Jump to content

රක්තහීනතාවය

විකිපීඩියා වෙතින්
රක්තහීනතාව
වෙනත් නම්නීරක්තිය
යකඩ-ඌනතා නීරක්තිය සහිත පුද්ගලයකුගේ රුධිර අඳුනක්. මෙහි රුධිර සෛල කුඩා සහ ලා පැහැ වේ.
උච්චාරණය
විශේෂඥතාවරක්තවේදය
රෝග ලක්ෂණවිඩාපත්භාවය, දුර්වලභාවය, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව, ක්ලාන්ත ස්වභාවය[1]
හේතූන්රුධිර වහනය, රතු රුධිර සෛල නිෂ්පාදනය අඩුවීම, රතු රුධිර සෛල විනාශ වීම වැඩිවීම[1]
රෝග විනිශ්චය ක්‍රමයරුධිර හිමොග්ලොබීන් මැනීම[1]
සංඛ්‍යාතය2.36 බිලියන / 33% (2015)[2]

රක්තහීනතාවය හෙවත් නීරක්තිය යනු රුධිරයේ ඇති රතු රුධිර සෛල (RBC) හෝ හිමොග්ලොබින් ප්‍රමාණය අඩුවීම,[3][4] හෝ රුධිරයට ඔක්සිජන් රැගෙන යාමේ හැකියාව අඩුවීමයි.[5] රක්තහීනතාවය සෙමින් ඇති වන විට, කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් නොපෙන්වීම හෝ වෙහෙස දැනීම, දුර්වලතාවය, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව සහ ව්‍යායාම කිරීමේ දුර්වලභාවය වැනි අපැහැදිලි රෝග ලක්ෂණ තිබිය හැකිය.[6][1] රක්තහීනතාවය ඉක්මණින් ඇති වූ විට, රෝග ලක්ෂණ අතර ව්‍යාකූලත්වය, සිහිය නැතිවීම, පිපාසය වැඩි වීම සහ ක්ලාන්ත ස්වභාවය ඇතුළත් විය හැකිය.[1] පුද්ගලයෙකු සැලකිය යුතු ලෙස සුදුමැලි වීමට නම් රක්තහීනතාවය සැලකිය යුතු මට්ටමක පැවතිය යුතුය.[1] මෙයට සාධක හේතුව අනුව අමතර රෝග ලක්ෂණ ඇති විය හැක.[1]

රුධිරය අහිමි වීම, රතු රුධිර සෛල නිෂ්පාදනය අඩුවීම සහ රතු රුධිර සෛල බිඳවැටීම වැඩි වීම නිසා රක්තහීනතාවය ඇති විය හැක.[1] රුධිරය අහිමි වීමට හේතු අතර තුවාල සහ ආමාශ ආන්ත්‍රික රුධිර වහනය ඇතුළත් වේ.[1] නිෂ්පාදනය අඩුවීමට හේතු අතර යකඩ ඌනතාවය, විටමින් B12 ඌනතාවය, තැලසීමියාව සහ ඇටමිදුළුවල පිළිකා තත්ත්ව ආදී තත්ත්ව ගණනාවක් ඇතුළත් වේ.[1] වැඩිවන බිඳවැටීමට හේතු අතර දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවය, මැලේරියාව වැනි ආසාදන සහ ඇතැම් ස්වයං ප්‍රතිශක්තිකරණ රෝග වැනි ජානමය තත්වයන් ඇතුළත් වේ.[1] රතු රුධිර සෛල ප්‍රමාණය සහ එක් එක් සෛලයේ ඇති හිමොග්ලොබින් ප්‍රමාණය අනුවද රක්තහීනතාවය වර්ගීකරණය කළ හැක.[1] සෛල කුඩා නම්, එය ක්ෂුද්‍ර සෛලික රක්තහීනතාවය ලෙස හැඳින්වේ; ඒවා විශාල නම්, එය මහාසෛලික රක්තහීනතාවය ලෙස හැඳින්වේ; ඒවා සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ නම්, එය සාමාන්‍යසෛලික රක්තහීනතාවය ලෙස හැඳින්වේ.[1] පිරිමින්ගේ රක්තහීනතාවය හඳුනා ගැනීම පදනම් වන්නේ හිමොග්ලොබින් 130 ත් 140 ග්රෑම්/ලීටර් අතර ප්‍රමාණයක් තිබීම මත ය.  (13 සිට 14 දක්වා g/dL); කාන්තාවන් තුළ එය 120 සිට 130 ග්රෑම්/ලීටර් වඩා අඩුය.  (12 සිට 13 දක්වා g/dL).[1][7] ඉන්පසු හේතුව තීරණය කිරීම සඳහා වැඩිදුර පරීක්ෂණ අවශ්‍ය වේ.[1][8]

ගර්භනී කාන්තාවන් වැනි ඇතැම් පුද්ගල කණ්ඩායම්වල රක්තහීනතාව, වැළැක්වීම සඳහා යකඩ පෙති භාවිතා වේ.[1][9] නිශ්චිත හේතුව තීරණය නොකර ආහාර අතිරේකයක් ලෙස නිර්දේශ නොකරයි.[1] රුධිර පාරවිලයන භාවිතය සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයෙකුගේ සංඥා සහ රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් වේ.[1] රෝග ලක්ෂණ නොමැති අයට, හිමොග්ලොබින් මට්ටම 60 සිට 80 ග්රෑම්/ලීටර් දක්වා අඩු නම් මිස ඒවා නිර්දේශ නොකරයි (6 සිට 8 දක්වා g/dL).[1][10] මෙම නිර්දේශ උග්‍ර රුධිර වහනයක් ඇති සමහර පුද්ගලයින්ට ද අදාළ විය හැකිය.[1] දරුණු රක්තහීනතාවය ඇති අයට පමණක් රක්තාණුජනන-උත්තේජක ඖෂධ නිර්දේශ කෙරේ.[10]

රක්තහීනතාවය යනු ගෝලීය ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකට පමණ බලපාන වඩාත් සුලභ රුධිර ආබාධයයි.[1][2] යකඩ ඌනතාවය නිසා ඇතිවන රක්තහීනතාවය බිලියන 1 කට ආසන්න පිරිසකට බලපායි.[11] 2013 දී, යකඩ ඌනතාවය හේතුවෙන් රක්තහීනතාවය හේතුවෙන් මරණ 183,000 ක් පමණ සිදුවිය (1990 දී මරණ 213,000 සිට අඩු විය).[12] එය පිරිමින්ට වඩා කාන්තාවන් තුළ බහුලව දක්නට ලැබේ,[11] ගර්භණී සමයේදී සහ ළමුන් සහ වැඩිහිටියන් තුළ සුලබ ය.[1] රක්තහීනතාවය වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා වන වියදම් වැඩි කරන අතර වැඩ කිරීමේ හැකියාව අඩුවීම හරහා පුද්ගලයෙකුගේ ඵලදායිතාව අඩු කරයි.[7] මෙම නම සැකිල්ල:Lang-grc anaimia වෙතින් ව්‍යුත්පන්න වී ඇත. "ලේ නොමැතිකම" යන අර්ථය ඇති, ἀν- an-, "නොවන" සහ αἷμα හයිමා, "ලේ" යන අර්ථය ගෙන දෙයි.[13]

ආශ්‍රේයයන්

[සංස්කරණය]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Janz TG, Johnson RL, Rubenstein SD (November 2013). "Anemia in the emergency department: evaluation and treatment". Emergency Medicine Practice. 15 (11): 1–15, quiz 15–16. PMID 24716235. 2016-10-18 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2016-10-18 at the Wayback Machine
  2. 1 2 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282. {{cite journal}}: |last= has generic name (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  3. ↑ "What Is Anemia? – NHLBI, NIH". www.nhlbi.nih.gov. 2016-01-20 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2016-01-31. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/anemia, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 2026-05-23
  4. ↑ Stedman's medical Dictionary (28th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. 2006. p. Anemia. ISBN 978-0-7817-3390-8.
  5. ↑ Rodak, Bernadette F. (2007). Hematology : clinical principles and applications (3rd ed.). Philadelphia: Saunders. p. 220. ISBN 978-1-4160-3006-5. 2016-04-25 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  6. ↑ Murphy, Michael F.; Pasi, K. John; Roy, Noemi (2020). "16. Haematology". In Feather, Adam; Randall, David; Waterhouse, Mona (eds.). Kumar and Clark's Clinical Medicine (ඉංග්‍රීසි බසින්) (10th ed.). Elsevier. p. 327. ISBN 978-0-7020-7870-5. 2024-02-10 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2024-01-29.
  7. 1 2 Smith RE (March 2010). "The clinical and economic burden of anemia". The American Journal of Managed Care. 16 Suppl Issues: S59–66. PMID 20297873.
  8. ↑ Rhodes, Carl E.; Varacallo, Matthew (2019-03-04). "Physiology, Oxygen Transport". PMID 30855920. 2021-08-27 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2019-05-04. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help) සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2021-08-27 at the Wayback Machine
  9. ↑ Bhutta ZA, Das JK, Rizvi A, Gaffey MF, Walker N, Horton S, Webb P, Lartey A, Black RE (August 2013). "Evidence-based interventions for improvement of maternal and child nutrition: what can be done and at what cost?". Lancet. 382 (9890): 452–477. doi:10.1016/S0140-6736(13)60996-4. PMID 23746776.
  10. 1 2 Qaseem A, Humphrey LL, Fitterman N, Starkey M, Shekelle P (December 2013). "Treatment of anemia in patients with heart disease: a clinical practice guideline from the American College of Physicians". Annals of Internal Medicine. 159 (11): 770–779. doi:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-00009. PMID 24297193.
  11. 1 2 Vos T, et al. (December 2012). "Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010". Lancet. 380 (9859): 2163–2196. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMC 6350784. PMID 23245607. 2019-01-12 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2018-04-20. සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2019-01-12 at the Wayback Machine
  12. ↑ GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators (January 2015). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–171. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442. {{cite journal}}: |last= has generic name (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  13. ↑ "anaemia". Dictionary.com. 14 July 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 July 2014. සංරක්ෂිත පිටපත, http://dictionary.reference.com/browse/anaemia, ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 23 May 2026


වර්ගීකරණය
බාහිර සම්පත්
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=රක්තහීනතාවය&oldid=791522" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි