සබා හි ඉතිහාසය
පූර්ව යටත් විජිත
[සංස්කරණය]පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ සබා හි ප්රථම ජනාවාස වසර 3300 කට පමණ පෙර පැවති බවයි, ප්ලම් පීස් හි පැරණිතම ස්ථානය ආසන්න වශයෙන් ක්රි.පූ. 1300 දක්වා දිව යයි.[1] දිවයිනේ හුදකලාව සහ රළු භූමි ප්රදේශයෙන් පෙනී යන්නේ එහි මුල් පදිංචිකරුවන්ට දියුණු සමුද්රීය නාවික කුසලතා තිබූ බවත්, එය දකුණු ඇමරිකාවෙන් ආරම්භ වූ බවත්ය. පූර්ව-කොලොම්බියානු ස්ථාන 20 කට වඩා සබාහි සොයාගෙන ඇත. සබාහි ප්රධාන රැකියාව ක්රි.ව. 400 සහ 1450 අතර සිදු වූ බව පෙනේ. මෙම කාලය තුළ සබාහි වැසියන් මූල භෝග වගා කිරීමෙන් සහ සමුද්ර පරිසරය සූරාකෑමෙන් ජීවත් වූ පූර්ණ උද්යාන විද්යාඥයින් විය. ඔවුන් මැටි භාජන නිෂ්පාදනය කළ අතර, මෙවලම් සෑදූ අතර ගල්, ෂෙල්, සත්ව, අස්ථි සහ කොරල් වලින් මූර්ති වස්තූන් නිර්මාණය කළහ.
යටත් විජිත
[සංස්කරණය]ක්රිස්ටෝපර් කොලොම්බස් 1493 නොවැම්බර් 13 වන දින දිවයින දුටු බව කියනු ලැබේ, කෙසේ වෙතත්, දිවයිනේ භයානක පාෂාණමය වෙරළ තීරයන් නිසා ඔහු ගොඩ බැස්සේ නැත.[2] 1632 දී, නැව් අනතුරට ලක් වූ ඉංග්රීසි ජාතිකයන් පිරිසක් සබා දූපතට ගොඩ බැස්සා.[2] 1640 ගණන් වලදී, අසල්වැසි සින්ට් යුස්ටේටියස් දූපතේ ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරවරයා, ලන්දේසි බටහිර ඉන්දීය සමාගම සඳහා දිවයින යටත් විජිතයක් බවට පත් කිරීම සඳහා ලන්දේසි පවුල් කිහිපයක් යැවීය.[2] 1664 දී, ඉංග්රීසි කිරුළට පක්ෂපාතී බව දිවුරුම් දීම ප්රතික්ෂේප කරමින්, මෙම මුල් ලන්දේසි පදිංචිකරුවන් ජැමෙයිකානු ආණ්ඩුකාර එඩ්වඩ්, තෝමස් සහ හෙන්රි මෝගන් මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් ශාන්ත මාර්ටන් වෙත නෙරපා හරින ලදී.[2][3][4] අවසානයේ නෙදර්ලන්තය 1816 දී දිවයිනේ සම්පූර්ණ පාලනය ලබා ගත්තේය.[2]
18 වන සහ 19 වන සියවස්
[සංස්කරණය]17 වන සහ 18 වන සියවස් වලදී, සබාහි ප්රධාන කර්මාන්ත වූයේ ශාන්ත යුස්ටේටියස් හි ජීවත් වූ ලන්දේසි ජාතිකයින්ට අයත් වතුවල නිෂ්පාදනය කරන ලද සීනි, ඉන්ඩිගෝ සහ රම් සහ පසුව මසුන් ඇල්ලීම, විශේෂයෙන් පොකිරිස්සන් මසුන් ඇල්ලීමයි.[තහවුරු කර නොමැත] මෙම වතු වැඩ කිරීම සඳහා වහල්භාවයට පත් වූ පුද්ගලයින් අප්රිකාවෙන් ආනයනය කරන ලදී.[2][5] 17 වන සියවසේදී, සබා ජැමෙයිකානු මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ ප්රියතම සැඟවුණු ස්ථානයක් ලෙස විශ්වාස කෙරිණි.[2] එංගලන්තය ද එහි "අනවශ්ය" ජනතාව කැරිබියානු ජනපදවල ජීවත් වීමට පිටුවහල් කළ අතර, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් මුහුදු කොල්ලකරුවන් බවට පත් වූ අතර, ස්වල්ප දෙනෙක් සබාහි තෝතැන්නක් බවට පත් වූහ.[6] දිවයිනේ වෙරළ තීරය තහනම් සහ බෑවුම් සහිත බැවින්, දූපත ජාවාරම්කරුවන්ගේ සහ මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ පවුල් සඳහා පෞද්ගලික අභයභූමියක් බවට පත්විය. කැපී පෙනෙන සබන් මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු වූයේ දිවයිනේ ලන්දේසි මන්ත්රීවරයාගේ පුත් හිරාම් බීක්ස් ය.[7]
1857 අගෝස්තු මාසයේදී,[8] වෙනිසියුලාව සහ නෙදර්ලන්තය ඉස්ලා ඩි ඒව්ස් සන්තකයේ තබා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් ස්පාඤ්ඤයේ රැජිනගේ බේරුම්කරණයට ආරවුලක් ඉදිරිපත් කළහ,[8] මන්ද නෙදර්ලන්තය දූපත එහි යටත් විජිතයක් වන සබා සමඟ වැලි ඉවුරක් මගින් සම්බන්ධ කර ඇති බව සැලකූ අතර,[8] ශාන්ත යුස්ටේටියස් සහ සබා හි ධීවරයින් කැස්බෑවන් සහ පක්ෂි බිත්තර අස්වැන්න නෙළීමට එම ස්ථානය භාවිතා කළ අතර,[9] වෙනිසියුලාව තර්ක කළේ සියලුම කැරිබියානු දූපත් සොයා ගත් ස්පාඤ්ඤයෙන් දූපත උරුම වූ බවයි,[9] ධීවරයින් කිසිදු රජයක් වෙනුවෙන් ක්රියා නොකරන නමුත් විශේෂ උනන්දුවක් සඳහා ක්රියා කරන බවත්[9] මෙම දූපත නෙදර්ලන්තයට ලැබුණු භූමියට අනුයුක්ත කර නොමැති බවත්ය.
1865 ජුනි 30 වන දින,[10][11] ස්පාඤ්ඤ තීරණය[12] ප්රකාශ කළේ දිවයිනේ අයිතිය වෙනිසියුලාවට අයත් බවත්[10] කෙසේ වෙතත් නෙදර්ලන්තයට වන්දි ගෙවිය යුතු බවත්ය.[8] දූපත් දෙක එක්සත් කර තිබුණද, වැලි බැම්ම දැන් සබා දූපතෙන් වෙන්ව ඇති බවත්, හමුදා බලකායක් ඇති පළමු රාජ්යය [13] සහ එහි ස්වෛරීභාවය ක්රියාත්මක කළ පළමු රාජ්යය[13] වෙනිසියුලාව බවත්, එය වෙනිසියුලාවේ කපිතාන්සි ජෙනරාල්වරයාගෙන් උරුම වූ බවත් එය තර්ක කළේය.[13]
19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, වෙනිසියුලාවේ කන්යා සොහොයුරියක් විසින් හඳුන්වා දුන් ස්පාඤ්ඤ ඉඳිකටු වැඩ ආකාරයක් වන සබා ලේස්, දිවයිනේ කාන්තාවන් විසින් සාදන ලද වැදගත් නිෂ්පාදනයක් බවට පත්විය.[2][14][15] 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගය පුරාම, දිවයිනේ ප්රධාන ආදායම් මාර්ගය වූයේ මෙම කාන්තාවන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද ලේස් වැඩ වලින්ය.[16] මෙම කාලය තුළ, දිවයිනේ බොහෝ පිරිමින් දිගු කාලයක් මුහුදට ගිය බැවින්, දිවයින "කාන්තා දූපත" ලෙස ප්රසිද්ධ විය.[17][2]
20 වන සහ 21 වන සියවස්
[සංස්කරණය]1943 දී, ස්වයං-උගත් ඉංජිනේරුවෙකු වූ ජෝසප් "ලැම්බී" හැසෙල්, දූපත් වැසියන් විසින් අතින් ඉදිකරන ලද සබා හි මාර්ගය නිර්මාණය කළේය.[18] එය දිවයිනේ ප්රවාහනය දැඩි ලෙස වෙනස් කළ අතර, එය මීට පෙර පයින් හෝ කොටළුවන් විසින් පමණක් සිදු කරන ලදී.[2][19] 1963 දී ගුවන් තොටුපළක් සහ 1972 දී සංචාරක බෝට්ටු සඳහා සකස් කරන ලද විශාල තොටුපළක්.[2] එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, සංචාරක ව්යාපාරය වර්ධනය වූ අතර, ක්රමයෙන් සබාන් ආර්ථිකයේ ප්රධාන කොටසක් බවට පත්විය.[2]
1978 දී, වෙනිසියුලාව[20][21] සහ නෙදර්ලන්ත රාජධානිය[20] සමුද්රීය සීමාවන් ගිවිසුමට[22] අත්සන් තැබූ අතර එය ලන්දේසි සහ වෙනිසියුලානු සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය ප්රදේශ දෙකකින් ව්යාප්ත කිරීම නිර්වචනය කළේය, පළමුවැන්න අරුබා දූපත් අතර,[23] කුරකාඕ සහ බොනෙයා (වෙනිසියුලාවේ ෆැල්කන් රාජ්යය ඉදිරිපිට සහ ලොස් මොන්ජෙස් දූපත් සමූහයට යාබදව)[24] සහ සබා දූපත් ඇතුළත් තවත් උතුරට දෙවන ප්රදේශයක්[25] සහ ශාන්ත යුස්ටේටියස්,[25] දෙවැන්න ඉස්ලා ඩි ඒව්ස්[2] (කැරිබියානු මුහුදේ වෙනිසියුලාවේ උතුරු කෙළවර) යොමු කිරීමක් ලෙස ගනී. ඒ කාලයේ දී, දූපත් හය නෙදර්ලන්ත ඇන්ටිලස් ලෙස හැඳින්වෙන පරිපාලන ආයතනයක කොටසක් විය. ගිවිසුම මගින් ආවේස් දූපත සහ සබා දූපත අතර සමාන දුර හෝ මධ්ය රේඛාවක්[26] සමුද්රීය සීමාවක් ලෙස හඳුනා ගනී.[27]
2004 නොවැම්බර් 5 වන දින සබා හි තත්ව ජනමත විචාරණයක් පවත්වන ලද අතර,[28] ජනගහනයෙන් 86.05% ක් නෙදර්ලන්තය සමඟ සමීප සබඳතා සඳහා ඡන්දය දුන්හ. මෙය නිසි ලෙස සාක්ෂාත් කරගනු ලැබුවේ 2010 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නෙදර්ලන්ත ඇන්ටිලස් විසුරුවා හැර සබා නෙදර්ලන්තයේ විශේෂ මහ නගර සභාවක් බවට පත් වූ විටය.[2][29][30]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ↑ "Evidence for Archaic Seasonal Occupation on Saba, Northern Lesser Antilles around 3300 BP" (PDF).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "Saba Government- History of Saba". 25 January 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 12 July 2019.
- ↑ Johnson, Will (2014-12-18). "Driving out the Dutch". The Saba Islander. The Saba Herald. සම්ප්රවේශය 2019-03-11.
Sir Henry Morgan, famous pirate, and Governor of Jamaica. His two uncles, Edward (also his father-in-law) and Thomas, captured St. Eustatius and Saba in 1665 and drove out the Dutch. …
- ↑ "The Chronological History of Saba". The Saba Islander (ඉංග්රීසි බසින්). 2021-02-06. සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- ↑ Christiaens, Tom (2021-08-24). "Approved by the Bible. The Slave Trade of the Dutch West India Company". the low countries. සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- ↑ "General info". Statia and Saba Chamber of Commerce & Industry. 2014-03-08 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2020-08-25.
- ↑ Gelt Dekker, Jacob (30 January 2018). "Hiram Beakes of Saba". StMaartenNews. සම්ප්රවේශය 2019-07-25.
- 1 2 3 4 United States Congressional Serial Set (ඉංග්රීසි බසින්). U.S. Government Printing Office. 1895.
- 1 2 3 Fontaine, Henri La (1997-09-24). Pasicrisie Internationale 1794-1900: Histoire Documentaire Des Arbitrages Internationaux (ඉංග්රීසි බසින්). Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-90-411-0454-0.
- 1 2 Vázquez, Honorato (1892). Memoria historico-jurídica sobre los límites ecuatoriano-peruanos (ස්පාඤ්ඤ බසින්). Imprenta del Clero.
- ↑ "Reports of International Arbitral Awards — Codification Division Publications". legal.un.org (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- ↑ Barandiarán, Daniel de (1989). El laudo español de 1865 sobre la Isla de Aves (ස්පාඤ්ඤ බසින්). Universidad Católica del Táchira.
- 1 2 3 Seijas, Rafael Fernando (1884). El derecho internacional hispano-americano (público y privado) (ස්පාඤ්ඤ බසින්). "El Monitor.
- ↑ "Spanish work". www.inyourpocket.com (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- ↑ "Saba: Discovering its History, Nature, & Culture | LAC Geo". lacgeo.com. සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- ↑ "Sewing on Saba retreat". halfmoon ATELIER (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- ↑ "Preserving Tradition on the Island of Women and Lace". Brigham Young University. 2015-09-21. 2016-01-08 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2017-06-12.
- ↑ "A first-time guide to Saba". Lonely Planet. සම්ප්රවේශය 2025-01-23.
- ↑ "THE ROAD WHICH COULD NOT BE BUILT". The Saba Islander (ඉංග්රීසි බසින්). 2016-01-12. සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- 1 2 Prescott, Victor; Schofield, Clive (2005-01-01). The Maritime Political Boundaries of the World: 2nd edition (ඉංග්රීසි බසින්). BRILL. ISBN 978-90-474-0620-4.
- ↑ Dromgoole, Sarah (2006). The Protection of the Underwater Cultural Heritage: National Perspectives in the Light of the UNESCO Convention 2001 (ඉංග්රීසි බසින්). Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-90-04-15273-1.
- ↑ Paúl, Isidro Morales (1983). La delimitación de áreas marinas y sub-marinas al norte de Venezuela (ස්පාඤ්ඤ බසින්). Academia de Ciencias Políticas y Sociales.
- ↑ Wells, Jeffrey V.; Wells, Allison Childs; Dean, Robert (2017-06-15). Birds of Aruba, Bonaire, and Curacao: A Site and Field Guide (ඉංග්රීසි බසින්). Cornell University Press. ISBN 978-1-5017-1286-9.
- ↑ Días, Alberto J. Rodríguez (1995). Cuentanos de nuestras fronteras: fronteras de Venezuela (ස්පාඤ්ඤ බසින්). SUELOPETROL. ISBN 978-980-07-2927-4.
- 1 2 Charney, Jonathan I.; Colson, David A.; Alexander, Lewis M.; Smith, Robert W. (1993). International Maritime Boundaries (ඉංග්රීසි බසින්). Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-90-04-14461-3.
- ↑ Lagoni, Rainer; Vignes, Daniel (2006-06-01). Maritime Delimitation (ඉංග්රීසි බසින්). BRILL. ISBN 978-90-474-1834-4.
- ↑ Bölükbasi, Deniz (2012-12-06). Turkey and Greece: The Aegean Disputes (ඉංග්රීසි බසින්). Routledge. ISBN 978-1-135-32852-8.
- ↑ Saba Tourist Bureau. "Referendum on the Constitutional Future of Saba 2004". 2006-12-30 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2007-02-02.
- ↑ Justitie, Ministerie van (2010-10-01). "Besluit van 23 september 2010 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van de artikelen I en II van de Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen". Artikel IV, tweede lid, Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen (ලන්දේසි බසින්). සම්ප්රවේශය 2025-05-15.
- ↑ "nrc.nl - International - Netherlands Antilles to cease to exist as a country". web.archive.org. 2009-10-02. සම්ප්රවේශය 2025-05-15.