Jump to content

ලයිම් රෝගය

විකිපීඩියා වෙතින්
ලයිම් රෝගය
වෙනත් නම්ලයිම් බොරෙලියෝසිස්
වැඩිහිටි මුවන් කිනිතුල්ලන් (ලයිම් රෝගයේ බොහෝ අවස්ථාවන්ට හේතුව වැඩිහිටි කිනිතුල්ලන් නොව ශිශුක අවධියේ සිටින කිනිතුල්ලන්ය)
විශේෂතාවබෝවන රෝග
රෝග ලක්‍ෂණකිනිතුල්ලන් දෂ්ට කළ ස්ථානයේ රතු පැහැයේ ප්‍රදේශය ප්‍රසාරණය වීම, උණ, හිසරදය, තෙහෙට්ටුව[1]
Usual onsetදෂ්ට කිරීමෙන් සතියකට පසු[1]
හේතුබොරේලියා කිනිතුල්ලන් මගින් පැතිරෙයි[2]
රෝග විනිශ්චය ක්‍රමරෝග ලක්ෂණ, කිනිතුල්ලන්ට නිරාවරණය වීම, රුධිර පරීක්ෂණ මත පදනම්ව[3]
වැළක්වීමකිනිතුල්ලන් දෂ්ට කිරීම් වැළැක්වීම (clothing the limbs, DEET), doxycycline[2]
ඖෂධDoxycycline, amoxicillin, azithromycin, ceftriaxone, cefuroxime[4]
සංඛ්‍යාතයවසරකට 365,000 කි[2][5]

ලයිම් රෝගය, ලයිම් බොරෙලියෝසිස් ලෙසද හැඳින්වේ, එය කිනිතුල්ලන් මගින් පැතිරෙන බොරෙලියා බැක්ටීරියාව නිසා ඇති වන බෝවන රෝගයකි.[2] ආසාදනය සාමාන්‍යයෙන් මුලින්ම සමේ රතු ප්‍රදේශයක් (කුෂ්ඨයක්) ලෙස පෙන්නුම් කරයි. එරිතිමා මිග්‍රාන්ස් ලෙස හඳුන්වන රතු ප්‍රදේශය සතියකට පමණ පසු කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කළ ස්ථානයේ විශාල වේ.[1] කුෂ්ඨය සාමාන්‍යයෙන් කැසීම හෝ වේදනාකාරී නොවේ.[1] ආසාදිත පුද්ගලයින්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 70-80% කට පමණ කුෂ්ඨ ඇති වේ.[1] අනෙකුත් මුල් ලක්ෂණ අතර උණ, හිසරදය, වෙහෙස සහ ඉදිමුණු ග්‍රන්ථි ඇතුළත් විය හැකිය.[6] එය සාමාන්‍යයෙන් මෙම අදියරේදී සුව වේ.[6] ප්‍රතිකාර නොකළහොත්, සමහර පුද්ගලයින්ට පසුව මුහුණේ එක් පැත්තක් හෝ දෙකම චලනය කිරීමේ හැකියාව නැතිවීම, සන්ධි වේදනාව, බෙල්ලේ තද ගතිය සමඟ දරුණු හිසරදය හෝ හෘද ස්පන්දනය වැනි දේ ඇති විය හැක.[1] මාස හෝ අවුරුදු ගණනාවකට පසු, සන්ධි වේදනාව සහ ඉදිමීම නැවත නැවතත් සිදුවිය හැක.[1][6] සමහර විට, පුද්ගලයින්ට අත් සහ පාදවල වේදනාවක් හෝ හිරි වැටීමක් ඇති වේ.[1] සුදුසු ප්‍රතිකාර ලබා දුන්නද, පුද්ගලයින්ගෙන් 10% සිට 20% දක්වා අවම වශයෙන් මාස හයක්වත් සන්ධි වේදනාව, මතක ගැටළු සහ තෙහෙට්ටුව ඇති වේ.[1][7]

ලයිම් රෝගය මිනිසුන්ට සම්ප්‍රේෂණය වන්නේ ඉක්සෝඩ්ස් කුලයට අයත් ආසාදිත කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කිරීමෙනි.[8] එක්සත් ජනපදයේ, සැලකිලිමත් වන කිනිතුල්ලන් සාමාන්‍යයෙන් Ixodes scapularis වර්ගයට අයත් වන අතර, බැක්ටීරියාව පැතිරීමට අවම වශයෙන් පැය 36 ක්වත් පෙර දෂ්ට කළ යුතුය.[9][10] යුරෝපයේ, Ixodes ricinus වර්ගයේ කිනිතුල්ලන් බැක්ටීරියාව වඩාත් ඉක්මනින් පැතිරවිය හැක.[10][11] උතුරු ඇමරිකාවේ, බොරෙලියා බර්ග්ඩෝර්ෆෙරි සහ බොරෙලියා මයෝනි යන බැක්ටීරියා ලයිම් රෝගය ඇති කරයි.[2][12] යුරෝපයේ සහ ආසියාවේ, Borrelia afzelii සහ Borrelia garinii ද රෝගයට හේතු වේ.[2] මෙම රෝගය මිනිසුන් අතර, වෙනත් සතුන් මගින් හෝ ආහාර හරහා සම්ප්‍රේෂණය වන බවක් නොපෙනේ.[9] රෝග විනිශ්චය පදනම් වන්නේ රෝග ලක්ෂණ, කිනිතුල්ලන්ට නිරාවරණය වීමේ ඉතිහාසය සහ රුධිරයේ නිශ්චිත ප්‍රතිදේහ සඳහා පරීක්ෂා කිරීම මත ය.[3][13] රෝගයේ මුල් අවධියේදී රුධිර පරීක්ෂණ බොහෝ විට ඍණාත්මක වේ.[2] තනි කිනිතුල්ලන් පරීක්ෂා කිරීම සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රයෝජනවත් නොවේ.[14]

වැළැක්වීමේ ක්‍රියාමාර්ග අතරට කිනිතුල්ලන් දෂ්ට කිරීම් වැළැක්වීම සඳහා ගන්නා උත්සාහයන් ඇතුළත් වේ, උදාහරණයක් ලෙස අත් සහ පාද ආවරණය වන පරිදි ඇඳුම් ඇඳීම සහ DEET මත පදනම් වූ කෘමි විකර්ෂක භාවිතා කිරීම.[2] කිනිතුල්ලන් සංඛ්‍යාව අඩු කිරීම සඳහා පළිබෝධනාශක භාවිතා කිරීම ද ඵලදායී විය හැකිය.[2] කිනිතුල්ලන් කරකැවිල්ල භාවිතයෙන් ඉවත් කළ හැකිය.[15] ඉවත් කරන ලද කිනිතුල්ල රුධිරයෙන් පිරී තිබුනේ නම්, ආසාදනය වර්ධනය වීම වැළැක්වීම සඳහා ඩොක්සිසයික්ලයින් එක් මාත්‍රාවක් භාවිතා කළ හැකි නමුත්, ආසාදනය වර්ධනය වීම දුර්ලභ බැවින් සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ නොකරයි.[2] ආසාදනයක් වර්ධනය වුවහොත්, ඩොක්සිසයික්ලයින්, ඇමොක්සිසිලින්, ඇසිට්‍රොමයිසින්, සෙෆ්ට්‍රියාක්සෝන් සහ සෙෆුරොක්සයිම් ඇතුළු ප්‍රතිජීවක ගණනාවක් ඵලදායී වේ.[4] සම්මත ප්‍රතිකාර සාමාන්‍යයෙන් සති දෙකක් හෝ තුනක් පවතී.[2] සමහර අයට ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් පසු උණ සහ මාංශ පේශි සහ සන්ධි වේදනාව ඇති වන අතර එය දින එකක් හෝ දෙකක් පැවතිය හැකිය.[2] අඛණ්ඩ රෝග ලක්ෂණ වර්ධනය වන අය තුළ, දිගුකාලීන ප්‍රතිජීවක චිකිත්සාව ප්‍රයෝජනවත් බව සොයාගෙන නොමැත.[2][16]

උතුරු අර්ධගෝලයේ කිනිතුල්ලන් මගින් පැතිරෙන වඩාත් සුලභ රෝගය ලයිම් රෝගයයි.[17] එය එක්සත් ජනපදයේ වසරකට පුද්ගලයින් 300,000 ක් සහ යුරෝපයේ වසරකට පුද්ගලයින් 65,000 ක් බලපාන බවට ගණන් බලා ඇත.[2][5] ආසාදන බහුලව දක්නට ලැබෙන්නේ වසන්ත හා ගිම්හානයේ මුල් භාගයේදීය.[2] ලයිම් රෝගය ප්‍රථම වරට වෙනම තත්වයක් ලෙස හඳුනාගනු ලැබුවේ 1975 දී කනෙක්ටිකට් හි ඕල්ඩ් ලයිම් හිදී ය.[18] එය මුලින් වරදවා වටහාගෙන තිබුණේ බාල වයස්කාර රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස් ලෙසයි.[18] සම්බන්ධ බැක්ටීරියාව මුලින්ම විස්තර කළේ 1981 දී විලී බර්ග්ඩෝෆර් විසිනි.[19] ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් පසු ඇතිවන නිදන්ගත රෝග ලක්ෂණ හොඳින් විස්තර කර ඇති අතර ඒවා "ප්‍රතිකාරයෙන් පසු ලයිම් රෝග සින්ඩ්‍රෝමය" (PTLDS) ලෙස හැඳින්වේ.[16] PTLDS නිදන්ගත ලයිම් රෝගයට වඩා වෙනස් ය; විද්‍යාත්මක ප්‍රජාව විසින් තවදුරටත් සහාය නොදක්වන සහ විවිධ කණ්ඩායම් විසින් විවිධ ආකාරවලින් භාවිතා කරන යෙදුමකි.[16][20] සමහර සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන් කියා සිටින්නේ PTLDS නොනවතින ආසාදනයක් නිසා ඇති වන බවයි, නමුත් සම්මත ප්‍රතිකාරයෙන් පසුව නොනවතින ආසාදනයක් ඇති බවට කිසිදු සාක්ෂියක් සොයාගත නොහැකි බැවින් මෙය සත්‍ය යැයි විශ්වාස නොකෙරේ.[21] ලයිම් රෝගය සඳහා එන්නතක් 1998 සහ 2002 අතර කාලය තුළ එක්සත් ජනපදයේ අලෙවි කරන ලද නමුත් දුර්වල අලෙවිය හේතුවෙන් වෙළඳපොළෙන් ඉවත් කරන ලදී.[2][22][23] නව එන්නත් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා පර්යේෂණ සිදුවෙමින් පවතී.[2]

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ^ a b c d e f g h i "Signs and Symptoms of Lyme Disease". cdc.gov. 11 January 2013. 16 January 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2 March 2015. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.cdc.gov/lyme/signs_symptoms/index.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Shapiro ED (May 2014). "Clinical practice. Lyme disease" (PDF). The New England Journal of Medicine. 370 (18): 1724–1731. doi:10.1056/NEJMcp1314325. PMC 4487875. PMID 24785207. 21 August 2016 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 5 July 2016. සංරක්ෂණය කළ පිටපත 19 ඔක්තෝබර් 2016 at the Wayback Machine
  3. ^ a b "Lyme Disease Diagnosis and Testing". cdc.gov. 10 January 2013. 2 March 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 March 2015. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/index.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  4. ^ a b "5. Infection: 2.3. Lyme disease". British National Formulary (BNF) (82 ed.). London: BMJ Group and the Pharmaceutical Press. September 2021 – March 2022. pp. 620–621. ISBN 978-0-85711-413-6.{{cite book}}: CS1 maint: date format (link)
  5. ^ a b Berger, Stephen (2014). Lyme disease: Global Status 2014 Edition. GIDEON Informatics Inc. p. 7. ISBN 9781498803434. 8 සැප්තැම්බර් 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  6. ^ a b c Barlow, Gavin; Irving, William L.; Moss, Peter J. (2020). "20. Infectious disease". In Feather, Adam; Randall, David; Waterhouse, Mona (eds.). Kumar and Clark's Clinical Medicine (ඉංග්‍රීසි බසින්) (10th ed.). Elsevier. p. 549. ISBN 978-0-7020-7870-5. 15 January 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 14 January 2023.
  7. ^ Aucott JN (June 2015). "Posttreatment Lyme disease syndrome". Infectious Disease Clinics of North America. 29 (2): 309–323. doi:10.1016/j.idc.2015.02.012. PMID 25999226.
  8. ^ Johnson RC (1996). "Borrelia". In Baron S, et al. (eds.). Baron's Medical Microbiology (4th ed.). Univ of Texas Medical Branch. ISBN 978-0-9631172-1-2. PMID 21413339. 7 පෙබරවාරි 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  9. ^ a b "Lyme disease transmission". cdc.gov. 11 January 2013. 3 March 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 March 2015. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.cdc.gov/Lyme/transmission/index.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  10. ^ a b Steere, AC; Strle, F; Wormser, GP; Hu, LT; Branda, JA; Hovius, JW; Li, X; Mead, PS (15 December 2016). "Lyme borreliosis". Nature Reviews. Disease Primers. 2: 16090. doi:10.1038/nrdp.2016.90. PMC 5539539. PMID 27976670.
  11. ^ "Lyme borreliosis" (PDF). ECDC. 29 September 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 29 September 2018. සංරක්ෂිත පිටපත, https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/media/en/healthtopics/emerging_and_vector-borne_diseases/tick_borne_diseases/public_health_measures/Documents/HCP_factsheet_LB_highres.pdf, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  12. ^ Pritt BS, Mead PS, Johnson DK, Neitzel DF, Respicio-Kingry LB, Davis JP, Schiffman E, Sloan LM, Schriefer ME, Replogle AJ, Paskewitz SM, Ray JA, Bjork J, Steward CR, Deedon A, Lee X, Kingry LC, Miller TK, Feist MA, Theel ES, Patel R, Irish CL, Petersen JM (May 2016). "Identification of a novel pathogenic Borrelia species causing Lyme borreliosis with unusually high spirochaetaemia: a descriptive study". The Lancet. Infectious Diseases. 16 (5): 556–564. doi:10.1016/S1473-3099(15)00464-8. PMC 4975683. PMID 26856777.
  13. ^ "Two-step Laboratory Testing Process". cdc.gov. 15 November 2011. 12 March 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 March 2015. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/labtest/twostep/index.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  14. ^ "Testing of Ticks". cdc.gov. 4 June 2013. 19 February 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 March 2015. Although some commercial groups offer testing, in general this is not recommended සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/LabTest/Testing/index.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  15. ^ "Tick Removal". cdc.gov. 23 June 2014. 10 March 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 March 2015. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.cdc.gov/lyme/removal/index.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  16. ^ a b c "Post-Treatment Lyme Disease Syndrome". cdc.gov. 1 December 2017. 27 February 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 June 2018. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.cdc.gov/lyme/postLDS/index.html, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 September 2025 
  17. ^ Regional Disease Vector Ecology Profile: Central Europe. DIANE Publishing. අප්‍රේල් 2001. p. 136. ISBN 9781428911437. 8 සැප්තැම්බර් 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  18. ^ a b Williams, Carolyn (2007). Infectious disease epidemiology : theory and practice (2nd ed.). Sudbury, Mass.: Jones and Bartlett Publishers. p. 447. ISBN 9780763728793. 8 සැප්තැම්බර් 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  19. ^ "Willy Burgdorfer – obituary". Daily Telegraph. 1 December 2014. 1 December 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 1 December 2014. සංරක්ෂණය කළ පිටපත 1 දෙසැම්බර් 2014 at the Wayback Machine
  20. ^ Baker, PJ (November 2010). "Chronic Lyme disease: in defense of the scientific enterprise". FASEB Journal. 24 (11): 4175–7. doi:10.1096/fj.10-167247. PMID 20631327. 28 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 21 July 2020. සංරක්ෂණය කළ පිටපත 28 අගෝස්තු 2021 at the Wayback Machine
  21. ^ Lantos PM (June 2015). "Chronic Lyme disease". Infectious Disease Clinics of North America. 29 (2): 325–40. doi:10.1016/j.idc.2015.02.006. PMC 4477530. PMID 25999227.
  22. ^ "When a vaccine is safe". Nature. 439 (7076): 509. February 2006. Bibcode:2006Natur.439Q.509.. doi:10.1038/439509a. PMID 16452935.
  23. ^ Aronowitz, Robert A (June 2016). "The Rise and Fall of the Lyme Disease Vaccines: A Cautionary Tale for Risk Interventions in American Medicine and Public Health". The Milbank Quarterly. 90 (2): 250–277. doi:10.1111/j.1468-0009.2012.00663.x. ISSN 0887-378X. PMC 3460208. PMID 22709388.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=ලයිම්_රෝගය&oldid=764901" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි