Jump to content

සොලමන් දූපතේ ඉතිහාසය

බැඳියන් එක්කරන්න
විකිපීඩියා වෙතින්

ප්‍රාග් ඉතිහාසය

[සංස්කරණය]
සොලමන් දූපත් වැසියන්

පැපුවා නිව්ගිනියාවේ බුගන්විල් හි ස්වයං පාලන කලාපයේ බුකා දූපතේ කිලු ගුහාවෙන් හමු වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව, ක්‍රි.පූ. 30,000–28,000 අතර ප්ලයිස්ටොසීන යුගයේදී බිස්මාර්ක් දූපත් සහ නිව්ගිනියාවෙන් පැමිණි මිනිසුන් විසින් සොලමන්වරුන් මුලින්ම පදිංචි කරන ලදී.[1][2] මෙම අවස්ථාවේදී මුහුදු මට්ටම අඩු වූ අතර බුකා සහ බුගන්විල් දකුණු සොලමන්වරුන්ට එක් භූමි ප්‍රදේශයක ("මහා බුගන්විල්") භෞතිකව සම්බන්ධ විය, නමුත් මෙම යුගයේ වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සොයාගෙන නොමැති බැවින් මෙම මුල් පදිංචිකරුවන් දකුණට කොතරම් දුරට ව්‍යාප්ත වී ඇත්ද යන්න පැහැදිලි නැත.[1] අයිස් යුගය ක්‍රි.පූ. 4000–3500 දී අවසන් වීමත් සමඟ මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමත් සමඟ, මහා බුගන්විල් භූමි ප්‍රදේශය අද පවතින බොහෝ දූපත් වලට බෙදී ගියේය.[1][3] ක්‍රි.පූ. 4500–2500 දක්වා දිවෙන පසුකාලීන මානව ජනාවාස පිළිබඳ සාක්ෂි ග්වාඩල්කැනල් හි පෝහා ගුහාව සහ වටුලුමා පොසෝවි ගුහාවෙන් සොයාගෙන ඇත.[1] මෙම මුල් ජනයාගේ ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවය පැහැදිලි නැත, නමුත් මධ්‍යම සොලමන් භාෂා කතා කරන්නන් (සොලමන්වරුන් කතා කරන අනෙකුත් භාෂාවන්ට සම්බන්ධ නොවන ස්වයං අන්තර්ගත භාෂා පවුලක්) මෙම මුල් පදිංචිකරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් නියෝජනය කරන බව සැලකේ.

ක්‍රි.පූ. 1200–800 සිට, ඔස්ට්‍රෝනියානු ලපිටා ජනයා ඔවුන්ගේ ලාක්ෂණික පිඟන් මැටි සමඟ බිස්මාර්ක් වලින් පැමිණීමට පටන් ගත්හ.[1][4] සොලමන් දූපත් සමූහය හරහා මෙන්ම ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි සැන්ටා කෲස් දූපත් වලද ඔවුන්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳ සාක්ෂි සොයාගෙන ඇති අතර, විවිධ කාලවලදී විවිධ දූපත් ජනාවාස වී ඇත.[1] භාෂාමය සහ ජානමය සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ ලැපිටා ජනයා දැනටමත් ජනාවාස වී ඇති ප්‍රධාන සොලමන් දූපත් "පිම්මේ" ගොස් මුලින්ම සැන්ටා කෲස් කණ්ඩායමේ පදිංචි වූ බවත්, පසුව නැවත සංක්‍රමණයන් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය ප්‍රධාන කණ්ඩායමට ගෙන ආ බවත්ය.[5][6] මෙම ජනයා ස්වදේශික සොලමන් දූපත් වැසියන් සමඟ මිශ්‍ර වූ අතර කාලයත් සමඟ ඔවුන්ගේ භාෂා ප්‍රමුඛ විය, එහි කතා කරන 60–70 භාෂාවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඔස්ට්‍රෝනියානු භාෂා පවුලේ සාගර ශාඛාවට අයත් විය.[7] එදා මෙන්ම අදත්, යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තයේ නියැලෙන කුඩා ගම්මානවල ප්‍රජාවන් පැවතීමට නැඹුරු වූ නමුත්, පුළුල් අන්තර්-දූපත් වෙළඳ ජාල පැවතුනි.[1] දූපත් පුරා ක්‍රි.ව. 1000–1500 කාලය තුළ පුරාණ සුසාන භූමි සහ ස්ථිර ජනාවාස පිළිබඳ වෙනත් සාක්ෂි රාශියක් සොයාගෙන ඇති අතර, වඩාත් කැපී පෙනෙන උදාහරණවලින් එකක් වන්නේ නිව් ජෝර්ජියාවේ දකුණු වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ දූපත් කේන්ද්‍ර කරගත් රොවියානා සංස්කෘතික සංකීර්ණයයි, එහිදී 13 වන සියවසේදී මෙගලිතික සිද්ධස්ථාන සහ අනෙකුත් ව්‍යුහයන් විශාල ප්‍රමාණයක් ඉදිකරන ලදී.[8] යුරෝපීයයන් පැමිණීමට පෙර සොලමන් දූපත් වල ජනතාව හිස් දඩයම් කිරීම සහ මිනීමැරුම් සඳහා කුප්‍රකට විය.[9][10]

යුරෝපීයයන්ගේ පැමිණීම (1568–1886)

[සංස්කරණය]
ඇල්වරෝ ද මෙන්ඩනා ද නීරා (1542-1595), සොලමොන්වරුන් දුටු පළමු යුරෝපීයයා

මෙම දූපත් නැරඹීමට පැමිණි පළමු යුරෝපීයයා වූයේ 1568 දී පේරු සිට යාත්‍රා කළ ස්පාඤ්ඤ නාවිකයෙකු වන ඇල්වාරෝ ද මෙන්ඩානා ද නීරා ය.[11] පෙබරවාරි 7 වන දින සැන්ටා ඉසබෙල් වෙත ගොඩබසින මෙන්ඩානා, මකිරා, ග්වාඩල්කැනල් සහ මලයිටා ඇතුළු අනෙකුත් දූපත් කිහිපයක් ගවේෂණය කළේය.[11][12][13]ස්වදේශික සොලමන් දූපත් වැසියන් සමඟ සබඳතා මුලින් සුහදව පැවතුනද, කාලය ගෙවී යත්ම ඔවුන් බොහෝ විට පළුදු විය.[11] එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මෙන්ඩානා 1568 අගෝස්තු මාසයේදී පේරු වෙත ආපසු පැමිණියේය.[11] ඔහු 1595 දී දෙවන මුහුදු ගමනකදී විශාල කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟ සොලමන් දූපත් වෙත ආපසු පැමිණියේය. දූපත් යටත් විජිතකරණය කිරීමේ අරමුණින්.[11] ඔවුන් සැන්ටා කෲස් දූපත් වල නෙන්ඩෝ වෙත ගොඩ බැස ග්‍රැසියෝසෝ බොක්කෙහි කුඩා ජනාවාසයක් ස්ථාපිත කළහ.[11] කෙසේ වෙතත්, ස්වදේශික ජනතාව සමඟ දුර්වල සබඳතා සහ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් අතර රෝග වසංගත හේතුවෙන් ජනාවාස අසාර්ථක වූ අතර එමඟින් බොහෝ මරණ සිදුවිය. මෙන්ඩානා ඔක්තෝබර් මාසයේදී මිය ගියේය.[11][13]මේ අනුව නව අණදෙන නිලධාරී පෙඩ්‍රෝ ෆර්නැන්ඩස් ඩි ක්වේරෝස් ජනාවාසය අතහැර දැමීමට තීරණය කළ අතර ඔවුන් උතුරට පිලිපීනයේ ස්පාඤ්ඤ භූමියට යාත්‍රා කළහ.[11] පසුව ක්වේරෝස් 1606 දී එම ප්‍රදේශයට නැවත පැමිණි අතර එහිදී ඔහු ටිකෝපියා සහ ටෝමාකෝ දුටුවේය, නමුත් මෙම ගමන ප්‍රධාන වශයෙන් ටෙරා ඕස්ට්‍රේලිස් සොයා වනුවාටු වෙත විය.[13][14]

1648 දී අබෙල් ටස්මන් දුරස්ථ ඔන්ටොන් ජාවා අටෝල් දැකීම හැර, 1767 වන තෙක් කිසිදු යුරෝපීයයෙකු සොලමන් වෙත නැවත යාත්‍රා කළේ නැත. බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂක පිලිප් කාටරෙට් සැන්ටා කෲස් දූපත්, මැලයිටා සහ තවත් උතුරට, බුගන්විල් සහ බිස්මාර්ක් දූපත් හරහා යාත්‍රා කළේය.[3][13] ප්‍රංශ ගවේෂකයෝ ද සොලමන් දූපත් වෙත ළඟා වූ අතර, 1768 දී ලුවී ඇන්ටොයින් ඩි බුගන්විල් චොයිසුල් ලෙස නම් කළ අතර 1769 දී ජීන්-ෆ්‍රැන්කොයිස් ඩි සර්විල් දූපත් ගවේෂණය කළහ.[3] 1788 දී, බොටනි බොක්කෙහි බ්‍රිතාන්‍යයේ නව ඕස්ට්‍රේලියානු යටත් විජිතය සඳහා සැපයුම් නෞකාවක නායකත්වය දැරූ ජෝන් ෂෝර්ට්ලන්ඩ්, භාණ්ඩාගාරය සහ ෂෝර්ට්ලන්ඩ් දූපත් දුටුවේය.[3][13] එම වසරේම ප්‍රංශ ගවේෂක ජීන්-ෆ්‍රැන්කොයිස් ඩි ලා පෙරූස් වැනිකෝරෝහිදී විනාශ විය; බෲනි ඩි'එන්ට්‍රෙකාස්ටෝගේ නායකත්වයෙන් යුත් ගලවා ගැනීමේ ගවේෂණයක් වැනිකෝරෝ වෙත යාත්‍රා කළ නමුත් ලා පෙරූස් පිළිබඳ කිසිදු හෝඩුවාවක් සොයා නොගත්තේය.[3][15][16] 1826 වන තෙක් ලා පෙරූස් හි ඉරණම තහවුරු නොවීය, ඉංග්‍රීසි වෙළෙන්දා පීටර් ඩිලන් ටිකෝපියාවට ගොස් දේශීය ජනතාව සන්තකයේ තිබූ ලා පෙරූස් සතු අයිතම සොයා ගත් විට, එය 1828 දී ජූල්ස් ඩුමොන්ට් ඩි'උර්විල්ගේ පසුකාලීන මුහුදු ගමනෙන් තහවුරු විය.[13][17]

දූපත් වෙත පැමිණි මුල්ම නිත්‍ය විදේශීය අමුත්තන් අතර බ්‍රිතාන්‍යය, එක්සත් ජනපදය සහ ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් පැමිණි තල්මසුන් දඩයම් කරන යාත්‍රා විය.[18] 18 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට ඔවුන් ආහාර, දර සහ ජලය සඳහා පැමිණි අතර, සොලමන් දූපත් වැසියන් සමඟ වෙළඳ සබඳතාවක් ගොඩනඟා ගත් අතර පසුව ඔවුන්ගේ නැව්වල කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් ලෙස සේවය කිරීම සඳහා දූපත් වැසියන් රැගෙන ගියහ.[19] දූපත් වැසියන් සහ සංචාරක නාවිකයින් අතර සබඳතා සැමවිටම යහපත් නොවූ අතර සමහර විට ලේ වැගිරීම් ද සිදු විය.[13][20] යුරෝපීය සම්බන්ධතා වැඩි වීමේ ප්‍රතිවිපාකයක් වූයේ දේශීය ජනතාවට ප්‍රතිශක්තියක් නොමැති රෝග පැතිරීම මෙන්ම යුරෝපීය ආයුධ සහ තාක්‍ෂණයට ප්‍රවේශය තිබූ වෙරළබඩ කණ්ඩායම් සහ එසේ නොකළ අභ්‍යන්තර කණ්ඩායම් අතර බල තුලනයේ වෙනසක් ද විය.[13] 1800 ගණන්වල දෙවන භාගයේදී කැස්බෑ කටු, මුහුදු පිපිඤ්ඤා, කොප්පරා සහ සඳුන් දැව සොයමින් වැඩි වෙළඳුන් පැමිණි අතර, ඉඳහිට අර්ධ ස්ථිර වෙළඳ ස්ථාන ස්ථාපිත කළහ.[13] කෙසේ වෙතත්, 1851 දී ග්වාඩල්කැනල් හි බෙන්ජමින් බොයිඩ්ගේ ජනපදය වැනි දිගුකාලීන ජනාවාස සඳහා වූ මූලික උත්සාහයන් අසාර්ථක විය.[13][21]

සොලමන් දූපත් රණශූරයන්, හෙල්ලවලින් සන්නද්ධව, අලංකාර යුධ ඔරුවක නැගී සිටීම (1895)

1840 ගණන්වල ආරම්භ වී 1860 ගණන්වල වේගවත් වෙමින්, ඕස්ට්‍රේලියාවේ, ෆීජි සහ සැමෝවා හි යටත් විජිත සඳහා "කළු කුරුල්ලන්" ලෙස හැඳින්වෙන ක්‍රියාවලියකදී දූපත් වැසියන් බඳවා ගැනීමට (හෝ බොහෝ විට පැහැර ගැනීමට) පටන් ගත්හ.[13][22] කම්කරුවන් සඳහා කොන්දේසි බොහෝ විට දුප්පත් සහ සූරාකෑමට ලක් වූ අතර, දේශීය දූපත් වැසියන් බොහෝ විට ඔවුන්ගේ දූපතේ පෙනී සිටින ඕනෑම යුරෝපීයයන්ට ප්‍රචණ්ඩ ලෙස පහර දුන්හ.[13] ජෝ මෙල්වින් සහ ජැක් ලන්ඩන් වැනි ප්‍රමුඛ බටහිර ලේඛකයින් විසින් කළු කුරුල්ලන් වෙළඳාම වාර්තා කරන ලදී.[23][24] ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරුන් ද 1840 ගණන්වල සිට සොලමන්වරුන් බැලීමට පටන් ගත් අතර, ජීන්-බැප්ටිස්ට් එපල් යටතේ ප්‍රංශ කතෝලිකයන් විසින් සැන්ටා ඉසබෙල් හි මෙහෙයුමක් ස්ථාපිත කිරීමට ගත් උත්සාහයකින් ආරම්භ වූ අතර, එය 1845 දී දූපත් වැසියන් විසින් එපල් මරා දැමීමෙන් පසු අතහැර දමන ලදී.[3][22] ඇන්ග්ලිකන් මිෂනාරිවරුන් 1850 ගණන්වල සිට පැමිණීමට පටන් ගත් අතර, පසුව අනෙකුත් නිකායන් විසින් පැමිණීමට පටන් ගත් අතර, කාලයත් සමඟ විශාල සංඛ්‍යාවක් ආගමට හැරුණු අය ලබා ගත්හ.[25]

යටත් විජිත යුගය (1886–1978)

[සංස්කරණය]

යටත් විජිත පාලනය ස්ථාපිත කිරීම

[සංස්කරණය]

1884 දී, ජර්මනිය ඊසානදිග නිව් ගිනියාව සහ බිස්මාර්ක් දූපත් සමූහය ඈඳා ගත් අතර, 1886 දී, බුගන්විල්, බුකා, චොයිසුල්, සැන්ටා ඉසබෙල්, ෂෝර්ට්ලන්ඩ්ස් සහ ඔන්ටොං ජාවා ඇටෝල් ආවරණය කරමින් උතුරු සොලමන් දූපත් පුරා තම පාලනය ව්‍යාප්ත කළේය.[26] 1886 දී ජර්මනිය සහ බ්‍රිතාන්‍යය මෙම විධිවිධානය තහවුරු කළ අතර, බ්‍රිතාන්‍යයන් දකුණු සොලමන් දූපත් මත "බලපෑම් ගෝලයක්" ලබා ගත්හ.[27] ජර්මනිය දූපත් කෙරෙහි එතරම් අවධානයක් යොමු නොකළ අතර, නිව් ගිනියාවේ පදනම් කරගත් ජර්මානු බලධාරීන් 1888 වන තෙක් එම ප්‍රදේශයටවත් නොපැමිණියේය.[27] ජර්මානු පැමිණීම සහ මිෂනාරිවරුන්ගෙන් එල්ල වූ පීඩනය, බ්ලැක්බර්ඩින් ලෙස හැඳින්වෙන බලහත්කාර ශ්‍රම බඳවා ගැනීමේ පිළිවෙත්වල අතිරික්තයන් පාලනය කිරීමට ඇති පීඩනයත් සමඟ, 1893 මාර්තු මාසයේදී බ්‍රිතාන්‍යයන් දකුණු සොලමන් දූපත් මත ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට පෙළඹුණි. එය මුලින් නිව් ජෝර්ජියා, මැලයිටා, ග්වාඩල්කනල්, මකිරා, මොනෝ දූපත සහ මධ්‍යම එන්ගෙලා දූපත් ආවරණය කළේය.[28][29]

1896 අප්‍රේල් මාසයේදී, යටත් විජිත නිලධාරියෙකු වූ චාල්ස් මොරිස් වුඩ්ෆර්ඩ් බ්‍රිතාන්‍ය වැඩබලන නියෝජ්‍ය කොමසාරිස් ලෙස පත් කරන ලද අතර, ඊළඟ වසරේදී ඔහු එම තනතුරේ ස්ථිර කරන ලදී. යටත් විජිත කාර්යාලය 1897 පෙබරවාරි 17 වන දින සොලමන් දූපත් වල නේවාසික කොමසාරිස් ලෙස වුඩ්ෆර්ඩ් පත් කරන ලදී. සොලමන් දූපත් ජලයේ ක්‍රියාත්මක වන කළු කුරුල්ලා ලෙස හැඳින්වෙන බලහත්කාර කම්කරු බඳවා ගැනීමේ පිළිවෙත් පාලනය කිරීමට සහ ගිනි අවි නීති විරෝධී වෙළඳාම නැවැත්වීමට ඔහුට උපදෙස් දෙන ලදී.[28][29] වුඩ්ෆර්ඩ් 1896 දී කුඩා තුලාගි දූපතේ පරිපාලන මූලස්ථානයක් පිහිටුවන ලද අතර එය ආරක්ෂිත රාජ්‍ය අගනුවර ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.[30] 1898 සහ 1899 දී රෙනෙල් සහ බෙලෝනා දූපත්, සිකායානා, සැන්ටා කෲස් දූපත් සහ අනුටා, ෆටාකා, ටෙමෝටු සහ ටිකෝපියා වැනි පිටත දූපත් ආරක්ෂිත රාජ්‍යයට එකතු කරන ලදී.[29][31] 1900 දී, 1899 ත්‍රෛපාර්ශ්වික සම්මුතියේ නියමයන් යටතේ, ජර්මනිය උතුරු සොලමන් දූපත බ්‍රිතාන්‍යයට පවරා දුන් අතර, බුකා සහ බෝගන්විල් හැර, දෙවැන්න භූගෝලීය වශයෙන් සොලමන් දූපත් සමූහයට අයත් වුවද ජර්මානු නිව්ගිනියාවේ කොටසක් බවට පත්විය.[22] මෙය සිදු වූයේ ෂෝර්ට්ලන්ඩ්ස්, චොයිසුල්, සැන්ටා ඉසබෙල් සහ ඔන්ටොං ජාවා සොලමන් දූපත් සමූහයේ කොටසක් වූ විටය.[30]

