Jump to content

නව කැලිඩෝනියාව

සබැඳි සංස්කරණය කරන්න
විකිපීඩියා වෙතින්
නව කැලිඩෝනියාව
Nouvelle-Calédonie  (ප්‍රංශ)
Sui generis collectivity
Flag of නව කැලිඩෝනියාව
ධජය
Official logo of නව කැලිඩෝනියාව
සංකේතය
ආදර්ශ පාඨය: 
"Terre de parole, terre de partage"
කථාවේ දේශය, බෙදාගැනීමේ දේශය
නිල ගීය: "La Marseillaise"

"Soyons unis, devenons frères"[nb 1]
අපි එක් වෙමු, සහෝදරයන් වෙමු
නව කැලිඩෝනියාවේ පිහිටීම
ස්වෛරී රාජ්‍යය ප්‍රංශය
ප්‍රංශය විසින් ඈඳා ගන්නා ලදී1853 සැප්තැම්බර් 24
විදේශ භූමිය1946
නූමියා ගිවිසුම1998 මැයි 5
අගනුවර
සහ largest city
නූමියා
22°16′S 166°28′E / 22.267°S 166.467°E / -22.267; 166.467
නිල භාෂාප්‍රංශ
Recognised regional languages
ජන අන්වර්ථ නම්
  • නව කැලිඩෝනියානු
  • ප්‍රංශ
රජයවිමධ්‍යගත පාර්ලිමේන්තු යැපෙන භූමිය
එම්මානුවෙල් මැක්‍රොන්
• මහ කොමසාරිස්
ජැක්ස් බිලන්ට්
• රජයේ ජනාධිපතිවරයා
ඇල්සයිඩ් පොන්ගා
• කොංග්‍රසයේ සභාපති
වේල්මා ෆලෙයෝ
ව්‍යවස්ථාදායකයකොංග්‍රසය
ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුව
• සෙනෙට් සභාව
සෙනෙට් සභිකයින් 348 න් 2 ක්
• ජාතික සභාව
ආසන 577 න් 2 ක්
භූමි ප්‍රදේශය
• මුළු
18,575[1] km2 (7,172 sq mi)
• Land
18,275 km2 (7,056 sq mi)
• ජලය (%)
1.6
ඉහළම උන්නතාංශය
(මොන්ට් පැනි)
1,628 m (5,341 ft)
ජනගහනය
• 2019 සංගණනය
271,407[2] (184 වෙනි)
• ඝනත්වය
14.5/km2 (37.6/sq mi) (200 වෙනි)
GDP (nominal)2019 estimate
• Total
ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 9.48[3]
• Per capita
ඇමරිකානු ඩොලර් 34,939[3]
මුදල්CFP ෆ්‍රෑන්ක් (₣) (XPF)
වේලා කලාපයUTC+11:00
රිය පැදවීමේ පැත්තදකුණ
ඇමතුම් කේතය+687
ISO 3166 කේතය
අන්තර්ජාල TLD.nc

නව කැලිඩෝනියාව (අසන්නi/ˌkælᵻˈdoʊniə/ KAL-ih-DOH-nee-ə; ප්‍රංශ: Nouvelle-Calédonie [nuvɛl kaledɔni] ⓘ)[nb 2], යනු නිරිතදිග පැසිෆික් සාගරයේ, වනුවාටු සිට නිරිත දෙසින් කිලෝමීටර 220 (සැතපුම් 140) සහ ඕස්ට්‍රේලියාවට නැගෙනහිරින් කිලෝමීටර 1,210 (සැතපුම් 750) දුරින් පිහිටි දූපත් සමූහයකි.[5] මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශයේ සිට කිලෝමීටර 16,100 (සැතපුම් 10,000) දුරින් පිහිටා ඇති එය, ප්‍රංශ ජනරජයේ සුයි ජෙනරිස් සාමූහිකයක් සාදයි, විදේශීය ප්‍රංශයේ අද්විතීය නීතිමය තත්වයක්, ප්‍රංශ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ කැපවූ පරිච්ඡේදයක ඇතුළත් කර ඇති අතර නව කැලිඩෝනියා රාජ්‍යයේ තත්ත්වය සඳහා අඛණ්ඩ ව්‍යාපෘතියක් සමඟ.

මෙලනීසියා උප කලාපයේ කොටසක් වන මෙම දූපත් සමූහයට ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ ප්‍රධාන දූපත, ලෝයල්ටි දූපත්, චෙස්ටර්ෆීල්ඩ් දූපත්, බෙලෙප් දූපත් සමූහය, පයින්ස් දූපත සහ දුරස්ථ දූපත් කිහිපයක් ඇතුළත් වේ.[6] චෙස්ටර්ෆීල්ඩ් දූපත් කොරල් මුහුදේ පිහිටා ඇත. ප්‍රංශ ජනතාව, විශේෂයෙන් ප්‍රදේශවාසීන්, ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ ලෙ කයිලූ ලෙස හඳුන්වන අතර,[nb 3] යන අන්වර්ථ නාමය සමස්ත නව කැලිඩෝනියාව සඳහා ද බහුලව භාවිතා වේ.[7] නිදහස්-ගැති කනක් පක්ෂ නව කැලිඩෝනියාව හැඳින්වීමට (la) Kanaky (pron. [(la) kanaki][nb 4]) යන නම භාවිතා කරයි, එය 1980 ගණන්වල නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජනගහනයෙන් 41% ක් වන ස්වදේශික මෙලනීසියානු කනක් ජනයාගේ ජනවාර්ගික නාමයෙන් නිර්මාණය කරන ලද යෙදුමකි. නිව් කැලිඩෝනියාව යුරෝපීය සංගමය සමඟ විදේශීය රටක් සහ භූමියක් (OCT) ලෙස සම්බන්ධ වේ.[8]

නිව් කැලිඩෝනියාව පළාත් තුනකට බෙදා ඇති කිලෝමීටර 18,575 (වර්ග සැතපුම් 7,172) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වේ. උතුරු සහ දකුණු පළාත් නව කැලිඩෝනියානු ප්‍රධාන භූමියේ පිහිටා ඇති අතර, ලෝයල්ටි දූපත් පළාත යනු ප්‍රධාන භූමියේ නැගෙනහිර වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටි ජනාවාස වූ දූපත් හතරක මාලාවකි (උතුරේ සිට දකුණට: ඕවියා, ලිෆූ, ටිගා සහ මාරේ). නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජනගහනය 271,407 (ඔක්තෝබර් 2019 සංගණනය)[9] විවිධ සම්භවයක් ඇති අතර භූගෝලීය වශයෙන් වෙනස් වේ; උතුරු සහ ලෝයල්ටි දූපත් පළාත්වල, ආදිවාසී කනක් ජනතාව ප්‍රමුඛ වන අතර, ධනවත් දකුණු පළාතේ යුරෝපීය (කැල්ඩොචස් සහ මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශ), කනක් සහ පොලිනීසියානු (බොහෝ විට වොලිසියානු) සම්භවයක් ඇති සැලකිය යුතු ජනගහනයක් මෙන්ම අග්නිදිග ආසියානු, පයිඩ්-නොයර් සහ උතුරු අප්‍රිකානු උරුමයේ කුඩා කණ්ඩායම් ද අඩංගු වේ. නිව් කැලිඩෝනියාවේ අගනුවර නූමියාවයි.[5]

ඉතිහාසය

[සංස්කරණය]

නිව් කැලිඩෝනියාව යනු සිලන්ඩියා මහාද්වීපයේ කොටසක් වූ අතර එය වසර මිලියන 79 ත් මිලියන 83 ත් අතර කාලයකට පෙර ගොන්ඩ්වානා නම් සුපිරි මහාද්වීපයෙන් වෙන් විය.[10] නිව් කැලිඩෝනියාවේ මානව පැවැත්ම පිළිබඳ මුල්ම සලකුණු පැසිෆික් සාගරයේ විශාල ප්‍රදේශවල ලපිටා සංස්කෘතිය බලගතු වූ කාලය දක්වා දිව යයි, එනම් ක්‍රි.පූ. 1600–500 හෝ ක්‍රි.පූ. 1300–200.[11] ලපිටා ඉතා දක්ෂ නාවිකයින් සහ ගොවීන් විය.[12] පළමු ජනාවාස වෙරළ තීරය වටා සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර ක්‍රි.පූ. 1100 සහ ක්‍රි.ව. 200 අතර කාලය දක්වා දිව යයි.[11]

1880 දී පමණ කනාක් රණශූරයන් දෙදෙනෙක් ලිංගේන්ද්‍ර වට්ටක්කා සහ හෙල්ල සමඟ පෙනී සිටිති

බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂක ජේම්ස් කුක් 1774 සැප්තැම්බර් 4 වන දින ඔහුගේ දෙවන මුහුදු ගමනේදී නිව් කැලිඩෝනියාව දුටු පළමු යුරෝපීයයන්ගෙන් කෙනෙකි.[13] දිවයිනේ ඊසාන දෙසින් ඔහුට ස්කොට්ලන්තය මතක් කර දුන් නිසා ඔහු එය "නිව් කැලිඩෝනියාව" ලෙස නම් කළේය.[13] ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ හි බටහිර වෙරළ තීරය 1788 දී කොම්ටේ ඩි ලැපරවුස් විසින් ළඟා කරන ලදී, ඔහු අතුරුදහන් වීමට ටික කලකට පෙර, සහ ලෝයල්ටි දූපත් ප්‍රථම වරට 1793 සහ 1796 අතර කාලය තුළ මාරේ, ලිෆූ, ටිගා සහ ඕවියා ඉංග්‍රීසි තල්මසුන් දඩයම්කරු විලියම් රේවන් විසින් සිතියම්ගත කරන ලදී.[14] රේවන් 1793 නොවැම්බර් මාසයේදී එවකට බ්‍රිටේනියා ලෙස හැඳින්වූ දූපතට හමු වූ අතර අද මාරේ (ලෝයල්ටි ඊස්.) ලෙස හැඳින්වේ.[15] 1796 සිට 1840 දක්වා, දූපත් සමූහය සමඟ වරින් වර සම්බන්ධතා කිහිපයක් පමණක් වාර්තා විය. 1793 සහ 1887 අතර කාලය තුළ ඇමරිකානු තල්මසුන් 50 ක් පමණ කලාපයේ (ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ, ලෝයල්ටි ඊස්., වල්පෝල් සහ හන්ටර්) සිටි බවට වාර්තාවක් ඉතිරි කළහ.[15][16] සඳුන් දැව කෙරෙහි ඔවුන්ගේ උනන්දුව නිසා 1840 න් පසු සංචාරක නැව් සමඟ සම්බන්ධතා නිතර නිතර සිදු විය.[11]

සඳුන් වෙළඳාම පහත වැටීමත් සමඟ, එය නව ව්‍යාපාර ව්‍යවසායක් වන "blackbirding" මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය විය. එය නිව් කැලිඩෝනියාව, ලෝයල්ටි දූපත්, නිව් හෙබ්‍රයිඩ්ස්, නිව් ගිනියාව සහ සොලමන් දූපත් වලින් මෙලනීසියානු හෝ බටහිර පැසිෆික් දූපත් වැසියන් වහල්භාවයට, ෆීජි සහ ක්වීන්ස්ලන්තයේ උක් වතුවල විවිධ උපක්‍රම සහ රැවටීම් ක්‍රම මගින් ගිවිසුම්ගත හෝ බලහත්කාර ශ්‍රමයට ගෙන යාම සඳහා වූ සුහද වචනයකි.[17] ප්‍රංශ සහ ඕස්ට්‍රේලියානු වෙළඳුන් විසින් කළු කුරුළු දඩයම සිදු කරන ලදී, නමුත් නිව් කැලිඩෝනියාවේ නඩුවේදී, විසිවන සියවසේ මුල් දශකවල වෙළඳාමට වතු කෘෂිකර්මාන්තයේ බලහත්කාර ශ්‍රමය සඳහා ලෝයල්ටි දූපත් වලින් ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ වෙත ළමයින් පැහැර ගැනීම ඇතුළත් විය. කළු කුරුළු දඩයම පිළිබඳ නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රාථමික අත්දැකීම වතු කෘෂිකර්මාන්තය, පතල් මෙන්ම වැරදිකරුවන් සඳහා ආරක්ෂකයින් සහ සමහර පොදු වැඩ සඳහා නිව් හෙබ්‍රයිඩීස් (දැන් වනුවාටු) සිට ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ දක්වා වෙළඳාමක් වටා භ්‍රමණය විය. වෙළඳාමේ මුල් වසරවලදී, මෙලනීසියානු දූපත් වැසියන් නැව්වලට ඇද ගැනීමට බලහත්කාරය භාවිතා කරන ලදී. පසුකාලීන වසරවලදී ගිවිසුම් පද්ධති සංවර්ධනය කරන ලදී; කෙසේ වෙතත්, නිව් හෙබ්‍රයිඩීස් සහ නිව් කැලිඩෝනියාවේ මෙලනීසියානු ජනපද අතර සිදු වූ ප්‍රංශ වහල් වෙළඳාම සම්බන්ධයෙන්, ඉතා සුළු රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. මෙය ඕස්ට්‍රේලියාවේ සමකාලීන වර්ධනයන්ගෙන් බැහැරවීමක් නියෝජනය කළේය, මන්ද වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල කළු කුරුළු පාලනයේ අපයෝජන සහ 'බඳවා ගැනීමේ' උපාය මාර්ග අවම කිරීම සඳහා වැඩි කරන ලද රෙගුලාසි සකස් කරන ලද බැවිනි.[තහවුරු කර නොමැත]

ලන්ඩන් මිෂනාරි සංගමයේ සහ මාරිස්ට් සහෝදරයන්ගේ පළමු මිෂනාරිවරු 1840 ගණන්වල පැමිණියහ.[18] 1849 දී, ඇමරිකානු නෞකාවක් වන කටර් හි කාර්ය මණ්ඩලය පූමා වංශය විසින් මරා දමා අනුභව කරන ලදී.[19] නිව් කැලිඩෝනියාව පුරා මිනිස් මිනීමැරුම් ව්‍යාප්ත විය.[20]

ප්‍රංශ යටත් විජිතකරණය

[සංස්කරණය]

1853 සැප්තැම්බර් 24 වන දින, III වන නැපෝලියන් අධිරාජ්‍යයාගේ නියෝග යටතේ, අද්මිරාල් ෆෙබ්වියර් ඩෙස්පොයින්ට්ස් නිව් කැලිඩෝනියාව විධිමත් ලෙස අත්පත් කර ගත්තේය. කපිතාන් ලුවී-මාරි-ෆ්‍රැන්කොයිස් ටාර්ඩි ඩි මොන්ට්‍රැවල් 1854 ජුනි 25 වන දින පෝර්ට්-ඩි-ප්‍රංශය (නූමියාව) ආරම්භ කළේය.[13] ඊළඟ වසරවලදී බටහිර වෙරළ තීරයේ නිදහස් පදිංචිකරුවන් දුසිම් කිහිපයක් පදිංචි විය.[13] 1864 දී නිව් කැලිඩෝනියාව දණ්ඩනීය ජනපදයක් බවට පත් වූ අතර, 1860 ගණන්වල සිට 1897 දී ප්‍රවාහන කටයුතු අවසන් වන තෙක් ප්‍රංශය අපරාධකරුවන් සහ දේශපාලන සිරකරුවන් 22,000 ක් පමණ නිව් කැලිඩෝනියාවට යවන ලදී. 1888 සඳහා වූ බුලටින් ඩි ලා සොසිටේ ජෙනරල් ඩෙස් බන්ධනාගාරවලින් පෙනී යන්නේ 1888 මැයි 1 වන දින වන විට වරදකරුවන් 2,329 ක් ඇතුළුව වරදකරුවන් 10,428 ක් දිවයිනේ සිටි බවයි. එය ප්‍රංශ විදේශ සිරකඳවුරුවල රඳවා සිටින විශාලතම වරදකරුවන් සංඛ්‍යාවයි.[nb 5] වරදකරුවන් අතර හෙන්රි ද රොචෙෆෝර්ට් සහ ලුයිස් මයිකල් ඇතුළු 1871 අසාර්ථක පැරිස් කොමියුනයෙන් පසු අත්අඩංගුවට ගත් බොහෝ කොමියුනිස්ට්වරු ඇතුළත් වූහ.[22] 1873 සහ 1876 අතර, දේශපාලන සිරකරුවන් 4,200 ක් නිව් කැලිඩෝනියාවට "පහර දෙන ලදී".[13] ඔවුන්ගෙන් 40 දෙනෙකු පමණක් යටත් විජිතයේ පදිංචි විය; ඉතිරි අය 1879 සහ 1880 දී සමාව ලැබීමෙන් පසු ප්‍රංශයට ආපසු පැමිණියහ.[13]

දකුණු මුහුදේ රොමැන්ස් හි ප්‍රධාන රජු වන ජැක් සහ ඔහුගේ රැජින, ක්ලෙමන්ට් ලින්ඩ්ලි රැග්, චැටෝ සහ වින්ඩස්, 1906

1864 දී, ඩයහොට් ගං ඉවුරෙන් නිකල් සොයා ගන්නා ලදී[22]; 1876 දී සොසිටේ ලෙ නිකල් පිහිටුවීමත් සමඟ, පතල් කැණීම ඉතා උනන්දුවෙන් ආරම්භ විය.[23] පතල් වැඩ කිරීම සඳහා ප්‍රංශ ජාතිකයන් අසල්වැසි දූපත් වලින් සහ නිව් හෙබ්‍රයිඩීස් වලින් සහ පසුව ජපානයෙන්, ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ ප්‍රංශ ඉන්දුචිනාවෙන් කම්කරුවන් ආනයනය කළහ.[22] ප්‍රංශ රජය යුරෝපීය සංක්‍රමණය දිරිමත් කිරීමට ද උත්සාහ කළ නමුත් එතරම් සාර්ථක නොවීය.[22]

ආදිවාසී කනක් ජනයා ප්‍රංශ ආර්ථිකයෙන් සහ පතල් කැණීම් කටයුතුවලින් බැහැර කරන ලද අතර අවසානයේ වෙන් කිරීම්වලට සීමා කරන ලදී.[22] මෙය 1878 දී ප්‍රචණ්ඩකාරී ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති කළේය. ලා ෆෝවාහි උසස් ප්‍රධානී අටයි (fr) මධ්‍යම ගෝත්‍ර රාශියක් එක්සත් කිරීමට සමත් වූ අතර ප්‍රංශ ජාතිකයන් 200 ක් සහ කනක්වරුන් 1,000 ක් ඝාතනය කළ ගරිල්ලා යුද්ධයක් දියත් කළේය.[23] 1917 දී දෙවන නැගිටීමක් (fr) ඇති වූ අතර, මොරිස් ලීන්හාර්ඩ් වැනි රෙපරමාදු මිෂනාරිවරුන් මෙම යුද්ධයේ සිදුවීම්වලට සාක්ෂිකරුවන් ලෙස කටයුතු කළහ. නව කැලිඩෝනියාවේ කනක් පිළිබඳ ජනවාර්ගික කෘති ගණනාවක් ලීන්හාර්ඩ් විසින් රචනා කරන ලදී. ටියාමූහි නොයෙල් 1917 කැරැල්ලට නායකත්වය දුන් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අනාථ දරුවන් ගණනාවක් බිහි වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු රෙපරමාදු මිෂනාරි ඇල්ෆොන්ස් රූවෙල්ගේ රැකවරණයට භාර ගන්නා ලදී. මෙම දරුවා, වෙන්සෙස්ලස් ති, ජීන්-මාරි ටිජිබෝගේ[24] (1936–1989) පියා බවට පත්වනු ඇත.[තහවුරු කර නොමැත]

යුරෝපීයයන් වසූරිය සහ සරම්ප වැනි නව රෝග ගෙන ආ අතර එමඟින් බොහෝ ස්වදේශිකයන් මිය ගියහ.[19] කනාක් ජනගහනය 1878 දී 60,000 ක් පමණ වූ අතර 1921 දී 27,100 දක්වා අඩු වූ අතර ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව 1930 ගණන් වන තෙක් නැවත වැඩි නොවීය.[23]

දෙවන ලෝක යුද්ධය

[සංස්කරණය]

1940 ජුනි මාසයේදී, ප්‍රංශයේ වැටීමෙන් පසු, නිව් කැලිඩෝනියාවේ මහා මණ්ඩලය විචි රජය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට සහ ජර්මනියට එරෙහි මිත්‍ර හමුදා උත්සාහයට දිගටම සහාය දැක්වීමට ඡන්දය දුන්නේය. කෙසේ වෙතත්, යටත් විජිත ආණ්ඩුකාර ජෝර්ජස්-මාර්ක් පෙලීසියර් විචි රජයේ ව්‍යවස්ථාමය නීතිය ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර එය වීදි විරෝධතා සහ ඝාතන උත්සාහයක් ඇති කළේය. මේ කාලය වන විට කැල්ඩොචෙස් චාල්ස් ඩි ගෝල් සමඟ සම්බන්ධ වී සිටි අතර ඔහු නිදහස් ප්‍රංශ කමිටුවක් පිහිටුවීමට ඔවුන් දිරිමත් කළ අතර හෙන්රි සෝටෝට් ආණ්ඩුකාරයා ලෙස පත් කළේය. පෙලීසියර්ගේ ඉල්ලීම පරිදි විචි රජය ඩුමොන්ට් ඩි'උර්විල් නම් යුද නෞකාවක් පිටත් කර හැරිය නමුත් ඉක්මනින්ම ඔහු අදක්ෂයෙකු ලෙස සැලකූ අතර වැඩබලන ආණ්ඩුකාරවරයෙකු පත් කළේය. මේ කාලය වන විට ඕස්ට්‍රේලියානු රජය මැදිහත් වීමට එකඟ වී සෝටෝට් ආණ්ඩුකාරයා ලෙස පත් කිරීම අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා HMAS ඇඩිලේඩ් යවා තිබුණි. ඩුමොන්ට් ඩි'උර්විල් සහ ඇඩිලේඩ් අතර ගැටුමක් ඇති වූ අතර, පෙලීසියර් සහ අනෙකුත් විචි හිතවාදී නිලධාරීන් අවසානයේ ප්‍රංශ ඉන්දුචීනයට පිටුවහල් කරන ලදී.[25]

1941 දී, එම ප්‍රදේශයෙන් පැමිණි පිරිමින් 300 ක් පමණ විදේශ සේවය සඳහා ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූහ. අප්‍රේල් මාසයේදී, ප්‍රංශ පොලිනීසියාවෙන් ('ටහිටියානුවන්') මිනිසුන් 300 ක් සහ නිව් හෙබ්‍රයිඩ්ස් හි ප්‍රංශ දිස්ත්‍රික්කවලින් අතලොස්සක් ඔවුන් සමඟ එක් වූහ: ඔවුන් එක්ව බැටයිලන් ඩු පැසිෆික් පිහිටුවා ගත්හ. කැලිඩෝනියානුවන් සමාගම් දෙකක් පිහිටුවා ගත් අතර, අනෙක් දෙක පොලිනීසියානුවන් විසින් පිහිටුවා ගත්හ. 1941 මැයි මාසයේදී, ඔවුන් ඕස්ට්‍රේලියාවට යාත්‍රා කර අප්‍රිකාවට යන ගමන සඳහා ආර්එම්එස් ක්වීන් එලිසබෙත් නෞකාවට ගොඩ වූහ. ඔවුන් අගෝස්තු මාසයේදී කස්ටිනා හි අනෙකුත් නිදහස් ප්‍රංශ (එෆ්එෆ්) බලඇණි සමඟ එක් වූ අතර, පසුව 1 වන එෆ්එෆ් බළකාය (1re BFL) සමඟ බටහිර කාන්තාරයට ගියහ. එහිදී ඔවුන් 1942 දී බිර් හකීම් සටනින් පසු කඩාවැදීමට සහභාගී වූ බලඇණි හතරෙන් එකකි. ඔවුන්ගේ පාඩු පැසිෆික් කලාපයෙන් පහසුවෙන් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ නොහැකි වූ අතර එම නිසා ඔවුන් ලා කොලොනියල් නැංගුරම, BIM හි නැංගුරම පැළඳ සිටි තවත් බලඇණියක ප්‍රංශ ජාතිකයන් සමඟ ඒකාබද්ධ වී Bataillon de l'infanterie de marine et du Pacifique පිහිටුවන ලදී. ඒකාබද්ධ බලඇණිය ඉතාලි මෙහෙයුම අතරතුර ප්‍රංශ ගවේෂණ බලකායේ ප්‍රංශ උතුරු අප්‍රිකානු හමුදාවන්ගෙන් අංශ තුනක් සමඟ Gaulliste 1re Division Motorisée d'Infanterie/Division de Marche d'Infanterie හි කොටසක් විය. 1944 දී ඔවුන් ප්‍රොවෙන්ස් වෙත ගොඩ බැස්ස අතර, පසුව ඔවුන් ස්ථානගත කර දේශීය ප්‍රංශ ස්වේච්ඡා සේවකයන් සහ ප්‍රතිරෝධකයින් විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී.[තහවුරු කර නොමැත]

මේ අතර, 1942 මාර්තු මාසයේදී, ඕස්ට්‍රේලියාවේ සහාය ඇතිව,[26] නිව් කැලිඩෝනියාව වැදගත් මිත්‍ර හමුදා කඳවුරක් බවට පත් විය,[23] සහ දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ ප්‍රධාන දකුණු පැසිෆික් නාවික කඳවුර 1942–1943 දී නූමියා වෙත ගෙන යන ලදී.[27] 1942 මැයි මාසයේදී කොරල් මුහුදේ සටනේදී ජපන් නාවික හමුදාව ආපසු හරවා යැවූ නාවික හමුදාව නූමියා හි පිහිටා තිබුණි.[23] නිව් කැලිඩෝනියාවේ ස්ථානගත කර තිබූ ඇමරිකානු හමුදා භටයින් 50,000 ක් පමණ වූ අතර එය එකල මුළු දේශීය ජනගහනයටම ගැලපේ.[13]

ප්‍රංශ විදේශීය භූමිය

[සංස්කරණය]

1946 දී, නිව් කැලිඩෝනියාව විදේශීය භූමියක් බවට පත් විය.[13] 1953 වන විට, ජනවාර්ගිකත්වය නොසලකා සියලුම නිව් කැලිඩෝනියානුවන්ට ප්‍රංශ පුරවැසිභාවය ලබා දෙන ලදී.[28]

1940 ගණන්වල අගභාගයේ සහ 1950 ගණන්වල මුල් භාගයේදී, නිව් කැලිඩෝනියාව ඕස්ට්‍රේලියාව සමඟ එහි ආර්ථික සබඳතා ශක්තිමත් කළේය, විශේෂයෙන් ප්‍රංශය සහ එහි අධිරාජ්‍යය තුළ ඇති වූ කැලඹීම් සහ එහි අධිරාජ්‍යය නිව් කැලිඩෝනියාවේ මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශය සමඟ සාම්ප්‍රදායික ආර්ථික සබඳතා දුර්වල කළ විට; නිව් කැලිඩෝනියාව නිකල් උණු කිරීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය ගල් අඟුරු වෙනුවට ඕස්ට්‍රේලියාවට නිකල් සැපයීය. මෙම කාලය තුළ ඕස්ට්‍රේලියාවට යකඩ ලෝපස් සහ දැව නව කැලිඩෝනියානු අපනයන ද වැඩි විය.[29]

1969-1972 නිකල් උත්පාතයට තුඩු දුන් වසරවලදී යුරෝපීය සහ පොලිනීසියානු ජනගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වූ අතර, ආදිවාසී කනක් මෙලනේසියානුවන් සුළුතරයක් බවට පත්විය, නමුත් ඔවුන් තවමත් විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම විය.[28]

සිදුවීම්

[සංස්කරණය]

1976 සහ 1988 අතර, "සිදුවීම්" ලෙස හඳුන්වන කාල පරිච්ඡේදයක්[30][31] (ප්‍රංශ: Les Événements[32][33]), ප්‍රංශ රජයේ ක්‍රියාමාර්ග සහ කනක් නිදහස් ව්‍යාපාරය අතර ගැටුම් බරපතල ප්‍රචණ්ඩත්වයේ සහ අක්‍රමිකතාවයේ කාල පරිච්ඡේද ඇති විය.[13] 1983 දී, භූමිය සඳහා "විස්තාරණය කරන ලද ස්වයං පාලනයක්" පිළිබඳ ප්‍රඥප්තියකින් වසර පහක සංක්‍රාන්ති කාලයක් සහ 1989 දී ජනමත විචාරණයක් යෝජනා කරන ලදී. 1984 මාර්තු මාසයේදී, කනක් ප්‍රතිරෝධක කණ්ඩායමක් වන ෆ්‍රන්ට් ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ටිස්ට් ගොවිපලවල් අත්පත් කරගත් අතර කනක් සහ සමාජවාදී ජාතික විමුක්ති පෙරමුණ (FLNKS) තාවකාලික රජයක් පිහිටුවන ලදී. 1985 ජනවාරි මාසයේදී, ප්‍රංශ වාමාංශික රජය කනක්වරුන්ට ස්වෛරීභාවය සහ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන්ට නීතිමය ආරක්ෂාව ලබා දුන්නේය. ප්‍රචණ්ඩත්වය උත්සන්න වීමත් සමඟ සැලැස්ම අඩාල විය. රජය හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය; කෙසේ වෙතත්, ප්‍රාදේශීය මැතිවරණ ඉදිරියට ගිය අතර, FLNKS පළාත් හතරෙන් තුනක පාලනය දිනා ගත්තේය. 1986 මාර්තු මාසයේදී ප්‍රංශයේ තේරී පත් වූ මධ්‍යම-දක්ෂිණාංශික රජය සමාජවාදීන් යටතේ ස්ථාපිත කරන ලද විධිවිධාන ඛාදනය කිරීමට පටන් ගත් අතර, බොහෝ දුරට ස්වදේශික ඉඩම් හිමිකම් සලකා බැලීමකින් තොරව ඉඩම් නැවත බෙදා හැරීමට පටන් ගත් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තුනෙන් දෙකකට වඩා යුරෝපීයයන්ට සහ තුනෙන් එකකටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් කනක්වරුන්ට ලැබුණි. 1987 අවසානය වන විට, මාර්ග බාධක, තුවක්කු සටන් සහ දේපළ විනාශ කිරීම, 1988 ප්‍රංශ ජනාධිපතිවරණය ආරම්භ වීමට දින කිහිපයකට පෙර නාටකාකාර ප්‍රාණ ඇපකරුවන් අර්බුදයක් වූ ඕවා ගුහා ප්‍රාණ ඇපකරුවන් අල්ලා ගැනීමෙන් අවසන් විය. ඕවියා හි නිදහස් හිතවාදී සටන්කාමීන් ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවයෙන් යුත් පුද්ගලයින් සිව් දෙනෙකු ඝාතනය කර 27 දෙනෙකු ප්‍රාණ ඇපයට ගත්හ. ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බේරා ගැනීම සඳහා හමුදාව ගුහාවට පහර දුන්නේය. කනක් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් දහනව දෙනෙකු මිය ගිය අතර තවත් තිදෙනෙකු අත්අඩංගුවේ සිටියදී මිය ගිය අතර, ප්‍රහාරය අතරතුර සොල්දාදුවන් දෙදෙනෙකු මිය ගියේය.[34]

නූමියා ගිවිසුම සහ නිදහස් ජනමත විචාරණ

[සංස්කරණය]
එකම කණුවක දෙපැත්තේ කොඩි, නූමියා, 2011 මාර්තු

1988 ජුනි 26 වන දින අත්සන් කරන ලද මැටිග්නොන් ගිවිසුම්, දශකයක ස්ථාවරත්වයක් සහතික කළේය. 1998 මැයි 5 වන දින අත්සන් කරන ලද නූමියා ගිවිසුම, ක්‍රමානුකූලව පළාත් පාලන ආයතන වෙත නිපුණතා මාරු කරන වසර 20 ක සංක්‍රාන්තියක් සඳහා අඩිතාලම දැමීය.[13]

2018 අවසානය වන විට ඡන්දයක් පැවැත්විය යුතු බව නූමියා ගිවිසුම මගින් නියම කරන ලද කාලරාමුව අනුගමනය කරමින්, 2017 නොවැම්බර් 2 වන දින ප්‍රංශ අගමැති එඩ්වඩ් පිලිප්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවති රැස්වීමකදී ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් සඳහා අඩිතාලම දමන ලදී, එය 2018 නොවැම්බර් වන විට පැවැත්වීමට නියමිතය. ඡන්දදායක ලැයිස්තු සුදුසුකම් දිගු ආරවුලකට භාජනය වූ නමුත්, කනාක් සම්භවයක් ඇති ඡන්දදායකයින්ට ස්වයංක්‍රීය සුදුසුකම් ලබා දෙන මැතිවරණ ලැයිස්තුවකින් විස්තර විසඳන ලද නමුත් භූමියේ දිගු කලක් පදිංචිකරුවන් නොවූ අනෙකුත් සම්භවයක් ඇති අය බැහැර කරන ලදී.[35] ජනමත විචාරණය 2018 නොවැම්බර් 4 වන දින පවත්වන ලද අතර,[36] නිදහස ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.[37]

2020 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී තවත් ජනමත විචාරණයක් පවත්වන ලද අතර, ඡන්දදායකයින් නැවත වරක් ප්‍රංශයේ කොටසක් ලෙස රැඳී සිටීමට තෝරා ගත්හ.[38] 2018 ජනමත විචාරණයේදී, ඡන්දදායකයින්ගෙන් 56.7% ක් ප්‍රංශයේ රැඳී සිටීමට තෝරා ගත්හ. 2020 ජනමත විචාරණයේදී, ඡන්දදායකයින්ගෙන් 53.4% ක් ප්‍රංශයේ කොටසක් ලෙස රැඳී සිටීමට තෝරා ගත්හ.[39]

තුන්වන ජනමත විචාරණය 2021 දෙසැම්බර් 12 වන දින පැවැත්විණි.[40] COVID-19 වසංගතය නිසා ඇති වූ බලපෑම හේතුවෙන් ප්‍රමාද වූ ඡන්දයක් සඳහා තර්ක කළ නිදහස් ගැති බලවේග විසින් ජනමත විචාරණය වර්ජනය කරන ලදී; ප්‍රංශ රජය එසේ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ විට, ඔවුන් වර්ජනයක් ඉල්ලා සිටියහ. මෙය ඡන්දදායකයින්ගෙන් 96% ක් ප්‍රංශය සමඟ රැඳී සිටීමට තෝරා ගැනීමට හේතු විය.[41]

2024 මැයි මාසයේදී, භූමියේ යෝජිත මැතිවරණ ප්‍රතිසංස්කරණයක් පිළිබඳ විවාදයක් මධ්‍යයේ කැරලි ඇති විය.[42] 2024 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, එවකට ප්‍රංශ අගමැති මයිකල් බාර්නියර් පනත අවලංගු කළේ, සන්සුන් භාවය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය සඳහන් කරමින් සහ "තවදුරටත් නොසන්සුන්තාව වළක්වා ගැනීම" ප්‍රමුඛතාවයක් බව ජාතික සභාවට පවසමිනි.[43] 2024 දෙසැම්බර් 2 වන දින, කැරලි අවසන් වූ පසු ඇඳිරි නීතිය නිල වශයෙන් ඉවත් කරන ලදී.[44]

2025 ජූලි මාසයේදී, ප්‍රංශ රජය සහ නිව් කැලිඩෝනියාව අතර ගිවිසුමක් ඇති කර ගත් අතර, ප්‍රංශ ජනරජයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ඇතුළත් කළ යුතු තත්ත්වය සහිත "නිව් කැලිඩෝනියා ප්‍රාන්තය" වන නව "එටාට් ඩි නූවෙල්-කැලිඩෝනි" පිහිටුවීමට එකඟ විය. 2031 පළාත් මැතිවරණයෙන් ආරම්භ වන පරිදි අවම වශයෙන් වසර දහයක් නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජීවත් වූ නිව් කැලිඩෝනියාවේ පදිංචිකරුවන්ට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය ලබා දෙනු ඇත. එවැනි ගිවිසුමක් 2025 සිව්වන කාර්තුවේදී ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුව විසින් තහවුරු කළ යුතු අතර, පසුව 2026 දී නිව් කැලිඩෝනියානුවන් විසින් ජනමත විචාරණයක් ලෙස ගිවිසුමට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නියමිතය.[45][46]

දේශපාලනය

[සංස්කරණය]

නිව් කැලිඩෝනියාව යනු ප්‍රංශය ක්‍රමයෙන් යම් යම් බලතල මාරු කර ඇති භූමි ප්‍රදේශයකි.[47] එබැවින් එහි පුරවැසියන්ට ප්‍රංශ ජාතිකත්වයක් ඇති අතර ප්‍රංශ ජනාධිපතිවරයාට ඡන්දය දෙයි. යුරෝපීය පාර්ලිමේන්තුවට පැවැත්වෙන මැතිවරණවලදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය ඔවුන්ට ඇත. එය පාලනය කරනු ලබන්නේ පළාත් සභා තුනක සාමාජිකයින්ගෙන් සමන්විත ව්‍යවස්ථාදායක ආයතනයක් වන 54 දෙනෙකුගෙන් යුත් භෞමික කොංග්‍රසයක් විසිනි.[48] ප්‍රංශ රාජ්‍යය භූමිය තුළ නියෝජනය කරනු ලබන්නේ මහ කොමසාරිස්වරයෙකු විසිනි.[48] ජාතික මට්ටමින්, නිව් කැලිඩෝනියාව ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුවේ නියෝජිතයින් දෙදෙනෙකු සහ සෙනෙට් සභිකයින් දෙදෙනෙකු විසින් නියෝජනය කරනු ලැබේ.[49] 2012 ප්‍රංශ ජනාධිපතිවරණයේදී, නිව් කැලිඩෝනියාවේ ඡන්ද ප්‍රතිශතය 61.19% කි.[50]

වසර 25ක් පුරා, නිව් කැලිඩෝනියාවේ පක්ෂ ක්‍රමය ස්වාධීනත්වයට එරෙහි The Rally–UMP විසින් ආධිපත්‍යය දැරීය.[48] මෙම ආධිපත්‍යය අවසන් වූයේ ඇවනයර් එන්සෙම්බල් නම් නව පක්ෂයක් බිහිවීමත් සමඟය. එය නිදහසට විරුද්ධ වූ නමුත් කනාක් ව්‍යාපාරය සමඟ සංවාදයට වඩාත් විවෘත යැයි සැලකේ.[48] එය කනාක් සහ සමාජවාදී ජාතික විමුක්ති පෙරමුණේ කොටසක් වන අතර එය ස්වාධීනත්වයට පක්ෂපාතී කණ්ඩායම් කිහිපයක සන්ධානයකි.[48] 2025 ජනවාරි මාසයේදී ඇල්සයිඩ් පොන්ගා නව කැලිඩෝනියා රජයේ සභාපති ලෙස දිවුරුම් දුන් අතර, ලුවී මාපෝගේ නායකත්වයෙන් යුත් නිදහස්වාදයට පක්ෂපාතී රජය බිඳවැටීමෙන් පසු නව රජයක් පිහිටුවීය. ඔහුගේ නායකත්වය 2024 නොසන්සුන්තාවයෙන් පසු ස්ථාවරත්වයක් ගෙන ඒම සහ ප්‍රංශ ජනරජය තුළ රට රැඳී සිටීම සඳහා අඛණ්ඩ පැවැත්මක් ලෙස විස්තර කර ඇත.[51]

චාරිත්‍රානුකූල අධිකාරිය

[සංස්කරණය]

කනාක් සමාජයට චාරිත්‍රානුකූල අධිකාරියේ ස්ථර කිහිපයක් ඇත, පවුල් පදනම් කරගත් වංශ 4,000–5,000 සිට භූමිය සෑදෙන චාරිත්‍රානුකූල ප්‍රදේශ අට (aires coutumières) දක්වා. [52] වංශ ප්‍රධානීන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන අතර ගෝත්‍ර 341 ක් සමන්විත වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම ගෝත්‍රික ප්‍රධානියෙකු විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. ගෝත්‍ර තවදුරටත් චාරිත්‍රානුකූල ප්‍රධාන රාජ්‍ය 57කට (චෙෆරි) කාණ්ඩගත කර ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම ප්‍රධාන ප්‍රධානියෙකු විසින් මෙහෙයවනු ලබන අතර චාරිත්‍රානුකූල ප්‍රදේශවල පරිපාලන උප කොට්ඨාශ සාදයි.[52]

දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී නිව් කැලිඩෝනියාවේ නිදහස සහතික කිරීමට උදව් කළ එක්සත් ජනපද සේවා සාමාජිකයින්ට ගෞරව කිරීමේ උත්සවයකදී ජීන් ලෙක්ස්

කනක්වරුන්ගේ විවිධ සාම්ප්‍රදායික කවුන්සිලවල රැස්වීම යනු කනක්වරුන්ගේ විවිධ සාම්ප්‍රදායික කවුන්සිලවල රැස්වීම වන අතර, කනක් අනන්‍යතාවය පිළිබඳ නීති යෝජනා සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ බලය ඇත.[53] චාරිත්‍රානුකූල සෙනෙට් සභාව සෑම සාම්ප්‍රදායික කවුන්සිලයක් විසින්ම පත් කරන ලද සාමාජිකයින් 16 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, චාරිත්‍රානුකූල ප්‍රදේශයකට නියෝජිතයින් දෙදෙනෙකු සිටී.[53] එහි උපදේශක භූමිකාව තුළ, නූමියා ගිවිසුමේ අර්ථ දක්වා ඇති පරිදි "කනක් අනන්‍යතාවය සම්බන්ධයෙන්" නීති යෝජනා සම්බන්ධයෙන් චාරිත්‍රානුකූල සෙනෙට් සභාවෙන් උපදෙස් ලබා ගත යුතුය.[53] අනන්‍යතාවය, සිවිල් චාරිත්‍රානුකූල ප්‍රඥප්තිය සහ ඉඩම් පද්ධතියට බලපාන නීති යෝජනා සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡාමය කාර්යභාරයක් ද එයට ඇත.[53] සෑම වසරකම අගෝස්තු හෝ සැප්තැම්බර් මාසයේදී නව ජනාධිපතිවරයෙකු පත් කරනු ලබන අතර, ජනාධිපති ධුරය චාරිත්‍රානුකූල ක්ෂේත්‍ර අට අතර භ්‍රමණය වේ.[53]

විවාහය, දරුකමට හදා ගැනීම, උරුමය සහ සමහර ඉඩම් ගැටළු වැනි සිවිල් කරුණු සම්බන්ධයෙන් කනක් ජනයාට චාරිත්‍රානුකූල බලධාරීන්ගේ පිහිට පැතීමට සිදුවේ.[52] ප්‍රංශ පරිපාලනය සාමාන්‍යයෙන් චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රමයේ ගනු ලබන තීරණවලට ගරු කරයි.[52] කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ගේ අධිකරණ බලය දණ්ඩන කටයුතුවලදී තියුනු ලෙස සීමා වී ඇත, මන්ද ශාරීරික දඬුවම් භාවිතය ඇතුළුව චාරිත්‍රානුකූල යුක්තිය පසිඳලීමේ පද්ධතියට අදාළ සමහර කරුණු ප්‍රංශයේ මානව හිමිකම් බැඳීම් සමඟ ගැටෙන බව පෙනේ.[52]

හමුදා සහ ජෙන්ඩමැරී

[සංස්කරණය]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ සන්නද්ධ හමුදා (ප්‍රංශ: Forces armées de Nouvelle-Calédonie, or FANC) ප්‍රධාන වශයෙන් කෞමාක්, නන්දායි, ටොන්ටූටා, ප්ලම් සහ නූමියා හි යොදවා ඇති සොල්දාදුවන් 2,000 ක් පමණ ඇතුළත් වේ.[54] භූමි බලකායන් Troupes de marine හි රෙජිමේන්තුවකින් සමන්විත වන අතර, Regiment d'infanterie de marine du Pacifique. සාමාජිකයින් 700 දෙනෙකුගෙන් යුත් රෙජිමේන්තුවෙන් සියයට 80 ක් පමණ මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශයෙන් කෙටි කාලීන (මාස හතරක්) යෙදවූ සොල්දාදුවන්ගෙන් සමන්විත වේ. 2018 වන විට, රෙජිමේන්තුවේ පුද්ගලයින් 30 ක් පමණ දේශීයව බඳවා ගන්නා ලදී.[55]

නාවික හමුදාවන්ට ප්‍රංශ නාවික හමුදාවේ යාත්‍රා කිහිපයක් ඇතුළත් වේ: ෆ්ලෝරියල් පන්තියේ නෞකාවක් වන වෙන්ඩෙමියෙයාර්, මුර සංචාර සහ සහායක නෞකාවක් වන ඩි'එන්ට්‍රෙකාස්ටෝ සහ ෆීලික්ස් එබුවේ පන්තියේ මුර සංචාර යාත්‍රාවල ප්‍රධාන නෞකාව වන ඔගස්ටේ බෙනෙබිග්. භූමියේ මෙහෙයුම් සඳහා සහාය වීම සඳහා එක් EDA-S ගොඩබෑමේ යාත්‍රාවක් (සේබර්) ද යොදවා ඇත.[56][57] ප්‍රංශ නාවික හමුදාව 2026 වන විට ෆීලික්ස් එබුවේ පන්තියේ (ජීන් ට්‍රැනේප්) දෙවන නෞකාවක් භූමියට යෙදවීමෙන් නිව් කැලිඩෝනියාවේ එහි අක්වෙරළ මුර සංචාර හැකියාවන් තවදුරටත් ශක්තිමත් කරනු ඇත.[58][59][60]

2010 දශකයේ අග භාගය වන විට, නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රංශ නාවික ගුවන් සේවා සහ ගුවන් හමුදා අංග අතරට නාවික ෆැල්කන් 200 ගාඩියන් සමුද්‍ර නිරීක්ෂණ ගුවන් යානා දෙකක් (ෆ්ලෝටිලා 25F වෙතින් ලබා ගන්නා ලද) ඇතුළත් වූ අතර, ඒවා 2025/26 සිට වඩාත් නවීන ෆැල්කන් 2000 ඇල්බට්‍රොස් මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට නියමිතය,[61][62] ඊට අමතරව ගුවන් හමුදාවේ 52 "ටොන්ටූටා" බලඝණයෙන් කැසා CN235 ප්‍රවාහන ගුවන් යානා දෙකක් සහ පූමා හෙලිකොප්ටර් තුනක් ද ඇතුළත් විය.[63][64] 2022 ට පෙර, වෙන්ඩෙමියෙයාර් නෞකාව ඇලූට් III හෙලිකොප්ටරය ක්‍රියාත්මක කළේය. කෙසේ වෙතත්, 2022 දී මෙම වර්ගයේ විශ්‍රාම යාමත් සමඟ, එය යුරෝකොප්ටර් ඩවුෆින් N3 මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වෙමින් පවතී.[65][66] 2022 දී, ප්‍රංශ ගුවන් හමුදාව සති තුනක අභ්‍යාසයක් සඳහා ප්‍රංශයේ සිට නිව් කැලිඩෝනියාව දක්වා A400M ප්‍රවාහන ගුවන් යානා සහ A330 MRTT ෆීනික්ස් ටැංකි මගින් සහාය දක්වන රෆේල් ප්‍රහාරක යානා තුනක් යෙදවීමෙන් භූමිය ශක්තිමත් කිරීමේ හැකියාව පෙන්නුම් කළේය.[67][68]

ඊට අමතරව, ජාතික ජෙන්ඩර්මරී හි පුද්ගලයින් 855 ක් පමණ මෙම දූපත් සමූහයේ ස්ථානගත කර ඇති අතර, සමාගම් 4 ක්, බලසේනා 27 ක් සහ විශේෂිත සහ ජංගම ජෙන්ඩර්මරී ඒකක කිහිපයකට බෙදා ඇත. 2021 නිදහස පිළිබඳ ජනමත විචාරණය වැනි කාල පරිච්ෙඡ්දවලදී, මෙම බලවේග මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශයෙන් යොදවා ඇති පුද්ගලයින් සමඟ සැලකිය යුතු ලෙස ශක්තිමත් කර ඇත.[69] ගුවන් සංරචකයට Écureuil හෙලිකොප්ටර් දෙකක් ඇතුළත් වේ[70] සමුද්‍රීය ජෙන්ඩර්මරී මුර සංචාර බෝට්ටුව ඩම්බියා භූමියේ යොදවයි.[71][54]

තත්ත්වය

[සංස්කරණය]

නිව් කැලිඩෝනියාව 1983 සිට පැසිෆික් ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකු වන අතර නූමියා සංවිධානයේ කලාපීය මූලස්ථානයේ නිවහන වේ. 1986 සිට, එක්සත් ජාතීන්ගේ යටත් විජිතකරණය පිළිබඳ කමිටුව නිව් කැලිඩෝනියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ ස්වයං පාලන නොවන ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇත.[72] ඊළඟ වසරේ නිදහස පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් පවත්වන ලද නමුත්, නිදහස විශාල බහුතරයකින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.

නිව් කැලිඩෝනියාවේ පරිපාලනය නිරූපණය කරන පිරමීඩ ප්‍රස්ථාරය

1980 ගණන්වල බෙදුම්වාදී නොසන්සුන්තාවයකින් පසුව 1998 දී අත්සන් කරන ලද සහ ජනමත විචාරණයකින් අනුමත කරන ලද නූමියා ගිවිසුම යටතේ, නිව් කැලිඩෝනියාවට විශේෂ තත්ත්වය ලබා දෙන ලදී. ආරම්භයේ සිට වසර විස්සකට පසු, නූමියා ගිවිසුමට නිදහස පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් අවශ්‍ය වූ අතර එය 2018 නොවැම්බර් 4 වන දින පැවැත්විණි.[73][74] ප්‍රතිඵලය වූයේ ඡන්දදායකයින්ගෙන් 56.9% ක් ප්‍රංශය සමඟ රැඳී සිටීමට තෝරා ගැනීමයි.[75] නූමියා ගිවිසුමට තවත් නිදහස් ජනමත විචාරණයක් අවශ්‍ය වූ අතර එය 2020 ඔක්තෝබර් 4 වන දින පැවැත්විණි. ප්‍රතිඵලය වූයේ ඡන්දදායකයින්ගෙන් 53.26% ක් ප්‍රංශය සමඟ රැඳී සිටීමට තෝරා ගැනීමයි.[76] නූමියා ගිවිසුම මගින් අවසර දෙන ලද තුන්වන සහ අවසාන ජනමත විචාරණය 2021 දෙසැම්බර් 12 වන දින පවත්වන ලද අතර, කනක් ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ඡන්දය වර්ජනය කිරීමෙන් පසුව, 96% ක් නිදහසට "නැත" යනුවෙන් ඡන්දය ප්‍රකාශ කරමින් නිව් කැලිඩෝනියාව ප්‍රංශ ජනරජයේ කොටසක් බව තහවුරු කරන ලදී.

"කනාක් අනන්‍යතාවය සහ සියලු පාර්ශවයන් විසින් බෙදා ගන්නා අනාගතය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා නමක්, ධජයක්, ගීයක්, ආදර්ශ පාඨයක් සහ මුදල් නෝට්ටු වල සැලසුම සියලු පාර්ශවයන් එක්ව සෙවිය යුතු" බව සඳහන් වන ගිවිසුම හේතුවෙන් භූමියේ නිල නාමය වන නවුවෙල්-කැලිඩෝනි නුදුරු අනාගතයේ දී වෙනස් කළ හැකිය.[77] කෙසේ වෙතත්, අද වන විට, භූමිය සඳහා නව නමක් පිළිබඳ එකඟතාවයක් නොමැත, නමුත් කනක් ජනරජය ජනගහනයෙන් 40% ක් අතර ජනප්‍රියයි.[78] නිව් කැලිඩෝනියාව වැඩි වැඩියෙන් තමන්ගේම සංකේත භාවිතා කරමින්, එහි මුදල් නෝට්ටු සඳහා ගීය, ආදර්ශ පාඨයක් සහ නව සැලසුමක් තෝරාගෙන ඇත.[79] 2010 ජූලි මාසයේදී, නිව් කැලිඩෝනියාවේ කොංග්‍රසය, ප්‍රංශ ත්‍රිවර්ණ ධජය සමඟ, භූමියේ ද්විත්ව ධජ ලෙස, නිදහස් ව්‍යාපාරයේ FLNKS හි කනක් ධජය එසවීමේ කැමැත්තට පක්ෂව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේය. නීත්‍යානුකූලව බැඳීමක් නොමැති මෙම කැමැත්ත මතභේදාත්මක බව ඔප්පු විය.[80][81] නිව් කැලිඩෝනියානු කොමියුන බහුතරයක්, නමුත් සියල්ලම නොවේ, දැන් ධජ දෙකම භාවිතා කරන අතර, ඉතිරිය ප්‍රංශ ත්‍රිවර්ණ වර්ණය පමණක් භාවිතා කරයි.[82] නිල නොවන සම්මතය නිව් කැලිඩෝනියාව ලෝකයේ ධජ දෙකක් ඇති රටවල් කිහිපයෙන් එකක් හෝ භූමි ප්‍රදේශයක් බවට පත් කළේය. කොඩි දෙකක් භාවිතා කිරීමට ප්‍රාර්ථනා කිරීමේ තීරණය දෙපාර්ශ්වය අතර නිරන්තර සටන් බිමක් වී ඇති අතර 2011 පෙබරවාරි මාසයේදී සභාග රජය බිඳ වැටීමට හේතු විය.[83]

2025 පැරිසියේ දේශපාලන සාකච්ඡා

[සංස්කරණය]

2025 ජුනි 24 වන දින, ජනාධිපති එමානුවෙල් මැක්‍රොන්, නිව් කැලිඩෝනියාවේ ස්වාධීනත්වයට පක්ෂපාතී සහ විරෝධී නායකයින්ට 2025 ජූලි 2 වන දින සිට පැරිසියේ සාකච්ඡා සඳහා සහභාගී වන ලෙස ආරාධනාවක් කළේය. එම සාකච්ඡාවල අරමුණු අතරට වැඩි ස්වයං පාලනයක් සහ නැවත සැලසුම් කරන ලද මැතිවරණ නීති, නිකල් මත යැපෙන ආර්ථිකය, තරුණ රැකියා සහ නොසන්සුන්තාවයෙන් පසු යථා තත්ත්වයට පත්වීම වැනි සමාජ ආර්ථික අභියෝග ඇතුළත් විය හැකි අතර, නිව් කැලිඩෝනියාව සඳහා සංශෝධිත දේශපාලන රාමුවක් ඇතුළත් වේ.[84][85]

2025 ජූලි 13 වන දින, නිව් කැලිඩෝනියාව ප්‍රංශය තුළ පැවතිය යුතු බවට සියලු පක්ෂ අතර එකඟතාවයකින් සති ගණනක් පැවති සාකච්ඡා අවසන් වූ අතර, නමුත් ඊට වඩා විශාල ස්වයං පාලනයක්, රාජ්‍යයක තත්ත්වය සහ එය කැමති අය සඳහා ද්විත්ව පුරවැසිභාවය පිළිබඳ විධිවිධානයක් ඇත.[86] මෙම ගිවිසුමට ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයේ මණ්ඩල දෙකෙන්ම අනුමැතිය අවශ්‍ය වන අතර, පසුව 2026 දී නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජනමත විචාරණයක් පැවැත්වේ. ගනුදෙනුව පිළිබඳ මූලික අදහස්වලින් පෙනී යන්නේ එය නිදහසේ ආධාරකරුවන් බලාපොරොත්තු වූ දෙයක් නොවන නමුත් රාජ්‍යත්වය ප්‍රංශය විසින් ලබා දෙන ප්‍රධාන සහනයක් බවයි.[87]

පරිපාලන අංශ

[සංස්කරණය]
නව කැලිඩෝනියානු කොමියුන වල සිතියම. ලා අළු සහ තද අළු පැහැයෙන් පිළිවෙලින් උතුරු සහ දකුණු පළාත දැක්වේ.

ආයතනික සංවිධානය යනු 1999 පෙබරවාරි 16 වන දින පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කරන ලද ස්වභාවික නීතිය සහ සාමාන්‍ය නීතියේ ප්‍රතිඵලයකි.[47]

දූපත් සමූහය පළාත් තුනකට බෙදා ඇත:

  • දකුණු පළාත (සුඩ් පළාත). පළාත් අගනුවර: නූමියාව. ප්‍රදේශය: 9,407 km2. ජනගහනය: වැසියන් 212,082 (2019).[88]
  • උතුරු පළාත (නෝර්ඩ් පළාත). පළාත් අගනුවර: කෝනේ. ප්‍රදේශය: කිලෝමීටර 7,348. ජනගහනය: වැසියන් 49,910 (2019).[88]
  • ලෝයල්ටි දූපත් පළාත (පළාත ඩෙස් ඉල්ස් ලොයායුටේ). පළාත් අගනුවර: ලිෆූ. ප්‍රදේශය: 1,981 km2. ජනගහනය: 18,353 වැසියන් (2019).[88]

නිව් කැලිඩෝනියාව තවදුරටත් කොමියුන 33 කට (නගර සභා) බෙදා ඇත.[47] එක් කොමියුනයක් වන පෝයා, පළාත් දෙකක් අතර බෙදා ඇත. ප්‍රධාන ජනාවාස සහ ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් සහිත පෝයා හි උතුරු භාගය උතුරු පළාතේ කොටසක් වන අතර, 2019 දී වැසියන් 210 ක් පමණක් සිටින කොමියුනයේ දකුණු භාගය දකුණු පළාතේ කොටසකි.

භූගෝලය

[සංස්කරණය]
අභ්‍යවකාශයේ සිට නිව් කැලිඩෝනියාව
ISS වෙතින් නිව් කැලිඩෝනියාවේ කොරල් පර, 2020 සැප්තැම්බර් 9

නිව් කැලිඩෝනියාව යනු ඕෂනියාවේ කොටසක් වන පුරාණ ගොන්ඩ්වානා සුපිරි මහාද්වීපයේ කැබැල්ලක් වන සීලන්ඩියාවේ කොටසකි. නිව් කැලිඩෝනියාව ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් දළ වශයෙන් වසර මිලියන 66 කට පෙර වෙන් වී, පසුව ඊසාන දෙසින් පාවී ගොස් වසර මිලියන 50 කට පමණ පෙර වර්තමාන ස්ථානයට පැමිණ ඇති බවට අනුමාන කෙරේ.[89]

ප්‍රධාන භූමිය දිගින් මධ්‍යම කඳු වැටියකින් බෙදී ඇති අතර එහි උසම කඳු මුදුන් උතුරේ මොන්ට් පැනි (මීටර් 1,629 හෝ අඩි 5,344) සහ ගිනිකොන දෙසින් මොන්ට් හම්බෝල්ට් (මීටර් 1,618 හෝ අඩි 5,308) වේ.[90] නැගෙනහිර වෙරළ තීරය සශ්‍රීක වෘක්ෂලතාදියෙන් වැසී ඇත.[90] බටහිර වෙරළ තීරය, එහි විශාල සැවානා සහ ගොවිතැනට සුදුසු තැනිතලා, වියළි ප්‍රදේශයකි. මෙම වෙරළ තීරයේ බොහෝ ලෝපස් බහුල කඳු වැටි දක්නට ලැබේ.[90]

ඩයහොට් ගඟ නිව් කැලිඩෝනියාවේ දිගම ගංගාව වන අතර එය කිලෝමීටර 100 ක් (සැතපුම් 62) පමණ ගලා යයි.[91] එය කිලෝමීටර 620 (වර්ග සැතපුම් 240) ක ජල පෝෂක ප්‍රදේශයක් ඇති අතර වයඹ දෙසින් බයි ඩි'හාර්කෝට් වෙත විවර වන අතර, පැනි කන්දේ බටහිර බෑවුම දිගේ දිවයිනේ උතුරු ලක්ෂ්‍යය දෙසට ගලා යයි.[91][92] දිවයිනේ වැඩි කොටසක් තෙත් සදාහරිත වනාන්තරවලින් වැසී ඇති අතර, සැවානා පහළ උන්නතාංශවල ආධිපත්‍යය දරයි.[93] වර්ග කිලෝමීටර 24,000 (වර්ග සැතපුම් 9,300) ක මුළු භූමි ප්‍රමාණයකින් යුත් නිව් කැලිඩෝනියානු කලපුව ලෝකයේ විශාලතම කලපු වලින් එකකි. කලපුව සහ අවට නිව් කැලිඩෝනියා බාධක පරය එහි සුවිශේෂී සුන්දරත්වය සහ සමුද්‍ර ජෛව විවිධත්වය සඳහා 2008 දී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කරන ලදී.[90][94] 2023 මැයි මාසයේදී නිව් කැලිඩෝනියාවේ භූමිකම්පාවක් සහ සුනාමියක් ඇති විය. මෙය මෙහි මෙන්ම අවට රටවලද සුනාමි අනතුරු ඇඟවීමක් ඇති කළේය.[95]

දේශගුණය

[සංස්කරණය]

දේශගුණය නිවර්තන කලාපීය වන අතර, නොවැම්බර් සිට මාර්තු දක්වා උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත සමයක් 27 සහ 30 °C (81 සහ 86 °F) අතර උෂ්ණත්වයක් සහිතව,[90] සහ ජුනි සිට අගෝස්තු දක්වා 20 සහ 23 °C (68 සහ 73 °F) අතර උෂ්ණත්වයක් සහිතව සිසිල්, වියළි සමයක් සහිතව,[90] කෙටි අන්තර් අන්තරාල දෙකකින් සම්බන්ධ වේ.[13] නිවර්තන දේශගුණය සාගර බලපෑම සහ 80% ට ආසන්න විය හැකි ආර්ද්‍රතාවය අඩු කරන වෙළඳ සුළං මගින් දැඩි ලෙස මධ්‍යස්ථ වේ.[90] සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 23 °C වන අතර, ඓතිහාසික අන්තයන් 2.3 සහ 39.1 °C (36.1 සහ 102.4 °F) වේ.[13]

වර්ෂාපතන වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ දිවයින තුළ වර්ෂාපතනය බෙහෙවින් වෙනස් බවයි. ගැලරිනෝ හි වාර්තා වන මිලිමීටර් 3,000 (අඟල් 120) වර්ෂාපතනය බටහිර වෙරළ තීරයේ සාමාන්‍යය මෙන් තුන් ගුණයකි. එල් නිනෝවේ බලපෑම් හේතුවෙන් වියළි කාල පරිච්ඡේද ද ඇත.[13] දෙසැම්බර් සහ අප්‍රේල් අතර, නිවර්තන අවපාත සහ සුළි සුළං හේතුවෙන් පැයට කිලෝමීටර් 100 (පැයට සැතපුම් 62) ඉක්මවන සුළං ඇති විය හැකි අතර, පැයට කිලෝමීටර් 250 (පැයට සැතපුම් 160) ක සුළං සහ ඉතා බහුල වර්ෂාපතනයක් ඇති විය හැක.[13] නිව් කැලිඩෝනියාවට බලපෑ අවසන් සුළි කුණාටුව 2021 මාර්තු මාසයේදී නිරාන් සුළි කුණාටුවයි.

පරිසරය

[සංස්කරණය]
නිව් කැලිඩෝනියාවේ දකුණේ භූ දර්ශනය

නිව් කැලිඩෝනියාවේ බොහෝ අද්විතීය ටැක්සා ඇත, විශේෂයෙන් පක්ෂීන් සහ ශාක.[96] එය වර්ග කිලෝමීටරයකට ලෝකයේ පොහොසත්ම විවිධත්වය ඇත.[96] ජෛව විවිධත්වය ඇති වන්නේ ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ හි මධ්‍යම කඳු වැටිය නිසා වන අතර එමඟින් ආවේණික විශේෂයන් සමෘද්ධිමත් වන විවිධ නිකේතන, භූමි ආකෘති සහ ක්ෂුද්‍ර දේශගුණයන් නිර්මාණය වී ඇත.[96]

බොහෝ දුරට එහි නිකල් කර්මාන්තය හේතුවෙන්, නිව් කැලිඩෝනියාව අනෙකුත් රටවලට සාපේක්ෂව පුද්ගලයෙකුට ඉහළ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මට්ටමක් විමෝචනය කරයි. 2019 දී, එය පුද්ගලයෙකුට ටොන් 55.25 ක් CO2 විමෝචනය කළ අතර එය ප්‍රංශයට 4.81 ක් විය.[97] නිව් කැලිඩෝනියාවේ සුවිශේෂී ජෛව විවිධත්වය සහ එහි තර්ජනයට ලක්ව ඇති තත්ත්වය සංයෝජනය වීම නිසා එය පෘථිවියේ වඩාත්ම තීරණාත්මක ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථාන වලින් එකක් බවට පත් වී ඇත.[98]

2001 දී, ජැක් ලැෆ්ලියර්ගේ RPCR පක්ෂයේ "බරපතල අභියෝග" හමුවේ කැලිඩෝනියානු පාරිසරික ආරක්ෂණ ව්‍යාපාරය වෙනුවෙන් ඔහු දැරූ උත්සාහයන් වෙනුවෙන් බෲනෝ වැන් පෙටෙගෙම්ට ගෝල්ඩ්මන් පාරිසරික ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.[99] ගින්න, කාර්මික සහ නේවාසික සංවර්ධනය, අසීමිත කෘෂිකාර්මික ක්‍රියාකාරකම් සහ පතල් කැණීම් වලින් නිව් කැලිඩෝනියාවේ පාරිසරික විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක ප්‍රගතියක් ලබා ඇත (අයකිරීම් හේතුවෙන් 2006 ජුනි මාසයේදී INCO හි පතල් බලපත්‍රය අධිකරණමය වශයෙන් අවලංගු කිරීම වැනි).[100]

2008 දී, ලොව දිගම අඛණ්ඩ බාධක පර පද්ධතිය වන නිව් කැලිඩෝනියානු බාධක පරයේ කලපු හයක් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.

ශාක

[සංස්කරණය]
ලොව පැරණිතම සපුෂ්ප ශාක පරම්පරාව වන ඇම්බොරෙල්ලා
පයින්ස් දූපතේ අරුකාරියා කොලම්නාරිස්

නිව් කැලිඩෝනියාවේ සත්ත්ව විශේෂ සහ ශාක වසර මිලියන දස දහස් ගණනකට පෙර ගොන්ඩ්වානාවෙන් කැඩී ගිය විට කලාපයේ හුදකලා වූ මුතුන් මිත්තන්ගේ විශේෂ වලින් ලබා ගනී.[101] ආවේණික විශේෂ මෙහි පමණක් නොව, සමස්ත ගණ, පවුල් සහ ඇණවුම් පවා දූපත් වලට අනන්‍ය වේ.

පෘථිවියේ ඕනෑම සමාන කලාපයකට වඩා නිවර්තන ජිම්නොස්පර්ම් විශේෂ නිව් කැලිඩෝනියාවට ආවේණික වේ. දේශීය ජිම්නාස්පර්ම් විශේෂ 44 න් 43 ක් ආවේණික වන අතර, දන්නා එකම පරපෝෂිත ජිම්නාස්පර්ම් (පැරසිටැක්සස් උස්ටා) ද ඇතුළුව.[102] තවද, අරෞකාරියා විශේෂ 35 න් 13 ක් නිව් කැලිඩෝනියාවට ආවේණික වේ.[96] නිව් කැලිඩෝනියාවේ ලොව වඩාත්ම වෙනස් සපුෂ්ප ශාක පරම්පරාව වන ඇම්බොරෙල්ලා ට්‍රයිකොපොඩා ද ඇත, එය සියලුම සපුෂ්ප ශාකවල ක්ලේඩයේ පාදයේ හෝ ඒ ආසන්නයේ පිහිටා ඇත.

ලොව විශාලතම මීවන විශේෂය වන ස්පෙරොප්ටෙරිස් ඉන්ටර්මීඩියා ද නිව් කැලිඩෝනියාවට ආවේණික වේ. එය ආම්ලික පසෙහි ඉතා සුලභ වන අතර, සාමාන්‍යයෙන් පුරන් බිම්වල හෝ වනාන්තර එළිපෙහෙළි කිරීම් වල දක්නට ලැබෙන අතර නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ වසරකට මීටරයක් පමණ වර්ධනය වේ. අනෙකුත් ගස් මීවන විශේෂ ද ඇත, විශේෂයෙන් ස්පෙරොප්ටෙරිස් නෝවා-කැලිඩෝනියා.[103]

නිව් කැලිඩෝනියාව ද දකුණු බීච් විශේෂ (නොතොෆැගස්) දේශීය වන ග්‍රහලෝකයේ කලාප පහෙන් එකකි; මෙහි විශේෂ පහක් දක්නට ලැබෙන බව දන්නා කරුණකි.[102]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ, බොහෝ දුරට දකුණේ, ලෝහමය පස් මත දක්නට ලැබෙන මැක්විස් (මැක්විස් මිනියර්) වල තමන්ගේම අනුවාදයක් ඇත.[93] අල්ට්‍රාමාෆික් පාෂාණ (පතල් කැණීම් භූමි) පස, පසෙහි විෂ සහිත ඛනිජ අන්තර්ගතයට අනුවර්තනය වූ බොහෝ දේශීය ශාක විශේෂ සඳහා රැකවරණයක් වී ඇති අතර, බොහෝ විදේශීය ශාක විශේෂ ඒවාට දුර්වල ලෙස ගැලපෙන අතර, එම නිසා දේශීය ශාක වාසස්ථානවලට ආක්‍රමණය කිරීම හෝ විස්ථාපනය වීම වළක්වා ඇත.[102]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ භූමිය තුළ භෞමික පරිසර කලාප දෙකක් පිහිටා ඇත: නිව් කැලිඩෝනියා වැසි වනාන්තර සහ නිව් කැලිඩෝනියා වියළි වනාන්තර.[104]

සත්ත්ව විශේෂ

[සංස්කරණය]

එහි කැපී පෙනෙන ශාක විවිධත්වයට සහ ආවේණිකත්වයට අමතරව, නිව් කැලිඩෝනියාව විවිධ සතුන් සඳහා වාසස්ථාන සපයයි. කුරුළු විශේෂ 100 කට වඩා නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජීවත් වන අතර, ඉන් 24 ක් ආවේණික වේ.[105] මෙම ආවේණික පක්ෂි විශේෂවලින් එකක් වන්නේ නිව් කැලිඩෝනියානු කපුටා, මෙවලම් සෑදීමේ හැකියාවන් සඳහා ප්‍රසිද්ධ කුරුල්ලෙකි, එය ප්‍රයිමේටස් සතුන්ට තරඟ කරයි.[106] මෙම කපුටන් ඔවුන්ගේ අසාමාන්‍ය බුද්ධිය සහ ගැටළු විසඳීම සඳහා මෙවලම් නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාව සහ මිනිසුන් හැර අධ්‍යයනය කරන ලද ඕනෑම සතෙකුගේ වඩාත්ම සංකීර්ණ මෙවලම් සෑදීම සඳහා ප්‍රසිද්ධය.[107]

කගු, ආවේණික පියාසර නොකරන පක්ෂියෙකි

ආවේණික කගු,[108] කඩිසර සහ ඉක්මනින් දුවන්නට හැකියාව ඇති, පියාසර කළ නොහැකි පක්ෂියෙකි, නමුත් එයට තම පියාපත් භාවිතා කර අතු නැගීමට හෝ ලිස්සා යාමට හැකියාව ඇත. එහි ශබ්දය බල්ලෙකුගේ පොත්තට සමාන වේ. එය රයිනොචෙටිඩේ අනුපිළිවෙලෙහි ඒකාකාර පවුලේ දිවි ගලවා ගත් සාමාජිකයෙකි.[109]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ ගංගා සහ විල් වල ආවේණික මත්ස්‍ය විශේෂ 11ක් සහ ආවේණික ඩෙකපොඩ් කබොල විශේෂ 14ක් ඇත. නියෝගලැක්සියා වැනි සමහරක් කුඩා ප්‍රදේශවල පමණක් පවතී.[110] මෙසොසොයික් යුගය අවසානයේ වඳ වී ගිය ඇමෝනයිට් වලට සම්බන්ධ වූ ජීවමාන පොසිලයක් ලෙස සැලකෙන නෝටිලස් නිව් කැලිඩෝනියාව අවට පැසිෆික් ජලයේ දක්නට ලැබේ.[110] කොරල් මුහුදේ ප්‍රමාණයන් තුළ ඇති අවට ජලයේ සමුද්‍ර මත්ස්‍යයන්ගේ විශාල විවිධත්වයක් ඇත.

කුරුළු, උරග සහ මත්ස්‍ය විශේෂ විශාල සංඛ්‍යාවක් තිබියදීත්, නිව් කැලිඩෝනියාවේ ක්ෂීරපායී විශේෂ සැලකිය යුතු ලෙස ස්වල්පයක් ඇත: නවයක්, ඉන් හයක් ආවේණික වේ.[105]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ විශේෂ කිහිපයක් ඒවායේ ප්‍රමාණය නිසා කැපී පෙනේ: ඩුකුලා ගොලියත් යනු දැනට පවතින විශාලතම වෘක්ෂලතා පරෙවි විශේෂයයි; ලොව විශාලතම හූනන් වන රකොඩැක්ටිලස් ලීචියානස්; 2003 දී නැවත සොයා ගන්නා තෙක් වඳ වී ගොස් ඇතැයි සැලකෙන විශාල සමක් ඇති ෆොබොසින්කස් බොකෝර්ටි.[110]

මිනිස් ජනාවාස වීමට පෙර නිව් කැලිඩෝනියාවේ සිටි සත්ත්ව විශේෂ බොහොමයක් දැන් වඳ වී ගොස් ඇති අතර, කිසිදු ජීවී විශේෂයකට සමීපව සම්බන්ධ නොවූ මීටරයකට වඩා උස කුරුල්ලෙකු වන සිල්වියර්නිස් සහ ජුරාසික් යුගයේදී ජීවී කැස්බෑවන්ගෙන් වෙනස් වූ යෝධ අං කැස්බෑවෙකු වන මයෝලානියා ද ඊට ඇතුළත් ය.

2024 ජනවාරි මාසයේදී, අගනුවර වන නූමියා හි අධිකරණයක් මෝරුන් මරා දැමීම තහනම් කරමින් තීන්දුවක් නිකුත් කළේ එය අසමානුපාතික බව පවසමිනි. පසුගිය වසරේ ඕස්ට්‍රේලියානු සංචාරකයෙකු මෝරෙකු විසින් මරා දැමීමෙන් පසුව ගවයින් මරා දැමීම ආරම්භ විය.[111]

ජනවිකාසය

[සංස්කරණය]
Historical populations
වසරජනගහණ.±% p.a.
1956 68,480—    
1963 86,519+3.72%
1969 100,579+2.60%
1976 133,233+4.03%
1983 145,368+1.26%
1989 164,173+2.06%
1996 196,836+2.61%
2009 245,580+1.68%
2014 268,767+1.79%
2019 271,407+0.19%
2022 269,815−0.25%
2023 268,510−0.48%
ISEE[112]

2019 දී අවසන් වරට පැවති සංගණනයේදී, නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජනගහනය 271,407 කි.[9] මෙයින් 18,353 ක් ලෝයල්ටි දූපත් පළාතේ ද, 49,910 ක් උතුරු පළාතේ ද, 203,144 ක් දකුණු පළාතේ ද ජීවත් වූහ. 2014 සහ 2019 අතර වාර්ෂිකව 0.2% ක වැඩිවීමක් සමඟ ජනගහන වර්ධනය මෑතකදී මන්දගාමී වී ඇත.[112]

උතුරු පළාතේ ජනගහන වර්ධනය (2014 සහ 2019 අතර වසරකට 0.3%) ලෝයල්ටි දූපත් (0.1%) සහ දකුණු පළාතට (−0.2%) වඩා ඉහළ ය.[112]

ජනගහනයෙන් 30% ක් වයස අවුරුදු 20 ට අඩු වූ අතර,[113] මුළු ජනගහනයේ වැඩිහිටි පුද්ගලයින්ගේ අනුපාතය වැඩි වෙමින් පවතී.[114] නිව් කැලිඩෝනියාවේ පදිංචිකරුවන් තිදෙනෙකුගෙන් දෙදෙනෙකු ජීවත් වන්නේ මහා නූමියාවේ ය.[114] 78% ක් නිව් කැලිඩෝනියාවේ උපත ලැබූහ.[114] 2014 දී කාන්තාවකට දරුවන් 2.2 ක් වූ මුළු සරු භාවය අනුපාතය 2019 දී 1.9 දක්වා අඩු විය.[113]

ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්

[සංස්කරණය]
නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් (2019 සංගණනය)[115]
ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ප්‍රතිශතය
කනාක්
  
 41.2%
යුරෝපීය
  
 24.1%
"කැලිඩෝනියානු" හෝ සඳහන් කර නැත
  
 7.5%
මිශ්‍ර
  
 11.3%
වැලිසියානු/ෆියුටූනියානු
  
 8.3%
ටහිටියානු
  
 2.0%
ජාවානි
  
 1.4%
නි-වනුආටු
  
 0.9%
වියට්නාම
  
 0.8%
අනෙකුත් ආසියානු
  
 0.4%
වෙනත්
  
 2.1%

2019 සංගණනයේදී,[115] ජනගහනයෙන් 41.2%ක් කනාක් ප්‍රජාවට අයත් බව වාර්තා විය. (2014 සංගණනයේදී 39.1% සිට[116] ඉහළට) සහ යුරෝපීය (කැල්ඩොචේ සහ සොරෙයිල්) ප්‍රජාවට 24.1% (2014 සංගණනයේදී 27.2% සිට අඩු) දක්වා. ජනගහනයෙන් තවත් 7.5% ක් "කැලිඩෝනියානු" ලෙස ස්වයං-හඳුනාගෙන හෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් ප්‍රකාශ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ (2014 සංගණනයේදී 9.9% සිට අඩු). "කැලිඩෝනියානු" ලෙස ස්වයං-හඳුනා ගන්නා හෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් ප්‍රකාශ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන බොහෝ පුද්ගලයින් වාර්ගික වශයෙන් යුරෝපීයයන් ලෙස සැලකේ.[117]

අනෙකුත් ස්වයං-වාර්තාගත ප්‍රජාවන් වූයේ වැලිසියානුවන් සහ ෆියුටූනියානුවන් (මුළු ජනගහනයෙන් 8.3% ක්, 2014 සංගණනයේදී 8.2% සිට ඉහළට), ජාවා ජනවාර්ගික කණ්ඩායමෙන් පැමිණි ඉන්දුනීසියානුවන් (මුළු ජනගහනයෙන් 1.4% ක්, 2014 දී මෙන්),[118] ටහිටියානුවන් (මුළු ජනගහනයෙන් 2.0% ක්, 2014 සංගණනයේදී 2.1% සිට පහළට), නි-වනුආටු (0.9%, 2014 සංගණනයේදී 1.0% සිට පහළට), වියට්නාම ජාතිකයන් (0.8%, 2014 සංගණනයේදී 0.9% සිට පහළට), සහ අනෙකුත් ආසියානුවන් (ප්‍රධාන වශයෙන් ජනවාර්ගික චීන; මුළු ජනගහනයෙන් 0.4% ක්, 2014 දී මෙන්) ය.

ජනගහනයෙන් 11.3% ක් බහු ප්‍රජාවන්ට (මිශ්‍ර ජාතියට) අයත් බව වාර්තා විය (2014 සංගණනයේදී 8.6% සිට ඉහළට). 2004 සංගණනයෙන් ඉවත් කරන ලද ප්‍රජාව අයත් වීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නය 2009 දී 1996 සංගණනයට වඩා වෙනස් නව සූත්‍රගත කිරීමක් යටතේ නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී, එමඟින් බහු තේරීම් (මිශ්‍ර ජාතිය) සහ "වෙනත්" තේරීම පැහැදිලි කිරීමේ හැකියාව (එමඟින් බොහෝ යුරෝපීයයන් "වෙනත්" කාණ්ඩයේ "කැලිඩෝනියානු" ලෙස ස්වයං-හඳුනා ගැනීමට හෝ යුරෝපීය සහ කනක් යන දෙකම වැනි ජනවාර්ගික ප්‍රජාවන් කිහිපයක් තෝරා ගැනීමට හේතු විය, එබැවින් මිශ්‍ර ජාතියක් ලෙස පෙනේ, එය විශේෂයෙන් පඳුරු වල ජීවත් වන කැල්ඩොචස් සඳහා වන අතර, ඔවුන් බොහෝ විට මිශ්‍ර පරම්පරාවක් ඇත).[119]

අවසාන වශයෙන්, ජනගහනයෙන් 2.1% ක් "කැලිඩෝනියානු" බැහැර කිරීම සඳහා වෙනත් ප්‍රජාවන්ට අයත් බව වාර්තා විය (2014 සංගණනයේදී 1.3% සිට ඉහළට).

වාර්ගික මෙලනීසියානු කණ්ඩායමේ කොටසක් වන කනක් ජනතාව නිව් කැලිඩෝනියාවට ආවේණික වේ.[120] ඔවුන්ගේ සමාජ සංවිධානය සාම්ප්‍රදායිකව වංශ මත පදනම් වී ඇති අතර, ඔවුන්ගේ මුල් පිහිටීම සහ ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ රැකියාව අනුව ඔවුන් "ගොඩබිම" හෝ "මුහුදු" වංශ ලෙස හඳුනා ගනී.[120] 2019 සංගණනයට අනුව, කනක්වරු ලෝයල්ටි දූපත් පළාතේ ජනගහනයෙන් 95% ක්, උතුරු පළාතේ 72% ක් සහ දකුණු පළාතේ 29% ක් වෙති.[120] කනක්වරු යුරෝපීයයන් සහ අනෙකුත් පදිංචිකරුවන්ට වඩා අඩු සමාජ-ආර්ථික තත්ත්වයකින් යුක්ත වෙති.[120][121]

ප්‍රංශය දූපත් සමූහයේ දණ්ඩනීය ජනපදයක් ස්ථාපිත කළ විට යුරෝපීයයන් මුලින්ම නිව් කැලිඩෝනියාවේ පදිංචි විය.[120] සිරකරුවන් ඔවුන්ගේ සිර දඬුවම් අවසන් කළ පසු, ඔවුන්ට පදිංචි වීමට ඉඩම් ලබා දෙන ලදී.[120] 2014 සංගණනයට අනුව, නිව් කැලිඩෝනියාවේ යුරෝපීයයන් 73,199 න් 30,484 ක් ස්වදේශිකව උපන් අය වන අතර, 36,975 ක් මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශයේ උපත ලැබූ අය වන අතර, 488 ක් ප්‍රංශ පොලිනීසියාවේ උපත ලැබූ අය වන අතර, 86 ක් වැලිස් සහ ෆුටූනා හි උපත ලැබූ අය වන අතර, 5,166 ක් විදේශයන්හි උපත ලැබූ අය වේ.[122] යුරෝපීයයන් කණ්ඩායම් කිහිපයකට බෙදා ඇත. කැල්ඩෝචෙස් සාමාන්‍යයෙන් අර්ථ දැක්වෙන්නේ නිව් කැලිඩෝනියාවේ උපත ලැබූ අය ලෙස වන අතර, ඔවුන් මුල් ප්‍රංශ පදිංචිකරුවන් දක්වා දිවෙන මුතුන් මිත්තන්ගේ සබඳතා ඇති අය ලෙසය.[117] ඔවුන් බොහෝ විට ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ හි බටහිර වෙරළ තීරයේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පදිංචි වූ අතර, එහිදී බොහෝ දෙනෙක් විශාල ගව දේපළ පවත්වාගෙන යති.[117]

කැල්ඩෝචෙස්වරුන්ගෙන් වෙනස් වන්නේ මෑතකදී පදිංචි වූ පවුල් වලින් නිව් කැලිඩෝනියාවේ උපත ලැබූ අය වන අතර ඔවුන් සරලව කැලිඩෝනියානුවන් ලෙස හැඳින්වේ.[12] නිව් කැලිඩෝනියාවට පැමිණෙන මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශ-උපත ලැබූ සංක්‍රමණිකයන් මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශයේ ඔවුන්ගේ සම්භවය පෙන්නුම් කරයි.[12] ප්‍රංශයේ පැරණි උතුරු අප්‍රිකානු යටත් විජිතවල යුරෝපීය පදිංචිකරුවන්ගෙන් පැවත එන පයිඩ්ස් නොයර්වරුන් 2,000ක් පමණ[12] පමණ සිටින ප්‍රජාවක් ද ඇත;[123] ඔවුන්ගෙන් සමහරක් RPCR හි නායකයෙකු වන පියරේ මාරෙස්කා ඇතුළු නිදහස් විරෝධී දේශපාලනය තුළ කැපී පෙනේ.[124]

2015 දී අල් ජසීරා ඉංග්‍රීසි විසින් නිකුත් කරන ලද වාර්තා චිත්‍රපටයකින් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජනගහනයෙන් 10% ක්[සැක සහිත – සාකච්ඡාව] දක්වා පැවත එන්නේ 1871 දී මොක්‍රානි කැරැල්ලට පළිගැනීමක් ලෙස 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී ප්‍රංශ ඇල්ජීරියාවෙන් දිවයිනේ බන්ධනාගාරවලට පිටුවහල් කරන ලද අරාබි-බර්බර් ජාතිකයන් 2,000 ක් පමණගෙන් බවයි. ඔවුන්ගේ සිර දඬුවම් විඳීමෙන් පසු, ඔවුන්ට නිදහස් කරන ලද අතර දිවයිනේ යටත් විජිතකරණ ප්‍රයත්නයන්හි කොටසක් ලෙස ඉඩම් හිමිකර ගැනීමට සහ වගා කිරීමට ලබා දෙන ලදී. නිව් කැලිඩෝනියාවේ සිරගත කරන ලද ඇල්ජීරියානුවන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරය පිරිමින් වූ බැවින්, ප්‍රජාව අනෙකුත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල කාන්තාවන් සමඟ, ප්‍රධාන වශයෙන් අසල පිහිටි කාන්තා බන්ධනාගාරවල ප්‍රංශ කාන්තාවන් සමඟ අන්තර් විවාහ හරහා දිගටම පැවතුනි. යුරෝ-ප්‍රංශ ජනගහනයට උකහා ගැනීම සහ ඔවුන්ගේ වාර්ගික පසුබිම සඳහා වෙනස්කම් කිරීම යන දෙකටම මුහුණ දුන්නද, පිටුවහල් කරන ලද අයගෙන් පැවත එන්නන් ඇල්ජීරියානුවන් ලෙස පොදු අනන්‍යතාවයක් ආරක්ෂා කර ගැනීමට සමත් වී ඇති අතර, ඇතැම් සංස්කෘතික පිළිවෙත් (අරාබි නම් වැනි) සහ සමහර අවස්ථාවල ඉස්ලාමීය ආගම පවත්වා ගැනීම ද ඊට ඇතුළත් ය. ඇල්ජීරියානු පුරවැසිභාවය ලබා ගැනීම බොහෝ විට දුෂ්කර ක්‍රියාවලියක් වුවද, සමහරු චාරිත්‍රයක් ලෙස ඇල්ජීරියාවට ගමන් කරති. ඇල්ජීරියානු-කැලිඩෝනියානුවන්ගේ විශාලතම ජනගහනය ජීවත් වන්නේ බෝරේල් කොමියුනයේ (විශේෂයෙන් Nessadiou (නෙසාඩියෝ) (ප්‍රං) දිස්ත්‍රික්කයේ, ඉස්ලාමීය සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයක් සහ සුසාන භූමිය (ප්‍රං) ඇති), නූමියා, කෝනේ, පූම්බවුට් සහ යාටේ හි කුඩා ප්‍රජාවන් සමඟිනි.[125]

  • කනක් කාන්තාවන්
    කනක් කාන්තාවන්
  • රොඩියෝ (මෙහි බෝරේල් හි වාර්ෂික පොළේදී) කැල්ඩොචේ සංස්කෘතියේ කොටසකි.
    රොඩියෝ (මෙහි බෝරේල් හි වාර්ෂික පොළේදී) කැල්ඩොචේ සංස්කෘතියේ කොටසකි.

භාෂා

[සංස්කරණය]

ප්‍රංශ ජනාවාස පිහිටුවීමත් සමඟ ප්‍රංශ භාෂාව ව්‍යාප්ත වීමට පටන් ගත් අතර, දැන් වඩාත් හුදකලා ගම්මානවල පවා ප්‍රංශ භාෂාව කතා කෙරේ. දිගු කලක් තිස්සේ සමස්ත ජනගහනය පුරා චතුරතා මට්ටම සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය, ප්‍රධාන වශයෙන් 1953 ට පෙර පොදු අධ්‍යාපනයට විශ්වීය ප්‍රවේශයක් නොතිබීම සහ සංක්‍රමණ සහ වාර්ගික විවිධත්වය හේතුවෙන්,[126] නමුත් ජනගහන සංගණනවලින් පෙන්නුම් කරන පරිදි තරුණ පරම්පරාවන් අතර ප්‍රංශ භාෂාව දැන් විශ්වීය වී ඇත. 2009 සංගණනයේදී, වයස අවුරුදු 15 හෝ ඊට වැඩි පුද්ගලයින්ගෙන් 97.3% ක් ප්‍රංශ භාෂාව කතා කිරීමට, කියවීමට සහ ලිවීමට හැකි බව වාර්තා කළ අතර, ප්‍රංශ භාෂාව පිළිබඳ දැනුමක් නොමැති බව වාර්තා කළේ 1.1% ක් පමණි.[127] 2014 සහ 2019 සංගණනවලදී ප්‍රංශ භාෂාව පිළිබඳ දැනුම පිළිබඳ කිසිදු ප්‍රශ්නයක් අසන ලද්දේ, ජනගහනයේ විශ්වීය අවබෝධය හේතුවෙන් ය.

නිව් කැලිඩෝනියාවේ කතා කරන කනක් භාෂා 28 ඔස්ට්‍රෝනියානු පවුලේ සාගර කණ්ඩායමේ කොටසකි.[128] මෙයින් අටක් දෙමාපියන්ට ළදරු පාසලේ සිට උසස් පාසල දක්වා තම දරුවන් සඳහා විකල්ප විෂයයන් ලෙස තෝරා ගත හැකිය (භාෂා හතරක් උපාධිය දක්වා උගන්වනු ලැබේ) සහ ඔවුන්ගේ ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඇකඩමියක් වගකිව යුතුය.[129] වඩාත් පුළුල් ලෙස කතා කරන දේශීය භාෂා තුන වන්නේ ඩ්‍රෙහු (ලිෆූ භාෂාවෙන් කතා කරන), නෙන්ගෝන් (මාරේ භාෂාවෙන් කතා කරන) සහ පයිසි (ග්‍රෑන්ඩ් ටෙරේ භාෂාවෙන් උතුරු කොටස) ය.[129] අනෙක් ඒවාට ඉයායි (ඕවායා භාෂාවෙන් කතා කරන) ඇතුළත් වේ. 2019 සංගණනයේදී, වයස අවුරුදු 15 හෝ ඊට වැඩි පුද්ගලයින්ගෙන් 44.0% ක් අවම වශයෙන් එක් කනක් භාෂාවක් පිළිබඳ යම් ආකාරයක දැනුමක් ඇති බව වාර්තා කළහ (2009 සංගණනයේදී 41.3% සිට ඉහළ), නමුත් 56.0% ක් වාර්තා කළේ තමන්ට කනක් භාෂාවක් පිළිබඳ දැනුමක් නොමැති බවයි (2009 සංගණනයේදී 58.7% සිට පහළට).[130][127]

සංක්‍රමණික ජනගහනය අතර අනෙකුත් සැලකිය යුතු භාෂා ප්‍රජාවන් අතර වැලිසියානු, ෆියුටූනියානු, ටහිටියානු, ජාවානි, වියට්නාම, චීන සහ බිස්ලාමා යන භාෂා කතා කරන්නන් ඇතුළත් වේ.

ආගම

[සංස්කරණය]
2012 පිව් සංසදය විසින් කරන ලද ගෝලීය ආගමික භූ දර්ශන සමීක්ෂණයට අනුව නිව් කැලිඩෝනියාවේ ආගම[131]
  1. ක්‍රිස්තියානි (85.2%)
  2. ආගමක් නැත (10.4%)
  3. ඉස්ලාම් (2.8%)
  4. බුද්ධාගම (0.6%)
  5. ජන ආගම් (0.2%)
  6. අනෙකුත් (0.8%)

ප්‍රමුඛ ආගම ක්‍රිස්තියානි ධර්මයයි; ජනගහනයෙන් අඩක් කතෝලිකයන් වන අතර, බොහෝ යුරෝපීයයන්, බටහිර යුවේන්වරුන් සහ වියට්නාම ජාතිකයන් සහ මෙලනීසියානු සහ පොලිනීසියානු සුළුතරයන්ගෙන් අඩක් ද ඇතුළුව.[28] කතෝලික ධර්මය ප්‍රංශ යටත් විජිතවාදීන් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී. දිවයිනේ බොහෝ රෙපරමාදු පල්ලි ද ඇති අතර, ඉන් නිදහස් එවැන්ජලිකල් පල්ලිය සහ නිව් කැලිඩෝනියාවේ එවැන්ජලිකල් පල්ලිය සහ ලෝයල්ටි දූපත් වල විශාලතම අනුගාමිකයින් සංඛ්‍යාව ඇත; ඔවුන්ගේ සාමාජිකත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ මෙලනීසියානු වේ.[28] 20 වන සියවසේ අගභාගයේදී රෙපරමාදු ආගම මුල් බැස ගත් අතර එය දිගටම ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී. තවත් බොහෝ ක්‍රිස්තියානි කණ්ඩායම් සහ 6,000 කට වැඩි මුස්ලිම්වරුන් ද සිටිති.[28][132] (නව කැලිඩෝනියාවේ ඉස්ලාම් සහ නව කැලිඩෝනියාවේ බහායි ඇදහිල්ල බලන්න.) නවුමියා යනු නවුමියා අගරදගුරු පදවියේ ආසනයයි.

අධ්‍යාපනය

[සංස්කරණය]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ අධ්‍යාපනය ප්‍රංශ විෂය මාලාව මත පදනම් වන අතර ප්‍රංශ ගුරුවරුන් සහ ප්‍රංශ පුහුණුව ලත් ගුරුවරුන් විසින් සපයනු ලැබේ. 1998 නවුමියා ගිවිසුමේ නියමයන් යටතේ, ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පළාත් තුනේ වගකීම වේ. 2010 වන විට, ද්විතීයික අධ්‍යාපනය පළාත්වලට මාරු කිරීමේ ක්‍රියාවලියක පැවතුනි.[133] බොහෝ පාසල් නූමියාවේ පිහිටා ඇති නමුත් සමහරක් දූපත් වල සහ නිව් කැලිඩෝනියාවේ උතුරේ දක්නට ලැබේ. සිසුන් උසස් පාසල් වයසට පැමිණි විට, බොහෝ දෙනෙක් ඔවුන්ගේ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය දිගටම කරගෙන යාම සඳහා නවුමියා වෙත යවනු ලැබේ. වයස අවුරුදු හයේ සිට අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය වේ.[134][විශ්වසනීය මූලාශ්‍රය?]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රධාන තෘතීයික අධ්‍යාපන ආයතනය වන්නේ 1993 දී ආරම්භ කරන ලද සහ උසස් අධ්‍යාපන, පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන අමාත්‍යාංශයේ අධීක්ෂණය යටතේ එන නිව් කැලිඩෝනියා විශ්ව විද්‍යාලය (යුනිවර්සිටේ ඩි ලා නූවෙල්-කැලිඩෝනි) ය. එය නූමියාවේ පිහිටා ඇති අතර වෘත්තීය, උපාධි, ශාස්ත්‍රපති සහ ආචාර්ය උපාධි වැඩසටහන් සහ පාඨමාලා රාශියක් පිරිනමයි. නිව් කැලිඩෝනියා විශ්ව විද්‍යාලය අධ්‍යයන දෙපාර්තමේන්තු තුනකින්, තාක්ෂණ ආයතනයකින්, ආචාර්ය උපාධි පාසලකින් සහ ගුරු විද්‍යාලයකින් සමන්විත වේ. 2013 වන විට, විශ්ව විද්‍යාලයේ සිසුන් 3,000 ක් පමණ, අධ්‍යයන කටයුතු 107 ක් සහ පරිපාලන සහ පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලය 95 ක් පමණ සිටිති.[135][133] බොහෝ නිව් කැලිඩෝනියානු සිසුන් මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට ශිෂ්‍යත්ව ලබා ගනී. නූමියා ගිවිසුම් ක්‍රියාවලියේ කොටසක් ලෙස, ප්‍රංශයේ අධ්‍යාපනය ලැබීම සඳහා කනාක් වෘත්තිකයන්ට කේඩර් ඇවනයර් ශිෂ්‍යත්ව ලබා දෙයි.[133]

ආර්ථිකය

[සංස්කරණය]
කලාපය මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය, නාමික, 2019 ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය, නාමික, 2019
 ඕස්ට්‍රේලියාව 1,388.09 54,391
 නවසීලන්තය 210.76 42,274
 හවායි 93.24 63,997
 පැපුවා නව ගිනියාව 24.75 2,315
 නව කැලිඩෝනියාව 9.48 34,939
 ගුවාම් 6.36 37,794
 ප්‍රංශ පොලිනීසියාව 6.02 21,673
 ෆිජී 5.44 6,079
 සොලොමන් දිවයින් 1.62 2,278
 උතුරු මරියානා දිවයින් 1.18 24,670
 වනුටු 0.93 3,187
 සැමෝවා 0.91 4,472
 ඇමරිකානු සැමෝවා 0.65 13,352
 ටොන්ගා 0.45 4,435
 මයික්‍රොනීසියා ගිවිසුම් ජනපද 0.39 4,001
 කුක් දිවයින් 0.39 22,752
 පලාවු 0.28 15,992
 මාෂල් දිවයින් 0.23 5,275
 කිරිබටි 0.22 1,847
 වැලිස් සහ ෆුටුනා 0.21 18,360
 නාඌරූ 0.13 10,567
 ටුවාලු 0.05 5,277
මූලාශ්‍ර:[3][136][137][138][139][140][141]

නිව් කැලිඩෝනියාව දකුණු පැසිෆික් කලාපයේ විශාලතම ආර්ථිකයන්ගෙන් එකක් වන අතර 2019 දී ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 9.48 ක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් ඇත.[3] නාමික ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 2019 දී ඇමරිකානු ඩොලර් 34,939 ක් විය (වෙළඳපොළ විනිමය අනුපාතවලට අනුව).[3] එය හවායි, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය සහ ගුවාම් හි නාමික ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට වඩා අඩු නමුත් ඕෂනියාවේ අනෙකුත් සියලුම ස්වාධීන සහ ස්වෛරී නොවන රටවල් සහ ප්‍රදේශවලට වඩා ඉහළ ය, නමුත් ආදායම් බෙදා හැරීමේ සැලකිය යුතු අසමානතාවයක් ඇත,[142] සහ ආර්ථික වශයෙන් ප්‍රමුඛ දකුණු පළාත සහ අඩු සංවර්ධිත උතුරු පළාත සහ ලෝයල්ටි දූපත් අතර දිගුකාලීන ව්‍යුහාත්මක අසමතුලිතතා ඇත.[48] නිව් කැලිඩෝනියාවේ භාවිතයේ පවතින මුදල් ඒකකය CFP ෆ්‍රෑන්ක් වන අතර, 2020 මැයි වන විට එය යුරෝවට 119.3 CFP සිට යුරෝ 1.00 දක්වා අනුපාතයකින් සම්බන්ධ කර ඇත.[143] එය නිකුත් කරනු ලබන්නේ Institut d'Émission d'Outre-Mer විසිනි.[144]

2010 ගණන්වල මුල් භාගයේදී සැබෑ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය වසරකට සාමාන්‍යයෙන් +3.3% කින් වර්ධනය වූ අතර, එය ලොව පුරා නිකල් මිල ඉහළ යාම සහ රැකියා නියුක්තිය ඉහළ යාම මෙන්ම ශක්තිමත් ව්‍යාපාරික ආයෝජන හේතුවෙන් දේශීය ඉල්ලුම වැඩිවීම මගින් වැඩි විය, නමුත් 2010 ගණන්වල දෙවන භාගයේදී වසරකට +0.2% කින් පමණක් වර්ධනය විය, මන්ද දේශීය නිකල් කර්මාන්තය අර්බුදකාරී කාල පරිච්ඡේදයකට අවතීර්ණ වූ අතර නැවත නැවතත් නිදහස පිළිබඳ ජනමත විචාරණ ආර්ථික අවිනිශ්චිතතාවයක් ඇති කර ඇත.[3] 2017 දී, නිව් කැලිඩෝනියාවෙන් භාණ්ඩ හා සේවා අපනයනය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.93 ක් වූ අතර, එයින් 77.5% ක් ඛනිජ නිෂ්පාදන සහ මිශ්‍ර ලෝහ (ප්‍රධාන වශයෙන් නිකල් ලෝපස් සහ ෆෙරොනිකල්) සහ හෝටල් සහ අවන්හල් සේවා අපනයන 5.0% ක් (එනම් නිව් කැලිඩෝනියාවේ ජාත්‍යන්තර සංචාරක ව්‍යාපාරය) විය.[145] භාණ්ඩ හා සේවා ආනයනය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.48 ක් විය.[145] භාණ්ඩ ආනයනයෙන් 40.9% ක් මෙට්‍රොපොලිටන් ප්‍රංශය සහ එහි විදේශීය දෙපාර්තමේන්තු වලින් ද, 11.7% සිංගප්පූරුවෙන් (අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම ඉන්ධන), 11.5% ඕස්ට්‍රේලියාවෙන්, 5.0% යුරෝපීය සංගමයේ අනෙකුත් රටවලින්, 4.2% චීනයෙන් සහ හොංකොං වලින්, 4.1% නවසීලන්තයෙන්, 3.7% දකුණු කොරියාවෙන්, 2.4% ජපානයෙන්, 2.0% එක්සත් ජනපදයෙන්, 1.9% කැනඩාවෙන් සහ 12.6% වෙනත් රටවලින් ද විය.[146] 2017 දී භාණ්ඩ හා සේවාවල වෙළඳ හිඟය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.55 ක් විය.[145]

ප්‍රංශයෙන් ලැබෙන මූල්‍යමය සහයෝගය සැලකිය යුතු වන අතර එය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 15% කට වඩා නියෝජනය කරන අතර ආර්ථිකයේ සෞඛ්‍යයට දායක වේ.[147] සංචාරක ව්‍යාපාරය ඌන සංවර්ධිතයි. කුක් දූපත් වල 400,000 ක් සහ වනුවාටු හි 200,000 ක් සමඟ සසඳන විට වසරකට 100,000 ක් නරඹන්නන් පැමිණේ.[79] බොහෝ භූමි ප්‍රමාණය කෘෂිකර්මාන්තයට නුසුදුසු වන අතර ආහාර ආනයනයෙන් 20% ක් පමණ වේ.[147] FAOSTAT ට අනුව, නිව් කැලිඩෝනියාව සැලකිය යුතු නිෂ්පාදකයෙකි: අල (33 වන ස්ථානය); ටාරෝ (44 වන ස්ථානය); කෙසෙල් (50 වන ස්ථානය); පොල් (52 වන ස්ථානය).[148] නිව් කැලිඩෝනියාවේ සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය වර්ග කිලෝමීටර් මිලියන 1.4 ක් (වර්ග සැතපුම් මිලියන 0.54) ආවරණය කරයි.[6] ඉදිකිරීම් අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් දළ වශයෙන් 12% ක් වන අතර 2010 දී වැටුප් ලබන ජනගහනයෙන් 9.9% ක් සේවයේ යොදවයි.[142] නිෂ්පාදනය බොහෝ දුරට ආහාර ද්‍රව්‍ය, රෙදිපිළි සහ ප්ලාස්ටික් පරිවර්තනය වැනි කුඩා පරිමාණ ක්‍රියාකාරකම් වලට සීමා වේ.[142]

2019 දී ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (නාමික) (ඇමරිකානු ඩොලර්)
 $0 – $5,000   $5,000 – $10,000   $10,000 – $20,000   $20,000 – $30,000   $30,000 – $45,000   $45,000 – $60,000   $60,000 – $90,000 

නිකල් අංශය

[සංස්කරණය]
දකුණු නිව් කැලිඩෝනියාවේ ඇළ දොළක්. රතු වර්ණවලින් හෙළි වන්නේ යකඩ ඔක්සයිඩ් සහ නිකල් වලින් පස පොහොසත් බවයි.

නිව් කැලිඩෝනියානු පසෙහි ලෝකයේ නිකල් සම්පත්වලින් 25% ක් පමණ අඩංගු වේ.[149][වඩා හොඳ මූලාශ්‍රයක් අවශ්‍යයි] 2000 දශකයේ අග භාගයේ අවපාතය නිකල් කර්මාන්තයට බරපතල ලෙස බලපා ඇති අතර, එම අංශය අඛණ්ඩව දෙවන වසරටත් නිකල් මිලෙහි සැලකිය යුතු පහත වැටීමක් (2009 දී වසරින් වසර −31.0%) අත්විඳ ඇත.[150] මිල පහත වැටීම නිෂ්පාදකයින් ගණනාවක් ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් අඩු කිරීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නැවැත්වීමට හේතු වී ඇති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2008 ට සාපේක්ෂව ගෝලීය නිකල් සැපයුම 6% කින් අඩු වී ඇත.[150]

මෙම සන්දර්භය, අයහපත් කාලගුණය සමඟ ඒකාබද්ධව, අංශයේ ක්‍රියාකරුවන්ට ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදන ඉලක්කය පහළට සංශෝධනය කිරීමට බල කර ඇත.[150] මේ අනුව, ඛනිජ නිස්සාරණය කිරීමේ ක්‍රියාකාරකම් වසරින් වසර පරිමාවෙන් 8% කින් පහත වැටී ඇත.[කවදාද?][150] දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ප්‍රතිශතයක් ලෙස නිකල් අංශයේ කොටස 2008 දී 8% සිට 2009 දී 5% දක්වා පහත වැටුණි.[150] 2009 දෙවන භාගයේ මුල් භාගයේදී ප්‍රවණතා ආපසු හැරවීමක් සහ ඉල්ලුම යථා තත්ත්වයට පත්වීමක් වාර්තා වී ඇති අතර එමඟින් දේශීය ලෝහ නිෂ්පාදනයේ 2.0% ක වැඩිවීමක් සිදුවිය.[150] 2020 මාර්තු වාර්තාවක සඳහන් වූයේ "නව කැලිඩෝනියාව ලොව සිව්වන විශාලතම නිකල් නිෂ්පාදකයා වන අතර එය පසුගිය වසරේ මිල ගණන් වල 26% ක වැඩිවීමක් දැක තිබේ" යනුවෙනි.[151] කෙසේ වෙතත්, කර්මාන්ත මූලාශ්‍රවලට අනුව, "නිර්මාණ දෝෂ සහ මෙහෙයුම් කොමිස් කිරීමේ ගැටළු හේතුවෙන්, ගෝරෝ පතල නිකල් ඔක්සයිඩ් ආකාරයෙන් නිකල් ටොන් 60,000 ක්" නිෂ්පාදනය කිරීමේ විභව ධාරිතාව කිසි විටෙකත් සපුරා නැත. 2019 දී, එය එහි වාර්ෂික ධාරිතාවෙන් තුනෙන් එකකට වඩා තරමක් වැඩි ප්‍රමාණයක් නිෂ්පාදනය කළේය."[152]

2021 මාර්තු මාසයේදී, ටෙස්ලා ගෝරෝ පතල සමඟ හවුල්කාරිත්වයකට එකඟ විය, එය "ගිවිසුමට අනුව, එහි බැටරි නිෂ්පාදනය සඳහා නිකල් ගැනීම සමඟ නිෂ්පාදන සහ තිරසාර ප්‍රමිතීන්ට සහාය වීම සඳහා තාක්ෂණික සහ කාර්මික හවුල්කාරිත්වයක්" වන අතර, බීබීසී ප්‍රවෘත්ති වාර්තාවකට අනුව. බහුතර හිමිකරු වන වේල් පැවසුවේ රැකියා සහ ආර්ථිකය අනුව මෙම ගනුදෙනුව දිගුකාලීන ප්‍රතිලාභයක් වනු ඇති බවයි. ටෙස්ලා ලිතියම්-අයන බැටරි සෑදීම සඳහා නිකල් අධික ලෙස භාවිතා කරන්නෙකු වන අතර "එහි දිගුකාලීන සැපයුම සුරක්ෂිත කිරීමට" අවශ්‍ය විය.[151]

එසේම 2021 මාර්තු මාසයේදී, වේල්ගේ නිකල් ව්‍යාපාරයේ කොටසක් "ස්විස් වෙළඳ භාණ්ඩ වෙළෙන්දෙකු වන ට්‍රැෆිගුරා ඇතුළු ප්‍රෝනි නම් සමූහ ව්‍යාපාරයකට" විකුණන ලදී. නිව් කැලිඩෝනියාවේ පළාත් බලධාරීන් සහ ව්‍යාපාරවලට වේල් මෙහෙයුමේ 51% ක කොටස්.[152]

සංස්කෘතිය

[සංස්කරණය]
නිව් කැලිඩෝනියාවේ උපන් යුරෝපීය ජනතාව වන කැල්ඩොචස්

දැව කැටයම්, විශේෂයෙන් හූප් (මොන්ට්‍රොසියෙරා කෝලිෆ්ලෝරා) සාම්ප්‍රදායික ගෝත්‍රික සමාජයේ විශ්වාසයන්ගේ සමකාලීන පිළිබිඹුවක් වන අතර එයට ටෝටම්, වෙස් මුහුණු, චැම්බ්‍රන්ල්ස් හෝ ෆ්ලෙච් ෆයිටියර් ඇතුළත් වේ,[153] කනක් නිවාසවල වහල අලංකාර කරන ඊතල වර්ගයකි. කූඩ කලාව යනු ගෝත්‍රික කාන්තාවන් විසින් බහුලව භාවිතා කරන ශිල්පයක් වන අතර එය දෛනික භාවිතය සඳහා වස්තූන් නිර්මාණය කරයි.[153]

ඉතාලි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී රෙන්සෝ පියානෝ විසින් නිර්මාණය කරන ලද සහ 1998 දී විවෘත කරන ලද ජීන්-මාරි ටිජිබෝ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය, කනක් සංස්කෘතියේ නිරූපකයයි.[153]

කනේකා යනු රෙගේ විසින් ආභාෂය ලබා 1980 ගණන්වල ආරම්භ වූ දේශීය සංගීත ආකාරයකි.[153]

මුවා කා යනු ප්‍රංශයේ නිව් කැලිඩෝනියාව ඈඳා ගැනීම සිහිපත් කිරීම සඳහා මීටර් 12 (අඩි 39) උස ටෝටම් කණුවක් වන අතර එය 2005 දී ආරම්භ කරන ලදී.[154]

මාධ්‍ය

[සංස්කරණය]

Les Nouvelles Calédoniennes[155] යනු දූපත් සමූහයේ ඇති එකම දිනපතා පුවත්පතයි.[156][157] මාසික ප්‍රකාශනයක් වන Le Chien bleu, නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රවෘත්ති උපහාසයට ලක් කරයි.[158]

ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන පහක් ඇත: රාජ්‍ය සේවා විකාශක RFO ගුවන්විදුලිය Nouvelle-Calédonie, Océane FM (සාමූහිකයේ නවතම ස්ථානය), තරුණ-නැඹුරු මධ්‍යස්ථානය NRJ, රේඩියෝ Djiido (ජීන්-මාරි ට්ජිබෝ විසින් පිහිටුවන ලදී) සහ රේඩියෝ Rythmes Bleus.[157] අවසාන මධ්‍යස්ථාන දෙක ප්‍රධාන වශයෙන් ඉලක්ක කර ඇත්තේ නිව් කැලිඩෝනියාවට ආවේණික වූ විවිධ කනාක් කණ්ඩායම් සඳහා ය ("ජියිඩෝ" යනු උතුරු පළාතේ හියෙන්හේන් භාෂාවෙන් කතා කරන ෆ්වයි භාෂාවෙන් එන පදයකි, එය සාම්ප්‍රදායික කනාක් නිවසක වහලයට පිදුරු සෙවිලි කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ලෝහ උලක් දක්වයි).

රූපවාහිනිය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, රාජ්‍ය සේවා විකාශක ප්‍රංශ ටෙලිවිෂන්ස් විසින් රීසෝ අවුට්‍රේ-මර් 1re, ප්‍රංශය 2, ප්‍රංශය 3, ප්‍රංශය 4, ප්‍රංශය 5, ප්‍රංශය 24 සහ ආර්ටේ සමඟ දේශීය නාලිකාවක් ක්‍රියාත්මක කරන අතර ඒවා සියල්ලම පැරිසියේ සිට විකාශනය වේ.[159] කැනල් ප්ලස් කැලිඩෝනි, කැනල්+ සහ TF1 ඇතුළුව ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ඩිජිටල් නාලිකා 17 ක් රැගෙන යයි.[160] ඇනලොග් රූපවාහිනී විකාශන 2011 සැප්තැම්බර් මාසයේදී අවසන් වූ අතර, නිව් කැලිඩෝනියාවේ ඩිජිටල් රූපවාහිනී සංක්‍රාන්තිය සම්පූර්ණ කළේය. [161] නව දේශීය රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන දෙකක් වන NCTV සහ NC9 සඳහා ලංසු ප්‍රංශ විකාශන බලධාරීන් විසින් සලකා බලන ලදී.[162] NCTV 2013 දෙසැම්බර් මාසයේදී දියත් කරන ලදී.[163]

මාධ්‍ය නිදහසේ ක්‍රියාත්මක විය හැකි යැයි සැලකේ, නමුත් Reporters Without Borders 2006 දී නිදහස් හිතවාදී කණ්ඩායමක සාමාජිකයින් විසින් RFO කාර්ය මණ්ඩලයට "තර්ජන සහ බිය ගැන්වීම්" පිළිබඳව කනස්සල්ල පළ කළේය.[164]

ක්‍රීඩා

[සංස්කරණය]
නව කැලිඩෝනියානු පාපන්දු ක්‍රීඩක ක්‍රිස්ටියන් කරෙම්බියු, 1998 ප්‍රංශය සමඟ FIFA ලෝක කුසලාන ජයග්‍රාහකයා[165]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ පැවැත්වෙන විශාලතම ක්‍රීඩා ඉසව්ව වන්නේ FIA ආසියා පැසිෆික් රැලි ශූරතාවලියේ (APRC) වටයකි.

නව කැලිඩෝනියා පාපන්දු කණ්ඩායම 1950 දී ක්‍රීඩා කිරීම ආරම්භ කළ අතර 2004 දී ජාත්‍යන්තර පාපන්දු ලීග සංගමය වන FIFA වෙත ඇතුළත් විය.[166] FIFA හා සම්බන්ධ වීමට පෙර, නිව් කැලිඩෝනියාව ඕෂනියා පාපන්දු සම්මේලනය සමඟ නිරීක්ෂක තත්ත්වය දැරූ අතර එහි FIFA සාමාජිකත්වය සමඟ OFC හි නිල සාමාජිකයෙකු බවට පත්විය. ඔවුන් දකුණු පැසිෆික් ක්‍රීඩා උළෙල පස් වතාවක් ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර, මෑතකදී 2007 දී සහ OFC ජාතීන්ගේ කුසලානයේ අවස්ථා දෙකකදී තෙවන ස්ථානයට පත්ව ඇත. ක්‍රිස්ටියන් කරෙම්බියු යනු නිව් කැලිඩෝනියාවේ ප්‍රමුඛ පෙළේ හිටපු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙකි. වයස අවුරුදු 17 න් පහළ කණ්ඩායම 2017 දී FIFA වයස අවුරුදු 17 න් පහළ ලෝක කුසලානය සඳහා සුදුසුකම් ලැබීය.

පැසිපන්දු ක්‍රීඩාව මාධ්‍ය සහ රසිකයින් යන දෙඅංශයෙන්ම නිව් කැලිඩෝනියාවේ බොහෝ මහජන අවධානයට ලක් වේ. එහි ජාතික කණ්ඩායම ඕෂනියා කලාපයේ පදක්කම් රාශියක් දිනා ඇත.[167] නිව් කැලිඩෝනියාවේ ඉහළම පැසිපන්දු සමාජ කණ්ඩායම් වන්නේ AS 6e Km සහ AS Dumbea ය.[168]

කාන්තා ක්‍රිකට් තරඟ මෙන්ම නිව් කැලිඩෝනියාවේ අශ්ව රේසිං ද ඉතා ජනප්‍රියයි.[169]

රග්බි ලීග් කණ්ඩායම 2004 දී පැසිෆික් කුසලානයට සහභාගී විය. 2020 දී, අවසානයේ බහුතරයක් ඕස්ට්‍රේලියානු ක්වීන්ස්ලන්ත කුසලානයට එක්වීම සඳහා නිව් කැලිඩෝනියාවේ පැසිෆික් ට්‍රයිස්,[170] හි රග්බි ලීග් කණ්ඩායමක් නිර්මාණය කිරීමට සැලසුම් සකස් කරන ලදී.

නිව් කැලිඩෝනියාවේ විදේශයන්හි සංචාරය කරන ජාතික සමමුහුර්ත පිහිනුම් කණ්ඩායමක් ද ඇත.

"Tour Cycliste de Nouvelle-Calédonie" යනු සාමාන්‍යයෙන් ඔක්තෝබර් මාසයේ පැවැත්වෙන බහු-දින පාපැදි වේදිකා තරඟයකි. මෙම තරඟය සංවිධානය කරනු ලබන්නේ Comite Cycliste New Caledonia විසිනි. මෙම තරඟය ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, ප්‍රංශය, රියුනියන් (විදේශීය ප්‍රංශය), යුරෝපය සහ ටහිටි (ප්‍රංශ පොලිනීසියාව) යන රටවලින් යතුරුපැදිකරුවන් ආකර්ෂණය කරයි. ඕස්ට්‍රේලියානු බ්‍රෙන්ඩන් වොෂින්ටන් 2005 සහ 2009 අතර තරඟයේ අවසන් වරට තුන් වතාවක් අවසන් කර ඇති අතර නිව් කැලිඩෝනියාවේ "The Lanterne Rouge" ලෙස හැඳින්වේ.

නිව් කැලිඩෝනියා හෑන්ඩ්බෝල් කණ්ඩායම 2008 දී නවසීලන්තයේ වෙලින්ටන් හි පැවති ඕෂනියා හෑන්ඩ්බෝල් ජාතීන්ගේ කුසලානය දිනා ගත්තේය. ඔවුන් අවසන් තරඟයේදී ඕස්ට්‍රේලියාව පරාජය කළහ.

Internationaux de Nouvelle-Calédonie යනු ජනවාරි පළමු සතියේ පැවැත්වෙන ටෙනිස් තරඟාවලියකි. 2004 සිට, තරඟාවලිය ATP චැලෙන්ජර් සංචාරයේ කොටසක් වන අතර, ක්‍රීඩකයින් සාමාන්‍යයෙන් ඕස්ට්‍රේලියානු විවෘත සඳහා සූදානම් වීමක් ලෙස තරඟ කරයි. වසරේ පළමු ග්‍රෑන්ඩ් ස්ලෑම්.

නිව් කැලිඩෝනියා කාන්තා ජාතික වොලිබෝල් කණ්ඩායම අවස්ථා කිහිපයකදී රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය.[171]

ආහාර පිසීම

[සංස්කරණය]

ගෘහස්ථ උද්‍යාන විද්‍යාව අඩු මට්ටමක පැවතීම නිසා, නැවුම් නිවර්තන පලතුරු අනෙකුත් පැසිෆික් රටවලට වඩා නිව් කැලිඩෝනියානු ආහාරවල අඩුවෙන් දක්නට ලැබේ, ඒ වෙනුවට සහල්, මාළු සහ ටාරෝ වැනි මුල් එළවළු මත රඳා පවතී.[172] මෙය නිතර පිළියෙළ කරන එක් ක්‍රමයක් වන්නේ බුග්නා ලෙස හඳුන්වන වළලනු ලැබූ උඳුනක මංගල්‍යයකි. කෙසෙල් කොළවල ඔතා, මාළු, ටාරෝ, කෙසෙල් සහ අනෙකුත් මුහුදු ආහාර පිසීමට උණුසුම් පාෂාණවලින් වළලනු ලැබේ, පසුව හාරා අනුභව කරනු ලැබේ.

ප්‍රවාහනය

[සංස්කරණය]

ලා ටොන්ටූටා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ නූමියාවේ සිට වයඹ දෙසින් කිලෝමීටර 50 (සැතපුම් 31) ක් දුරින් පිහිටා ඇති අතර නිව් කැලිඩෝනියාව පැරිස්, ටෝකියෝ, සිඩ්නි, ඕක්ලන්ඩ්, බ්‍රිස්බේන්, මෙල්බර්න්, ඔසාකා, පැපීට්, නාඩි, වැලිස් සහ පෝට් විලා යන ගුවන් තොටුපළවල් සමඟ සම්බන්ධ කරයි.[173] බොහෝ අභ්‍යන්තර ගුවන් සේවා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ ජාත්‍යන්තර ගුවන් සේවය වන එයාර්කැලින් විසිනි.[174] කෲස් නැව් නූමියාවේ ගාරේ සමුද්‍රීය වරායේ නැව් තටාකගත කරයි.[175] හවානා මගී සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන බෝට්ටුව මසකට වරක් වනුවාටු හි පෝර්ට් විලා, මැලිකොලෝ සහ සැන්ටෝ වෙත යාත්‍රා කරයි.[175]

නිව් කැලිඩෝනියාවේ මාර්ග ජාලයට ඇතුළත් වන්නේ:

  • නූමියා සිට පිටවීමේ සිට කුමාක් වලට උතුරින් නෙහූ ගඟ දක්වා යන මාර්ග 1 (RT1);
  • ලිෆු දූපතේ සහ ලිෆු ගුවන්තොටුපළේ සිට වේ හි දකුණට යන මාර්ග 2;
  • නන්දි හි RT1 සමඟ හන්දියේ සිට තිවාකා ගඟ දක්වා මාර්ග 3;
  • මුඑඕ අසල RT1 සමඟ හන්දියේ සිට බලාගාරය දක්වා මාර්ග 4.[176]

සටහන්

[සංස්කරණය]
  1. ^ "Soyons unis, devenons frères" is officially a national anthem but is generally used only on regal and viceregal occasions.
  2. ^ Previously known officially as the "Territory of New Caledonia and Dependencies" (Territoire de la Nouvelle-Calédonie et dépendances), then simply as the "Territory of New Caledonia" (Territoire de la Nouvelle-Calédonie), the official French name is now only Nouvelle-Calédonie (Organic Law of 19 March 1999, article 222 IV[4]). The French courts often continue to use the appellation Territoire de la Nouvelle-Calédonie.
  3. ^ pron. [lə kaju], සාහි. the stone
  4. ^ The definite article la is often omitted by pro-independence parties and militants, as in l'indépendance de Kanaky ('the independence of Kanaky') or le futur de Kanaky ('the future of Kanaky') for example, where French grammar would normally require a definite article.
  5. ^ As compared to 4,053 convicts, including 1,176 freed ones, in French Guiana at the same date.[21]

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ^ "New Caledonia". Central Intelligence Agency. 6 December 2023. 7 April 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 January 2021 – via CIA.gov.
  2. ^ "Structure de la population et évolutions". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 13 November 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 November 2014.
  3. ^ a b c d e f "Evolution du PIB et du PIB par habitant". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  4. ^ "LOI no 1999-209 du 19 mars 1999 organique relative a la Nouvelle Calédonie" (PDF). Journal officiel de la République française. 21 March 1999. p. 4223. 2007-06-14 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  5. ^ a b "Présentation". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (ප්‍රංශ බසින්). 30 October 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  6. ^ a b "Présentation – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. 9 November 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  7. ^ David Stanley (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. p. 549. ISBN 978-0-918373-29-8. 13 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015.
  8. ^ "The European Union and New Caledonia | EEAS". www.eeas.europa.eu (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-07-27.
  9. ^ a b "268 767 habitants en 2014". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 13 November 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2014-11-16.
  10. ^ Pappas, Stephanie (25 March 2021). "Hidden boundaries of lost continent 'Zealandia' revealed in incredible detail". LiveScience. 20 December 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 December 2022.
  11. ^ a b c "Histoire / La Nouvelle-Calédonie". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (ප්‍රංශ බසින්). 2012-11-20. 30 October 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  12. ^ a b c d vLogan, Leanne; Cole, Geert (2001). New Caledonia. Lonely Planet. p. 13. ISBN 978-1-86450-202-2. 13 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015 – via Google Books.
  13. ^ a b c d e f g h i j k l m n "Rapport annuel 2010" (PDF). IEOM Nouvelle-Calédonie. 10 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  14. ^ Quanchi, Max; Robson, John (2005). Historical Dictionary of the Discovery and Exploration of the Pacific Islands. Scarecrow Press. ISBN 9780810865280. 31 May 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 December 2021.
  15. ^ a b "New Caledonia and International Seaport History. The Maritime Heritage Project". Maritimeheritage.org. 13 November 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2017-11-12.
  16. ^ Langdon, Robert (1983). Where the Whalers Went: An index of the Pacific Ports and Islands visited by American Whalers (and some other ships) in the 19th Century. Canberra: Pacific Manuscripts Bureau. p. 183. ISBN 086784471X.
  17. ^ Angleviel, Frédéric. "De Kanaka à Kanak: l'appropriation d'un terme générique au profit de la revendication identitaire" [From Kanaka to Kanak: the appropriation of a generic term for the benefit of identity claim] (PDF) (ප්‍රංශ බසින්). Université de la Nouvelle-Calédonie. 9 November 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  18. ^ "Charting the Pacific – Places". Abc.net.au. 1998-10-13. 8 December 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  19. ^ a b Logan, Leanne; Cole, Geert (2001). New Caledonia. Lonely Planet. p. 15. ISBN 978-1-86450-202-2. 12 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015 – via Google Books.
  20. ^ Knauft, Bruce M. (1999). From Primitive to Postcolonial in Melanesia and Anthropology. University of Michigan Press. p. 103. ISBN 978-0-472-06687-2. 1 January 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015 – via Google Books.
  21. ^ Bulletin de la Société générale des prisons. Paris. 1888. p. 980.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  22. ^ a b c d e Aldrich, Robert; Connell, John (2006). France's Overseas Frontier: Départements et territoires d'outre-mer. Cambridge University Press. p. 46. ISBN 978-0-521-03036-6. 6 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015 – via Google Books.
  23. ^ a b c d e Stanley, David (1989). South Pacific Handbook. David Stanley. pp. 549–. ISBN 978-0-918373-29-8. 13 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015 – via Google Books.
  24. ^ Adrian Muckle
  25. ^ Fisher, Denise (2010). "Supporting the Free French in New Caledonia: First Steps in Australian Diplomacy" (PDF). Explorations: A Journal of French-Australian Connections. 49 (1): 18–37. 24 March 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 26 May 2024.
  26. ^ Hasluck, Paul Meernaa Caedwalla (1952). "Chapter 6 – Clearing a Way to Total War, October 1940 – January 1941". The Government and the People, 1939–1941 (PDF). Vol. I (1965 ed.). Canberra: Australian War Memorial. 30 May 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 6 August 2009.
  27. ^ Rottman, Gordon L. (2002). World War 2 Pacific Island Guide. Greenwood Publishing Group. p. 71. ISBN 978-0-313-31395-0. 19 March 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015 – via Google Books. In October, the decision was made to relocate the main South Pacific Fleet base from Auckland to Nouméa (FPO SF 131). Unloading facilities were improved by February 1943 and construction immediately began on the naval operating base.
  28. ^ a b c d e New Caledonia at the Encyclopædia Britannica
  29. ^ Henningham, Stephen (December 2014). "Australia's Economic Ambitions in French New Caledonia, 1945–1955". The Journal of Pacific History. 49 (4): 421–439. doi:10.1080/00223344.2014.976915. JSTOR 24644648. S2CID 154479730. 29 April 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 28 April 2022.
  30. ^ Mannevy, Charlotte; Derel, Mathurin; Guibert, Nathalie (May 15, 2024). "Second night of riots shakes New Caledonia: 'I didn't think it could come to this'". Le Monde. 24 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 May 2024.
  31. ^ Vinograd, Cassandra; Breeden, Aurelien (May 15, 2024). "France Declares State of Emergency Amid Protests in New Caledonia". The New York Times. 24 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 May 2024.
  32. ^ Horowitz, Leah S. (May 2009). "Environmental violence and crises of legitimacy in New Caledonia". Political Geography. 28 (4): 248–258. doi:10.1016/j.polgeo.2009.07.001. ISSN 1873-5096. 16 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 May 2024.
  33. ^ Fisher, Denise (May 2013). France in the South Pacific: Power and Politics. Canberra: ANU Press. doi:10.22459/FSP.05.2013. ISBN 9781922144942.
  34. ^ Winslow, Donna (June 1991). "Land and Independence in New Caledonia". Cultural Survival Quarterly Magazine (ඉංග්‍රීසි බසින්). 13 November 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-02-11 – via culturalsurvival.org.
  35. ^ Roger, Patrick (3 November 2017). "Nouvelle-Calédonie : ce que contient l'" accord politique " sur le référendum d'autodétermination" [New Caledonia: what is contained in the 'political agreement' on the self-determination referendum]. LeMonde.fr (ප්‍රංශ බසින්). 22 June 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 17 July 2018.
  36. ^ "New Caledonia sets date for independence referendum". The Guardian. 20 March 2018. 13 May 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 March 2018.
  37. ^ "New Caledonia Votes to Remain Part of France". Time.com (ඉංග්‍රීසි බසින්). Nouméa, New Caledonia. 5 November 2018. 9 November 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2018-11-08. {{cite journal}}: Unknown parameter |agency= ignored (help)
  38. ^ Antoine-Perron, Charlotte (4 October 2020). "New Caledonia voters choose to stay part of France". Los Angeles Times (ඉංග්‍රීසි බසින්). Nouméa, New Caledonia. Associated Press. 8 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 February 2021.
  39. ^ "New Caledonia referendum: South Pacific territory rejects independence from France". BBC News (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). 2020-10-04. 4 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-07-08.
  40. ^ "French territory of New Caledonia held its third and last independence referendum where 96.49 voted against independence". France24. 12 December 2021. 13 December 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 12 December 2021.
  41. ^ Antoine-Perron, Charlotte (12 December 2021). "New Caledonia votes to stay in France; separatists boycott". Associated Press. 1 April 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 December 2021.
  42. ^ "New Caledonia: 'Shots fired' at police in French territory amid riots over voting reforms". France 24. 15 May 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය May 14, 2024.
  43. ^ "New Caledonian independence leaders wary as France drops voting reform". Radio France Internationale (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2024-10-04. 31 December 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2025-04-16.
  44. ^ "Curfew lifted in French overseas territory of New Caledonia over 6 months after violent riots". Anadolu Agency. 2 December 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2025-04-16.
  45. ^ "New Caledonia's political leaders sign historic agreement to shape territory's future". RFI (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2025-07-12. සම්ප්‍රවේශය 2025-07-12.
  46. ^ "France, New Caledonia reach 'historic' statehood deal; citizens to remain French". South China Morning Post (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2025-07-12. සම්ප්‍රවේශය 2025-07-12.
  47. ^ a b c "Présentation – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. 21 May 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  48. ^ a b c d e f "Concluding session, Special Committee on Decolonization approves two texts on New Caledonia, Tokelau; hears appeals to heed criticism of its work". United Nations. 23 October 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  49. ^ "Les différentes élections". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (ප්‍රංශ බසින්). 2011-05-27. 2011-11-11 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  50. ^ "Resultats de l'election presidentielle – Nouvelle Caledonie". Minister of the Interior (ප්‍රංශ බසින්). Government of France. 26 June 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2012-08-06.
  51. ^ Mazzoni, Julien (2025-01-09). "New Caledonia Congress elects pro-France president after political crisis". The Guardian (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). ISSN 0261-3077. සම්ප්‍රවේශය 2025-04-05.
  52. ^ a b c d e Anaya 2011, පිටු අංකය: 8.
  53. ^ a b c d e "Sénat coutumier". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (ප්‍රංශ බසින්). 30 October 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  54. ^ a b "Les Forces armées de Nouvelle-Calédonie". Defense.gouv.fr (ප්‍රංශ බසින්). 2012-12-20. 9 November 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  55. ^ Lagneau, Laurent (19 September 2018). "Le Régiment d'Infanterie de Marine du Pacifique-Nouvelle Calédonie se distingue lors d'un exercice en Australie; Zone Militaire". 12 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 12 February 2023.
  56. ^ "La Marine accueillera prochainement un nouveau bateau". 23 January 2025. සම්ප්‍රවේශය 6 April 2025.
  57. ^ "First Two EDA-S Next Gen Amphibious Landing Craft Delivered to French DGA". 25 November 2021. 26 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 December 2021.
  58. ^ "Prise d'armement pour essais du patrouilleur outre-mer Jean Tranape". French Navy. 5 March 2025. සම්ප්‍රවේශය 31 March 2025.
  59. ^ Tanguy, Jean-Marc (4 August 2022). "New French overseas patrol vessels set for 2023 service entry". Shepherd. 21 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 December 2022.
  60. ^ Groizeleau, Vincent (21 September 2022). "POM : Le premier patrouilleur reprend ses essais à Brest, le second en achèvement à Boulogne". Mer et Marine (ප්‍රංශ බසින්). 22 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 November 2022.
  61. ^ Groizeleau, Vincent (13 December 2024). "Les avions de surveillance maritime Gardian prolongés à Tahiti et Nouméa". Mer et Marine (ප්‍රංශ බසින්). සම්ප්‍රවේශය 13 December 2024.
  62. ^ "French Navy to receive new eyes in the sky from Dassault". www.aerotime.aero. 19 November 2020. 13 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-11-18.
  63. ^ "Forces armées en Nouvelle-Calédonie; Ministère des Armées". 14 February 2022. 5 January 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 February 2023.
  64. ^ "FANC – Bilan du déploiement du BSAOM D'Entrecasteaux dans le Pacifique Sud; Ministère des Armées". 10 February 2023. 11 February 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 February 2023.
  65. ^ "French Navy will receive first three Airbus Dauphin N3 at December 1". Air & Cosmos (ප්‍රංශ බසින්). 13 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-11-18.
  66. ^ "Marine Nationale Dossier d'Information, p. 23" (PDF). Cols Bleus (ප්‍රංශ බසින්). January 2023. 4 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2023-03-04.
  67. ^ "French Air and Space Force Rafales Train Alongside Royal Australian Air Force Growlers". MilitaryLeak. 2022-08-27. 14 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-11-18.
  68. ^ "France successfully conducts long-range strategic deployment to Asian-Pacific region". ac.nato.int. 3 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 28 December 2023.
  69. ^ Sartre, Julien (2021-12-07). "Covid, mourning and the spectre of violence: New Caledonia prepares for blighted independence vote". The Guardian. සම්ප්‍රවේශය 2022-11-18.
  70. ^ "COMGEND – Commandant de la gendarmerie pour la Nouvelle-Calédonie et les îles Wallis et Futuna / Sécurité / Services de l'État / Accueil – Les services de l'État en Nouvelle-Calédonie". www.nouvelle-caledonie.gouv.fr. 7 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-11-18.
  71. ^ "Vedette Côtière de Surveillance Maritime (VCSM) Boats". Homelandsecurity Technology. 7 December 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-08-28.
  72. ^ "Trust and Non-Self-Governing Territories (1945–1999)". United Nations. 6 October 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 June 2017.
  73. ^ Willsher, Kim (19 March 2018). "New Caledonia sets date for independence referendum". The Guardian. 25 October 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 March 2018.
  74. ^ "Paris meeting to prepare New Caledonia independence vote". Radio New Zealand. 2016-02-02. 8 March 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2016-03-08.
  75. ^ "New Caledonia votes 'non' to independence from France". The Guardian (ඉංග්‍රීසි බසින්). Reuters. 2018-11-04. 6 December 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2018-11-04.
  76. ^ "New Caledonia rejects independence from France for second time". The Guardian (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2020-10-05. 20 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2020-10-05.
  77. ^ Government of New Caledonia. "Les accords de Nouméa" (PDF) (ප්‍රංශ බසින්). 5 April 2008 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 August 2008.
  78. ^ RFO. "Société : La Nouvelle-Calédonie choisit un hymne et une devise". 27 June 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 August 2008.
  79. ^ a b Bolis, Angela (2011-08-26). "Nouvelle-Calédonie: où en est le processus d'indépendance?". Le Monde.fr (ප්‍රංශ බසින්). 19 November 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  80. ^ "Nouvelle-Calédonie: Voeu sur le drapeau Kanaky de 2010". axl.cefan.ulaval.ca. 23 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2021.
  81. ^ "Voeux n° 1 du treize juillet 2010" (PDF). 17 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 26 November 2021.
  82. ^ "Roch Wamytan: "descendre le drapeau kanak est un geste ignoble, il ne faut plus parler de destin commun!"". Nouvelle-Calédonie la 1ère. 9 May 2014. 26 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2021.
  83. ^ "Sarkozy calls for dialogue over New Caledonia violence". France 24. 2011-08-26. 7 September 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  84. ^ "Macron calls for June talks to break deadlock over New Caledonia's future". France 24 (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2025-05-27. සම්ප්‍රවේශය 2025-07-13.
  85. ^ "Macron invites New Caledonian leaders to talks on territory's future". Le Monde (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2025-06-24. සම්ප්‍රවේශය 2025-07-13.
  86. ^ France-Presse, Agence (2025-07-13). "New Caledonia to be declared a state in 'historic' agreement – but will remain French". The Guardian (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). ISSN 0261-3077. සම්ප්‍රවේශය 2025-07-13.
  87. ^ "France announces 'historic' deal creating New Caledonia state that stays French". France 24 (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2025-07-12. සම්ප්‍රවේශය 2025-07-13.
  88. ^ a b c "Populations légales des provinces de Nouvelle-Calédonie en 2019 − Populations légales de Nouvelle-Calédonie en 2019 | Insee". www.insee.fr. 25 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2023-09-11.
  89. ^ Boyer & Giribet 2007: 355
  90. ^ a b c d e f g "Données Géographiques". Nouvelle-caledonie.gouv.fr (ප්‍රංශ බසින්). 30 October 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  91. ^ a b Diahot River at the Encyclopædia Britannica
  92. ^ "The impacts of opencast mining in New Caledonia". The United Nations University. 27 July 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 June 2011.
  93. ^ a b Grandcolas, P; Murienne, J; Robillard, T; Desutter-Grandcolas, L; Jourdan, H; Guilbert, E; Deharveng, L (2008). "New Caledonia: a very old Darwinian island?". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 363 (1508): 3309–3317. doi:10.1098/rstb.2008.0122. PMC 2607381. PMID 18765357.
  94. ^ "Lagoons of New Caledonia: Reef Diversity and Associated Ecosystems". UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization. 20 November 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 November 2021.
  95. ^ Sharma, Shweta (19 May 2023). "Earthquake triggers 3ft wave tsunami warnings across South Pacific". The Independent. 19 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 May 2023.
  96. ^ a b c d Leanne Logan; Geert Cole (2001). New Caledonia. Lonely Planet. p. 26. ISBN 978-1-86450-202-2. 26 December 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015.
  97. ^ "EDGAR – The Emissions Database for Global Atmospheric Research". edgar.jrc.ec.europa.eu. 31 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2021-04-24.
  98. ^ Myers, Norman; Mittermeier, Russell A.; Mittermeier, Cristina G.; da Fonseca, Gustavo A. B.; Kent, Jennifer (February 2000). "Biodiversity hotspots for conservation priorities". Nature. 403 (6772): 853–858. Bibcode:2000Natur.403..853M. doi:10.1038/35002501. PMID 10706275. S2CID 4414279.
  99. ^ "Bruno Van Peteghem". Goldman Environmental Prize. 1 February 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  100. ^ "Indigenous Kanaks Take On Inco in New Caledonia". MiningWatch Canada. 19 July 2006. 13 October 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  101. ^ Collins, Alan S.; Pisarevsky, Sergei A. (August 2005). "Amalgamating eastern Gondwana: The evolution of the Circum-Indian Orogens". Earth-Science Reviews. 71 (3–4): 229–270. Bibcode:2005ESRv...71..229C. doi:10.1016/j.earscirev.2005.02.004. ISSN 0012-8252.
  102. ^ a b c "La flore de Nouvelle-Calédonie – Première partie". Futura-sciences.com. 2004-08-18. 11 March 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  103. ^ "La flore de Nouvelle-Calédonie – Deuxième partie". Futura-sciences.com. 2004-08-18. 11 March 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  104. ^ Dinerstein, Eric; et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. ISSN 0006-3568. PMC 5451287. PMID 28608869.
  105. ^ a b Palmas, Pauline; Jourdan, Hervé; Rigault, Fredéric; Debar, Léo; De Meringo, Hélène; Bourguet, Edouard; Mathivet, Mathieu; Lee, Matthias; Adjouhgniope, Rachelle; Papillon, Yves; Bonnaud, Elsa; Vidal, Eric (1 October 2017). "Feral cats threaten the outstanding endemic fauna of the New Caledonia biodiversity hotspot" (PDF). Biological Conservation. 214: 250–259. Bibcode:2017BCons.214..250P. doi:10.1016/j.biocon.2017.08.003. S2CID 43153107. 20 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 21 November 2021.
  106. ^ Weir, A.A.S.; Chappell, J.; Kacelnik, A. (2002). "Shaping of hooks in New Caledonian crows". Science. 297 (5583): 981. doi:10.1126/science.1073433. PMID 12169726. S2CID 29196266.
  107. ^ Walker, Matt (2010-10-26). "Clever New Caledonian crows go to parents' tool school". BBC News. 14 October 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  108. ^ Attenborough, D. 1998 The Life of Birds BBC ISBN 0563-38792-0
  109. ^ "Kagu". Oiseaux-birds.com. 24 November 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  110. ^ a b c "La Biodiversité". Endemia.nc. 6 January 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  111. ^ reporter, Guardian (2024-01-08). "New Caledonia court bans shark culls amid environmental backlash". The Guardian (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). ISSN 0261-3077. සම්ප්‍රවේශය 2024-01-10.
  112. ^ a b c "The Population at Different Censuses". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 11 April 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 November 2020.
  113. ^ a b "La croissance démographique fléchit nettement en Nouvelle-Calédonie entre 2014 et 2019". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 7 November 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 November 2020.
  114. ^ a b c "Recensement de la population en Nouvelle-Calédonie en 2009 – 50 000 habitants de plus en 13 ans" (ප්‍රංශ බසින්). Institut national de la statistique et des études économiques (INSEE.fr). 31 January 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  115. ^ a b "Population Structure of Communities". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 13 November 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 October 2020.
  116. ^ "Communauté d'appartenance – INSEE – ISEE / Recensement de la population de 2009 en Nouvelle-Calédonie" (XLS). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). සම්ප්‍රවේශය 2015-08-24.[permanent dead link]
  117. ^ a b c Leanne Logan; Geert Cole (2001). New Caledonia. Lonely Planet. p. 39. ISBN 978-1-86450-202-2. 13 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2015.
  118. ^ "New Caledonian Javanese, in New Caledonia". joshuaproject.net. Joshua Project. 5 December 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 14 December 2020.
  119. ^ "Recensement de la population 2009" (PDF). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 13 November 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  120. ^ a b c d e f Anaya 2011, පිටු අංකය: 5.
  121. ^ "Recensement de la population 2014" [2014 population census] (PDF). Synthèse (ප්‍රංශ බසින්) (35). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 14 December 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 14 December 2019.
  122. ^ "DONNEES DE CADRAGE". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 30 October 2012 දින මුල් පිටපත (XLS) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  123. ^ David A. Chappell (2005). "New Caledonia". The Contemporary Pacific. 17 (2): 435–448. doi:10.1353/cp.2005.0043. S2CID 258106946. 4 March 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 28 March 2008.
  124. ^ Henry Kamm (26 July 1988). "Noumea Journal; On an Island in the Pacific, but Far From at Peace". The New York Times. 23 April 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 February 2017.
  125. ^ Mame, Abdelkader; Abid, Abdelaziz (14 September 2015). "Exile in New Caledonia". Al Jazeera English. 19 September 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 September 2015. video සංරක්ෂණය කළ පිටපත 20 සැප්තැම්බර් 2015 at the Wayback Machine
  126. ^ "Situation linguistique en Nouvelle-Calédonie". Vice-Rectorat de Nouvelle-Calédonie. 18 January 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  127. ^ a b "Principales caractéristiques des individus de 15 ans et plus, par province de résidence et sexe". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 30 October 2012 දින මුල් පිටපත (XLS) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-02-28.
  128. ^ "Langues". Académie des Langues Kanak. 9 November 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 15 October 2011.
  129. ^ a b "La Population De Nouvelle-Caledonie" (ප්‍රංශ බසින්). La maison de la Nouvelle-Calédonie. 2009-04-26 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  130. ^ "Population, ménages et logement par province, en 2019 – P20 Population de 15 ans et plus, selon le genre, la connaissance d'une langue kanak et la province de résidence par groupe d'âge décennal" (ප්‍රංශ බසින්). Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 1 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2023-03-06.
  131. ^ "The Global Religious Landscape" (PDF). Pewforum.org. 25 January 2017 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2 October 2015.
  132. ^ R. G. Crocombe (2007). Asia in the Pacific Islands: Replacing the West. editorips@usp.ac.fj. pp. 375–. ISBN 978-982-02-0388-4. 4 June 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 August 2012.
  133. ^ a b c "Emerging Pacific Leaders Dialogue 2010 New Caledonia Report" (PDF). Commonwealth Study Conferences Australia. 18 September 2017 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 1 March 2018.
  134. ^ "What is education like in New Caledonia?". New Caledonia Today. 2013-02-28. 1 March 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 March 2018.
  135. ^ "Presentation UNC en Anglais 2012" (PDF). University of New Caledonia. 25 October 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 1 March 2018.
  136. ^ "World Economic Outlook Database – October 2024". IMF. සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  137. ^ "Les comptes économiques rapides de la Polynésie française". Institut de la statistique de la Polynésie française (ISPF). සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  138. ^ "SASUMMARY State annual summary statistics: personal income, GDP, consumer spending, price indexes, and employment". Bureau of Economic Analysis (BEA). සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  139. ^ "TASUMMARY1 Summary of GDP and components for U.S. territories, current dollars". Bureau of Economic Analysis (BEA). සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  140. ^ "Table 1: Gross domestic product at current prices by industry – quarterly value". Cook Islands Statistics Office. සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  141. ^ INSEE, CEROM (11 September 2024). "Évaluation du PIB de Wallis-et-Futuna en 2019" (ප්‍රංශ බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  142. ^ a b c "New Caledonia – Information Paper". NZ Ministry of Foreign Affairs and Trade. 28 January 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  143. ^ "XE: Convert EUR/XPF. Euro Member Countries to Comptoirs Français du Pacifique (CFP) Franc". xe.com. 25 January 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 May 2020.
  144. ^ "Vie pratique – L'Outre-Mer". Outre-mer.gouv.fr. 30 March 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  145. ^ a b c "Importations et exportations de biens et services à prix courants". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  146. ^ "Principaux pays partenaires commerciaux de la Nouvelle-Calédonie". Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). සම්ප්‍රවේශය 2025-02-22.
  147. ^ a b "New Caledonia". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 7 April 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 January 2021.
  148. ^ "FAOSTAT 2008 by Production". Faostat.fao.org. 13 July 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 June 2008.
  149. ^ "Nickel gleams again in New Caledonia". Metal Bulletin. 3 December 2001. 9 September 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 March 2009.
  150. ^ a b c d e f "Les comptes économiques rapides de Nouvelle-Calédonie" (PDF). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 13 November 2011 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  151. ^ a b "Tesla partners with nickel mine amid shortage fears". BBC News. 5 March 2021. 9 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 March 2021.
  152. ^ a b "Tesla gets involved in New Caledonia mine to secure nickel supply". 5 March 2021. 8 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 March 2021.
  153. ^ a b c d "La Culture". Tourisme Nouvelle-Calédonie. 2011-07-24 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  154. ^ "Mwâ Ka in Noumea, New Caledonia". Lonely Planet. 17 March 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  155. ^ The name is a pun, and can be read in English as "The Caledonian News" or "Women of New Caledonia"
  156. ^ "PFF stands in solidarity with Les Nouvelles Calédoniennes". Scoop. 11 March 2014. 25 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 April 2016.
  157. ^ a b "Vivre en Nouvelle-Calédonie". Gîtes Nouvelle Calédonie. 19 January 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  158. ^ "Le Chien bleu : Journal satirique de Nouvelle-Calédonie. Y en aura pour tout le monde!". Lechienbleu.nc. 26 July 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 July 2018.
  159. ^ "Télévision Numérique Terrestre (TNT)". Gouv.nc. 2016-01-31. 29 June 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 17 July 2018.
  160. ^ "Grille TV – Canal+ Calédonie". Canalplus-caledonie.com. 18 July 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 July 2018.
  161. ^ "L'Outre-mer dit adieu à l'analogique – Audiovisuel – Info – Nouvelle-Calédonie – La 1ère". nouvellecaledonie.la1ere.fr. 30 September 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  162. ^ "Two new New Caledonia television channels proposed". Rnzi.com. 2011-10-12. 5 March 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  163. ^ "NCTV, c'est parti!". Les Nouvelles Calédoniennes (ප්‍රංශ බසින්). 9 December 2013. 27 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 April 2016.
  164. ^ "Regions and territories: New Caledonia". BBC News. 2013-01-16. 13 October 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  165. ^ Swaminathan, Swaroop (12 October 2018). "Karembeu, France & New Caledonia – a complex relationship". The New Indian Express. 5 November 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 November 2018.
  166. ^ "New Caledonia joins the world football community". FIFA. 24 May 2004. 2007-07-18 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 6 August 2009.
  167. ^ "New Caledonia National Basketball Team – An Unknown Champion". VisitNewCaledonia.com. 13 November 2019. 30 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 September 2021.
  168. ^ "Beniela Adjouhgniope,le colosse de l'AS 6e Km". Les Nouvelles Calédoniennes (French බසින්). 1 October 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 October 2021.{{cite news}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  169. ^ "Women's Cricket". Lonely Planet. 16 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  170. ^ Darbyshire, Drew (2020-05-08). "Pacifique Treize: The French-speaking Pacific team who want to join Queensland Cup". LoveRugbyLeague (බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි බසින්). 30 June 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2022-06-30.
  171. ^ Shreya Kumar (20 March 2021). "Let's Go Local: The Sand Dunes And Café Planet For Drau". Fiji Sun. 27 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 September 2021.
  172. ^ "What Do People Eat in New Caledonia?". Newcaledoniatoday.wordpress.com. 2013-01-30. 14 February 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 February 2014.
  173. ^ "Présentation". Aéroport international de Nouméa la Tontouta. 18 January 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  174. ^ "Transport" (PDF). Nouméa: Institute of Statistics and Economic Studies (ISEE-NC). 13 November 2011 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  175. ^ a b "Transport in New Caledonia". Lonely Planet. 25 August 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2013-01-30.
  176. ^ "Site de la DITTT – Infrastructures routières". Dittt.gouv.nc. 8 September 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 July 2018.

මූලාශ්‍ර

[සංස්කරණය]

බාහිර සබැදි

[සංස්කරණය]
ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=නව_කැලිඩෝනියාව&oldid=761799" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි