රක්ත විස්ථාපනය
භෞතික විද්යාවෙහි, රක්ත විස්ථාපනයක් යනු, විද්යුත්චුම්භක විකිරණයන්ගේ ( ආලෝකය වැනි) තරංග ආයාමයෙහි වැඩිවීමක් හෝ, සමතුල්ය ලෙසින්, සංඛ්යාතයෙහි අඩුවීමකි. විරුද්ධකාරී වෙනස්වීම, තරංග ආයාමයෙහි අඩුවීමක් හෝ සංඛ්යාතයෙහි සහ ශක්තියෙහි වැඩිවීමක් හැඳින්වෙන්නේ, නීල විස්ථාපනයක් ලෙසිනි.
රක්ත විස්ථාපනයෙහි ආකාර තුනක් තාරකා විද්යාවෙහි සහ විශ්ව න්යාය විද්යාවෙහි සිදුවෙයි: විකිරණ ප්රභවයන්ගේ සාපේක්ෂ චලනය නිසා සිදුවන ඩොප්ලර් රක්ත විස්ථාපනය, ගුරුත්වාකර්ෂණ විභවයන්ගෙන් විකිරණ මිදීමෙහිදී සිදුවන ගුරුත්වාකර්ෂණ රක්ත විස්ථාපනය සහ, විශ්වය ප්රසාරණය වීම නිසාවෙන් සිදුවන විශ්ව න්යාය විද්යාත්මක රක්ත විස්ථාපනය යන ලෙසින් වෙති. තාරකා විද්යාවෙහිදී, රක්ත විස්ථාපනයෙහි අගය බොහෝවිට දැක්වෙන්නේ, තරංග ආයාමයෙහි භාගික වෙනස්වීමට අනුරූපවන්නාවූ z අක්ෂරය මගින් (රක්ත විස්ථාපනය සඳහා ධන අගයක් සහ, නීල විස්ථාපනය සඳහා සෘණ අගයක්) සහ, තරංග ආයාම අනුපාතයට අනුරූප 1 + z (රක්ත විස්ථාපනය සඳහා 1 ට වැඩි අගයක් සහ නීල විස්ථාපනය සඳහා 1 ට අඩු අගයක් ගන්නා) මගින් වෙයි. විශ්වයෙහි විශාල පරිමාණයෙහි ආකෘතිය පිළිබඳ අධ්යයනය සඳහා වැදගත් මෙවලමක් ලෙසින් ස්වයංක්රීය තාරකා විද්යාත්මක රක්ත විස්ථාපන සමික්ෂණ භාවිතා වෙති. රක්ත විස්ථාපනය සහ නීල විස්ථාපනය, පෝටෝන ශක්තියට සහ, ප්ලෑන්ක් නියමය ඔස්සේ, අනුරූප කෘෂ්ණ වස්තු උෂ්ණත්වයකට ආශ්රිත කල හැක.
ප්රබල රක්ත විස්ථාපනයන්ට නිදසුන් වශයෙන් ගැමා කිරණයක් එක්ස් කිරණයක් ලෙසින් ප්රත්යක්ෂ වීම හෝ, මුලදී දෘශ්ය ආලෝකය පසුව රේඩියෝ තරංග ලෙසින් ප්රත්යක්ෂ වීම හෝ දැක්විය හැකිය. බිග් බැං වෙතින් මුලදී නිකුත්වී ඇති 3000 කෙල්වින් (K) විකිරණය, පසුව 3 K අන්තරීක්ෂ ක්ෂුද්රතරංග පසුබිම පමණ තෙක් පහලට රක්ත විස්ථාපනය වී ඇත. තාරකා විද්යාත්මක වස්තූන්ගේ වර්ණාවලීක්ෂ නිරීක්ෂණයන් තුලදී දුර්බෝධ රක්ත විස්ථාපන දක්නට ලැබෙන අතර, ඩොප්ලර් රේඩාර් සහ රේඩාර් තුවක්කු වැනි භෞමික තාක්ෂණයන් තුලදීද භාවිතා වෙති.
ආලෝකයෙහි වේගයෙන් ගමන්ගන්නා ගුරුත්වාකර්ෂණ තරංගයන්ද, මෙවන් රක්ත විස්ථාපන සංසිද්ධියන්ට පාත්ර වෙති.[1]
සංකල්පය
[සංස්කරණය]
දුරේක්ෂයක් සහ වර්ණාවලීමානයක් භාවිතයෙන්, තරු ආලෝකයෙහි තීව්රතාවය සංඛ්යාතය හා සමගින් වෙනස්වීම මැනිය හැකිය. මෙයින් ලබාගන්නා වර්ණාවලීය සහ, තාරකාවන් තුල තිබෙන බවට උපකල්පිත හයිඩ්රජන් වැනි උණුසුම් වායුන් සම්බන්ධයෙන් පෘථිවියෙහි පරීක්ෂණාගාරයක් තුලදී ලබාගත් වර්ණාවලීයක් සංසන්දනය කල හැක.
ආශ්රිත
[සංස්කරණය]- ^ ඩිං, කියැංහැං (අගෝස්තු 2021). "ඩිටැක්ටබිලිටි ඔෆ් ප්රයිමෝර්ඩියල් බ්ලැක් හෝල් බයිනරීස් ඇට් හයි රෙඩ්ෂිෆ්ට්". ෆිසිකල් රිවිව් ඩී. 104 (4) 043527. id. 043527. arXiv:2011.13643. Bibcode:2021PhRvD.104d3527D. doi:10.1103/PhysRevD.104.043527.
- ^ "හබල් සෙන්සස් ෆයින්ඩ්ස් ගැලැක්සීස් ඇට් රෙඩ්ෂිෆ්ට්ස් 9 ටු 12". ESA/හබල් ප්රෙස් රිලීස්. https://esahubble.org/news/heic1219/.