වුඩ්ෆර්ඩ්ගේ අරමුදල් ඌන පරිපාලනය දුරස්ථ යටත් විජිතයේ නීතිය හා සාමය පවත්වා ගැනීමට අරගල කළේය.[28] 1890 ගණන්වල අග භාගයේ සිට 1900 ගණන්වල මුල් භාගය දක්වා, යුරෝපීය වෙළඳුන් සහ ජනපදිකයන් දූපත් වැසියන් විසින් මරා දැමූ අවස්ථා රාශියක් තිබුණි; බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රතිචාරය වූයේ මිනීමැරුම්වලට වගකිව යුතු ගම්මානවලට එරෙහිව දඬුවම් ගවේෂණ දියත් කිරීම සඳහා රාජකීය නාවික හමුදා යුද නැව් යෙදවීමයි.[28] 1898 ජනවාරි මාසයේදී ආතර් මහෆි නියෝජ්‍ය කොමසාරිස් ධුරයට පත් කරන ලදී.[32][31] ඔහු ගිසෝ හි පදිංචිව සිටි අතර, ඔහුගේ රාජකාරිවලට නිව් ජෝර්ජියාවේ සහ අසල්වැසි දූපත් වල දඩයම් කිරීම මැඩපැවැත්වීම ඇතුළත් විය.[31]

බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත රජය යටත් විජිතවාදීන් විසින් වතු ස්ථාපිත කිරීම දිරිමත් කිරීමට උත්සාහ කළේය; කෙසේ වෙතත්, 1902 වන විට, දූපත් වල පදිංචිව සිටියේ යුරෝපීය ජනපදිකයන් 80 ක් පමණ පමණි.[33] ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා වූ උත්සාහයන් මිශ්‍ර ප්‍රතිඵල අත්කර ගත් නමුත්, ලිවර් බ්‍රදර්ස් හි අනුබද්ධිත සමාගමක් වන ලිවර්ස් පැසිෆික් ප්ලාන්ටේෂන්ස් ලිමිටඩ්, බොහෝ දූපත් වැසියන්ට රැකියා ලබා දෙන ලාභදායී කොප්පරා වතු කර්මාන්තයක් ස්ථාපිත කිරීමට සමත් විය.[33] කුඩා පරිමාණ පතල් කැණීම් සහ දැව කැපීමේ කර්මාන්ත ද සංවර්ධනය කරන ලදී.[34][35] කෙසේ වෙතත්, යටත් විජිතය පසුබිමක් ලෙස පැවති අතර, අධ්‍යාපනය, වෛද්‍ය සහ අනෙකුත් සමාජ සේවා මිෂනාරිවරුන්ගේ පරිපාලනය යටතේ පැවතුනි.[22] ප්‍රචණ්ඩත්වය ද දිගටම පැවතුනි, විශේෂයෙන් 1927 දී මලයිටා හි ක්වායෝ ජනතාවගේ බාසියානා විසින් යටත් විජිත පරිපාලක විලියම් ආර්. බෙල් ඝාතනය කිරීමත් සමඟ, බෙල් ජනප්‍රිය නොවන ප්‍රධාන බද්දක් පැනවීමට උත්සාහ කළ විට. පළිගැනීමේ වැටලීමකදී ක්වායෝ කිහිප දෙනෙකු මිය ගිය අතර, බසියානා සහ ඔහුගේ සහචරයින් ඝාතනය කරන ලදී.[36]

දෙවන ලෝක යුද්ධය

[සංස්කරණය]

දෙවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භ වීමත් සමඟ බොහෝ වැවිලිකරුවන් සහ වෙළඳුන් ඕස්ට්‍රේලියාවට ඉවත් කරන ලද අතර බොහෝ වගාවන් නතර විය. යුද්ධයේ වඩාත් තීව්‍ර සටන් කිහිපයක් සිදු වූයේ සොලමන් දූපත්වල ය.[37]

1942 සිට 1943 අවසානය දක්වා, සොලමන් දූපත් මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් සහ ජපන් සන්නද්ධ හමුදා අධිරාජ්‍යය අතර ප්‍රධාන ගොඩබිම්, මුහුදු සහ ගුවන් සටන් කිහිපයකට ස්ථානය විය.[38] 1941 දී පර්ල් වරායට ජපන් ප්‍රහාරයෙන් පසුව, ජපානය සහ මිත්‍ර පාක්ෂික බලවතුන් අතර යුද්ධය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, ඔවුන්ගේ දකුණු පැත්ත ආරක්ෂා කර ගැනීමට උත්සාහ කරමින් ජපන් ජාතිකයින් අග්නිදිග ආසියාව සහ නිව්ගිනියාව ආක්‍රමණය කළහ. 1942 මැයි මාසයේදී, ජපන් ජාතිකයින් තුලාගි සහ ග්වාඩල්කැනල් ඇතුළු බටහිර සොලමන් දූපත් බොහොමයක් අත්පත් කර ගනිමින් ඔපරේෂන් මෝ දියත් කළ අතර, එහිදී ඔවුන් ගුවන් පථයක වැඩ ආරම්භ කළහ.[37] බ්‍රිතාන්‍ය පරිපාලනය දැනටමත් අවුකි, මලයිටා වෙත නැවත පදිංචි වී සිටි අතර යුරෝපීය ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් ඕස්ට්‍රේලියාවට ඉවත් කර තිබුණි.[37] 1942 අගෝස්තු මාසයේදී මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ග්වාඩල්කැනල් ආක්‍රමණය කළ අතර, පසුව 1943 දී නිව් ජෝර්ජියා ව්‍යාපාරය සිදු වූ අතර, මේ දෙකම පැසිෆික් යුද්ධයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයන් වූ අතර, ජපන් ඉදිරි ගමන නැවැත්වීමට සහ පසුව ප්‍රතිරෝධය දැක්වීමට සමත් විය.[38] ගැටුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිත්‍ර පාක්ෂික, ජපන් සහ සිවිල් වැසියන් ලක්ෂ ගණනක් මිය ගිය අතර, දූපත් පුරා දැවැන්ත විනාශයක් ද සිදුවිය. සොලමන් දූපත් මෙහෙයුමේදී මිත්‍ර පාක්ෂිකයින්ට ආසන්න වශයෙන් මිනිසුන් 7,100 ක්, නැව් 29 ක් සහ ගුවන් යානා 615 ක් අහිමි විය. ජපන් ජාතිකයින්ට මිනිසුන් 31,000 ක්, නැව් 38 ක් සහ ගුවන් යානා 683 ක් අහිමි විය.[38]

සොලමන් දූපත් වල වෙරළබඩ නිරීක්ෂකයින් බුද්ධි තොරතුරු සැපයීමේදී සහ අනෙකුත් මිත්‍ර පාක්ෂික සෙබළුන් බේරා ගැනීමේදී ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ.[37] ග්වාඩල්කැනල් සටනේදී මිත්‍ර හමුදා අණදෙන නිලධාරි එක්සත් ජනපද අද්මිරාල් විලියම් හැල්සි, "වෙරළ නිරීක්ෂකයින් ග්වාඩල්කැනල් බේරා ගත් අතර ග්වාඩල්කැනල් දකුණු පැසිෆික් කලාපය බේරා ගත්හ" යනුවෙන් ප්‍රකාශ කරමින් වෙරළ නිරීක්ෂකයින්ගේ දායකත්වය හඳුනා ගත්තේය.[39] ඊට අමතරව, සොලමන් දූපත් කම්කරු බලකායේ මිනිසුන් 3,200 ක් පමණ සේවය කළ අතර බ්‍රිතාන්‍ය සොලමන් දූපත් ආරක්ෂක ආරක්ෂක බලකායට 6,000 ක් පමණ බඳවා ගත් අතර, ඇමරිකානුවන්ට නිරාවරණය වීම සමාජ හා දේශපාලන පරිවර්තනයන් කිහිපයකට හේතු විය.[40] නිදසුනක් වශයෙන්, ඇමරිකානුවන් හොනියාරා පුළුල් ලෙස සංවර්ධනය කර තිබූ අතර, අගනුවර 1952 දී තුලගි සිට එහි ගෙන යන ලද අතර, පිජින් භාෂාව ඇමරිකානුවන් සහ දූපත් වැසියන් අතර සන්නිවේදනයෙන් දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් විය.[41]

ජපන් අධිරාජ්‍ය හමුදාවන්ට එරෙහිව මිත්‍ර හමුදා මෙහෙයුම්වලින් වඩාත්ම වැදගත් දෙය 1942 අගෝස්තු 7 වන දින ටුලාගි හි ෆ්ලොරිඩා දූපත් වල සහ ග්වාඩල්කැනල් හි රතු වෙරළ තීරයේ එකවර නාවික බෝම්බ හෙලීම් සහ උභයජීවී ගොඩබෑම් සමඟ දියත් කරන ලදී.

මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ජපන් ව්‍යාප්තිය මැඩපැවැත්වීමට පටන් ගැනීමත් සමඟ පැසිෆික් යුද්ධයේදී ගුවාඩල්කැනල් සටන වැදගත් හා ලේ වැකි මෙහෙයුමක් බවට පත්විය. යුද්ධය අතරතුර උපායමාර්ගික වැදගත්කමක් වූයේ දුරස්ථ ස්ථානවල, බොහෝ විට ජපන් පාලන දූපත් වල ක්‍රියාත්මක වන වෙරළ නිරීක්ෂකයින්, මෙහෙයුම අතරතුර ජපන් නාවික, හමුදා සහ ගුවන් යානා චලනයන් පිළිබඳ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම සහ බුද්ධි තොරතුරු සැපයීමයි.[42]

දූපත් වැසියන් වන බියුකු ගසා සහ එරෝනි කුමනා, PT-109 නෞකාවේ මුහුදුබත් වූ ජෝන් එෆ්. කෙනඩි සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය මුලින්ම සොයා ගත්හ. පොල් ගෙඩියක ගලවා ගැනීමේ පණිවිඩයක් ලිවීමට ඔවුන් යෝජනා කළ අතර, කැණීම් කරන ලද ඔරුවක් පැදවීමෙන් පොල් ගෙඩිය බෙදා හැරියේය. පසුව කෙනඩි එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපති වූ විට පොල් ගෙඩිය ඔහුගේ මේසය මත තබා තිබුණි.[43][44]

පශ්චාත් යුධ සමය සහ නිදහසට පෙර කාලය

[සංස්කරණය]

1943–44 දී මැලේටා හි ප්‍රධානී අලිකි නොනෝ'ඕහිමේ විසින් මාසින රීති ව්‍යාපාරය (ස්වදේශික කවුන්සිල ව්‍යාපාරය, වචනාර්ථයෙන් "සහෝදරත්ව රීතිය") ආරම්භ කරන ලද අතර පසුව තවත් ප්‍රධානියෙකු වන හෝසිහවු ද ඔහු හා එක් විය.[45] ඔවුන්ගේ අරමුණු වූයේ ස්වදේශික සොලමන් දූපත් වැසියන්ගේ ආර්ථික යහපැවැත්ම වැඩිදියුණු කිරීම, වැඩි ස්වාධීනත්වයක් ලබා ගැනීම සහ දූපත් වැසියන් සහ යටත් විජිත පරිපාලනය අතර සම්බන්ධකයක් ලෙස ක්‍රියා කිරීමයි.[22][46] මෙම ව්‍යාපාරය හිටපු කම්කරු සංස්ථාවේ සාමාජිකයින් අතර විශේෂයෙන් ජනප්‍රිය වූ අතර යුද්ධයෙන් පසු එහි සංඛ්‍යාව වැඩි වූ අතර ව්‍යාපාරය අනෙකුත් දූපත් වලටද ව්‍යාප්ත විය.[46] ව්‍යාපාරයේ වර්ධනය ගැන තැතිගත් බ්‍රිතාන්‍යයන් 1947–8 දී "ඔපරේෂන් ඩි-ලවුස්" දියත් කළ අතර බොහෝ මාසින නායකයින් අත්අඩංගුවට ගත්හ.[46][45] පසුව මැලේටන්වරු සිවිල් අකීකරුකමේ ව්‍යාපාරයක් සංවිධානය කළ අතර එය සමූහ අත්අඩංගුවට ගැනීම්වලට හේතු විය.[45] 1950 දී නව නේවාසික කොමසාරිස් හෙන්රි ග්‍රෙගරි-ස්මිත් පැමිණ ව්‍යාපාරයේ නායකයින් නිදහස් කළ නමුත් අකීකරුකමේ ව්‍යාපාරය දිගටම පැවතුනි.[45] 1952 දී නව මහ කොමසාරිස් (පසුව ආණ්ඩුකාර) රොබට් ස්ටැන්ලි ව්‍යාපාරයේ නායකයින් හමුවී දූපත් කවුන්සිලයක් නිර්මාණය කිරීමට එකඟ විය.[45][47] 1952 අගභාගයේදී ස්ටැන්ලි නිල වශයෙන් භූමියේ අගනුවර හොනියාරා වෙත ගෙන ගියේය.[48] 1950 දශකයේ මුල් භාගයේදී දූපත් වල ස්වෛරීභාවය ඕස්ට්‍රේලියාවට පැවරීමේ හැකියාව බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඕස්ට්‍රේලියානු රජයන් විසින් සාකච්ඡා කරන ලදී; කෙසේ වෙතත්, ඕස්ට්‍රේලියානුවන් භූමිය පරිපාලනය කිරීමේ මූල්‍ය බර පිළිගැනීමට අකමැති වූ අතර එම අදහස අතහැර දමන ලදී.[49][50]

යටත් විජිත ලෝකය පුරා විජිතකරණයෙන් ඉවත් වීමත් සමඟ, බ්‍රිතාන්‍යය තවදුරටත් අධිරාජ්‍යයේ මූල්‍ය බර දැරීමට කැමති (හෝ නොහැකි) නොවීමත් සමඟ, යටත් විජිත බලධාරීන් සොලමන්වරුන් ස්වයං පාලනය සඳහා සූදානම් කිරීමට උත්සාහ කළහ. 1960 දී පත් කරන ලද විධායක සහ ව්‍යවස්ථාදායක සභා පිහිටුවන ලද අතර, 1964 දී හඳුන්වා දුන් තේරී පත් වූ සොලමන් දූපත් වැසියන්ගේ නියෝජනයක් යම් ප්‍රමාණයකට දීර්ඝ කරන ලදී.[22][22][51][52] 1970 දී නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සකස් කරන ලද අතර එමඟින් කවුන්සිල දෙක එක් පාලක මණ්ඩලයක් බවට පත් කරන ලදී, නමුත් බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා තවමත් පුළුල් බලතල රඳවා ගත්තේය.[22][53] මෙයින් ඇති වූ අතෘප්තිය 1974 දී නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් නිර්මාණය කිරීමට හේතු වූ අතර එමඟින් ආණ්ඩුකාරවරයාගේ ඉතිරි බලතල බොහොමයක් අඩු කර සොලමන් මාමලෝනි විසින් මුලින්ම දරන ලද ප්‍රධාන අමාත්‍ය ධුරය නිර්මාණය කරන ලදී.[22][54] අසල්වැසි පැපුවා නිව්ගිනියාව ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් නිදහස ලබා වසරකට පසුව, 1976 දී භූමිය සඳහා පූර්ණ ස්වයං පාලනයක් ලබා ගන්නා ලදී.[22] මේ අතර, බටහිර දූපත් වල අතෘප්තිය වර්ධනය වූ අතර, බොහෝ දෙනෙක් අනාගත හොනියාරා හෝ මැලයිටා ආධිපත්‍යය දරන රාජ්‍යයක ආන්තිකකරණයට බිය වූ අතර, එමඟින් බටහිර වෙන්වීමේ ව්‍යාපාරය පිහිටුවීමට හේතු විය.[54] 1977 දී ලන්ඩනයේ පැවති සමුළුවකදී සොලමන්වරු ඊළඟ වසරේදී පූර්ණ නිදහස ලබා ගන්නා බවට එකඟ විය.[54] 1978 සොලමන් දූපත් පනතේ නියමයන් යටතේ රට මහරජතුමියගේ ආධිපත්‍යයට ඈඳා ගන්නා ලද අතර 1978 ජූලි 7 වන දින නිදහස ලබා දෙන ලදී. පළමු අගමැති වූයේ සොලමන් දූපත් එක්සත් පක්ෂයේ (SIUP) ශ්‍රීමත් පීටර් කෙනිලෝරියා වන අතර, දෙවන එලිසබෙත් සොලමන් දූපත් වල රැජින බවට පත් වූ අතර, ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයෙකු විසින් දේශීයව නියෝජනය කරන ලදී.

නිදහස් යුගය (1978–වර්තමානය)

[සංස්කරණය]

නිදහසෙන් පසු මුල් වසර

[සංස්කරණය]

1980 සොලමන් දූපත් මහ මැතිවරණයෙන් පීටර් කෙනිලෝරියා ජයග්‍රහණය කළ අතර, 1981 දක්වා අගමැති ධුරයේ කටයුතු කළ අතර, විශ්වාසභංග යෝජනාවකින් පසු මහජන සන්ධාන පක්ෂයේ (PAP) සොලමන් මාමලෝනි ඔහු වෙනුවට පත් කරන ලදී.[55] මාමලෝනි මහ බැංකුව සහ ජාතික ගුවන් සේවය නිර්මාණය කළ අතර, රටේ තනි දූපත් සඳහා වැඩි ස්වයං පාලනයක් සඳහා තල්ලු කළේය.[56] 1984 මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු කෙනිලෝරියා නැවත බලයට පත් වූ නමුත්, ඔහුගේ දෙවන ධුර කාලය පැවතියේ ප්‍රංශ ආධාර මුදල් අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීමේ චෝදනාවලින් පසුව එසකියෙල් ඇලෙබුවා ඔහු වෙනුවට පත් කිරීමට වසර දෙකකට පසුවය.[57][58] 1986 දී සොලමන්වරු කලාපයේ සහයෝගීතාවය සහ වෙළඳාම වර්ධනය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙලනීසියානු ස්පියර්හෙඩ් කණ්ඩායම සොයා ගැනීමට උදව් කළහ.[59] 1989 මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු මාමලෝනි සහ PAP නැවත බලයට පත් වූ අතර, 1990 දශකයේ මුල් භාගයේ සිට මැද භාගය දක්වා සොලමන් දූපත් දේශපාලනය ආධිපත්‍යය දැරීය (ෆ්‍රැන්සිස් බිලී හිලිගේ වසරක අගමැති ධුරය හැර). සොලමන් දූපත් ජනරජයක් බවට පත් කිරීමට මාමලෝනි උත්සාහ කළේය; කෙසේ වෙතත්, මේවා අසාර්ථක විය.[56] 1988 දී ඇති වූ අසල්වැසි බුගන්විල් හි ගැටුමේ බලපෑම් සමඟ ද ඔහුට කටයුතු කිරීමට සිදු වූ අතර, එමඟින් බොහෝ සරණාගතයින් සොලමන් දූපත් වෙත පලා යාමට සිදුවිය.[60] පැපුවා නිව්ගිනියාව සමඟ ආතතීන් ඇති විය, කැරලිකරුවන් ලුහුබැඳීම සඳහා පීඑන්ජී හමුදා නිතර සොලමන් භූමියට ඇතුළු වීමත් සමඟ.[60] 1998 දී ගැටුම අවසන් වීමෙන් පසු තත්වය සන්සුන් වූ අතර සබඳතා වැඩිදියුණු විය. මේ අතර, රටේ මූල්‍ය තත්ත්වය අඛණ්ඩව පිරිහෙමින් පැවති අතර, අයවැයෙන් වැඩි කොටසක් දැව කැපීමේ කර්මාන්තයෙන් ලැබුණු අතර, එය බොහෝ විට තිරසාර නොවන අනුපාතයකින් සිදු කරන ලද අතර, දේශපාලනඥයින් විසින් භාවිතා කිරීම සඳහා මාමලෝනි විසින් 'අභිමත අරමුදලක්' නිර්මාණය කිරීමෙන් උදව් නොවීය, එය වංචාව සහ දූෂණය පෝෂණය කළේය.[56] ඔහුගේ පාලනය පිළිබඳ අතෘප්තිය PAP පක්ෂයේ භේදයකට තුඩු දුන් අතර, මාමලෝනි 1993 මැතිවරණයෙන් බිලී හිලීට පරාජය විය. කෙසේ වෙතත්, හිලි පසුව ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් නෙරපා හරින ලද අතර, ඔහුගේ බහුතරය අහිමි වීමට හේතු වූ අතර, 1994 දී මාමලෝනි නැවත බලයට පත් වූ අතර, ඔහු 1997 දක්වා එහි රැඳී සිටියේය.[56] අධික දැව කැපීම, රජයේ දූෂණය සහ තිරසාර නොවන රාජ්‍ය වියදම් මට්ටම් අඛණ්ඩව වර්ධනය වූ අතර, මහජන අතෘප්තිය නිසා මාමලෝනි 1997 මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත් විය.[56][61] නව අගමැති, සොලමන් දූපත් ලිබරල් පක්ෂයේ බර්තොලමෙව් උලුෆාලු, ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ කළේය; කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ අගමැති ධුරය ඉක්මනින්ම "ආතතීන්" ලෙස හැඳින්වෙන බරපතල ජනවාර්ගික ගැටුමකට ඇද වැටුණි.[62]

ජනවාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය (1998–2003)

[සංස්කරණය]

පොදුවේ ආතතීන් හෝ ජනවාර්ගික ආතතිය ලෙස හැඳින්වෙන, ආරම්භක සිවිල් නොසන්සුන්තාව ප්‍රධාන වශයෙන් සංලක්ෂිත වූයේ ඉසටාබු නිදහස් ව්‍යාපාරය (IFM, ග්වාඩල්කැනල් විප්ලවවාදී හමුදාව සහ ඉසටාබු නිදහස් සටන්කරුවන් ලෙසද හැඳින්වේ) සහ මලයිටා ඊගල් බලකාය (මෙන්ම මාරවු ඊගල් බලකාය) අතර සටන් මගිනි.[63] වසර ගණනාවක් තිස්සේ මලයිටා දූපතේ ජනතාව හොනියාරා සහ ගුවාඩල්කැනල් වෙත සංක්‍රමණය වෙමින් සිටි අතර, එහි ඇති විශාල ආර්ථික අවස්ථා මගින් ඔවුන් ආකර්ෂණය විය.[64] විශාල ජනකායක් ගලා ඒම නිසා ස්වදේශික ග්වාඩල්කැනල් දූපත් වැසියන් (ගුවාල්ස් ලෙස හැඳින්වේ) සමඟ ආතතීන් ඇති වූ අතර, 1998 අගභාගයේදී IFM පිහිටුවන ලද අතර මැලේටන් පදිංචිකරුවන්ට බිය ගැන්වීමේ සහ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කරන ලදී.[63][61] පසුව මැලේටන්වරු දහස් ගණනක් මැලේටා හෝ හොනියාරා වෙත පලා ගිය අතර, 1999 මැද භාගයේදී ග්වාඩල්කැනල්හි මැලේටාවන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මැලේටා ඊගල් බලකාය (MEF) පිහිටුවන ලදී.[61][63] 1999 අගභාගයේදී, සාම ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන්ගෙන් පසුව, අගමැති බර්තොලමෙව් උලුෆාලු මාස ​​හතරක හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් සහ නවසීලන්තයෙන් ද සහාය ඉල්ලා සිටියද, ඔහුගේ අභියාචනය ප්‍රතික්ෂේප විය.[63][61] මේ අතර, ග්වාඩල්කැනල්හි නීතිය හා සාමය බිඳ වැටුණු අතර, වාර්ගිකව බෙදී ගිය පොලිසියට බලය තහවුරු කර ගැනීමට නොහැකි වූ අතර ඔවුන්ගේ ආයුධ ගබඩා බොහොමයක් මිලීෂියාවන් විසින් වටලනු ලැබීය; මේ වන විට MEF හොනියාරා පාලනය කළේ IFM ග්වාඩලකැනල්හි ඉතිරි ප්‍රදේශ පාලනය කිරීමත් සමඟය.[64][61]

2003 අප්‍රේල් මාසයේදී, කැරලිකාර නායක හැරල්ඩ් කේකේ විසින් ග්වාඩල්කැනල් හි වෙදර් කෝස්ට් හිදී මෙලනීසියානු සහෝදරත්වයේ කිතුනුවන් හත් දෙනෙකු - සහෝදර රොබින් ලින්ඩ්සේ සහ ඔහුගේ සගයන් - ඝාතනය කරන ලදී. ඔවුන්ගේ සහෝදර නතානියෙල් සොයා හය දෙනෙකු ගොස් ඇති අතර, ඔහු ඒ වන විටත් වධහිංසා පමුණුවා මරා දමා ඇති බව පෙනේ. ආතතීන් අතරතුර නතානියෙල් සටන්කාමී කණ්ඩායම සමඟ මිත්‍ර වී සිටි නමුත් හැරල්ඩ් කේකේ ඔහුට රජයේ ඔත්තුකරුවෙකු යැයි චෝදනා කළ අතර ඔහුට පහර දී මරා දමන ලදී; ඔහු ගීතිකා ගායනා කරමින් මිය ගිය බව වාර්තා විය.[65] අප්‍රේල් 24 වන දින ඇන්ග්ලිකන් පල්ලිය විසින් ඒවා අනුස්මරණය කරනු ලැබේ.

2000 ජුනි 5 වන දින, උලුෆාලු MEF විසින් පැහැර ගන්නා ලදී, ඔහු මැලේ ජාතිකයෙකු වුවද, ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීමට ඔහු ප්‍රමාණවත් නොවන බව ඔවුන්ට හැඟුණි.[61] පසුව උලුෆාලු ඔහුගේ නිදහස් කිරීම සඳහා ඉල්ලා අස්විය.[63] උලුෆාලුගේ රජයේ මුදල් අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළ මනස්සේ සොගවාරේ, පසුව විපක්ෂයට එක් වූ අතර, 23–21 ඡන්දයෙන් ගරු ලෙස්ලි බොසෙටෝට එරෙහිව අගමැති ධුරයට තේරී පත් විය. කෙසේ වෙතත්, තීරණාත්මක ඡන්දය සඳහා මන්ත්‍රීවරුන් හය දෙනෙකු (බොසෙටෝගේ ආධාරකරුවන් යැයි සැලකෙන) පාර්ලිමේන්තුවට පැමිණීමට නොහැකි වූ බැවින්, සොගවාරේගේ තේරී පත්වීම වහාම මතභේදයට තුඩු දුන්නේය.[66] 2000 ඔක්තෝබර් 15 වන දින, ටවුන්ස්විල් සාම ගිවිසුම MEF, IFM හි අංග සහ සොලමන් දූපත් රජය විසින් අත්සන් කරන ලදී.[67][63] මෙය 2001 පෙබරවාරි මාසයේදී මාරවු සාම ගිවිසුම විසින් සමීපව අනුගමනය කරන ලද අතර, මාරවු ඊගල් බලකාය, IFM, ගුවාඩල්කැනල් පළාත් රජය සහ සොලමන් දූපත් රජය විසින් අත්සන් කරන ලදී.[63] කෙසේ වෙතත්, ප්‍රධාන ගුවාලේ සටන්කාමී නායකයෙකු වන හැරල්ඩ් කේකේ ගිවිසුම අත්සන් කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, ගුවාලේ කණ්ඩායම් සමඟ භේදයක් ඇති විය.[64] පසුව, ඇන්ඩෲ ටීගේ නායකත්වයෙන් යුත් ගිවිසුමට අත්සන් කළ ගුවාලේ මැලේටන් ආධිපත්‍යය දරන පොලිසිය සමඟ එකතු වී 'ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් බලකාය' පිහිටුවන ලදී.[64] ඊළඟ වසර දෙක තුළ ගැටුම දකුණු ගුවාඩල්කැනල් හි දුරස්ථ වෙදර්කෝස්ට් කලාපයට සංක්‍රමණය විය. ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් කේකේ සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම අල්ලා ගැනීමට අසාර්ථක උත්සාහයක් දැරූහ.[63]

