Jump to content

නවසීලන්තයේ රජය සහ දේශපාලනය

බැඳියන් එක්කරන්න
විකිපීඩියා වෙතින්
The King wearing a pinstripe suit
III වන චාල්ස්,
නවසීලන්තයේ රජු
A woman wearing medals
සින්ඩි කිරෝ, නවසීලන්ත ආණ්ඩුකාර ජනරාල්
A smiling man wearing a dark business suit and tie
ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන්, නවසීලන්ත අගමැති

නවසීලන්තය පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් සහිත ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවකි.[1] එහි ව්‍යවස්ථාව කේතනය කර නැත.[2] III වන චාල්ස් නවසීලන්තයේ රජු වන අතර, එබැවින් රාජ්‍ය නායකයා වේ.[3][4] රජු නියෝජනය කරනු ලබන්නේ අගමැතිගේ උපදෙස් මත ඔහු විසින් පත් කරන ලද අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයා විසිනි.[5] අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයාට අයුක්තිය පිළිබඳ අවස්ථා සමාලෝචනය කිරීම සහ අමාත්‍යවරුන්, තානාපතිවරුන් සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන රාජ්‍ය නිලධාරීන් පත් කිරීම වැනි රාජකීය පූර්වාපේක්ෂිත බලතල ක්‍රියාත්මක කළ හැකි අතර, දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී, රක්ෂිත බලතල (උදා: පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමට හෝ පනතක් නීතියක් බවට පත් කිරීමට රාජකීය අනුමැතිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ඇති බලය) භාවිතා කළ හැක.[6][7] රාජාණ්ඩුවේ සහ අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයාගේ බලතල ව්‍යවස්ථාපිත සීමාවන් මගින් සීමා කර ඇති අතර, ඒවා සාමාන්‍යයෙන් අමාත්‍යවරුන්ගේ උපදෙස් නොමැතිව ක්‍රියාත්මක කළ නොහැක.[7]

නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුවට ව්‍යවස්ථාදායක බලය ඇති අතර එය රජු සහ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයෙන් සමන්විත වේ.[8] එය 1950 දී අහෝසි කරන තෙක් ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයක් වන ව්‍යවස්ථාදායක කවුන්සිලය ද ඇතුළත් විය.[8] කිරීටයට සහ අනෙකුත් රාජ්‍ය ආයතනවලට වඩා පාර්ලිමේන්තුවේ ආධිපත්‍යය 1689 අයිතිවාසිකම් පනත මගින් එංගලන්තයේ ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය නවසීලන්තයේ නීතියක් ලෙස සනාථ කර ඇත.[8] නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වන අතර, බහුතර ආසන සහිත පක්ෂයෙන් හෝ සභාගයෙන් රජයක් පිහිටුවනු ලැබේ. බහුතරයක් පිහිටුවා නොමැති නම්, විශ්වාස සහ සැපයුම් ඡන්දවලදී අනෙකුත් පක්ෂවල සහයෝගය සහතික වුවහොත් සුළුතර රජයක් පිහිටුවිය හැකිය.[8] අගමැතිගේ උපදෙස් මත අග්‍රාණ්ඩුකාරවරයා අමාත්‍යවරුන් පත් කරයි, ඔහු සම්මුතිය අනුව පාලක පක්ෂයේ හෝ සභාගයේ පාර්ලිමේන්තු නායකයා වේ.[9] අමාත්‍යවරුන්ගෙන් පිහිටුවා අගමැති විසින් මෙහෙයවනු ලබන කැබිනට් මණ්ඩලය රජයේ ඉහළම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදන ආයතනය වන අතර සැලකිය යුතු රාජ්‍ය ක්‍රියාමාර්ග තීරණය කිරීමේ වගකීම දරයි.[10] කැබිනට් මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් සාමූහිකව ප්‍රධාන තීරණ ගන්නා අතර, එබැවින් මෙම තීරණවල ප්‍රතිවිපාක සඳහා සාමූහිකව වගකිව යුතුය.[11] 2023 නොවැම්බර් 27 සිට 42 වන සහ වත්මන් අගමැති වන්නේ ක්‍රිස්ටෝපර් ලක්සන් ය.[12]

A block of buildings fronted by a large statue.
වෙලින්ටන්හි පාර්ලිමේන්තු පිටියේ ඇති (විධායක අංශය) වන රිචඩ් සෙඩන්ගේ ප්‍රතිමාවක් සහ පාර්ලිමේන්තු මන්දිරය (දකුණේ)

වෙලින්ටන් හි පාර්ලිමේන්තු පිටියේ රිචඩ් සෙඩ්ඩන්ගේ ප්‍රතිමාවක්, "බීහයිව්" (විධායක අංශය) සහ පාර්ලිමේන්තු මන්දිරය (දකුණ) ඇත. පාර්ලිමේන්තු මහ මැතිවරණයක් පෙර මැතිවරණයෙන් වසර තුනකට පසුව කැඳවිය යුතුය.[13] 1946 සහ 1993 අතර පැවති සියලුම මහ මැතිවරණ පාහේ පළමු අත පසුකර යන ඡන්ද ක්‍රමය යටතේ පැවැත්විණි.[14] 1996 සිට, මිශ්‍ර-මන්ත්‍රී සමානුපාතික (MMP) ලෙස හඳුන්වන සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමයක් භාවිතා කර ඇත.[2] MMP ක්‍රමය යටතේ, සෑම පුද්ගලයෙකුටම ඡන්ද දෙකක් ඇත; එකක් ඡන්දදායකයාගේ මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ සිටින අපේක්ෂකයෙකු සඳහා වන අතර, අනෙක පක්ෂයක් සඳහා වේ. 2018 සංගණන දත්ත මත පදනම්ව, මැතිවරණ කොට්ඨාශ 72 ක් ඇත (මෙහි මඕරි ජාතිකයන්ට පමණක් විකල්ප වශයෙන් ඡන්දය දිය හැකි මඕරි මැතිවරණ කොට්ඨාශ හතක් ඇතුළත් වේ),[15] සහ ඉතිරි ආසන 120 න් 48 ක් පවරනු ලබන්නේ පාර්ලිමේන්තුවේ නියෝජනය පක්ෂ ඡන්දය පිළිබිඹු කරන පරිදි වන අතර, පක්ෂයක් ආසනයක් සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමට පෙර අවම වශයෙන් එක් මැතිවරණ කොට්ඨාශයක් හෝ මුළු පක්ෂ ඡන්දවලින් 5% ක් දිනා ගත යුතුය.[16] 1930 ගණන්වල සිට මැතිවරණ ජාතික සහ කම්කරු යන දේශපාලන පක්ෂ දෙකක් විසින් ආධිපත්‍යය දරයි. MMP හඳුන්වාදීමෙන් පසු තවත් පක්ෂ පාර්ලිමේන්තුවේ නියෝජනය කර ඇත.[17]

ප්‍රධාන විනිසුරු විසින් මෙහෙයවනු ලබන නවසීලන්තයේ අධිකරණ පද්ධතියට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය,[18] අභියාචනාධිකරණය, මහාධිකරණය සහ යටත් අධිකරණ ඇතුළත් වේ.[19] අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පවත්වා ගැනීමට උපකාර කිරීම සඳහා විනිසුරුවන් සහ අධිකරණ නිලධාරීන් දේශපාලනික නොවන ලෙස සහ නිල කාලය පිළිබඳ දැඩි නීති යටතේ පත් කරනු ලැබේ.[2] මෙය න්‍යායාත්මකව අධිකරණයට පාර්ලිමේන්තුව විසින් පනවන ලද නීති සම්පාදනය මත පමණක් නීතිය අර්ථ නිරූපණය කිරීමට ඉඩ සලසයි, ඔවුන්ගේ තීරණ සඳහා වෙනත් බලපෑම් නොමැතිව ය.[20]

නවසීලන්තය ලෝකයේ වඩාත්ම ස්ථාවර සහ හොඳින් පාලනය වන රාජ්‍යයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.[21] 2023 වන විට, රට එහි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතනවල ශක්තිය අනුව දෙවන ස්ථානයටත්,[22] රජයේ විනිවිදභාවය සහ දූෂණ රහිත බව අනුව තුන්වන ස්ථානයටත් පත් කර ඇත.[23] ජාතියේ LGBT අයිතිවාසිකම් ද ඕෂනියාවේ වඩාත්ම ඉවසිලිවන්ත ඒවා ලෙස පිළිගැනේ.[24] නවසීලන්තය දේශපාලන ක්‍රියාවලියේ සිවිල් සහභාගීත්වය සඳහා ඉහළ ශ්‍රේණිගත කිරීමක් ලබා ඇත, මෑත මහ මැතිවරණවලදී 82% ක ඡන්දදායක සහභාගීත්වයක් සමඟින්, OECD සාමාන්‍ය 69% හා සසඳන විට.[25] කෙසේ වෙතත්, මෙය පළාත් පාලන මැතිවරණ සඳහා සත්‍ය නොවේ; 2019 දී දැනටමත් අඩු වූ 42% ක සහභාගීත්වයක් හා සසඳන විට, 2022 පළාත් පාලන මැතිවරණවලදී සුදුසුකම් ලත් නවසීලන්ත ජාතිකයින්ගෙන් 36% ක ඓතිහාසිකව අඩු ප්‍රතිශතයක් ඡන්දය ප්‍රකාශ කර ඇත.[26][27][28] එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් නිකුත් කරන ලද 2017 මානව හිමිකම් වාර්තාවක් සඳහන් කළේ, නවසීලන්ත රජය සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයන්ගේ අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කළද, මඕරි ජනගහනයේ සමාජ තත්ත්වය පිළිබඳව කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.[29] ව්‍යූහාත්මක වෙනස්කම් කිරීම් සම්බන්ධයෙන්, නවසීලන්ත මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව එය සැබෑ සහ අඛණ්ඩ සමාජ ආර්ථික ගැටලුවක් බවට ශක්තිමත්, ස්ථාවර සාක්ෂි ඇති බව තහවුරු කර ඇත.[30] නවසීලන්තයේ ව්‍යූහාත්මක අසමානතාවයට එක් උදාහරණයක් අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය පද්ධතියෙන් දැකිය හැකිය. අධිකරණ අමාත්‍යාංශයට අනුව, මඕරි ජනගහනයෙන් 16.5% ක් පමණක් වුවද, අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වූ නවසීලන්ත ජාතිකයින්ගෙන් 45% ක් සහ සිරගත වූවන්ගෙන් 53% ක් ලෙස මඕරි ජාතිකයන් අතිශය නියෝජනය වේ.[31][32]

කලාප සහ බාහිර භූමි

[සංස්කරණය]
A map of New Zealand divided into regions and territorial authorities with labels
නවසීලන්තයේ කලාප (වර්ණ ගැන්වූ) සහ භෞමික බලධාරීන් (දක්වා දක්වා ඇති) සිතියම

මුල් යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් නවසීලන්තය පළාත්වලට බෙදා ඇති අතර, ඒවාට යම් ස්වයං පාලනයක් තිබුණි.[33] මූල්‍ය පීඩනය සහ දුම්රිය, අධ්‍යාපනය, ඉඩම් විකුණුම් සහ වෙනත් ප්‍රතිපත්ති තහවුරු කිරීමට ඇති ආශාව නිසා, රජය කේන්ද්‍රගත වූ අතර පළාත් 1876 දී අහෝසි කරන ලදී.[34] පළාත් කලාපීය පොදු නිවාඩු දින[35] සහ ක්‍රීඩා තරඟවලදී සිහිපත් වේ.[36]

1876 ​​සිට, විවිධ කවුන්සිල මගින් මධ්‍යම රජය විසින් තීරණය කරන ලද නීති යටතේ පළාත් පාලන ප්‍රදේශ පරිපාලනය කර ඇත.[33][37] 1989 දී, රජය පළාත් පාලන කටයුතු කලාපීය කවුන්සිල සහ ප්‍රාදේශීය බලධාරීන් යන වත්මන් ස්ථර දෙකේ ව්‍යුහය බවට නැවත සංවිධානය කරන ලදී.[38] 1975 දී පැවති නගර සභා 249[38] දැන් ප්‍රාදේශීය බලධාරීන් 67 ක් සහ කලාපීය කවුන්සිල 11 ක් දක්වා ඒකාබද්ධ කර ඇත.[39] කලාපීය කවුන්සිලවල කාර්යභාරය වන්නේ "සම්පත් කළමනාකරණයට විශේෂ අවධාරණයක් සහිතව ස්වභාවික පරිසරය නියාමනය කිරීම" වන අතර,[38] ප්‍රාදේශීය බලධාරීන් මලාපවහන, ජලය, පළාත් පාරවල්, ගොඩනැගිලි අනුමැතිය සහ අනෙකුත් ප්‍රාදේශීය කාරණා සඳහා වගකිව යුතුය.[40][41] ප්‍රාදේශීය කවුන්සිල පහක් ඒකීය බලධාරීන් වන අතර කලාපීය කවුන්සිල ලෙස ද ක්‍රියා කරයි.[41] ප්‍රාදේශීය බලධාරීන් නගර සභා 13 කින්, දිස්ත්‍රික් කවුන්සිල 53 කින් සහ චැතම් දූපත් කවුන්සිලයෙන් සමන්විත වේ. චැතම් දූපත් කවුන්සිලය නිල වශයෙන් ඒකීය අධිකාරියක් නොවන නමුත්, එය කලාපීය කවුන්සිලයක බොහෝ කාර්යයන් ඉටු කරයි. [42]

පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජධානි 15 න් එකක් වන නවසීලන්ත රාජධානිය,[43] නවසීලන්තයේ රජු හෝ රැජින ස්වෛරී වන සමස්ත ප්‍රදේශය වන අතර එය නවසීලන්තය, ටොකෙලෝ, රොස් ඩිපෙන්ඩන්සි, කුක් දූපත් සහ නියු වලින් සමන්විත වේ.[1] කුක් දූපත් සහ නියු නවසීලන්තය සමඟ නිදහස් ඇසුරේ ස්වයං පාලන රාජ්‍යයන් වේ.[44][45] නවසීලන්ත පාර්ලිමේන්තුවට මෙම රටවල් සඳහා නීති සම්පාදනය කළ නොහැකි නමුත්, ඔවුන්ගේ කැමැත්ත ඇතිව විදේශ කටයුතු සහ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් වෙනුවෙන් කටයුතු කළ හැකිය. ටොකෙලෝ ස්වයං පාලනයක් නොමැති ප්‍රදේශයක් ලෙස වර්ග කර ඇත, නමුත් එය වැඩිහිටියන් තිදෙනෙකුගෙන් යුත් කවුන්සිලයක් විසින් පාලනය කරනු ලැබේ (එක් එක් ටොකෙලෝවාන් ඇටෝල් වලින් එකකි).[46] රොස් ඩිපෙන්ඩන්සි යනු ඇන්ටාක්ටිකාවේ නවසීලන්තයේ භෞමික හිමිකම වන අතර එහිදී එය ස්කොට් බේස් පර්යේෂණ පහසුකම ක්‍රියාත්මක කරයි.[47] නවසීලන්ත ජාතිකත්ව නීතිය රාජධානියේ සියලුම කොටස් සමානව සලකයි, එබැවින් නවසීලන්තය, කුක් දූපත්, නියු, ටොකෙලෝ සහ රොස් ඩිපෙන්ඩන්සි හි උපන් බොහෝ අය නවසීලන්ත පුරවැසියන් වේ.[48][n 1]

විදේශ සබඳතා

[සංස්කරණය]
නවසීලන්තයේ හිටපු අගමැතිනි ජසින්ඩා ආර්ඩර්න්, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ජෝ බයිඩන් සමඟ ඕවල් කාර්යාලයේදී, 2022

නවසීලන්ත යටත් විජිත සමයේදී, බ්‍රිතාන්‍යය බාහිර වෙළඳාම සහ විදේශ සබඳතා සඳහා වගකිව යුතු විය.[50] 1923 සහ 1926 අධිරාජ්‍ය සම්මන්ත්‍රණවලදී නවසීලන්තයට තමන්ගේම දේශපාලන ගිවිසුම් සාකච්ඡා කිරීමට අවසර දිය යුතු බව තීරණය කළ අතර, පළමු වාණිජ ගිවිසුම 1928 දී ජපානය සමඟ අනුමත කරන ලදී. 1939 සැප්තැම්බර් 3 වන දින, නවසීලන්තය බ්‍රිතාන්‍යය සමඟ සන්ධානයක් ඇති කර ගත් අතර අගමැති මයිකල් ජෝසෆ් සැවේජ් "ඇය යන තැන අපි යමු; ඇය සිටින තැන අපි සිටිමු" යනුවෙන් ප්‍රකාශ කරමින් ජර්මනියට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළේය.[51]

A squad of men kneel in the desert sand while performing a war dance
ඊජිප්තුවේ මඕරි බලඇණිය හකා, 1941

1951 දී, එක්සත් රාජධානිය එහි යුරෝපීය අවශ්‍යතා කෙරෙහි වැඩි වැඩියෙන් අවධානය යොමු කළ අතර,[52] නවසීලන්තය ඕස්ට්‍රේලියාව සහ එක්සත් ජනපදය සමඟ ANZUS ආරක්ෂක ගිවිසුමට එක් විය.[53] වියට්නාම් යුද්ධයට එරෙහි විරෝධතා,[54] Rainbow Warrior නෞකාව ගිලී යාමෙන් පසු ප්‍රංශයට අවවාද කිරීම එක්සත් ජනපදය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම,[55] පාරිසරික සහ කෘෂිකාර්මික වෙළඳ ගැටළු පිළිබඳ එකඟ නොවීම්, සහ නවසීලන්තයේ න්‍යෂ්ටික අවි රහිත ප්‍රතිපත්තියෙන් පසුව නවසීලන්තය කෙරෙහි එක්සත් ජනපදයේ බලපෑම දුර්වල විය.[56][57] එක්සත් ජනපදයේ ANZUS වගකීම් අත්හිටුවීම නොතකා, නවසීලන්තය සහ ඕස්ට්‍රේලියාව අතර ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක වූ අතර, ඔවුන්ගේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය සමාන ඓතිහාසික ප්‍රවණතාවක් අනුගමනය කර ඇත.[58] දෙරට අතර සමීප දේශපාලන සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යනු ලබන්නේ, පුරවැසියන්ට සීමාවකින් තොරව දෙරටෙහිම සංචාරය කිරීමට, ජීවත් වීමට සහ වැඩ කිරීමට ඉඩ සලසන නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් සහ සංචාරක විධිවිධාන සමඟිනි.[59] 2013 දී ඕස්ට්‍රේලියාවේ නවසීලන්ත පුරවැසියන් 650,000 ක් පමණ ජීවත් වූ අතර එය නවසීලන්තයේ ජනගහනයෙන් 15% ට සමාන වේ.[60]

නවසීලන්තය පැසිෆික් දූපත් රටවල් අතර ප්‍රබල පැවැත්මක් ඇති අතර, සැමෝවා, ෆීජි සහ ටොංගා සහ කුඩා ජාතීන් අතර ශක්තිමත් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා භුක්ති විඳියි.[61] නවසීලන්තයේ ආධාරවලින් විශාල කොටසක් මෙම රටවලට යන අතර, බොහෝ පැසිෆික් ජනතාව රැකියා සඳහා නවසීලන්තයට සංක්‍රමණය වෙති. 1960 ගණන්වල සිට මෙය වැඩිවීම නිසා රටේ සිව්වන විශාලතම වාර්ගික කණ්ඩායම වන Pasifika New Zealander යන පෑන්-වාර්ගික කණ්ඩායම පිහිටුවීමට හේතු විය.[62][63] ස්ථිර සංක්‍රමණය 1970 සැමෝවන් කෝටා යෝජනා ක්‍රමය සහ 2002 පැසිෆික් ප්‍රවේශ කාණ්ඩය යටතේ නියාමනය කරනු ලබන අතර, එමඟින් පිළිවෙලින් සැමෝවානු ජාතිකයින් 1,100 ක් සහ අනෙකුත් පැසිෆික් දූපත්වාසීන් 750 ක් දක්වා සෑම වසරකම ස්ථිර නවසීලන්ත පදිංචිකරුවන් වීමට ඉඩ සලසයි. තාවකාලික සංක්‍රමණ සඳහා සෘතුමය සේවක යෝජනා ක්‍රමයක් 2007 දී හඳුන්වා දෙන ලද අතර, 2009 දී පැසිෆික් දූපත්වාසීන් 8,000 ක් පමණ ඒ යටතේ සේවයේ යොදවා ඇත.[64] නවසීලන්තය පැසිෆික් දූපත් සංසදය, පැසිෆික් ප්‍රජාව, ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගිතාව සහ අග්නිදිග ආසියානු ජාතීන්ගේ සංගමයේ කලාපීය සංසදය (නැගෙනහිර ආසියා සමුළුව ඇතුළුව) සඳහා සම්බන්ධ වේ.[59] නවසීලන්තය ආසියා-පැසිෆික් කලාපයේ මධ්‍යම බලයක් ලෙස[65] සහ නැගී එන බලයක් ලෙස විස්තර කර ඇත.[66][67] රට එක්සත් ජාතීන්ගේ,[68] පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ[69] සහ ආර්ථික සහයෝගීතාව සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ සංවිධානයේ (OECD) සාමාජිකයෙකු වන අතර,[70] පස් බල ආරක්ෂක විධිවිධානවලට සහභාගී වේ.[71]

අද වන විට, නවසීලන්තය එක්සත් ජනපදය සමඟ විශේෂයෙන් සමීප සබඳතා භුක්ති විඳින අතර එහි ප්‍රධාන නේටෝ නොවන මිත්‍ර පාක්ෂිකයෙකි,[72] ඕස්ට්‍රේලියාව සමඟ ද සමීප සබඳතා පවත්වයි, දෙරටෙහි පුරවැසියන් අතර "ට්‍රාන්ස්-ටස්මන්" අනන්‍යතාවක් පොදු වේ.[73] නවසීලන්තය Five Eyes බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරු ගිවිසුමේ සාමාජිකයෙකි, එය නිල වශයෙන් UKUSA ගිවිසුම ලෙස හැඳින්වේ. මෙම ගිවිසුමේ සාමාජිකයින් පස්දෙනා වන්නේ ඕස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, නවසීලන්තය, එක්සත් රාජධානිය සහ එක්සත් ජනපදයයි.[74] 2012 සිට, නවසීලන්තය හවුල්කාරිත්ව අන්තර් ක්‍රියාකාරීත්ව මුලපිරීම යටතේ නේටෝව සමඟ හවුල්කාරිත්ව විධිවිධානයක් ඇත.[75][76][77] 2024 ගෝලීය සාම දර්ශකයට අනුව, නවසීලන්තය ලෝකයේ 4 වැනි වඩාත්ම සාමකාමී රට වේ.[78]

හමුදා

[සංස්කරණය]
A soldier in a green army uniform faces forward
ජාතික යුද ස්මාරකයේ ඇන්සාක් දින සේවය

නවසීලන්තයේ හමුදා සේවාවන්, එනම් නවසීලන්ත ආරක්ෂක බලකාය—රාජකීය නවසීලන්ත නාවික හමුදාව, නවසීලන්ත හමුදාව සහ රාජකීය නවසීලන්ත ගුවන් හමුදාවෙන් සමන්විත වේ.[79] සෘජු ප්‍රහාරයක් එල්ල වීමට ඇති ඉඩකඩ අඩු බැවින් නවසීලන්තයේ ජාතික ආරක්ෂක අවශ්‍යතා නිහතමානී ය.[80] කෙසේ වෙතත්, එහි හමුදාවට ගෝලීය පැවැත්මක් තිබී ඇත. ගලිපොලි, ක්‍රීට්,[81] එල් අලමීන්,[82] සහ කැසිනෝ[83] හි කැපී පෙනෙන සටන් ව්‍යාපාර සමඟින් රට ලෝක යුද්ධ දෙකෙහිම සටන් කළේය. ගලිපොලි ව්‍යාපාරය නවසීලන්තයේ ජාතික අනන්‍යතාවය පෝෂණය කිරීමට වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර[84][85] ඕස්ට්‍රේලියාව සමඟ බෙදා ගන්නා ANZAC සම්ප්‍රදාය ශක්තිමත් කළේය.[86]

වියට්නාමය සහ ලෝක යුද්ධ දෙකට අමතරව, නවසීලන්තය දෙවන බෝර් යුද්ධය,[87] කොරියානු යුද්ධය,[88]] මලයානු හදිසි අවස්ථාව,[89] ගල්ෆ් යුද්ධය සහ ඇෆ්ගනිස්ථාන යුද්ධයට සටන් කර ඇත. සයිප්‍රස්, සෝමාලියාව, බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා, සයිනායි, ඇන්ගෝලා, කාම්බෝජය, ඉරාන-ඉරාක දේශසීමාව, බෝගන්විල්, නැගෙනහිර තිමෝරය සහ සොලමන් දූපත් වැනි කලාපීය සහ ගෝලීය සාම සාධක මෙහෙයුම් කිහිපයකට එය හමුදා දායක කර ඇත.[90]

සටහන්

[සංස්කරණය]
  1. ^ A person born on or after 1 January 2006 acquires New Zealand citizenship at birth only if at least one parent is a New Zealand citizen or permanent resident. All persons born on or before 31 December 2005 acquired citizenship at birth (jus soli).[49]

