සයිප්රසයේ ජන විකාශනය
සයිප්රස් ජනරජයේ වෙබ් අඩවියට අනුව, 2021 සංගණනයේදී රජයේ පාලිත ප්රදේශවල ජනගහනය 918,100 ක් වූ අතර, වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දිස්ත්රික්කය නිකොසියා (38%) වන අතර, පසුව ලිමසෝල් (28%) වේ.[1] නගර සභා හතකින් සමන්විත නිකොසියා මෙට්රොපොලිටන් ප්රදේශය, 255,309 ක ජනගහනයක් සහිත දිවයිනේ විශාලතම නාගරික ප්රදේශය වේ.[2]
1960 දෙසැම්බර් මාසයේදී සිදු කරන ලද සහ මුළු දිවයිනම ආවරණය වන පරිදි නිදහසින් පසු පළමු ජන සංගණනයට අනුව, සයිප්රසයේ මුළු ජනගහනය 573,566 ක් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 442,138 (77.1%) ග්රීක ජාතිකයන්, 104,320 (18.2%) තුර්කි ජාතිකයන් සහ 27,108 (4.7%) වෙනත් අය විය.[3][4] CIA ලෝක තොරතුරු පොතට අනුව 2001 දී මුළු සයිප්රස් ජනගහනයෙන් ග්රීක සයිප්රස් වැසියන් 77% ක්, තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් 18% ක් සහ අනෙකුත් අය 5% ක් විය.[5][6]
1963 සහ 1974 අතර අන්තර්-වාර්ගික ජනවාර්ගික ආතතීන් හේතුවෙන්, දිවයින පුරා සංගණනයක් කළ නොහැකි දෙයක් ලෙස සලකනු ලැබීය. කෙසේ වෙතත්, සයිප්රස් රජය 1973 දී තුර්කි සයිප්රස් ජනගහනය නොමැතිව එකක් පැවැත්වීය.[7] මෙම සංගණනයට අනුව, ග්රීක සයිප්රස් ජනගහනය 482,000 ක් විය. වසරකට පසුව, 1974 දී, සයිප්රස් රජයේ සංඛ්යාලේඛන හා පර්යේෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සයිප්රසයේ මුළු ජනගහනය 641,000 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කළේය; ඔවුන්ගෙන් 506,000 (78.9%) ග්රීක ජාතිකයන් වූ අතර 118,000 (18.4%) තුර්කි ජාතිකයන් විය.[8] 1974 දී දිවයිනේ කොටසක් හමුදා අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව, සයිප්රස් රජය තවත් සංගණන හයක් සිදු කළේය: 1976, 1982, 1992, 2001, 2011 සහ 2021 දී; මේවාට දිවයිනේ රාජ්ය නොවන පාලන ප්රදේශවල පදිංචිව සිටි තුර්කි ජනගහනය බැහැර කරන ලදී.[4]
මීට අමතරව, සයිප්රස් ජනරජයේ විදේශීය ස්ථිර පදිංචිකරුවන් 110,200 ක්[9] සහ ඇස්තමේන්තුගත ලේඛනගත නොකළ නීතිවිරෝධී සංක්රමණිකයන් 10,000–30,000 ක් පමණ සිටිති.[10][6] 2011 වන විට, සයිප්රසයේ රුසියානු සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයින් 10,520 ක් ජීවත් වූහ.[11][12]
| ජාතිය | ජනගහනය (2011) |
|---|---|
 ග්රීසිය |
29,321 |
 එක්සත් රාජධානිය |
24,046 |
 රුමේනියාව |
23,706 |
 බල්ගේරියාව |
18,536 |
 පිලිපීනය |
9,413 |
 රුසියාව |
8,164 |
 ශ්රී ලංකාව |
7,269 |
 වියට්නාමය |
7,028 |
 සිරියාව |
3,054 |
 ඉන්දියාව |
2,933 |