2003 දී සාම විරෝධතාවයක යෙදුණු සොලමන් දූපත් වැසියන්

2001 මුල් භාගය වන විට ආර්ථිකය බිඳ වැටී තිබූ අතර රජය බංකොලොත් විය.[61] 2001 දෙසැම්බර් මාසයේ පැවති නව මැතිවරණයෙන් ඇලන් කෙමකේසා අගමැති පුටුවට පත් විය, ඔහුගේ මහජන සන්ධාන පක්ෂයේ සහ ස්වාධීන සාමාජිකයින්ගේ සංගමයේ සහාය ඇතිව. ගැටුමේ ස්වභාවය වෙනස් වීමත් සමඟ නීතිය හා සාමය පිරිහී ගියේය: වෙදර්කෝස්ට් හි අඛණ්ඩ ප්‍රචණ්ඩත්වයක් ඇති වූ අතර, හොනියාරා හි සටන්කාමීන් වැඩි වැඩියෙන් අපරාධ, කප්පම් ගැනීම් සහ කොල්ලකෑම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළහ.[64] අරමුදල් ලැබීමට නියමිතව තිබූ විට මුදල් දෙපාර්තමේන්තුව බොහෝ විට සන්නද්ධ මිනිසුන් විසින් වට කරනු ලැබීය. 2002 දෙසැම්බර් මාසයේදී, සමහර සටන්කාමීන්ට තුවක්කුව පෙන්වා චෙක්පතකට අත්සන් කිරීමට බල කිරීමෙන් පසු මුදල් අමාත්‍ය ලෝරි චෑන් ඉල්ලා අස්විය.[68][69] බටහිර පළාතේ ප්‍රදේශවාසීන් සහ මැලේ පදිංචිකරුවන් අතර ගැටුමක් ද ඇති විය.[70] නීති විරෝධී බව, පුළුල් කප්පම් ගැනීම් සහ අකාර්යක්ෂම පොලිසියේ වාතාවරණය නිසා සොලමන් දූපත් රජය විසින් බාහිර උදව් සඳහා විධිමත් ඉල්ලීමක් කරන ලදී; ඉල්ලීමට පාර්ලිමේන්තුවේ ඒකමතිකව සහාය ලැබුණි.[64]

2003 ජූලි මාසයේදී, ඕස්ට්‍රේලියානු නායකත්වයෙන් යුත් සොලමන් දූපත් සඳහා වූ කලාපීය ආධාර මෙහෙයුමේ (RAMSI) අනුග්‍රහය යටතේ ඕස්ට්‍රේලියානු සහ පැසිෆික් දූපත් පොලිසිය සහ භට පිරිස් සොලමන් දූපත් වෙත පැමිණියහ.[63] ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය විසින් මෙහෙයවන ලද සහ තවත් පැසිෆික් රටවල් 15 ක පමණ නියෝජිතයින් සමඟ පොලිස් සහ භට පිරිස් 2,200 කින් යුත් සැලකිය යුතු ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂක කණ්ඩායමක් ඊළඟ මාසයේ හෙල්පෙම් ෆ්‍රෙන් මෙහෙයුම යටතේ පැමිණීමට පටන් ගත්හ.[64] ප්‍රචණ්ඩත්වය අවසන් වීමත් සමඟ හැරල්ඩ් කේක් හමුදාවට යටත් වීමත් සමඟ තත්වය නාටකාකාර ලෙස වැඩිදියුණු විය.[71] ගැටුමේදී පුද්ගලයින් 200 ක් පමණ මිය ගොස් තිබුණි.[64]] මෙතැන් සිට, සමහර විචාරකයින් රට අසාර්ථක රාජ්‍යයක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර, ජාතිය දේශීය දූපත් සහ ජනවාර්ගික පක්ෂපාතිත්වයන් අභිබවා යා හැකි ඇතුළත් ජාතික අනන්‍යතාවයක් ගොඩනැගීමට අපොහොසත් වී ඇත.[61][72] කෙසේ වෙතත්, අනෙකුත් විද්වතුන් තර්ක කරන්නේ, 'අසාර්ථක රාජ්‍යයක්' වීමට වඩා, එය සකස් නොකළ රාජ්‍යයක් බවයි: නිදහසින් දශක ගණනාවකට පසුව පවා කිසි විටෙකත් ඒකාබද්ධ නොවූ රාජ්‍යයකි.[73] තවද, කබුටෞලක (2001) සහ ඩින්නන් (2002) වැනි සමහර විද්වතුන් තර්ක කරන්නේ 'ජනවාර්ගික ගැටුම' ලේබලය අධික ලෙස සරල කිරීමක් බවයි.[74]

පශ්චාත් ගැටුම් යුගය

[සංස්කරණය]

2006 අප්‍රේල් දක්වා කෙමකේසා ධුරයේ රැඳී සිටි අතර, 2006 සොලමන් දූපත් මහ මැතිවරණයෙන් ඔහු පරාජයට පත් වූ අතර ස්නයිඩර් රිනි අගමැති ධුරයට පත් විය. කෙසේ වෙතත්, රිනි පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන්ගේ ඡන්ද මිලදී ගැනීම සඳහා චීන ව්‍යාපාරිකයින්ගෙන් අල්ලස් ලබා ගත් බවට එල්ල වූ චෝදනා, නගරයේ චයිනාටවුන් ප්‍රදේශය කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් හොනියාරා අගනුවර මහා කෝලාහලයකට තුඩු දුන්නේය. සුළුතර චීන ව්‍යාපාරික ප්‍රජාවට එරෙහි අමනාපය නිසා නගරයේ චයිනාටවුන්හි වැඩි කොටසක් විනාශ විය.[75] චීනය කැරලිවලින් චීන ජාතිකයන් ඉවත් කිරීම සඳහා කුලී ගුවන් යානා යැවීය.[76] ඕස්ට්‍රේලියානු සහ බ්‍රිතාන්‍ය පුරවැසියන් ඉවත් කිරීම ඉතා කුඩා පරිමාණයකින් සිදු විය.[77] නොසන්සුන්තාව මැඩපැවැත්වීමට උත්සාහ කිරීම සඳහා අතිරේක ඕස්ට්‍රේලියානු, නවසීලන්ත සහ ෆීජි පොලිස් සහ හමුදා යවන ලදී. පාර්ලිමේන්තුවේ විශ්වාසභංග යෝජනාවකට මුහුණ දීමට පෙර රිනි අවසානයේ ඉල්ලා අස්වූ අතර, පාර්ලිමේන්තුව මනස්සේ සොගවාරේ අගමැති ලෙස තෝරා පත් කර ගත්තේය.[78][79]

සොගවාරේ තම අධිකාරිය තහවුරු කර ගැනීමට අරගල කළ අතර රට තුළ ඕස්ට්‍රේලියානු පැවැත්මට ද සතුරු විය; එක් අසාර්ථක උත්සාහයකින් පසුව, 2007 දී විශ්වාසභංග ඡන්දයකින් ඔහු ඉවත් කරන ලද අතර ඔහු වෙනුවට සොලමන් දූපත් ලිබරල් පක්ෂයේ ඩෙරෙක් සිකුවා පත් කරන ලදී.[80] 2008 දී, 'ආතතිය' වසරවල තුවාල පරීක්ෂා කර සුව කිරීමට උපකාර කිරීම සඳහා සත්‍ය සහ සංහිඳියා කොමිසමක් පිහිටුවන ලදී.[81][82] දූෂණ චෝදනාවලින් පසු ඔහු කෙරෙහි විශ්වාසභංග යෝජනාවකින් පසුව, සිකුවා 2010 සොලමන් දූපත් මහ මැතිවරණයෙන් ඩැනී පිලිප්ට පරාජය විය, නමුත් පිලිප් බලයෙන් පහ කර ගෝර්ඩන් ඩාර්සි ලිලෝ පත් කරන ලදී.[83][84] 2014 මැතිවරණයෙන් පසු සොගවාරේ නැවත බලයට පත් වූ අතර, 2017 දී රටින් RAMSI හමුදා ඉවත් කර ගැනීම අධීක්ෂණය කළේය.[64] 2017 දී විශ්වාසභංග ඡන්දයකින් සොගවාරේ නෙරපා හරින ලද අතර, එමඟින් රික් හූනිප්වෙල බලයට පත් විය; කෙසේ වෙතත්, 2019 මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසු සොගවාරේ නැවත අගමැති ධුරයට පත් වූ අතර, එය හොනියාරා හි කෝලාහල ඇති කළේය.[85][86] 2019 දී, සොලමන් දූපත් තායිවානයේ සිට චීනයට පිළිගැනීම මාරු කරන බව සොගවාරේ නිවේදනය කළේය.[87][88]

2019 නොවැම්බර් 25 වන දින, සොලමන් දූපත්, දූපත් ජාතියේ ජනතාවගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා සාගරයේ තිරසාර සංවර්ධනය සහ භාවිතය සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ජාතික සාගර ප්‍රතිපත්තියක් දියත් කළේය.

2021 නොවැම්බර් මාසයේදී, මහා කැරලි සහ නොසන්සුන්තාවයක් ඇති විය.[89] සොලමන් දූපත් රජය 2017 ද්විපාර්ශ්වික ආරක්ෂක ගිවිසුම යටතේ ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් සහාය ඉල්ලා සිටි අතර ඕස්ට්‍රේලියාව ඕස්ට්‍රේලියානු ෆෙඩරල් පොලිසිය සහ ආරක්ෂක හමුදා යෙදවීමට සැපයීය.[90]

2022 මාර්තු මාසයේදී, සොලමන් දූපත් චීනය සමඟ පොලිස් සහයෝගීතාව පිළිබඳ අවබෝධතා ගිවිසුමක් (MOU) අත්සන් කළ අතර චීනය සමඟ ආරක්ෂක ගිවිසුමක් අවසන් කිරීමේ ක්‍රියාවලියක යෙදී සිටින බව ද වාර්තා විය. චීනය සමඟ ඇති කර ගත් ගිවිසුම මගින් සොලමන් දූපත් වල චීන හමුදා සහ නාවික කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට ඉඩ සැලසිය හැකිය. ඕස්ට්‍රේලියාවේ විදේශ කටයුතු සහ වෙළඳ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රකාශකයෙකු පැවසුවේ, "පැසිෆික් දූපත් ජාතීන්ට ස්වෛරී තීරණ ගැනීමේ අයිතිය ඇති අතර", ඕස්ට්‍රේලියාව "අපගේ කලාපයේ ආරක්ෂාව අස්ථාවර කරන ඕනෑම ක්‍රියාවක් ගැන සැලකිලිමත් වනු ඇති" බවයි.[91][92] නවසීලන්තයේ සහ එක්සත් ජනපදයේ ද ඒ හා සමාන ගැටළු තිබේ.[93] චීනය සොලමන් දූපත් පොලිසියට පුහුණුව සඳහා අනුරූ ගිනි අවි තොගයක් පරිත්‍යාග කළේය.[94] සොලමන් දූපත් සහ චීනය අප්‍රේල් මාසයේදී සොලමන් දූපත් වල සමාජ ස්ථාවරත්වය සහ දිගුකාලීන සාමය සහ ආරක්ෂාව ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ආරක්ෂක සහයෝගීතා ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ.[95] ඕස්ට්‍රේලියානු රජය විසින් සත්‍යාපනය කරන ලද ගිවිසුමේ කාන්දු වූ කෙටුම්පතකට අනුව, බීජිනයට "සමාජ සාමය පවත්වා ගැනීමට සහාය වීම සඳහා" සොලමන් දූපත් වලට හමුදා යෙදවිය හැකි බව බීබීසී වාර්තා කළේය. මෙම ගිවිසුම කලාපයේ "සාමය සහ සමගිය අඩපණ නොකරන" බවත් සොලමන් දූපතේ අභ්‍යන්තර ආරක්ෂක තත්ත්වය ආරක්ෂා කිරීම අරමුණු කරගත් බවත් අගමැති මනස්සේ සොගවාරේ පැවසීය. අවසාන ගිවිසුමේ සමාජ පිළිවෙල වගන්තිය පවත්වා ගෙන ගොස් ඇති බව චීනය තහවුරු කළේය.[96]

2023 පෙබරවාරි මාසයේදී, පළාත් ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් විශ්වාසභංග යෝජනාවකින් පසු මලයිටා පළාතේ අගමැති ඩැනියෙල් සුයිඩානි ධුරයෙන් ඉවත් කිරීමෙන් පසු තවත් විරෝධතා ඇති විය.[97][98] 2024 මැයි මාසයේදී, මනස්සේ සොගවාරේගෙන් පසු සොලමන් දූපත් නව අගමැති ලෙස ජෙරමියා මැනේල් තේරී පත් විය.[99]

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ^ a b c d e f g Walter, Richard; Sheppard, Peter (February 2009). "A review of Solomon Island archaeology". Research Gate. සම්ප්‍රවේශය 31 August 2020.
  2. ^ Sheppard, Peter J. "Lapita Colonization Across the Near/Remote Boundary" Current Anthropology, Vol 53, No. 6 (Dec 2011), p. 800
  3. ^ a b c d e f "Exploration". Solomon Encyclopedia. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 September 2020.
  4. ^ Kirch, Patrick Vinton (2002). On the Road of the Winds: An Archaeological History of the Pacific Islands. Berkeley, California: University of California Press. ISBN 0-520-23461-8
  5. ^ Walter, Richard; Sheppard, Peter (2001). "A Revised Model of Solomon Islands Culture History". Journal of Field Archaeology: 27–295. CiteSeerX 10.1.1.580.3329.
  6. ^ Ricaut, François-Xavier; Thomas, Timothy; Mormina, Maru; Cox, Murray P.; Bellatti, Maggie; Foley, Robert A.; Mirazon-Lahr, Marta (2010). "Ancient Solomon Islands mtDNA: assessing Holocene settlement and the impact of European contact". Journal of Archaeological Science. 37 (6): 1161–1170. Bibcode:2010JArSc..37.1161R. doi:10.1016/j.jas.2009.12.014.
  7. ^ Ples Blong Iumi: Solomon Islands the Past Four Thousand Years, Hugh Laracy (ed.), University of the South Pacific, 1989, ISBN 982-02-0027-X
  8. ^ Peter J. Shepherd; Richard Walter; Takuya Nagaoka. "The Archaeology of Head-Hunting in Roviana Lagoon, New Georgia". The Journal of the Polynesian Society. 21 April 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 1 September 2020.
  9. ^ "From primitive to postcolonial in Melanesia and anthropology". Bruce M. Knauft (1999). University of Michigan Press. p. 103. ISBN 0-472-06687-0
  10. ^ "King of the Cannibal Isles". Time. 11 May 1942. 12 January 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  11. ^ a b c d e f g h "Alvaro de Mendaña de Neira, 1542?–1595". Princeton University Library. 17 April 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 8 February 2013.
  12. ^ Sharp, Andrew The discovery of the Pacific Islands Clarendon Press, Oxford, 1960, p.45.
  13. ^ a b c d e f g h i j k l Lawrence, David Russell (2014). "3. Commerce, trade and labour". The Naturalist and His 'beautiful Islands': Charles Morris Woodford in the Western Pacific. ANU Press. pp. 35–62. ISBN 9781925022032. JSTOR j.ctt13wwvg4.8.
  14. ^ Kelly, Celsus, O.F.M. La Austrialia del Espiritu Santo. The Journal of Fray Martín de Munilla O.F.M. and other documents relating to the Voyage of Pedro Fernández de Quirós to the South Sea (1605–1606) and the Franciscan Missionary Plan (1617–1627) Cambridge, 1966, p.39, 62.
  15. ^ "The fate of La Perouse". Discover Collections. State Library of NSW. 17 May 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 7 February 2013.
  16. ^ Duyker, Edward (September 2002). "In search of Lapérouse". NLA news Volume XII Number 12. National Library of Australia. 19 May 2007 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 September 2020.
  17. ^ "After Vanikoro-In Search of the Lapérouse Expedition (Lapérouse Museum)". Albi, France: laperouse-france.fr. 5 October 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 24 July 2010.
  18. ^ Robert Langdon (ed.) Where the whalers went: an index to the Pacific ports and islands visited by American whalers (and some other ships) in the 19th century (1984), Canberra, Pacific Manuscripts Bureau, pp.229–232 ISBN 0-86784-471-X.
  19. ^ Judith A. Bennett, Wealth of the Solomons: a history of a Pacific archipelago, 1800–1978, (1987), Honolulu, University of Hawaii Press, pp.24–31 & Appendix 3.ISBN 0-8248-1078-3
  20. ^ Bennett, 27–30; Mark Howard, "Three Sydney whaling captains of the 1830s", The Great Circle, 40 (2) December 2018, 83–84.
  21. ^ සැකිල්ල:Cite AuDB
  22. ^ a b c d e f g h i j "Issue on the Solomon Islands" (PDF). UN Department of Political Affairs. 22 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  23. ^ Corris, Peter. "Joseph Dalgarno Melvin (1852–1909)". Melvin, Joseph Dalgarno (1852–1909). Australian National University. 9 January 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2018.
  24. ^ London, Jack (1911). The Cruise of the Snark. The Macmillan company. සම්ප්‍රවේශය 16 January 2008.
  25. ^ "Religion". Solomon Encyclopedia. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 September 2020.
  26. ^ "German New Guinea". Solomon Encyclopedia. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 September 2020.
  27. ^ a b Sack, Peter (2005). "German Colonial Rule in the Northern Solomons". In Regan, Anthony; Griffin, Helga-Maria (eds.). Bougainville Before the Conflict. Stranger Journalism. pp. 77–107. ISBN 9781921934230. JSTOR j.ctt1bgzbgg.14. 16 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  28. ^ a b c d Lawrence, David Russell (October 2014). "Chapter 6 The British Solomon Islands Protectorate: Colonialism without capital" (PDF). The Naturalist and his "Beautiful Islands": Charles Morris Woodford in the Western Pacific. ANU Press. ISBN 9781925022032. 25 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 30 March 2019.
  29. ^ a b c "British Solomon Islands Protectorate, Proclamation of". Solomon Encyclopedia. 19 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 September 2020.
  30. ^ a b "About Solomon Islands: History". Solomon Islands: Solomon Islands Government. සම්ප්‍රවේශය 12 October 2024.
  31. ^ a b c Lawrence, David Russell (October 2014). "Chapter 7 Expansion of the Protectorate 1898–1900" (PDF). The Naturalist and his "Beautiful Islands": Charles Morris Woodford in the Western Pacific. ANU Press. pp. 198–206. ISBN 9781925022032. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  32. ^ "Mahaffy, Arthur (1869–1919)". Solomon Islands Historical Encyclopaedia 1893–1978. 2003. 25 June 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 March 2024.
  33. ^ a b Lawrence, David Russell (October 2014). "Chapter 9 The plantation economy" (PDF). The Naturalist and his "Beautiful Islands": Charles Morris Woodford in the Western Pacific. ANU Press. pp. 245–249. ISBN 9781925022032. 30 March 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  34. ^ "Forestry". Solomon Encyclopedia. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 September 2020.
  35. ^ "Mining". Solomon Encyclopedia. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 September 2020.
  36. ^ "Bell, William Robert (1876–1927)". Solomon Islands Historical Encyclopaedia 1893–1978. 2 April 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 March 2014.
  37. ^ a b c d "Solomon Islanders in World War II". Australian National University. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  38. ^ a b c "The Solomon Islands Campaign: Guadalcanal". National World War II Museum. 26 September 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  39. ^ "Operation Watchtower: Assault on the Solomons" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 9 මැයි 2019 at the Wayback Machine War in the Pacific: The First Year. U.S. National Park Service, 2004.
  40. ^ "Pacific Memories: Island Encounters of World War II". සම්ප්‍රවේශය 12 June 2007.[භින්න වූ සබැඳිය]
  41. ^ "Solomon Islands Pijin – History". 13 May 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 12 June 2007.
  42. ^ The Battle for Guadalcanal සංරක්ෂණය කළ පිටපත 21 ඔක්තෝබර් 2013 at the Wayback Machine. NPR: National Public Radio.
  43. ^ "Why JFK Kept a Coconut Shell in the Oval Office". Smithsonian Magazine. 2 August 2017. 22 November 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 June 2018.
  44. ^ "Coconut Bearing Rescue Message, MO 63.4852". JOHN F. KENNEDY PRESIDENTIAL LIBRARY AND MUSEUM. 9 May 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 3 June 2018.
  45. ^ a b c d e "Maasina Rule". Solomon Encyclopedia. 4 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  46. ^ a b c "Solomon Islanders in World War II – 4. Impacts of the War". Australian National University. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  47. ^ "Solomon Islands : History". The Commonwealth. 23 January 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 30 December 2021.
  48. ^ "Stanley, Robert Christopher Stafford". Solomon Islands Historical Encyclopaedia 1893–1978. © Solomon Islands Historical Encyclopaedia, 1893–1978, 2013. 24 September 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 31 August 2015.
  49. ^ Thompson, Roger (1995). "Conflict or co-operation? Britain and Australia in the South Pacific, 1950–60". The Journal of Imperial and Commonwealth History. 23 (2): 301–316. doi:10.1080/03086539508582954.
  50. ^ Goldsworthy, David (1995). "British Territories and Australian Mini-Imperialism in the 1950s". Australian Journal of Politics and History. 41 (3): 356–372. doi:10.1111/j.1467-8497.1995.tb01266.x.
  51. ^ "Self rule starting in Solomon Islands". Virgin Islands Daily News. 29 November 1960. 2 February 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 31 August 2015.
  52. ^ Busy end-of-year for Islands legislature සංරක්ෂණය කළ පිටපත 23 ඔක්තෝබර් 2020 at the Wayback Machine Pacific Islands Monthly, January 1967, p7
  53. ^ Islanders feel their way in the new Solomons council සංරක්ෂණය කළ පිටපත 23 ඔක්තෝබර් 2020 at the Wayback Machine Pacific Islands Monthly, September 1970, p19
  54. ^ a b c "Independence". Solomon Encyclopedia. 16 June 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 September 2020.
  55. ^ "Kenilorea, Peter Kau'ona Keninaraiso'ona (1943 – )". Solomon Encyclopedia. 27 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2020.
  56. ^ a b c d e "Mamaloni, Solomon Suna'one (1943 – )". Solomon Encyclopedia. 13 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2020.
  57. ^ Eight ministers out in Solomons poll සංරක්ෂණය කළ පිටපත 23 ඔක්තෝබර් 2020 at the Wayback Machine Pacific Islands Monthly, December 1984, p7
  58. ^ Kenilorea is Solomons P.M. සංරක්ෂණය කළ පිටපත 23 ඔක්තෝබර් 2020 at the Wayback Machine Pacific Islands Monthly, January 1985, p7
  59. ^ "Melanesian Spearhead Group Secretariat". 4 July 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 July 2015.
  60. ^ a b May, RJ. "The Situation on Bougainville: Implications for Papua New Guinea, Australia and the Region". Parliament of Australia. 1 October 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2020.
  61. ^ a b c d e f g h Kabutaulaka, Tarcisius Tara. "A Weak State and the Solomon Islands Peace Process" (PDF). University of Hawaii. 25 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 5 September 2020.
  62. ^ "Ulufa'alu, Bartholomew (1939–2007)". Solomon Encyclopedia. 14 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2020.
  63. ^ a b c d e f g h i "The Tensions". RAMSI. 27 July 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 5 September 2020.
  64. ^ a b c d e f g h i O'Malley, Nick. "As RAMSI ends, Solomon Islanders look to the future". Sydney Morning Herald. 3 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2020.
  65. ^ Margaret Bride (Anglican Board of Mission – Australia). "I Wait For The Lord, My Soul Waits For Him, And In His Word is My Hope: A resource book of the Martyrs of Papua New Guinea and Melanesia" (PDF). 19 August 2022 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  66. ^ Moore, C (2004). appy Isles in Crisis: the historical causes for a failing state in Solomon Islands, 1998 2004. Canberra: Asia Pacific Press. p. 174.
  67. ^ "THE TOWNSVILLE PEACE AGREEMENT". Commerce.gov.sb. 15 October 2000. 10 February 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 December 2016.
  68. ^ Fickling, David (2003-07-16). "Cops? We are the cops". The Guardian (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). ISSN 0261-3077. සම්ප්‍රවේශය 2024-11-21.
  69. ^ Eriksen, Alanah (2012-03-08). "Mission of success for Kiwi contingent". The New Zealand Herald (New Zealand English බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2024-11-21.
  70. ^ Fujii, Shinichi (2014). "How Did Solomon Islanders Live with Conflict? A Case Study of Daily Life in Northeastern Guadalcanal, Solomon Islands". People and Culture in Oceania. 30: 21–40.
  71. ^ "Solomons warlord surrenders". BBC News. 13 August 2003. සම්ප්‍රවේශය 7 July 2007.
  72. ^ "Pacific Islands: PINA and Pacific". 10 November 2003. 10 November 2003 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  73. ^ Pillars and Shadows: Statebuilding as Peacebuilding in Solomon Islands, J. Braithwaite, S. Dinnen, M.Allen, V. Braithwaite & H. Charlesworth, Canberra, ANU E Press: 2010.
  74. ^ "Cap – Anu". Rspas.anu.edu.au. 14 December 2012. 30 December 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 3 May 2014.
  75. ^ Spiller, Penny: "Riots highlight Chinese tensions සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 දෙසැම්බර් 2012 at the Wayback Machine", BBC News, Friday, 21 April 2006, 18:57 GMT
  76. ^ Bennett, Paul; Radoslovich, Kathy; Karlsson, Rebecca (June 2014). "Pre-Deployment Handbook: Solomon Islands" (PDF). Australian Government's Department of Defence. 2006 Ethnic Tensions.
  77. ^ Breen, Bob (2016-07-15). The Good Neighbour: Australian Peace Support Operations in the Pacific Islands 1980–2006 (1 ed.). Cambridge University Press. pp. 317–449. doi:10.1017/cbo9781139196390. ISBN 978-1-139-19639-0.
  78. ^ "Rini resigns as Solomons PM". The New Zealand Herald. Reuters, Newstalk ZB. 26 April 2006. 28 May 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 12 November 2011.
  79. ^ "Embattled Solomons PM steps down". BBC News. 26 April 2006. 19 December 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 12 November 2011.
  80. ^ Tom Allard, "Solomon Islands Prime Minister ousted" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 24 ඔක්තෝබර් 2012 at the Wayback Machine, The Sydney Morning Herald, 14 December 2007.
  81. ^ "PM Sikua Announces TRC Team". Solomon Times. 27 April 2009. 4 May 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 April 2009.
  82. ^ "Solomons Commission claims broad support". Radio New Zealand International. 30 April 2009. 5 May 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 April 2009.
  83. ^ Osifelo, Eddie (24 November 2011). "Former PM now a backbencher". Solomon Star. 10 April 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 4 December 2011.
  84. ^ "Solomons Islands get new PM weeks after election" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 15 ජනවාරි 2016 at the Wayback Machine, BBC, 25 August 2010
  85. ^ "Ex-PM wins Solomons run-off sparking riots". Japan Times. 24 April 2019 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 25 July 2019.
  86. ^ "Pacific News Minute:Protests, Riots Follow Election Of New Prime Minister In Solomon Islands". Hawai'i Public Radio. 25 April 2019. 26 April 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 July 2019.
  87. ^ "Sacked Solomons minister says PM lied, China switch 'pre-determined'". Radio New Zealand. 27 September 2019. 27 September 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 September 2020.
  88. ^ Lyons, Kate. "China extends influence in Pacific as Solomon Islands break with Taiwan". The Guardian. 17 September 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 17 September 2019.
  89. ^ Honiara, Georgina Kekea in (24 November 2021). "Parliament building and police station burned down during protests in Solomon Islands". The Guardian (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 25 November 2021.
  90. ^ Andrews, Karen (25 November 2021). "Joint media release – Solomon Islands" (Press release). Canberra: Australian Government. 21 December 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2021.
  91. ^ Bagshaw, Eryk (24 March 2022). "China set to sign first security deal in the Pacific on Australia's doorstep". Sydney Morning Herald. 24 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 March 2022.
  92. ^ "China finalising security deal with Solomon Islands to base warships in the Pacific". The Guardian. Reuters. 24 March 2022. සම්ප්‍රවේශය 24 March 2022.
  93. ^ Bagshaw, Eryk; Tomazin, Farrah (25 March 2022). "Australia, NZ warn Solomons over 'destabilising' the Pacific with China deal". Sydney Morning Herald. 25 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 March 2022.
  94. ^ Kekea, Georgina (25 March 2022). "Secret shipment of replica guns to Solomon Islands police by China triggers concern". සම්ප්‍රවේශය 25 March 2022.
  95. ^ Maiden, Samantha (19 April 2022). "China signs security pact with Solomon Islands". news.com.au. සම්ප්‍රවේශය 19 April 2022.
  96. ^ "Solomon Islands: China deal in Pacific stokes Australian fears". BBC News. 20 April 2022. 6 May 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 April 2022.
  97. ^ "Solomon Islands ousts official critical of close relations with China". Reuters (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2023-02-07. 7 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2023-02-07.
  98. ^ Piringi, Charley (2023-02-07). "Protests in Solomon Islands as key China critic politician is ousted in no confidence vote". The Guardian (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). ISSN 0261-3077. 4 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2023-02-07.
  99. ^ "Solomon Islands elects ex-top diplomat as new prime minister". Al Jazeera (ඉංග්‍රීසි බසින්). 9 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 May 2024.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=සොලමන්_දූපතේ_ඉතිහාසය&oldid=765391" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි