සොලමන් දූපතේ ආර්ථිකය
සොලමන් දූපත් වල ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 600 ක් වීම නිසා එය අවම සංවර්ධිත රටක් ලෙස ශ්රේණිගත කර ඇති අතර, එහි ශ්රම බලකායෙන් 75% කට වඩා යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තයේ සහ ධීවර කර්මාන්තයේ නියැලී සිටී. බොහෝ නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ සහ ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන ආනයනය කළ යුතුය. දූපත් වල භූමි ප්රමාණයෙන් 3.9% ක් පමණක් කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා භාවිතා කරන අතර 78.1% ක් වනාන්තරවලින් වැසී ඇති අතර, 2022 වන විට ලොව පුරා වනාන්තර ආවරණයේ ප්රතිශතය අනුව සොලමන් දූපත් 7 වන ශ්රේණිගත රට බවට පත් කරයි.[1]
සොලමන් දූපත් රජය 2002 වන විට බංකොලොත් විය. 2003 දී RAMSI මැදිහත්වීමෙන් පසු, රජය එහි අයවැය නැවත සකස් කර ඇත.[2] ප්රධාන ආධාර පරිත්යාගශීලීන් වන්නේ ඕස්ට්රේලියාව,[3] නවසීලන්තය, යුරෝපීය සංගමය, ජපානය සහ තායිවානයයි.
මුදල්
[සංස්කරණය]සොලමන් දූපත් ඩොලරය (ISO 4217 කේතය: SBD) 1977 දී හඳුන්වා දෙන ලද අතර එය ඕස්ට්රේලියානු ඩොලරයට සමානව ප්රතිස්ථාපනය කරන ලදී. එහි සංකේතය "SI$" වේ, නමුත් ඩොලර් ලකුණ වන "$" භාවිතා කරන අනෙකුත් මුදල් වර්ග සමඟ ව්යාකූලත්වයක් නොමැති නම් "SI" උපසර්ගය මඟ හැරිය හැක. එය ශත 100 කට බෙදා ඇත. ඇතැම් පළාත්වල සහ රටේ සමහර දුරස්ථ ප්රදේශවල සම්ප්රදායික සහ චාරිත්රානුකූල අරමුණු සඳහා දේශීය කවච මුදල් තවමත් වැදගත් වේ. පැසිෆික් දූපත් වල ෂෙල් මුදල් බහුලව භාවිතා වන සාම්ප්රදායික මුදල් වර්ගයක් විය; සොලමන් දූපත් වල, එය බොහෝ දුරට මැලයිටා සහ ග්වාඩල්කැනල් වල නිෂ්පාදනය කරනු ලැබේ, නමුත් හොනියාරා මධ්යම වෙළඳපොළ වැනි වෙනත් තැන්වල මිලදී ගත හැකිය.[4] භාණ්ඩ හුවමාරු ක්රමය බොහෝ විට දුරස්ථ ප්රදේශවල ඕනෑම ආකාරයක මුදල් ප්රතිස්ථාපනය කරයි.
අපනයන
[සංස්කරණය]1998 වන තෙක්, නිවර්තන දැව සඳහා ලෝක මිල තියුනු ලෙස පහත වැටුණු විට, දැව සොලමන් දූපත් වල ප්රධාන අපනයන නිෂ්පාදනය විය. 2000 ජුනි මාසයේදී, දැව අපනයනය පහත වැටුණු අතර පාම් තෙල් සහ රත්රන් අපනයනය නතර විය.[5]
සොලමන් දූපත් අධිකරණ විසින් ලාභය සඳහා සජීවී ඩොල්ෆින් අපනයනය කිරීම නැවත අනුමත කර ඇති අතර, මෑතකදී එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ ඩුබායි වෙත අපනයනය කරන ලදී. මෙක්සිකෝවට සජීවී ඩොල්ෆින් 28 ක් නැව්ගත කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ කෝලාහලයකින් පසුව 2004 දී රජය විසින් මෙම ක්රියාව මුලින් නතර කරන ලදී.[6][7] මෙම පියවර ඕස්ට්රේලියාව සහ නවසීලන්තය මෙන්ම සංරක්ෂණ සංවිධාන කිහිපයකින්ම විවේචනයට ලක් විය.[6] 2022 වන විට, රළු දැව රටේ අපනයනයෙන් තුනෙන් දෙකක් වන අතර එහි වටිනාකම SI$ බිලියන 2.5 (US$ මිලියන 308) ඉක්මවයි.[8]
කෘෂිකර්මාන්තය
[සංස්කරණය]2017 දී, පොල් ටොන් 317,682 ක් අස්වනු නෙළන ලද අතර, එමඟින් රට ලොව පුරා පොල් නිෂ්පාදකයින් 18 වන ස්ථානයේ සිටී; අපනයනයෙන් 24% ක් කොප්පරා වලට අනුරූප වේ.[9] කොකෝවා බෝංචි ප්රධාන වශයෙන් ග්වාඩල්කැනල්, මකිරා සහ මලයිටා දූපත් වල වගා කෙරේ. 2017 දී, කොකෝවා බෝංචි ටොන් 4,940 ක් අස්වනු නෙළන ලද අතර, එමඟින් සොලමන් දූපත් ලොව පුරා කොකෝවා නිෂ්පාදකයින් 27 වන ස්ථානයේ සිටී.[10] කෙසේ වෙතත්, පොල් සහ කොකෝවා ගස්වල පැරණි බව නිසා නිෂ්පාදනයේ වර්ධනයට සහ අපනයනයට බාධා එල්ල වේ. 2017 දී පාම් තෙල් ටොන් 285,721 ක් නිෂ්පාදනය කරන ලද අතර, එමඟින් සොලමන් දූපත් ලොව පුරා පාම් තෙල් නිෂ්පාදකයින් අතර 24 වන ස්ථානයට පත්විය.[11] අනෙකුත් වැදගත් මුදල් බෝග සහ අපනයන අතර කොප්පරා, කොකෝවා සහ පාම් තෙල් ඇතුළත් වේ.
