නවාසා දූපතේ භූගෝලය, භූ විෂමතාව සහ පරිසරය
නවාසා දූපත වර්ග සැතපුම් 2.1 (කිලෝමීටර 5.4) පමණ භූමි ප්රමාණයකින් යුක්ත වේ. එය හයිටියේ නිරිතදිග අර්ධද්වීපයට බටහිරින් සැතපුම් 35 (කිලෝමීටර 56) ක් ද,[1][2] කියුබාවේ ග්වාන්ටනාමෝ බොක්කෙහි එක්සත් ජනපද නාවික කඳවුරට දකුණින් සැතපුම් 103 (කිලෝමීටර 166) ක් ද, ජැමෙයිකා නාලිකාවේ හයිටි ප්රධාන භූමියේ සිට ජැමෙයිකාව දක්වා මාර්ගයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ දුරින් ද පිහිටා ඇත.
නවාසා ප්රදීපාගාරය වන නවාසා දූපත් ආලෝකයට දකුණින් යාර 110 (මීටර් 100) ක් ඩනිං හිල් හි අඩි 250 (මීටර් 76) ක උන්නතාංශයකට ළඟා වේ.[3] මෙම ස්ථානය නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ සිට යාර 440 (මීටර් 400) ක් හෝ ලුලු බොක්කෙන් නැගෙනහිරින් යාර 655 (මීටර් 600) ක් දුරින් පිහිටා ඇත.
නවාසා දූපතේ භූමි ප්රදේශය බොහෝ දුරට නිරාවරණය වූ කොරල් සහ හුණුගල් වලින් සමන්විත වන අතර, දිවයින අඩි 30 සිට 50 දක්වා (මීටර් 9.1 සිට 15.2 දක්වා) උස සිරස් සුදු කඳු බෑවුම් වලින් වටවී ඇත, නමුත් එළු රංචුවලට ආධාර කිරීමට ප්රමාණවත් තණකොළ ඇත. මෙම දූපත ගස් විශේෂ හතරකින් යුත් වනාන්තරයකින් වැසී ඇත: කෙටි කොළ සහිත අත්තික්කා (Ficus populnea var. brevifolia), පරෙවි ප්ලම් (Coccoloba diversifolia), මැස්ටික් (Sideroxylon foetidissimum) සහ විෂ දැව (Metopium brownei).[4][5]
පරිසරය
[සංස්කරණය]
නවාසා දූපතේ භූ විෂමතාවය, පරිසර විද්යාව සහ නූතන ඉතිහාසය පුවර්ටෝ රිකෝ සහ ඩොමිනිකන් ජනරජය අතර මොනා ඡේදයේ පිහිටි කුඩා හුණුගල් දූපතක් වන මොනා දූපතට සමාන වේ. මෙම දූපත් කලක් ගුවානෝ කැණීම් මධ්යස්ථාන වූ අතර දැන් එක්සත් ජනපදය සඳහා ස්වභාව රක්ෂිත වේ.
තාවකාලික හයිටි ධීවරයින් සහ අනෙකුත් අය නවාසා දූපතේ කඳවුරු බැඳගෙන සිටිති. තවමත්, එය ජනාවාස වී නොමැත.[4] නවාසා හි වරායන් හෝ වරායන් නොමැත, අක්වෙරළ නැංගුරම් පොළවල් පමණි, එහි එකම ස්වාභාවික සම්පත ගුවානෝ ය. ආර්ථික ක්රියාකාරකම් වලින් සමන්විත වන්නේ යැපුම් මසුන් ඇල්ලීම සහ වාණිජ ට්රෝලින් ක්රියාකාරකම් ය. 2009 දී නිරිතදිග හයිටියේ ධීවරයින් පිළිබඳ සමීක්ෂණයකින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ ප්රධාන වශයෙන් ඇන්සේ ඩි'හයිනෝල්ට් ඇරොන්ඩිස්මන්ට් හි ධීවරයින් 300 ක් පමණ දිවයින අසල නිතිපතා මසුන් ඇල්ලූ බවයි.[6]
දේශීය උරග විශේෂ අටක් සිටි අතර, ඒ සියල්ල නවාසා දූපතට ආවේණික යැයි විශ්වාස කෙරේ, නැතහොත් ඒවා විය: කොම්ප්ටස් බැඩියස් (ඇන්ගුයිඩ් කටුස්සෙක්), ඇරිස්ටෙලිගර් කොක්රේනේ (හූනන්), ස්ෆෙරොඩැක්ටිලස් බෙකී (හූනන්), ඇනොලිස් ලෝන්ගිසෙප්ස් (ඇනෝල්), සයික්ලූරා කෝර්නූටා ඔන්චියොප්සිස් (රයිනෝසිරස් ඉගුවානා හි ආවේණික උප විශේෂයක්), ලියොසෙෆලස් එරෙමිටස් (කැරලි සහිත වලිග කටුස්සෙක්), ට්රොපිඩොෆිස් බුකුලෙන්ටස් (වාමන බෝවා) සහ ටයිෆ්ලොප්ස් සල්කැටස් (කුඩා සර්පයෙක්).[7] මේවායින් පළමු හතර දෙනා බහුලව දක්නට ලැබෙන අතර,[7] ඊළඟ තුන වඳ වී ගොස් ඇති අතර, අන්තිමයා දූපතේ වාසය කරන වල් බළලුන්, බල්ලන් සහ ඌරන් නිසා වඳ වී ගොස් ඇති බව පෙනේ.
2012 දී, කැරිබියානු දූපතේ බහුලව දක්නට ලැබෙන ගල්පර ගොඩනඟන කොරල් විශේෂයක් වන ඇක්රොපෝරා පැල්මාටා (එල්කෝන් කොරල්) දිවයින අසල ජලය යට පිහිටා තිබුණි. ඉතිරි කොරල් හොඳ තත්ත්වයේ පවතින බව සොයා ගන්නා ලදී.[8]
පක්ෂීන්
[සංස්කරණය]අවට සාගර ජලය සහිත මෙම දූපත, රතු පාද සහිත බූබි සහ විශ්මයජනක ෆ්රිගේට් කුරුල්ලන් මෙන්ම සුදු ඔටුන්න හිමි පරවියන් සිය ගණනක් අභිජනන ජනපද සඳහා සහාය වන බැවින්, බර්ඩ්ලයිෆ් ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් වැදගත් කුරුළු ප්රදේශයක් (IBA) ලෙස පිළිගෙන ඇත.
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ↑ Rohter, Larry (ඔක්තෝබර් 19, 1998). "Whose Rock Is It? And, Yes, the Haitians Care". The New York Times. සම්ප්රවේශය සැප්තැම්බර් 16, 2019.
- ↑ Ewan W. Anderson (27 January 2014). Global Geopolitical Flashpoints: An Atlas of Conflict. Taylor & Francis. pp. 277–. ISBN 978-1-135-94101-7.
- ↑ Latta, Steven; Rimmer, Christopher; Keith, Allan; Wiley, James; Raffaele, Herbert A.; McFarland, Kent; Fernandez, Eladio (23 April 2010). Birds of the Dominican Republic and Haiti. Princeton University Press. pp. 9–. ISBN 978-1-4008-3410-5.
- 1 2 CoRIS - NOAA's coral reef information system. "Navassa Island". National Oceanic and Atmospheric Administration. නොවැම්බර් 2, 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය නොවැම්බර් 16, 2012.
- ↑ "Wildlife & Habitat—Navassa Island". U.S. Fish & Wildlife Service. සැප්තැම්බර් 7, 2017. සම්ප්රවේශය සැප්තැම්බර් 16, 2019.
- ↑ Fondation pour la Protection de la Biodiversité Marine (August 2009). Rapid Survey of Haitian Fishing Villages Exploiting Resources at Navassa Island (PDF) (Report). 2022-12-19 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2022-12-19.
- 1 2 Powell, Robert (2003). Reptiles of Navassa Island. සංරක්ෂණය කළ පිටපත ජූලි 25, 2013 at the Wayback Machine Avila University.
- ↑ "Strangest island in the Caribbean may be a sanctuary for critically endangered coral". ජූලි 16, 2012. ඔක්තෝබර් 19, 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය ජූලි 20, 2017. Strangest island in the Caribbean may be a sanctuary for critically endangered coral. Julian Smith. 16 July 2012. Retrieved 11 January 2018.