සබා හි සමාජය
2025 ජනවාරි 1 වන දින සබා හි ජනගහනය 2,158 ක් විය. සබා හි කුඩා ප්රමාණය නිසා දූපත් පවුල් තරමක් කුඩා සංඛ්යාවක් බිහි වී ඇති අතර, ඔවුන්ට ඔවුන්ගේ අවසාන නම් පවුල් දුසිම් භාගයක් පමණ දක්වා දිව යයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ දිවයින පුරා බොහෝ අවසාන නම් බෙදාගෙන ඇති බවයි, ඒවායින් බොහොමයක් හැසෙල්, ජොන්සන් සහ එවරි ය; මෙම නම් තුන සබා හි ජනගහනයෙන් 30% කට වඩා වැඩි පිරිසක් විසින් බෙදාගෙන ඇත.[1]
සබා හි ජනගහනයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් අප්රිකානුවන්, ලන්දේසි, ඉංග්රීසි සහ ස්කොට්ලන්ත ජන කණ්ඩායම්වල මිශ්රණයකින් පැවත එන්නකි. 1625 දී එංගලන්තයේ, ස්කොට්ලන්තයේ සහ අයර්ලන්තයේ පළමුවන චාල්ස් රජුගේ බලයට පත්වීමෙන් පසු එම රටෙන් පිටුවහල් කරන ලද අයර්ලන්ත ජාතිකයන්ගෙන් ද ජනගහනය අර්ධ වශයෙන් පැවත එන්නකි. චාල්ස් මෙම අයර්ලන්ත ජාතිකයන් කැරිබියන් දූපතට පිටුවහල් කළේ ඔහුගේ ස්කොට්ලන්ත වංශවත් ආධාරකරුවන් සඳහා ඔවුන්ගේ ඉඩම් බලහත්කාරයෙන් අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු ඇති වූ කැරැල්ලක් මැඩපැවැත්වීමේ උත්සාහයක් ලෙස ය.[තහවුරු කර නොමැත]
ඓතිහාසික වශයෙන්, කලාපයේ බලය සඳහා සටන් කළ බොහෝ යුරෝපීය ජාතීන් අතර සබා වෙළඳාම් කරන ලදී. අප්රිකාවෙන් වහල්භාවයට පත් වූ ජනතාව ද සබාහි වැඩ කිරීමට ආනයනය කරන ලදී. මෑත වසරවලදී සබා විශාල විදේශිකයින් පිරිසකට නිවහන වී ඇති අතර, සබා විශ්ව විද්යාලයේ වෛද්ය විද්යාලයේ සිසුන් හෝ ගුරුවරුන් වන සංක්රමණිකයන් 250 ක් පමණ සිටිති.[2]
භාෂා
[සංස්කරණය]ඉංග්රීසි සහ ලන්දේසි යන දෙකම දිවයිනේ කතා කරන අතර පාසල්වල උගන්වනු ලබන අතර භාෂා දෙකම නිල වේ. දිවයිනට ලන්දේසි අනුබද්ධයක් තිබුණද, දිවයිනේ ප්රධාන භාෂාව ඉංග්රීසි වන අතර 19 වන සියවසේ සිට එහි පාසල් පද්ධතිය තුළ එය භාවිතා කර ඇත. ජනගහනයෙන් 34% ක් ලන්දේසි භාෂාව කතා කරන අතර ජනගහනයෙන් 96% කට වඩා ඉංග්රීසි කතා කරයි.[3]
සබානුවන්ගෙන් බහුතරයක් (67%)[3] ඉංග්රීසි, ලන්දේසි, ස්පාඤ්ඤ, පැපියාමෙන්ටෝ සහ තවත් බොහෝ භාෂා ඇතුළුව එක් භාෂාවකට වඩා කතා කරයි.[3]
| වසර | ලන්දේසි | ඉංග්රීසි | පැපියාමෙන්ටෝ | ස්පාඤ්ඤ | අනෙකුත් |
|---|---|---|---|---|---|
| 2013 | 32.3% | 99.6% | 13.4% | 27.1% | 23.3% |
| 2017/2018 | 34.0% | 96.9% | 10.7% | 32.6% | 25.7% |
සබා පාසල්වල ඉගැන්වීමේ මාධ්යය ඉංග්රීසි ය. Saba සහ අනෙකුත් SSS දූපත් සම්බන්ධයෙන් ලන්දේසි රජයේ ප්රතිපත්තිය ඉංග්රීසි මාධ්ය අධ්යාපනය ප්රවර්ධනය කරයි.[4] එබැවින් රජයට සහ සන්නිවේදනයේදී ඉංග්රීසි භාවිතා කළ හැකිය.
සබාන් ඉංග්රීසි යනු දිවයිනේ කතා කරන දේශීය ඉංග්රීසි ව්යවහාරයයි. එය වර්ජින් අයිලන්ඩ්ස් ක්රියෝල් ඉංග්රීසියේ ක්ෂය කළ ප්රභේදයක් ලෙස මීට පෙර විස්තර කර ඇත.[5] සබාන් ඉංග්රීසි හි පළමු ශබ්දකෝෂය 2016 දී ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.[6][7]
ආගම
[සංස්කරණය].jpg)
සබාහි ප්රධාන වශයෙන් ක්රිස්තියානි ජනගහනයක් සිටිති. ප්රධාන නිකායන් වන්නේ කතෝලික ධර්මය (45%), නිකායට අයත් නොවන ක්රිස්තියානි ධර්මය (18%), ඇංග්ලිකන්වාදය (9%), එවැන්ජලිස්තවාදය (4%) සහ පෙන්තකොස්තවාදය 4% වන අතර, අතිරේක 11% ක් අනෙකුත් ක්රිස්තියානි නිකායන්ට අනුගත වෙති. ඊට අමතරව, ජනගහනයෙන් 6% ක් මුස්ලිම්වරු වෙති.[8]
1493 දී ක්රිස්ටෝපර් කොලොම්බස්ගේ සංචාරයත් සමඟ දිවයිනේ කිතුනුවන් සමඟ පළමු සම්බන්ධතාවය සිදු වූ නමුත් මෙයින් අදහස් කළේ කතෝලික පල්ලියේ ක්ෂණික පැමිණීම නොවේ. දිවයිනේ පදිංචි වූ පළමු ක්රිස්තියානි කණ්ඩායම් 1640 දී නෙදර්ලන්තයෙන් පැමිණි රෙපරමාදු භක්තිකයන් බව විශ්වාස කෙරේ.[9]
නාමික ස්පාඤ්ඤ ආධිපත්යය පැවති කාලය තුළ, දිවයින පුවර්ටෝ රිකෝ රදගුරු පදවියේ අධිකරණ බල ප්රදේශයට ඇතුළත් විය
වාර්තා වී ඇති පැරණිතම පල්ලිය වන්නේ 1777 දී සුළි කුණාටුවකින් හානි වීමෙන් පසු ප්රතිසංස්කරණය කරන ලද ඇන්ග්ලිකන් නිකායේ ක්රිස්ටස්කර්ක් (ක්රිස්තු පල්ලිය)[10] වන අතර එහි ඉදිකිරීම් දිනය නිශ්චිතව නොදනී. එම වසරේම, දේවගැති කිර්ක්පැට්රික් ලන්දේසි අණදෙන නිලධාරි ජොහැන්නස් ද ග්රාෆ්ගෙන් සබාහි ඇන්ග්ලිකන් පල්ලිය නිල වශයෙන් පිහිටුවීමට අවසර ඉල්ලා සිටියේය.[11] ඊට පෙර සමහර ප්රදේශවාසීන් තම බව්තීස්මය සැමරීම සඳහා නෙදර්ලන්තයේ ප්රතිසංස්කරණ පල්ලිය භාවිතා කළහ.[12]
රෝමානු කතෝලික පල්ලිය දැනට සබාහි ඉතා ක්රියාකාරී වුවද, එය බොහෝ ප්රමාද වන තුරු දිවයිනේ ස්ථාපිත නොවීය.[13] මුල්ම සම්බන්ධතාවලින් එකක් වන්නේ 1701 දී පෙරේ ලැබට්ගේ සංචාරයයි.[13]
1836 දී කැරිබියානු ලන්දේසි යටත් විජිත සඳහා කතෝලික පල්ලියේ ප්රිෆෙක්ට් අපෝස්තලිකවරයා ද දිවයිනට පැමිණියේය.[12] මොන්සිග්නෝර් මාටිනස් නීවින්ඩ්, ඔහුගේ වාර්තාවට අනුව ඒ වන විට දිවයිනට පැමිණීමට කතෝලික පූජකයෙකු සිටියේ නැත. ඔහු එම වසරේම මැයි මාසයේදී දේශපාලන හේතූන් මත වසරකට පෙර කුරකාඕ හි පදිංචි වූ වෙනිසියුලානු පූජක මැනුවෙල් රොමෙරෝ[12] සමඟ ආපසු පැමිණියේය.[12] පූජකවරුන් දෙදෙනාගෙන් කිසිවෙකු ඉංග්රීසි කතා නොකළ නිසා, රොමේරෝ ස්පාඤ්ඤ භාෂාව පමණක් කතා කළ අතර නීවින්ඩ් ප්රංශ සහ ලන්දේසි භාෂාව පමණක් කතා කළ නිසා සන්නිවේදනය මුලදී දුෂ්කර විය. 1836 ජුනි මාසයේදී, දිවයිනේ පළමු කතෝලික දේව මෙහෙය නිල වශයෙන් සබා හි පවත්වන ලද අතර, බව්තීස්මය සඳහා දරුවන් පස් දෙනෙකු ඉදිරිපත් කරන ලදී.[12]
වාර්තාගත හා අදටත් ක්රියාත්මක වන පැරණිතම කතෝලික පල්ලිය වන්නේ 1860 දක්වා දිවෙන වින්ඩ්වර්ඩ් හි ශාන්ත පාවුළු පරිවර්තන පල්ලියයි.[12]
මිෂනාරි ක්රියාකාරකම්, නෙදර්ලන්තයේ අනෙකුත් ප්රදේශවලින් සහ කැරිබියන් සහ යුරෝපයේ අනෙකුත් ප්රදේශවලින් සංක්රමණිකයින්ගේ පැමිණීම කතෝලික පල්ලිය අද වන විට වඩාත් ජනප්රිය නිකායක් බවට පත් කළේය, මන්ද එය ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න ප්රමාණයක් නියෝජනය කරයි.[8]
සෞඛ්ය සහ සෞඛ්ය සේවා
[සංස්කරණය]ඒ.එම්. එඩ්වර්ඩ්ස් වෛද්ය මධ්යස්ථානය ප්රදේශවාසීන් සඳහා සෞඛ්ය සේවා සපයන ප්රධාන සැපයුම්කරු වේ.[14] මෙම මධ්යස්ථානය 1980 දී ඉදිකරන ලද අතර 2019 දී ප්රතිසංස්කරණය කරන ලදී.[14][15] තමන්ගේම නිවසේ වෛද්ය ප්රතිකාර අවශ්ය සබන්ස් සඳහා නිවාස සෞඛ්ය සේවා ලබා ගත හැකිය.[16] සබා හි හයි.කො. හි පිහිටා ඇති සහායක ජීවන පහසුකමක් ද ඇත. සෑම ගොඩනැගිල්ලක්ම.[16] මූලික ෆාමසියක් ද ඇත.
සබා හි ස්කූබා කිමිදීම ජනප්රිය සංචාරක ක්රියාකාරකමක් වන බැවින්, ෆෝට් බේ වරායේ පිහිටා ඇති හයිපර්බරික් කුටියක් ඇත.[17][18]
LGBTQ අයිතිවාසිකම්
[සංස්කරණය]සබා හි (බොනෙයා සහ සින්ට් යුස්ටේටියස් හි මෙන්), 2012 ඔක්තෝබර් 10 වන දින සමලිංගික ජෝඩුවලට[19] විවාහ වීමට හැකි වන නීතියක් බලාත්මක වීමෙන් පසුව, සමලිංගික සහ විරුද්ධ ලිංගික ජෝඩු සඳහා විවාහය විවෘත වේ.[20] පළමු සමලිංගික විවාහය 2012 දෙසැම්බර් 4 වන දින සබා හිදී සිදු කරන ලද අතර, ඔවුන් දෙදෙනාම සමලිංගික විවාහ සිදු නොකරන අරුබා හි පදිංචි ලන්දේසි ජාතිකයෙකු සහ වෙනිසියුලානු ජාතිකයෙකු අතර සිදු කරන ලදී.[21][22][23]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ↑ Soloway, L.E.; Demerath, E.W.; Ochs, N.; James, G.D.; Little, M.A.; Bindon, J.R.; Garruto, R.M. (2009). "Blood Pressure and Lifestyle on Saba, Netherlands Antilles". American Journal of Human Biology. 21 (3): 319–325. doi:10.1002/ajhb.20862. PMC 2910626. PMID 19189411.
- ↑ "Saba University School of Medicine | Caribbean Medical School". Saba.edu. සම්ප්රවේශය 2022-08-31.
- 1 2 3 4 Netherlands, Statistics (2019-04-04). "Caribbean Netherlands; Spoken languages and main language, characteristics". Statistics Netherlands (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2023-09-15.
- ↑ Dijkhoff, Marta; Kowenberg, Silvia; Tjon Sie Fat, Paul (2008). "Chapter 215: The Dutch-speaking Caribbean Die niederländischsprachige Karibik". In Ammon, Ulrich; Dittmar, Norbert; Mattheier, Klaus J.; Trudgill, Peter (eds.). Sociolinguistics / Soziolinguistik. Vol. 3. Walter de Gruyter. pp. 2105, 2108. ISBN 978-3110199871.
- ↑ Trugill, Peter; Hannah, Jane (2017). The Handbook of World Englishes (6 ed.). p. 115.
- ↑ Johnson, Theodore R. (2016). A Lee Chip: A Dictionary and Study of Saban English. With Grammar and Pronunciation Sections by Caroline Myrick. Language & Life Project.
- ↑ "Dictionary of Saba English to preserve island's dialect". The Daily Herald. Published on Saba-News.com. March 30, 2016. March 30, 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- 1 2 "Religion in Caribbean Netherlands". Centraal Bureau voor de Statistiek. 2014-12-18.
- ↑ Melton, J. Gordon; Baumann, Martin (2010-09-21). Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition [6 volumes] (ඉංග්රීසි බසින්). ABC-CLIO. ISBN 978-1-59884-204-3.
- ↑ Henry, Esther (30 January 2018). "Saba churches raise funds for renovations after Irma | Caribbean Network". caribbeannetwork.ntr.nl (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2022-10-14.
- ↑ "The Church of England On Saba". The Saba Islander (ඉංග්රීසි බසින්). 2017-02-01. සම්ප්රවේශය 2022-10-14.
- 1 2 3 4 5 6 "The Church of Rome on Saba". The Saba Islander (ඉංග්රීසි බසින්). 2014-02-28. සම්ප්රවේශය 2022-10-14.
- 1 2 Crane, Julia G. (1966). Concomitants of Selective Emigration on a Caribbean Island (ඉංග්රීසි බසින්). Columbia University.
- 1 2 "History of Health Care on Saba". Saba Cares Foundation (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2023-09-15.
- ↑ "Grand opening of renovated A.M. Edwards Medical Center". The Daily Herald. 16 January 2019.
- 1 2 "Healthcare: Saba Cares". Saba Tourist Bureau (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 2022-05-19. සම්ප්රවේශය 2023-09-15.
- ↑ "Fort Bay Harbor: Facilities". www.sabaport.com (ඉංග්රීසි බසින්). Fort Bay, Saba: The Harbor Office. සම්ප්රවේශය 2023-09-15. [භින්න වූ සබැඳිය]
- ↑ "Diving". Saba Tourist Bureau (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 2018-06-22. සම්ප්රවේශය 2023-09-15.
- ↑ "Burgerlijk wetboek BES, boek 1" (ලන්දේසි බසින්). Government of the Netherlands. 4 April 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 12 October 2012.
- ↑ "Aanpassingswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba" (ලන්දේසි බසින්). Government of the Netherlands. 1 September 2010. 6 March 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 4 April 2016.
- ↑ "Saba records first gay marriage on Tuesday". St. Maarten Time. 4 December 2012. 13 March 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 4 April 2016.
- ↑ "First Gay Marriage In Dutch Caribbean". Curaçao Chronicle. 4 December 2012. 1 April 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 4 April 2016.
- ↑ "First same-gender wedding in Caribbean Netherlands". Dutch Caribbean Legal Portal. 5 December 2012. 4 April 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 4 April 2016.