අපනයනය සඳහා නොව, දේශීය වෙළඳපොළ සඳහා බොහෝ පවුල් තාරෝ (2017: ටොන් 45,901),[12] සහල් (2017: ටොන් 2,789),[13] අල (2017: ටොන් 44,940),[14] සහ කෙසෙල් (2017: ටොන් 313) වගා කරන ලදී.[15] දුම්කොළ (2017: ටොන් 118)[16] සහ කුළුබඩු (2017: ටොන් 217) ද නිෂ්පාදනය කරන ලදී.[17]
පතල් කර්මාන්තය
[සංස්කරණය]1998 දී, ග්වාඩල්කැනල් හි ගෝල්ඩ් රිජ් හි රන් කැණීම ආරම්භ විය. අනෙකුත් ප්රදේශවල ඛනිජ ගවේෂණය දිගටම පැවතුනි. දූපත් ඊයම්, සින්ක්, නිකල් සහ රත්තරන් වැනි නොදියුණු ඛනිජ සම්පත් වලින් පොහොසත් ය. 2006 කැරලි කෝලාහලවලින් පසු වසා දැමූ ගෝල්ඩ් රිජ් පතල අවසානයේ නැවත විවෘත කිරීමට හේතු විය හැකි සාකච්ඡා සිදුවෙමින් පවතී. රෙනෙල් දූපතේ බොක්සයිට් පතල 2011 සිට 2021 දක්වා රෙනෙල් දූපතේ ක්රියාත්මක වූ අතර, බහුවිධ කාන්දුවීම් වලින් පසු බරපතල පාරිසරික හානියක් ඉතිරි කළේය.[18][19]
ධීවර කර්මාන්තය
[සංස්කරණය]සොලමන් දූපත් වල ධීවර කර්මාන්තය අපනයන සහ දේශීය ආර්ථික ව්යාප්තිය සඳහා ද අපේක්ෂාවන් ලබා දෙයි. රටේ එකම මාළු ටින් කිරීමේ කර්මාන්ත ශාලාව ක්රියාත්මක කළ ජපන් ඒකාබද්ධ ව්යාපාරයක් වන සොලමන් ටයියෝ ලිමිටඩ්, ජනවාර්ගික කැළඹීම් හේතුවෙන් 2000 මැද භාගයේදී වසා දමන ලදී.[20] දේශීය කළමනාකරණය යටතේ කම්හල නැවත විවෘත කර ඇතත්, ටූනා අපනයනය නැවත ආරම්භ කර නොමැත.
සංචාරක ව්යාපාරය
[සංස්කරණය] |
2017 දී සොලමන් දූපත් වලට සංචාරකයින් 26,000 ක් පැමිණ ඇති අතර එමඟින් එම රට ලෝකයේ අවම වශයෙන් සංචාරය කරන රටවලින් එකක් බවට පත්ව ඇත.[22] සොලමන් දූපත් රජය බලාපොරොත්තු වූයේ 2019 වසර අවසන් වන විට සංචාරකයින් සංඛ්යාව 30,000 දක්වා සහ 2025 වසර අවසන් වන විට වසරකට සංචාරකයින් 60,000 දක්වා වැඩි කිරීමටයි.[23] 2019 දී සොලමන් දූපත් වලට සංචාරකයින් 28,900 ක් සහ 2020 දී 4,400 ක් පැමිණ ඇත.[24]
බලශක්තිය
[සංස්කරණය]දකුණු පැසිෆික් ව්යවහාරික භූ විද්යා කොමිසමේ (SOPAC) සේවය කරන සහ පුනර්ජනනීය බලශක්ති සහ බලශක්ති කාර්යක්ෂමතා හවුල්කාරිත්වය (REEEP) විසින් අරමුදල් සපයන ලද පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංවර්ධකයින් කණ්ඩායමක්, සැලකිය යුතු මුදල් ප්රමාණයක් රැස් කිරීමේ අවශ්යතාවයකින් තොරව සූර්ය, ජලය සහ සුළං බලය වැනි පුනර්ජනනීය බලශක්තිය වෙත ප්රවේශ වීමට දේශීය ප්රජාවන්ට ඉඩ සලසන යෝජනා ක්රමයක් සකස් කර ඇත. මෙම යෝජනා ක්රමය යටතේ, සූර්ය පහන් කූඩු සඳහා මුදලින් ගෙවීමට නොහැකි දූපත් වැසියන්ට ඒ වෙනුවට බෝග සමඟ ද්රව්යමය වශයෙන් ගෙවිය හැකිය.[25]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "FAOSTAT". www.fao.org.
- ^ "Solomon Islands (09/09)". U.S. Department of State. Economy. සම්ප්රවේශය 2024-11-20.
- ^ "Aid Investment Plan" (PDF). Solomon Islands Aid Investment Plan. Australian government's Department of Foreign Affairs and Trade. 2018.
- ^ "Currency as Cultural Craft: Shell Money – The Official Globe Trekker Website". The Official Globe Trekker Website. 8 August 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 28 September 2017.
- ^ "Solomon Islands (12/04)". U.S. Department of State. සම්ප්රවේශය 2024-11-22.
- ^ a b "Solomons dolphin export set to go after failed court bid". The Sydney Morning Herald (ඉංග්රීසි බසින්). 2007-10-16. සම්ප්රවේශය 2024-11-22.
- ^ "WWF concerned by dolphin export from Solomon Islands to Dubai". www.wwfpacific.org (ඉංග්රීසි බසින්). 18 October 2007. සම්ප්රවේශය 2024-11-22.
- ^ "BACI". Centre d'Etudes Prospectives et d'Informations Internationales. Download: HS22 (2022). සම්ප්රවේශය 2024-11-22.
- ^ "Coconuts, production quantity (tons) – for all countries". www.factfish.com. 30 January 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 December 2023.
- ^ "Solomon Islands: Cocoa beans, production quantity (tons)". www.factfish.com. සම්ප්රවේශය 18 December 2023.
- ^ "Solomon Islands: Oil palm fruit, production quantity (tons)". www.factfish.com. 9 July 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 December 2023.
- ^ "Solomon Islands: Taro, production quantity (tons)". www.factfish.com. 14 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 December 2023.
- ^ "Solomon Islands: Rice, paddy, production quantity (tons)". www.factfish.com. 20 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 December 2023.
- ^ "Solomon Islands: Yams, production quantity (tons)". www.factfish.com. 14 April 2019 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 16 November 2019.
- ^ "Solomon Islands: Bananas, production quantity (tons)". www.factfish.com. 5 March 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 16 November 2019.
- ^ "Solomon Islands: Tobacco, production quantity (tons)". www.factfish.com. 14 April 2019 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 16 November 2019.
- ^ "Spices, others, production quantity (tons) – for all countries". www.factfish.com. 14 October 2019 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 16 November 2019.
- ^ "'They failed us': how mining and logging devastated a Pacific island in a decade". The Guardian (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). 2021-05-30. ISSN 0261-3077. 3 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2023-03-03.
- ^ Piringi, Charley (2021-11-10). "Mining operation allegedly owes millions in taxes and royalties in Solomon Islands". The Guardian (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). ISSN 0261-3077. සම්ප්රවේශය 2023-03-03.
- ^ Sasako, Alfred (6 September 2018). "Western province's Noro port prepares for tuna export expansion". Theislandsun. සම්ප්රවේශය 2024-11-21.
- ^ "UN Tourism Data Dashboard". www.unwto.org. සම්ප්රවේශය 2025-08-05.
- ^ "Keine Lust auf Massentourismus? Studie: Die Länder mit den wenigsten Urlaubern der Welt". travelbook.de (ජර්මන් බසින්). 10 September 2018. 30 June 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 November 2019.
- ^ Paradise, Volume 4, July–August 2019, p. 128. Port Moresby 2019.
- ^ "Development and importance of tourism for the Solomon Islands". 15 January 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 January 2023.
- ^ Parthan, Binu (7 April 2009). "Solomon Islands Solar: A New Microfinance Concept Takes Root". Renewable Energy World. 9 January 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.