උතුරු සයිප්රසය විසින් 2006 දී සිදු කරන ලද සංගණනයට අනුව, උතුරු සයිප්රසයේ ජීවත් වන පුද්ගලයින් 256,644 (නීතියෙන්) සිටියහ. 178,031 ක් උතුරු සයිප්රසයේ පුරවැසියන් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් 147,405 ක් සයිප්රසයේ උපත ලැබූහ (උතුරෙන් 112,534; දකුණෙන් 32,538; සයිප්රසයේ කුමන ප්රදේශයෙන්ද යන්න 371 ක් සඳහන් කළේ නැත); තුර්කියේ උපත ලැබූ 27,333 ක්; එක්සත් රාජධානියේ උපත ලැබූ 2,482 ක් සහ බල්ගේරියාවේ උපත ලැබූ 913 ක්. සයිප්රසයේ උපන් පුරවැසියන් 147,405 දෙනාගෙන් 120,031 දෙනෙක් දෙමව්පියන් දෙදෙනාම සයිප්රසයේ උපත ලැබූ බව පවසති; 16,824 දෙනෙක් දෙමව්පියන් දෙදෙනාම තුර්කියේ උපත ලැබූ බව පවසති; 10,361 දෙනෙකු තුර්කියේ උපත ලැබූ එක් දෙමාපියෙකු සහ සයිප්රසයේ උපත ලැබූ එක් දෙමාපියෙකු සිටින බව පවසති.[13]
2010 දී, ජාත්යන්තර අර්බුද කණ්ඩායම ඇස්තමේන්තු කළේ දිවයිනේ මුළු ජනගහනය මිලියන 1.1 ක් වූ අතර,[14] එයින් උතුරේ පදිංචිකරුවන් 300,000 ක් සිටි බවත්, ඔවුන්ගෙන් අඩක් තුර්කියේ උපත ලැබූ හෝ එවැනි පදිංචිකරුවන්ගේ දරුවන් විය හැකි බවත්ය.[15]
සයිප්රසයේ පහත සංඛ්යාතවල Y-Dna හැප්ලොග් කණ්ඩායම් දක්නට ලැබේ: J (43.07%, J1 6.20% ද ඇතුළුව ), E1b1b (20.00%), R1 (12.30%, R1b 9.2% ද ඇතුළුව ), F (9.20%), I (7.70%), K (4.60%), A (3.10%).[16] J, K, F සහ E1b1b හැප්ලොග් කණ්ඩායම් මැද පෙරදිග, උතුරු අප්රිකාව සහ යුරෝපය තුළ විවිධ ව්යාප්තියක් සහිත පෙළපත් වලින් සමන්විත වේ.
සයිප්රසයෙන් පිටත එක්සත් රාජධානිය, ඕස්ට්රේලියාව, කැනඩාව, එක්සත් ජනපදය, ග්රීසිය සහ තුර්කිය යන රටවල සැලකිය යුතු හා සමෘද්ධිමත් ඩයස්පෝරාවන් - ග්රීක සයිප්රස් ඩයස්පෝරාවක් සහ තුර්කි සයිප්රස් ඩයස්පෝරාවක් - ඇත.
යුරෝපීය කවුන්සිලයට අනුව, සයිප්රසයේ ආසන්න වශයෙන් 1,250 ක් පමණ රුමේනියානු ජනතාව ජීවත් වෙති.[17]
| Rank | දිස්ත්රික්කය | Pop. | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | නිකොසියා | නිකොසියා | 173,175 | ||||||
| 2 | ලිමස්සොල් | ලිමස්සොල් | 124,054 | ||||||
| 3 | ස්ට්රොවොලොස් | නිකොසියා | 71,123 | ||||||
| 4 | ලාර්නාකා | ලාර්නාකා | 68,194 | ||||||
| 5 | ලකටමියා | නිකොසියා | 53,273 | ||||||
| 6 | ඇගියෝස් අතනාසියෝස් | ලිමස්සොල් | 42,936 | ||||||
| 7 | ෆැමගුස්ටා | ෆැමගුස්ටා | 42,526 | ||||||
| 8 | පැෆොස් | පැෆොස් | 37,297 | ||||||
| 9 | කයිරෙනියා | කයිරෙනියා | 33,207 | ||||||
| 10 | පැරාලිම්නි | ෆැමගුස්ටා | 31,709 | ||||||
ආගම
[සංස්කරණය]
ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් කිතුනුවන් ලෙස හඳුනා ගනී, විශේෂයෙන් ග්රීක ඕතඩොක්ස්,[21][22] නමුත් බොහෝ තුර්කි සයිප්රස් වැසියන් සුන්නි ඉස්ලාමයේ අනුගාමිකයන් වේ. සයිප්රසයේ පළමු ජනාධිපති, III වන මැකරියෝස්, අගරදගුරු පදවියක් විය.
ලාර්නාකා ලුණු විල අසල පිහිටි හලා සුල්තාන් ටෙක්කේ මුස්ලිම්වරුන්ගේ වන්දනා ගමනකි.
රජයේ පාලිත ප්රදේශවල සිදු කරන ලද 2001 සංගණනයට අනුව,[23] ජනගහනයෙන් 94.8% ක් නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස්, 0.9% ආර්මේනියානු සහ මැරොනයිට්, 1.5% ලතින් කතෝලික, 1.0% එංගලන්ත පල්ලිය සහ 0.6% මුස්ලිම් විය. සයිප්රසයේ යුදෙව් ප්රජාවක් ද ඇත. ඉතිරි 1.3% වෙනත් ආගමික නිකායන්ට අනුගත වූ හෝ ඔවුන්ගේ ආගම ප්රකාශ කළේ නැත. ග්රීක ඕතඩොක්ස්, ආර්මේනියානු අපෝස්තලික පල්ලිය සහ මැරොනයිට් සහ ලතින් කතෝලික යන දෙකම ව්යවස්ථානුකූලව පිළිගත් නිකායන් වන අතර බදු වලින් නිදහස් වේ.[24]
භාෂා
[සංස්කරණය]
සයිප්රසයේ නිල භාෂා දෙකක් ඇත, ග්රීක සහ තුර්කි.[25] ආර්මේනියානු සහ සයිප්රස් මැරොනයිට් අරාබි සුළුතර භාෂා ලෙස පිළිගැනේ.[26][27] නිල තත්ත්වය නොමැතිව වුවද, ඉංග්රීසි බහුලව කතා කරන අතර මාර්ග සංඥා සහ පොදු දැන්වීම් සහ වෙළඳ දැන්වීම්වල බහුලව දක්නට ලැබේ.[28] 1960 වන තෙක් බ්රිතාන්ය යටත් විජිත පාලනය සහ ලින්ගුවා ෆ්රැන්කා කාලය තුළ ඉංග්රීසි එකම නිල භාෂාව වූ අතර 1989 වන තෙක් අධිකරණවල සහ 1996 වන තෙක් නීති සම්පාදනයේ දී (තථ්ය) භාවිතා කරන ලදී.[29] 2010 දී, සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් 80.4% ක් දෙවන භාෂාවක් ලෙස ඉංග්රීසි භාෂාව පිළිබඳ ප්රවීණතාවයක් දැක්වූහ.[30] රටේ සුළු ජාතීන්, පශ්චාත් සෝවියට් රටවල පදිංචිකරුවන් සහ පුරවැසියන් සහ පොන්ටික් ග්රීකයන් අතර රුසියානු භාෂාව බහුලව කතා කෙරේ. ඉංග්රීසි සහ ග්රීක භාෂාවෙන් පසුව, විශේෂයෙන් ලිමසෝල් සහ පැෆොස් හි සාප්පු සහ අවන්හල්වල බොහෝ සංඥා මත භාවිතා කරන තුන්වන භාෂාව රුසියානු භාෂාවයි. ඊට අමතරව, 2006 දී, ජනගහනයෙන් 12% ක් ප්රංශ කතා කළ අතර 5% ක් ජර්මානු කතා කළහ.[31]
ග්රීක සයිප්රස් වැසියන්ගේ එදිනෙදා කතා කරන භාෂාව සයිප්රස් ග්රීක වන අතර තුර්කි සයිප්රස් වැසියන්ගේ භාෂාව සයිප්රස් තුර්කි වේ.[29] මෙම ස්වභාෂා දෙකම ඔවුන්ගේ සම්මත ලේඛනවලට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ.[29]
අධ්යාපනය
[සංස්කරණය]
රාජ්ය හා පෞද්ගලික අධ්යාපනය ලබා දෙන ඉතා දියුණු ප්රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්යාපන ක්රමයක් සයිප්රසයේ ඇත. ඉහළ ගුණාත්මක භාවයෙන් යුත් ඉගැන්වීමට හේතු විය හැක්කේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 7% කට ආසන්න ප්රමාණයක් අධ්යාපනය සඳහා වැය වන අතර එමඟින් ඩෙන්මාර්කය සහ ස්වීඩනය සමඟ යුරෝපා සංගමයේ අධ්යාපනය සඳහා ඉහළම වියදම් කරන්නන් තිදෙනාගෙන් එකක් සයිප්රසය බවට පත් වේ.[32] 2025 දී සයිප්රසය ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 25 වන ස්ථානයට පත්විය.[33][34]
රාජ්ය පාසල් සාමාන්යයෙන් පෞද්ගලික අංශයේ ආයතනවලට අධ්යාපනයේ ගුණාත්මකභාවය අනුව සමාන ලෙස සැලකේ. කෙසේ වෙතත්, රාජ්ය උසස් පාසල් ඩිප්ලෝමාවක වටිනාකම සීමා වන්නේ, එක් එක් මාතෘකාව සඳහා ලබා ගන්නා ශ්රේණි අවසාන ශ්රේණියෙන් 25% ක් පමණ වන අතර, ඉතිරි 75% ගුරුවරයා විසින් අධ්යයන වාරය තුළ පවරනු ලබන අතර, අවම විනිවිදභාවයකින් යුක්තවය. සයිප්රස් විශ්ව විද්යාල (ග්රීසියේ විශ්ව විද්යාල වැනි) උසස් පාසල් ශ්රේණි සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ඇතුළත් වීමේ අරමුණු සඳහා නොසලකා හරියි. විශ්ව විද්යාල පැමිණීම සඳහා උසස් පාසල් ඩිප්ලෝමාවක් අනිවාර්ය වුවද, ඇතුළත් කිරීම් තීරණය කරනු ලබන්නේ සියලුම විශ්ව විද්යාල අපේක්ෂකයින් ගත යුතු මධ්යම පරිපාලනය කරන ලද විශ්ව විද්යාල ප්රවේශ විභාගවල ලකුණු මත පමණි.
සයිප්රස් වැසියන්ගෙන් බහුතරයක් ග්රීක, බ්රිතාන්ය, තුර්කි, අනෙකුත් යුරෝපීය සහ උතුරු ඇමරිකානු විශ්ව විද්යාල වලින් උසස් අධ්යාපනය ලබති. වර්තමානයේ සයිප්රසයේ [කවදාද?] EU හි ඉහළ මට්ටමේ අධ්යාපනයක් ලබා ඇති වැඩ කරන වයසේ පුරවැසියන්ගෙන් ඉහළම ප්රතිශතය 30% ක් වන අතර එය ෆින්ලන්තයේ 29.5% ට වඩා ඉදිරියෙන් සිටී. ඊට අමතරව, එහි ජනගහනයෙන් 25-34 අතර 47% ක් තෘතීයික අධ්යාපනය ලබා ඇති අතර එය EU හි ඉහළම අගයයි. සයිප්රස් සිසුන්ගේ ශරීරය ඉතා ජංගම වන අතර, 78.7% ක් සයිප්රසයෙන් පිටත විශ්ව විද්යාලයක අධ්යාපනය ලබති.
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ↑ CYSTAT. "2021 Census Results" (PDF). 19 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 15 December 2023.
- ↑ Government Website (Aftodoiikisi). "2021 population statistics". 21 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 December 2023.
- ↑ Eric Solsten, ed. Cyprus: A Country Study සංරක්ෂණය කළ පිටපත 11 මැයි 2011 at the Wayback Machine, Library of Congress, Washington, DC, 1991.
- 1 2 Hatay, Mete "Is the Turkish Cypriot Population Shrinking?", International Peace Research Institute, 2007. Pages 22–23.
- ↑ "The World Factbook – Ethnic Groups". Central Intelligence Agency. 25 June 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 22 June 2013.
- 1 2 Hadjipavlou, Maria (2002). "Cyprus: A Partnership Between Conflict Resolution and Peace Education". In Salomon, Gavriel; Nevo, Baruch (eds.). Peace Education: The Concept, Principles, and Practices Around the World. Routledge. p. 195. ISBN 978-0-8058-4193-0.
- ↑ St John-Jones, L.W. (1983). The Population of Cyprus: Demographic Trends and Socio-Economic Influences. London: Maurice Temple Smith Ltd. p. 17. ISBN 978-0-85117-232-3.
- ↑ Cyprus Ministry of Interior (1992). "The Demographic Structure of Cyprus" (PDF). Parliamentary Assembly. p. 6. 7 January 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 22 January 2011.
- ↑ Republic of Cyprus Statistical Service (2006), Demographic Report 2005, Nicosia: Republic of Cyprus Statistical Service, p. 12
- ↑ Nicos, Trimikliniotis; Demetriou, Corina (2007). "Active Civic Participation of Immigrants in Cyprus" (PDF). POLITIS. p. 8. 11 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 22 January 2011.
- ↑ Boyle, Kevin; Sheen, Juliet (1997). Freedom of Religion and Belief: A World Report. Routledge. p. 288. ISBN 978-0-415-15978-4.
- ↑ Salih, Halil Ibrahim (2004). Cyprus: Ethnic Political Counterpoints. University Press of America. p. 121. ISBN 978-0-415-15978-4.
- ↑ "Census.XLS" (PDF). 16 January 2013 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 25 October 2009.
- ↑ International Crisis Group (2010). "Cyprus: Bridging the Property Divide". International Crisis Group. p. 1. 3 November 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ↑ International Crisis Group (2010). "Cyprus: Bridging the Property Divide". International Crisis Group. p. 2. 3 November 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ↑ (n=65), Capelli, C.; Redhead, N.; Romano, V.; Cali, F.; Lefranc, G.; Delague, V.; Megarbane, A.; Felice, A. E.; Pascali, V. L.; Neophytou, P. I.; Poulli, Z.; Novelletto, A.; Malaspina, P.; Terrenato, L.; Berebbi, A.; Fellous, M.; Thomas, M. G.; Goldstein, D. B. (2006). "Population Structure in the Mediterranean Basin: A Y Chromosome Perspective". Annals of Human Genetics. 70 (2): 207–225. doi:10.1111/j.1529-8817.2005.00224.x. hdl:2108/37090. PMID 16626331. S2CID 25536759.
- ↑ "Cyprus - European Commission". commission.europa.eu.
- ↑ "Ο μικρότερος και μεγαλύτερος Δήμος - Κοινότητα σε πληθυσμό". aftodioikisi. August 7, 2023. සම්ප්රවේශය October 4, 2023.
- ↑ "Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Cyprus". Pew Research Center. 2010. 17 July 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ↑ "Cyprus". The World Factbook (2026 ed.). Central Intelligence Agency. සම්ප්රවේශය 9 February 2010. (Archived 2010 edition)
- ↑ "About Cyprus – Towns and Population". Government Web Portal – Areas of Interest. Government of Cyprus. 25 February 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 9 February 2010.
- ↑ Solsten, Eric (January 1991). "A Country Study: Cyprus". Federal Research Division. Library of Congress. 5 September 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 February 2010.
- ↑ "Main Results of the 2001 Census". Statistical Service of Cyprus: Population and Social Statistics. 21 August 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 28 February 2009.
- ↑ "Religious Freedom in the World Report 2021: Cyprus" (PDF). ACN International. 22 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 8 February 2023.
- ↑ "Article 3". The Constitution of the Republic of Cyprus (PDF). President of the Republic of Cyprus. p. 2. 3 December 2013 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 18 November 2013.
- ↑ "Implementation of the Charter in Cyprus". Database for the European Charter for Regional or Minority Languages. Public Foundation for European Comparative Minority Research. 7 February 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 20 May 2013.
- ↑ "EUROPA – Education and Training – Regional and minority languages – Euromosaïc study". Europa (web portal). 27 October 2006. 4 July 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 April 2011.
- ↑ Ammon, Ulrich; Dittmar, Norbert; Mattheier, Klaus J.; Trudgill, Peter, eds. (2006). "Greece and Cyprus". Sociolinguistics: an international handbook of the science of language and society / Soziolinguistik: ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft. Handbooks of linguistics and communication science / Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft. Vol. 3 (2nd ed.). Berlin: Walter de Gruyter. pp. 1881–1889. ISBN 9783110184181. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 June 2015.
- 1 2 3 European Commission, Directorate-General for Education and Culture, ed. (2006). Euromosaic III: Presence of regional and minority language groups in the new member states. Brussels: Office for official publications of the European communities. pp. 19–23. ISBN 978-92-79-01291-4. 17 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 August 2015.
- ↑ Mejer, Lene; Boateng, Sadi q Kwesi; Turchetti, Paolo (2010). "Population and social conditions" (PDF). Statistics in Focus. eurostat. 17 February 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 13 December 2014.
- ↑ Europeans and their Languages සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 අප්රේල් 2016 at the Wayback Machine, Eurobarometer, European Commission, 2006.
- ↑ UNICEF, Division of Policy and Practice, Statistics and Monitoring Section සංරක්ෂණය කළ පිටපත 10 මැයි 2011 at the Wayback Machine childinfo.org, May 2008.
- ↑ "GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025". WIPO. සම්ප්රවේශය 2025-10-16.
- ↑ Dutta, Soumitra; Lanvin, Bruno (2025). Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads (ඉංග්රීසි බසින්). World Intellectual Property Organization. p. 19. doi:10.34667/tind.58864. ISBN 978-92-805-3797-0. සම්ප්රවේශය 2025-10-17.