සැමෝවා හි ආර්ථිකය
.jpg)
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය 2014 සිට සැමෝවා ආර්ථික වශයෙන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.[1] 2017 වන විට මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් සැමෝවාහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.13 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර එමඟින් රට ලෝකයේ 204 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. සේවා අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 66% ක් වූ අතර, කර්මාන්ත සහ කෘෂිකර්මාන්තය පිළිවෙලින් 23.6% ක් සහ 10.4% ක් විය.[2] එම වසරේම, සැමෝවා ශ්රම බලකාය 50,700 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.[2]
සැමෝවා මහ බැංකුව සැමෝවා හි මුදල් ඒකකය වන සැමෝවා තාලා නිකුත් කර නියාමනය කරයි.[3] සැමෝවා ආර්ථිකය සාම්ප්රදායිකව දේශීය මට්ටමින් කෘෂිකර්මාන්තය සහ මසුන් ඇල්ලීම මත රඳා පවතී. නූතන කාලයේ, සංවර්ධන ආධාර, විදේශයන්ගෙන් පුද්ගලික පවුල් ප්රේෂණ සහ කෘෂිකාර්මික අපනයන ජාතියේ ආර්ථිකයේ ප්රධාන සාධක බවට පත්ව ඇත. කෘෂිකර්මාන්තය ශ්රම බලකායෙන් තුනෙන් දෙකක් සේවයේ යොදවා ඇති අතර අපනයන වලින් 90% ක් සපයනු ලබන්නේ පොල් ක්රීම්, පොල්තෙල්, නෝනි (නෝනු පළතුරු යුෂ, සැමෝවා භාෂාවෙන් එය හඳුන්වන පරිදි) සහ කොප්පරා ය.
සැමෝවාහි විදුලියෙන් සියයට හැටක් පුනර්ජනනීය ජල, සූර්ය සහ සුළං ප්රභවයන්ගෙන් ලැබෙන අතර ඉතිරිය ඩීසල් උත්පාදක යන්ත්ර මගින් නිෂ්පාදනය කෙරේ. විදුලි බල සංස්ථාව 2021 වන විට 100% පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සඳහා ඉලක්කයක් තබා ඇත.[4]
සංචාරක ව්යාපාරය
[සංස්කරණය] |
2024 දී සංචාරකයින් 200,000 ක් පමණ රටට පැමිණියහ.[6]
කෘෂිකර්මය
[සංස්කරණය]
ජර්මානු යටත් විජිතකරණයට පෙර (19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට) සැමෝවා ප්රධාන වශයෙන් කොප්පරා නිෂ්පාදනය කළේය. ජර්මානු වෙළෙන්දෝ සහ පදිංචිකරුවන් මහා පරිමාණ වතු මෙහෙයුම් හඳුන්වාදීමේ සහ නව කර්මාන්ත සංවර්ධනය කිරීමේ ක්රියාකාරී වූහ, විශේෂයෙන් කොකෝවා බෝංචි සහ රබර්, චීනයෙන් සහ මෙලනීසියාවෙන් ආනයනය කරන ලද කම්කරුවන් මත විශ්වාසය තැබූහ. 1918 දී මහා යුද්ධය (පළමු ලෝක යුද්ධය) අවසන් වන විට, ස්වාභාවික රබර්වල වටිනාකම තියුනු ලෙස පහත වැටුණු විට, නවසීලන්ත රජය කෙසෙල් නිෂ්පාදනය දිරිමත් කළ අතර, ඒ සඳහා නවසීලන්තයේ විශාල වෙළඳපොළක් ඇත.[7]
උන්නතාංශයේ වෙනස්කම් නිසා, සැමෝවාහි නිවර්තන සහ උපනිවර්තන භෝග විශාල පරාසයක් වගා කළ හැකිය. ඉඩම් සාමාන්යයෙන් බාහිර අවශ්යතා සඳහා ලබා ගත නොහැක. 2,934 km2 (අක්කර 725,000) ක මුළු භූමි ප්රමාණයෙන් 24.4% ක් පමණ ස්ථිර භෝග වල වන අතර තවත් 21.2% ක් වගා කළ හැකිය. 4.4% ක් පමණ බටහිර සැමෝවා ට්රස්ට් එස්ටේට්ස් කෝපරේෂන් (WSTEC) වේ.[8]
සැමෝවාහි ප්රධාන නිෂ්පාදන වන්නේ කොප්පරා (වියළි පොල් මස්), කොකෝවා බෝංචි (චොකලට් සඳහා), රබර් සහ කෙසෙල් ය.[9] කෙසෙල් සහ කොප්පරා යන දෙකෙහිම වාර්ෂික නිෂ්පාදනය ටොන් 13,000–15,000 (ටොන් 14,000–17,000) පරාසයක පවතී. සැමෝවා හි පොල් රයිනෝසිරස් කුරුමිණියා මුලිනුපුටා දැමුවහොත්, සැමෝවා ටොන් 40,000 (ටොන් 44,000) ඉක්මවන කොප්පරා නිපදවිය හැකිය. සැමෝවා කොකෝවා බෝංචි ඉතා උසස් තත්ත්වයේ වන අතර නවසීලන්ත චොකලට් වල භාවිතා වේ. බොහෝ ඒවා ක්රියෝලෝ-ෆොරස්ටෙරෝ දෙමුහුන් වේ. කෝපි හොඳින් වැඩෙන නමුත් නිෂ්පාදනය අසමාන වී ඇත. WESTEC විශාලතම කෝපි නිෂ්පාදකයා වේ.
අනෙකුත් කෘෂිකාර්මික කර්මාන්ත එතරම් සාර්ථක නොවන බව ඔප්පු වී ඇත. උක් නිෂ්පාදනය මුලින් ජර්මානුවන් විසින් 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ස්ථාපිත කරන ලදී. උක් ප්රවාහනය සඳහා පැරණි දුම්රිය මාර්ග අපියා හි නැගෙනහිර සමහර වතුකරයේ දැකිය හැකිය. සැමෝවා හි අන්නාසි හොඳින් වැඩෙන නමුත් ප්රධාන අපනයනයක් බවට පත්වීම සඳහා දේශීය පරිභෝජනයෙන් ඔබ්බට ගොස් නොමැත.[10][11]
ප්රවාහනය
[සංස්කරණය]සැමෝවා හි ප්රවාහන යටිතල පහසුකම් එහි ප්රධාන දූපත් දෙක වන උපොලු සහ සවායි සම්බන්ධ කරන අතර අසල්වැසි ප්රදේශවලට සහ ඉන් පිටතට ගමන් කිරීමට පහසුකම් සපයයි.
ගුවන් ගමන්
[සංස්කරණය]උපොලු දූපතේ අගනුවර වන අපියා සිට සැතපුම් 25 ක් (කිලෝමීටර් 40) පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇති ෆලියෝලෝ ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපළ, ජාත්යන්තර ගුවන් ගමන් සඳහා සැමෝවා හි ප්රධාන දොරටුව ලෙස සේවය කරයි. ගුවන්තොටුපළ ගුවන්තොටුපළ අධිකාරිය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර විවිධ ජාත්යන්තර වාහකයන්ගෙන් ගුවන් ගමන් හසුරුවයි.
අන්තර්-දූපත් තොටුපළ
[සංස්කරණය]1974 දී පිහිටුවන ලද සැමෝවා නැව් සංස්ථාව, උපොලු සහ සවායි දූපත් අතර නිතිපතා තොටුපළ සේවා ක්රියාත්මක කරයි.[12] ප්රධාන තොටුපළ මාර්ගය උපොලු හි මුලිෆානුවා වෝෆ් සහ සවායි හි සැලෙලෝලෝගා වෝෆ් සමඟ සම්බන්ධ කරයි, ආසන්න වශයෙන් මිනිත්තු 60 සිට 90 දක්වා හරස් කිරීමේ කාලයක් ඇත. මගී සහ වාහන ප්රවාහන සේවා යන දෙකම සපයන තොටුපළ දිනපතා ක්රියාත්මක වේ. සංස්ථාව ඇමරිකානු සැමෝවා සහ ටොකෙලාවු ඇතුළු අසල්වැසි ප්රදේශවලට ද සේවා සපයයි.[13][14]
පොදු ප්රවාහනය
[සංස්කරණය]සමෝවා තුළ පොදු ප්රවාහනය ප්රධාන වශයෙන් බස් රථ සහ කුලී රථ වලින් සමන්විත වේ. බස් රථ ජනප්රිය සංචාරක ක්රමයක් වන අතර, පර්යන්ත ෆුගලෙයි ආහාර වෙළඳපොළ පිටුපස අපියා හි සහ මාළු වෙළඳපොළට යාබදව සැවාලාලෝ හි පිහිටා ඇත. සවායි හි, බස් පර්යන්ත පිහිටා ඇත්තේ සැලෙලොලොගා හි වෙළඳපොළේ සහ ප්රධාන වෝෆ් හි ය. ගාස්තු සාමාන්යයෙන් දැරිය හැකි මිලකට, උපරිම වශයෙන් ගෙවීමට අපේක්ෂා කළ යුත්තේ පුද්ගලයෙකුට SAT$12 කි.[15] කුලී රථ පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි අතර කෙටි සංචාර සහ දිවා කාලයේ විනෝද චාරිකා යන දෙකටම කුලියට ගත හැකිය. ස්කූටරයක් කුලියට ගැනීම තවත් විකල්පයකි, එය තමන්ගේම වේගයෙන් ගවේෂණය කිරීමට නම්යශීලී බවක් ලබා දෙයි; කෙසේ වෙතත්, හිස්වැසුම් පැළඳීම අනිවාර්ය වේ.[16]
මාර්ග යටිතල පහසුකම්
[සංස්කරණය]සමෝවාහි මාර්ග ජාලය ප්රධාන වශයෙන් උපෝලු සහ සවායි දූපත් දෙකෙහිම ප්රධාන නගර සහ ගම්මාන සම්බන්ධ කරන තාර සහිත මහාමාර්ග වලින් සමන්විත වේ. රිය පැදවීම මාර්ගයේ වම් පැත්තේ වන අතර, එය අසල්වැසි රටවල් සමඟ පෙළගැස්වීම සඳහා 2009 දී අනුගමනය කරන ලද පිළිවෙතකි.[17] මාර්ග සාමාන්යයෙන් හොඳින් නඩත්තු කර ඇති අතර, දූපත් හරහා කාර්යක්ෂම ගමනාගමනයට පහසුකම් සපයයි.
වරාය
[සංස්කරණය]ඇපියා හි ප්රධාන වරාය ජාත්යන්තර නැව්ගත කිරීම සඳහා ප්රාථමික මධ්යස්ථානය ලෙස සේවය කරයි, බහාලුම් කළ භාණ්ඩ සහ ඉන්ධන නැව්ගත කිරීම් හැසිරවීම. ඇමරිකානු සැමෝවා සහ අනෙකුත් පැසිෆික් දූපත් වෙත ගමන් කරන තොටුපළවල් ද වරායේ ඇත. සවායි හි සැලෙලොලෝගා වැනි අතිරේක වරායන් අන්තර්-දූපත් තොටුපළ සේවා සහ දේශීය සමුද්රීය ක්රියාකාරකම් සඳහා සහාය වේ.[13][14]
බයිසිකල් පැදීම සහ ඇවිදීම
[සංස්කරණය]අඩු සුලභ වුවද, සමහර අමුත්තන් සහ ප්රදේශවාසීන් බයිසිකල් පැදීම හෝ ඇවිදීම තෝරා ගනී, විශේෂයෙන් ග්රාමීය ප්රදේශවල. කෙසේ වෙතත්, මෝටර් රථ රහිත ප්රවාහනය සඳහා සීමිත යටිතල පහසුකම් හේතුවෙන්, මෙම ක්රම දිගු දුර ගමන් සඳහා අඩු ප්රචලිත වේ.[18][19]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "Samoa graduates from the LDC category". United Nations Committee for Development Policy. 8 January 2014. 12 March 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 March 2018.
- ^ a b "Samoa". CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. 28 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 11 March 2018.
- ^ "Introduction". Central Bank of Samoa website. 6 December 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 19 November 2010.
- ^ "Samoa making progress on renewable energy goal". Radio New Zealand (New Zealand English බසින්). 24 May 2018. 31 July 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 31 July 2018.
- ^ "UN Tourism Data Dashboard". www.unwto.org. සම්ප්රවේශය 2025-08-05.
- ^ "UN Tourism Data Dashboard | Key Indicators". www.unwto.org (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-07-24.
- ^ "FAO Fisheries & Aquaculture – Country Profile". 14 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 14 November 2021.
- ^ "About Us". samoaland.gov.ws. 14 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 December 2021.
- ^ Twining-Ward, Louise; Butler, Richard (2002). "Implementing STD on a small island: Development and use of sustainable tourism development indicators in Samoa". Journal of Sustainable Tourism. 10 (5): 363–387. Bibcode:2002JSusT..10..363T. doi:10.1080/09669580208667174. S2CID 154442062.
- ^ "Pineapples in Paradise". pacificfarmers.com. 6 February 2019. 21 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 December 2021.
- ^ "Samoa: Pineapples in Paradise". asiapacificfarmersforum.net. 12 October 2018. 14 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 December 2021.
- ^ Designs, Capital. "Samoa Shipping Corporation • Ministry for Public Enterprises". Ministry for Public Enterprises (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-03-28.
- ^ a b "Catching the Ferry | Samoa Plan and Book | Pacific Island".
- ^ a b "SAMOA WHARF PROJECT BRINGS PROMISE OF TRADE | Pacific Islands Report". www.pireport.org (ඉංග්රීසි බසින්). 19 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2025-03-28.
- ^ "Taking a Bus | Samoa | Transport | Pacific Island Holiday". www.samoa.travel (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-03-28.
- ^ "Transport Options | Getting Around Samoa | Samoa Tourism". www.samoa.travel (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-03-28.
- ^ "BBC News – Samoa switches to driving on left". 2011-08-05. 5 August 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2025-03-28.
- ^ "Biking in Samoa | Book Transport | Pacific Island Holiday". www.samoa.travel (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-03-28.
- ^ "Samoa Travel & Cycling Information". Social Cycles (ඕස්ට්රේලියානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-03-28.