මාර්ටිනික් හි භූගෝලය
ඇන්ටිලස් දූපත් සමූහයේ කොටසක් වන මාටිනික්, දකුණු ඇමරිකාවේ වෙරළට ඊසාන දෙසින් කිලෝමීටර 450 ක් (සැතපුම් 280) පමණ සහ ඩොමිනිකන් ජනරජයට ගිනිකොන දෙසින් කිලෝමීටර 700 ක් (සැතපුම් 435) පමණ කැරිබියන් මුහුදේ පිහිටා ඇත. එය ශාන්ත ලුසියාට උතුරින්, බාබඩෝස් හි වයඹ දෙසින් සහ ඩොමිනිකාට දකුණින් පිහිටා ඇත. මාටිනික්හි මුළු භූමි ප්රමාණය කිලෝමීටර 1,128 (වර්ග සැතපුම් 436) වන අතර, එයින් කිලෝමීටර 40 (වර්ග සැතපුම් 15) ජලය සහ ඉතිරි කොටස ගොඩබිම වේ.[1] ට්රිනිඩෑඩ් සහ ග්වාඩලූප් වලින් පසු ලෙස්සර් ඇන්ටිලස් හි 3 වන විශාලතම දූපත මාටිනික් වේ. එය දිගින් කිලෝමීටර 70 (සැතපුම් 43) ක් සහ පළලින් කිලෝමීටර 30 (සැතපුම් 19) ක් වේ. උසම ස්ථානය වන්නේ මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,397 (අඩි 4,583) ක් උසින් පිහිටි පෙලී කන්දේ ගිනි කන්දයි. විශේෂයෙන් නැගෙනහිර වෙරළට ඔබ්බෙන් කුඩා දූපත් රාශියක් ඇත.
අත්ලාන්තික් සාගරය හෝ මාටිනික්හි "සුළං දෙසට" වෙරළ තීරය නැව් මගින් ගමන් කිරීම දුෂ්කර ය. වෙරළබඩ කඳු බෑවුම්, නොගැඹුරු කොරල් පර සහ කේස් සහ තද සුළං වල එකතුවක් නිසා මෙම ප්රදේශය මුහුදු ගමනාගමනය සඳහා කුප්රකට අනතුරුදායක වේ. කැරවෙල් අර්ධද්වීපය උතුරු අත්ලාන්තික් සහ දකුණු අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරය පැහැදිලිව වෙන් කරයි.
කැරිබියන්, නැතහොත් මාටිනික්හි "ලිවර්ඩ්" වෙරළ තීරය මුහුදු ගමනාගමනයට බෙහෙවින් හිතකර වේ. දිවයින විසින් දැඩි අත්ලාන්තික් වෙළඳ සුළං වලින් ආරක්ෂා වීමට අමතරව, මුහුදු පතුල වෙරළෙන් බෑවුම් සහිතව බැස යයි. මෙය බොහෝ විභව උපද්රව ගැඹුරු ජලයට යටින් පවතින බව සහතික කරන අතර කොරල් වර්ධනය වළක්වයි.
දිවයිනේ උතුර විශේෂයෙන් කඳුකරය. එහි පිටොන් (ගිනි කඳු) සහ මෝර්න්ස් (කඳු) කාණ්ඩ හතරක් ඇත: ඩොමිනිකා නාලිකාව ආධිපත්යය දරන අන්ත උතුරේ පිටොන් කොනිල්; ක්රියාකාරී ගිනි කන්දක් වන මොන්ට් පෙලී; මෝර්න් ජේකොබ්; සහ වැසි වනාන්තරවලින් වැසී ඇති සහ මීටර් 1,196 (අඩි 3,924) ක උසකින් යුත් වඳ වී ගිය ගිනි කඳු පහක සමූහයක් වන පිටොන්ස් ඩු කාර්බට්. මොන්ට් පෙලීහි ගිනිකඳු අළු උතුරේ අළු සහ කළු වැලි සහිත වෙරළ තීරයන් නිර්මාණය කර ඇත (විශේෂයෙන් ඇන්සේ සෙරොන් සහ ඇන්සේ ඩෙස් ගැලට්ස් අතර), දකුණේ ලෙස් සේලයින් වල සුදු වැලි වලට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ.
දකුණ වඩාත් පහසුවෙන් ගමන් කළ හැකි වුවද, එය තවමත් ආකර්ෂණීය භූගෝලීය ලක්ෂණ වලින් සමන්විත වේ. ගමන් කිරීමට පහසු වන අතර, මෙම කලාපය පුරා ඇති බොහෝ වෙරළ තීරයන් සහ ආහාර පහසුකම් නිසා, දකුණට සංචාරක ව්යාපාරයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් ලැබේ. පොයින්ට් ඩි බෝට් සිට ඩයමන්ට් (රෝචේ ඩි ඩයමන්ට් වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇති), ශාන්ත ලූස්, ශාන්ත ඈන් දෙපාර්තමේන්තුව සහ ලෙස් සේලයින් දක්වා වෙරළ තීරයන් ජනප්රියයි.
කලාප
[සංස්කරණය]
ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති මෙම දූපතේ භූමි ප්රදේශය කඳුකරය. පැරණිතම ප්රදේශ දිවයිනේ දකුණු කෙළවරේ සහ නැගෙනහිරින් ලා කැරවෙල් අර්ධද්වීපය දෙසට ගිනිකඳු කලාපවලට අනුරූප වේ. උතුරට චලනයන් සහ ගිනිකඳු පිපිරීම් අනුපිළිවෙලකට අනුව පසුගිය වසර මිලියන 20 තුළ දිවයින වර්ධනය විය.
ගිනිකඳු ක්රියාකාරිත්වයට හේතුව මෙහි පිහිටා ඇති උප-විච්ඡේදන දෝෂයයි, එහිදී දකුණු ඇමරිකානු තහඩුව කැරිබියානු තහඩුවට යටින් ලිස්සා යයි.[2] මාටිනික්හි ගිනිකඳු ක්රියාකාරකම් මධ්යස්ථාන අටක් ඇත. පැරණිතම පාෂාණ වන්නේ වසර මිලියන 24 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන ඇන්ඩෙසිටික් ලාවා වන අතර එය යකඩ සහ මැග්නීසියම් අඩංගු තොලෙයිටික් මැග්මා සමඟ මිශ්ර වේ. දිවයිනේ වඩාත්ම නාටකාකාර ලක්ෂණය වන පෙලී කන්ද වසර 400,000 කට පමණ පෙර නිර්මාණය විය.[3] 1792, 1851 දී සහ දෙවරක් 1902 දී පුපුරා ගියේය.[4] 1902 මැයි 8 වන දින සිදු වූ පිපිරීම, ශාන්ත-පියරේ විනාශ කර මිනිත්තු 2 කින් පුද්ගලයින් 28,000 ක් මිය ගියේය; 1902 අගෝස්තු 30 වන දින සිදු වූ පිපිරීම, 1,100 කට ආසන්න පිරිසක් මිය ගියේය, බොහෝ දුරට ලෙ මෝර්න්-රූජ් සහ අජූපා-බුයිලන් හි.[5][6]
නැගෙනහිර වෙරළ, සුළඟේ හෝ දූපත් වල වෙරළ, කැරිබියානු "කැබෙස්ටර්" ලෙස හැඳින්වේ. මාටිනික්හි මෙම යෙදුම වඩාත් නිශ්චිතව ලා කැරවෙල් ප්රදේශය නම් කරයි. අත්ලාන්තික් සාගරයෙන් මායිම් වූ මෙම සුළං මුහුණත් වෙරළ තීරය, වෙළඳ සුළං සහ මුහුදු පතුලට සෘජුවම නිරාවරණය වේ. සාන්ත-මාරි හි ග්රෑන්ඩ් ගඟේ උතුරු කොටස මූලික වශයෙන් කඳු බෑවුම් වලින් වටවී ඇති අතර, නැංගුරම් පොළවල් ඉතා ස්වල්පයක් ඇත; සමුද්රීය සංචාලනයට ප්රවේශය කුඩා සාම්ප්රදායික මාටිනික් බෝට්ටු සමඟ වෙරළබඩ මසුන් ඇල්ලීමට සීමා වේ.
වෘක්ෂලතා සහ සත්ත්ව විශේෂ
[සංස්කරණය]
දිවයිනේ උතුරු කෙළවර බොහෝ වර්ෂාපතනය අල්ලා ගන්නා අතර උණ බම්බු, මහෝගනී, රෝස්වුඩ් සහ බටහිර ඉන්දියානු පළඟැටියන් වැනි විශේෂ දක්නට ලැබෙන දැඩි වනාන්තර වලින් වැසී ඇත. දකුණ වියළි වන අතර පතොක්, කොපයිබා බෝල්සම්, ලොග්වුඩ් සහ ෂිටිම් ඇතුළු සැවානා වැනි පඳුරු වලින් ආධිපත්යය දරයි.
ඇනෝල් කටුස්සන් සහ ෆර්-ඩි-ලාන්ස් සර්පයන් දිවයිනට ආවේණික වේ. සර්ප ගහනය පාලනය කිරීම සඳහා 1800 ගණන්වල හඳුන්වා දුන් මැංගුස් (උර්වා ඕරොපන්ක්ටාටා), විශේෂයෙන් කරදරකාරී හඳුන්වා දුන් විශේෂයක් බවට පත්ව ඇත[7] මන්ද ඔවුන් කුරුළු බිත්තර දඩයම් කර මාටිනික් ට්රෙම්බ්ලර්, සුදු පියයුරු ට්රෙම්බ්ලර් සහ සුදු පියයුරු ත්රාෂර් ඇතුළු දේශීය පක්ෂීන් ගණනාවක් විනාශ කර හෝ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක් කර ඇත.[8] වවුලන් විශේෂ අතර ජැමෙයිකානු පළතුරු වවුලා, ඇන්ටිලියන් පලතුරු කන වවුලා, කුඩා කහ උරහිස් වවුලා, ඩේවිගේ නිරුවත් පිටුපස වවුලා, මහා බුල්ඩෝග් වවුලා, ෂ්වාට්ස්ගේ මයෝටිස් සහ මෙක්සිකානු නිදහස් වවුලා ඇතුළත් වේ.
වෙරළබඩ
[සංස්කරණය]මාර්ටිනික්හි බොහෝ වෙරළ තීරයන් ඇත:[9] දිවයිනේ දකුණේ ඇති වෙරළ තීරයන් සුදු වැලි ඇති අතර, උතුරේ ඒවා මෙන් නොව ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති අතර එම නිසා කළු හෝ අළු වැලි ඇත.
බොහෝ වෙරළ තීරයන් වල්, සේවා නොමැතිව සහ නිරීක්ෂණ නොමැතිව, නමුත් සමහරක් සංවිධානාත්මක වන අතර ජල ක්රීඩා සහ සමුද්ර ක්රියාකාරකම් සඳහා ඉඩ සලසයි.
ජල විද්යාව
[සංස්කරණය]දිවයිනේ භූගෝලීය සහ රූප විද්යාත්මක ලක්ෂණ නිසා, එහි කෙටි සහ ධාරානිපාත ගංගා ඇත. කිලෝමීටර 30 ක් දිග ලෙසාර්ඩ්, දිවයිනේ දිගම වේ.
ප්රධාන නාගරික ප්රදේශ
[සංස්කරණය]දෙපාර්තමේන්තුවේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි කොමියුනියන් 11 ක් ආවරණය කරන ලේ රොබට් වඩාත් ජනාකීර්ණ නාගරික ඒකකය වේ. විශාලතම නාගරික ඒකක තුන වන්නේ:[10]
| නාගරික ඒකකය | ජනගහනය (2019) |
|---|---|
| ලෙ රොබට් | 130,179 |
| ෆෝර්ට්-ඩි-ෆ්රාන්ස් | 116,462 |
| ලෙ ලැමෙන්ටින් | 40,095 |
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ↑ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය; "britannica1" නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ↑ Atlas of the World (10th ed.). National Geographic. 2007. p. 6. ISBN 978-0-471-74117-6.
- ↑ (web) Explore Volcanoes: Mount Pelée, Martinique, Maple Creative, c. 2010, http://www.explorevolcanoes.com/Martinique-caribbean-volcano.html, ප්රතිෂ්ඨාපනය 8 April 2013
- ↑ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය; "EW" නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ↑ Scarth, Alwyn (2002). La catastrophe : the eruption of Mount Pelee, the worst volcanic eruption of the twentieth century. Oxford: Oxford University.
- ↑ "Notes". Nature (ඉංග්රීසි බසින්). 66 (1701): 134–138. 1 June 1902. Bibcode:1902Natur..66..134.. doi:10.1038/066134a0. ISSN 1476-4687. 20 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 20 August 2021.
- ↑ Global Invasive Species Database:Martinique, http://www.issg.org/database/species/search.asp?st=sss&sn=&rn=Martinique&ri=18239&hci=-1&ei=-1&fr=1&sts=&lang=EN, ප්රතිෂ්ඨාපනය 23 December 2014
- ↑ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය; "LP" නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ↑ Morneau, Claude (6 August 2015). Martinique – Les Saline et la route des plages du Sud (ප්රංශ බසින්). Ulysse. ISBN 978-2-7658-2598-2. 18 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 August 2021.
- ↑ "Statistiques locales: France par unité urbaine, population municipale 2019". INSEE. 29 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 12 July 2022.