සුමේරියානු රජ ලැයිස්තුව
.jpg){kind=spacer} The Sumerian King List inscribed onto the Weld-Blundell Prism, with transcription. | |
| මුල් මාතෘකාව | 𒉆𒈗 (Nam-Lugal "Kingship").[1] |
|---|---|
| පරිවර්තක | |
| රට | Sumer (ancient Iraq) |
| භාෂාව | Sumerian |
| විෂයය | Regnal list |
| ප්රභේදය | Literary |
| සකස් කෙරුණේ | Late-third to early-second millennia BC (ආ. 2900 – ආ. 1792 BC) |
ප්රකාශිත දිනය | Ur III to Old Babylonian periods (ආ. 2084 – ආ. 1648 BC) |
ඉංග්රීසියෙන් ප්රකාශිත | AD 1911–2014 |
| මාධ්ය වර්ගය | Clay tablets |
| පෙළ | සුමේරියානු රජ ලැයිස්තුව at the Electronic Text Corpus of Sumerian Literature |
සුමේරියානු රජ ලැයිස්තුව (ඉංග්රීසි: Sumerian King List, හෙවත් SKL) යනු, දකුණු මෙසපොතේමියාවේ (වර්තමාන ඉරාකය) පුරාතන නගර-රාජ්යයන්ගේ බල හිමිකම් නීත්යානුකූල කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද, සුමේරියානු භාෂාවෙන් ලියැවුණු සාහිත්ය සංයුතියකි.[2][3] එය සුමේරියානු නගර, එහි පාලනය කළ රජවරුන්, සහ ඔවුන්ගේ පාලන කාලසීමා නැවත නැවත ලැයිස්තුගත කරයි. විශේෂයෙන් ලැයිස්තුවේ මුල් කොටසේ, මෙම පාලන කාලසීමා බොහෝ විට වසර දහස් ගණනක් පුරා පැතිරෙයි.[4]
නම් කිරීමේ සම්මුති
[සංස්කරණය]මෙම පාඨය එහි නවීන නාමය වන සුමේරියානු රජ ලැයිස්තුව ලෙස හැඳින්වේ. අඩුවශයෙන් භාවිතා වන නමක් වන්නේ එකම රාජාණ්ඩුවේ වංශකථාව යන්නයි.[2] සමකාලීන මූලාශ්රවල, එය එහි පළමු වචනය වන "නම්-ලුගල්" හෙවත් "රාජකීයත්වය" ලෙස හැඳින්විණි.[3]
අන්තර්ගතය
[සංස්කරණය]විවිධ පිටපත් අතර අන්තර්ගතය වෙනස් වේ. හොඳින්ම සංරක්ෂණය කර ඇති අනුවාදය වන වෙල්ඩ්-බ්ලන්ඩෙල් ප්රිස්මය, **මහා ජලගැල්මට පෙර** පාලනය කළ ප්රබන්ධිත රජවරුන් පිරිසකින් ආරම්භ වේ. ජලගැල්මෙන් පසු රාජකීයත්වය කිෂ් වෙත ගිය බව එහි දැක්වේ.[5] එය ඉසින් රාජවංශයෙන් (ක්රි.පූ. 2වන සහස්රක මුල් භාගය) අවසන් වන අතර, එය අනෙකුත් සමකාලීන මූලාශ්රවලින් හොඳින් දන්නා කරුණකි.
එහි හොඳින්ම දන්නා සහ හොඳින්ම සංරක්ෂණය කර ඇති අනුවාදයට අනුව, **මහා ජලගැල්මට පෙර** රාජවංශවලින් පසුව, පහත සඳහන් ප්රධාන රාජවංශ ලැයිස්තුගත කෙරේ:
- කිෂ් හි පළමු රාජවංශය - එතනා, එන්මෙබරගෙසි (පුරාවිද්යාවෙන් සනාථ වූ මුල්ම රජ) සහ අගා ඇතුළු රජවරු.
- උරුක් හි පළමු රාජවංශය - එන්මර්කර්, ලුගල්බන්දා, දුමුසිද්, ගිල්ගමෙෂ් වැනි පුරාවෘත්ත රජවරු.
- උර් හි පළමු රාජවංශය
- අවාන් රාජවංශය (ඒලාමය)
- ...... මෙසේ රාජවංශ කිහිපයක් වෙනස් වෙමින් අවසානයේ:
- අක්කාඩ් රාජවංශය - සාර්ගන්, රිමුෂ්, මනිෂ්ටුෂු, නරම්-සින් යන ප්රසිද්ධ පාලකයින් ඇතුළුව.
- ගුටියම් පාලනය - වසර ගණනාවක් පැවති අවුල් සහගත යුගයක්.
- උර් හි තුන්වන රාජවංශය (උර් III) - උර්-නම්මු, ෂුල්ගි වැනි රජවරු.
- ඉසින් රාජවංශය - ලැයිස්තුවේ අවසාන රාජවංශය.[5]
ඓතිහාසික විශ්වසනීයත්වය
[සංස්කරණය]වර්තමාන ශාස්ත්රීය ප්රබෝධයට අනුව, **සුමේරියානු රජ ලැයිස්තුව** මුල් රාජවංශික යුගයේ (Early Dynastic period) දේශපාලන ඉතිහාසය ප්රතිනිර්මාණය කිරීම සඳහා විශ්වාසදායක මූලාශ්රයක් ලෙස නොසැලකේ. එය ප්රධාන වශයෙන් දේශපාලන ප්රචාරක (propaganda) ග්රන්ථයක් වන අතර, එහි ඇති මුල් රජවරුන්ගේ දිගු පාලන කාලයන් (වසර දහස් ගණනින්) සහ එකිනෙකට සමකාලීන රජවරුන් අනුප්රාප්තිකව දැක්වීම ඓතිහාසික නොවේ.[6][7]
එසේ වුවද, එය **අක්කාඩ්, උර් III, සහ ඉසින්** රාජවංශවල සිට ඉහළට වඩාත් විශ්වාසදායක වන අතර, පැරණි බැබිලෝනියානු යුගයේ (Old Babylonian period) රජවරුන් සහ ලියන්නන් තමන්ගේම ඉතිහාසය දුටු ආකාරය, රාජකීයත්වය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ සංකල්පය සහ එය ඔවුන්ගේ අරමුණු සාධාරණීකරණය කිරීමට භාවිතා කළ ආකාරය අවබෝධ කර ගැනීමට වැදගත් මූලාශ්රයක් වේ.[3]
අමතර අවධානයට
[සංස්කරණය]මූලාශ්ර
[සංස්කරණය]- ↑ Mesopotamia: The World's Earliest Civilization (ඉංග්රීසි බසින්). Britannica Educational Publishing. 1 April 2010. p. 45. ISBN 978-1-61530-208-6.
- 1 2 Sallaberger, Walther; Schrakamp, Ingo (2015). History & Philology. Turnhout. pp. 1–133. ISBN 978-2-503-53494-7.
{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link) - 1 2 3 Marchesi, Gianni (2010). "The Sumerian King List and the Early History of Mesopotamia". ana turri gimilli: Studi dedicati al Padre Werner R. Mayer, S. J., da amici e allievi (Vicino Oriente - Quaderno 5; Roma): 231–248.
- ↑ Jacobsen, Thorkild (1939). The Sumerian King List. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-62273-8.
- 1 2 "The Sumerian king list: translation". The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature. University of Oxford. සම්ප්රවේශය 2026-05-01.
- ↑ Van De Mieroop, Marc (2004). A History of the Ancient Near East. Blackwell. ISBN 0-631-22552-8.
- ↑ Postgate, J. N. (1992). Early Mesopotamia: Society and Economy at the Dawn of History. London: Routledge. ISBN 0-415-00843-3.
භාහිර සබැඳි
[සංස්කරණය]- ඉලෙක්ට්රොනික සුමේරියානු සාහිත්ය පාඨ ග්රන්ථය (ETCSL) - සුමේරියානු රජ ලැයිස්තුවේ සම්පූර්ණ පරිවර්තනය ඇතුළත්.
- CDLI විකියේ සුමේරියානු රජ ලැයිස්තුව පිටුව සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2022-09-20 at the Wayback Machine
Timeline of the ancient Near East | |
|---|---|
 | |
 | මෙම ලිපිය කිසිම අන්තර්ගතයට අදාළ ප්රවර්ගයකට එකතු කොට නොමැත. අදාළ විෂයය පිලිබඳව ඔබ දැනුවත් නම්, ප්රවර්ගකරණයට දායකවීමට කාරුණික වන්න. එමගින් මෙය සමජාතීය පිටු සමඟ ලැයිස්තුගත වනු ඇත. (2026 මැයි) |
 | මෙම ලිපිය තවමත් අංකුර ලිපියකි. විකිපීඩියාවට උදවුවක් ලෙසින් ඔබ හට එය විහිදුවාලිය හැක. |