2 March 2017). "Pacific nations call for UN investigations into alleged Indonesian rights abuses in West Papua". ABC News. 31 October 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 30 July 2019.
- ^ a b "Pacific nations want UN to investigate Indonesia on West Papua". SBS News. 7 March 2017. 7 November 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 30 July 2019.
- ^ "Indonesia Calls out Vanuatu over Papua remarks at UNGA". The Jakarta Post. 29 September 2020. 28 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 29 June 2021.
- ^ "Goodbye Indonesia". Al-Jazeera. 31 January 2013. 30 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 30 July 2019.
- ^ "Fiery debate over West Papua at UN General Assembly". Radio New Zealand 2017. 27 September 2017. 1 October 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 October 2017.
- ^ "Solomon Islands: Invest in people and police before military". Lowy Institute (ඉංග්රීසි බසින්). 28 July 2023. සම්ප්රවේශය 2024-11-20.
- ^ "RAAF plane to fly over cyclone-hit islands". ReliefWeb (ඉංග්රීසි බසින්). 2003-01-01. සම්ප්රවේශය 2024-11-20.
- ^ "Solomon Islands: Weak human rights infrastructure, discrimination and violence against women, and restricted access to water and sanitation" (PDF). Amnesty International. May 2011.
- ^ Curtis, John; Dickson, Anna; Gadd, Eleanor; Robinson, Tim (21 March 2022). "LGBT+ rights and issues in Pacific islands" (PDF). House of Commons Library. Solomon Islands, Legislative context.
Section 160 Unnatural Offences: Criminalises "buggery", with a penalty of fourteen years imprisonment.