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ^ a b "New Zealand's Constitution". Office of the Governor-General of New Zealand. 6 April 2003 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 January 2010.
  2. ^ a b c "Factsheet – New Zealand – Political Forces". The Economist. 15 February 2005. 14 May 2006 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 4 August 2009.
  3. ^ "Royal Titles Act 1974". New Zealand Parliamentary Counsel Office. February 1974. Section 1. 20 October 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 8 January 2011.
  4. ^ Constitution Act 1986. New Zealand Parliamentary Counsel Office. 1 January 1987. Section 2.1. 23 December 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 15 July 2018. The Sovereign in right of New Zealand is the head of State of New Zealand, and shall be known by the royal style and titles proclaimed from time to time.
  5. ^ "The Role of the Governor-General". Office of the Governor-General of New Zealand. 27 February 2017. 29 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 July 2017.
  6. ^ Harris, Bruce (2009). "Replacement of the Royal Prerogative in New Zealand". New Zealand Universities Law Review. 23: 285–314. 18 July 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 28 August 2016.
  7. ^ a b "The Reserve Powers". Office of the Governor-General of New Zealand. 7 July 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 8 January 2011.
  8. ^ a b c d "Parliament Brief: What is Parliament?". New Zealand Parliament. 29 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 November 2016.
  9. ^ McLean, Gavin (February 2015). "Premiers and prime ministers". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. 17 May 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 November 2016.
  10. ^ Wilson, John (November 2010). "Government and nation – System of government". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. 16 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 January 2011.
  11. ^ "Principles of Cabinet decision making". Cabinet Manual. Department of the Prime Minister and Cabinet. 2008. 20 December 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 December 2016.
  12. ^ "Christopher Luxon sworn in as New Zealand's new prime minister". TVNZ. 1News. 27 November 2023. 27 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2023.
  13. ^ "The electoral cycle". Cabinet Manual. Department of the Prime Minister and Cabinet. 2008. 27 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 April 2017.
  14. ^ "First past the post – the road to MMP". New Zealand Ministry for Culture and Heritage. September 2009. 1 July 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 January 2011.
  15. ^ "Number of electorates and electoral populations: 2018 Census". Stats.Govt.nz. Statistics New Zealand. 23 September 2019. 13 December 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 March 2021.
  16. ^ "Sainte-Laguë allocation formula". Electoral Commission. 4 February 2013. 14 September 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 31 May 2014.
  17. ^ Curtin, Jennifer; Miller, Raymond (21 July 2015). "Political parties". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. https://teara.govt.nz/en/political-parties. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 24 July 2023. 
  18. ^ "Role of the Chief Justice". Courts of New Zealand. 25 March 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 June 2018.
  19. ^ "Structure of the court system". Courts of New Zealand. 12 June 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 June 2018.
  20. ^ "The Judiciary". Ministry of Justice. 24 November 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 January 2011.
  21. ^ "Fragile States Index Heat Map". Fragile States Index. 14 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 August 2020.
  22. ^ "Democracy Index 2023" (PDF). Economist Intelligence Unit. 2024. p. 9. 7 October 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 25 January 2025.
  23. ^ "Corruption Perceptions Index 2023" (PDF). Transparency International. January 2024. 24 January 2025 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 25 January 2025.
  24. ^ Carroll, Aengus (May 2016). "State Sponsored Homophobia 2016: A world survey of sexual orientation laws: criminalisation, protection and recognition" (PDF). International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association. p. 183. 2 September 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 4 December 2016. In Australia and New Zealand, lesbian, gay, and bisexual people continue to enjoy many legal rights denied to their comrades across the vast majority of the Pacific.
  25. ^ "New Zealand". OECD Better Life Index. Organisation for Economic Co-operation and Development. 21 January 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 31 January 2023.
  26. ^ "Council election turnout: Low participation revives call for online voting". RNZ (New Zealand English බසින්). 10 October 2022. 29 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 May 2023.
  27. ^ "Auckland councillor says record low local election turnout 'extremely concerning'". NZ Herald (New Zealand English බසින්). 30 May 2023. 9 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 May 2023.
  28. ^ "The media and low local election turnout". RNZ (New Zealand English බසින්). 13 October 2022. 29 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 May 2023.
  29. ^ "New Zealand". Country Reports on Human Rights Practices for 2017. United States Department of State. 1 January 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 December 2018.
  30. ^ "A fair go for all? Rite tahi tätou katoa? Addressing Structural Discrimination in Public Services". Human Rights Commission. 2012. p. 50. 30 March 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 22 July 2023.
  31. ^ Cornish, Sophie (1 May 2022). "Māori even more overrepresented in prisons, despite $98m strategy". Stuff (ඉංග්‍රීසි බසින්). 29 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 May 2023.
  32. ^ "Hāpaitia te Oranga Tangata | New Zealand Ministry of Justice". www.justice.govt.nz. 1 June 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 May 2023.
  33. ^ a b "New Zealand's Nine Provinces (1853–76)" (PDF). Friends of the Hocken Collections. University of Otago. March 2000. 5 February 2011 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 13 January 2011.
  34. ^ McLintock, Alexander, ed (April 2009). "Provincial Divergencies". An Encyclopaedia of New Zealand. http://www.teara.govt.nz/en/1966/provinces-and-provincial-districts/3. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 7 January 2011. 
  35. ^ Swarbrick, Nancy (September 2016). "Public holidays". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. 6 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 June 2017.
  36. ^ "Overview – regional rugby". New Zealand Ministry for Culture and Heritage. September 2010. 22 August 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 January 2011.
  37. ^ Dollery, Brian; Keogh, Ciaran; Crase, Lin (2007). "Alternatives to Amalgamation in Australian Local Government: Lessons from the New Zealand Experience" (PDF). Sustaining Regions. 6 (1): 50–69. 29 August 2007 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  38. ^ a b c Sancton, Andrew (2000). Merger mania: the assault on local government. McGill-Queen's University Press. p. 84. ISBN 0-7735-2163-1.
  39. ^ "Subnational population estimates at 30 June 2010 (boundaries at 1 November 2010)". Statistics New Zealand. 26 October 2010. 10 June 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2 April 2011.
  40. ^ Smelt & Jui Lin 2009, පිටු අංකය: 33.
  41. ^ a b "Glossary". Department of Internal Affairs. 9 July 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 28 August 2016.
  42. ^ "Chatham Islands Council Act 1995 No 41". New Zealand Parliamentary Counsel Office. 29 July 1995. 8 August 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 8 August 2017.
  43. ^ Gimpel, Diane (2011). Monarchies. ABDO Publishing Company. p. 22. ISBN 978-1-617-14792-0. සම්ප්‍රවේශය 18 November 2016.
  44. ^ "System of Government". Government of Niue. 13 November 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 13 January 2010.
  45. ^ "Government – Structure, Personnel". Government of the Cook Islands. 20 January 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 January 2010.
  46. ^ "Tokelau Government". Government of Tokelau. 13 November 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 November 2016.
  47. ^ "Scott Base". Antarctica New Zealand. 29 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 January 2010.
  48. ^ "Citizenship Act 1977 No 61". Zealand Parliamentary Counsel Office. 1 December 1977. 25 February 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 26 May 2017.
  49. ^ "Check if you're a New Zealand citizen". Department of Internal Affairs. 23 September 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 January 2015.
  50. ^ McLintock, Alexander, ed (April 2009). "External Relations". An Encyclopaedia of New Zealand. http://www.teara.govt.nz/en/1966/history-constitutional/10. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 7 January 2011. 
  51. ^ "Michael Joseph Savage". New Zealand Ministry for Culture and Heritage. July 2010. 27 September 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 January 2011.
  52. ^ Patman, Robert (2005). "Globalisation, Sovereignty, and the Transformation of New Zealand Foreign Policy" (PDF). Working Paper 21/05. Centre for Strategic Studies, Victoria University of Wellington. p. 8. 25 September 2007 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 12 March 2007.
  53. ^ "Department of External Affairs: Security Treaty between Australia, New Zealand and the United States of America". Australian Government. September 1951. 29 June 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  54. ^ "The Vietnam War". New Zealand History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. June 2008. 8 November 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  55. ^ "Sinking the Rainbow Warrior – nuclear-free New Zealand". New Zealand History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. August 2008. 19 October 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  56. ^ "Nuclear-free legislation – nuclear-free New Zealand". New Zealand History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. August 2008. 3 November 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  57. ^ Lange, David (1990). Nuclear Free: The New Zealand Way. Penguin Books. ISBN 0-14-014519-2.
  58. ^ "Australia in brief". Australian Department of Foreign Affairs and Trade. 22 December 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  59. ^ a b "New Zealand country brief". Australian Department of Foreign Affairs and Trade. 12 October 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  60. ^ Collett, John (4 September 2013). "Kiwis face hurdles in pursuit of lost funds". 6 September 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 October 2013.
  61. ^ Mark, Simon (11 January 2021). "New Zealand's public diplomacy in the Pacific: a reset, or more of the same?". Place Branding and Public Diplomacy (ඉංග්‍රීසි බසින්). 18 (2): 105–112. doi:10.1057/s41254-020-00196-x. ISSN 1751-8059. PMC 7798375. 21 February 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 March 2022.
  62. ^ Bertram, Geoff (April 2010). "South Pacific economic relations – Aid, remittances and tourism". Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand. 20 January 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  63. ^ "2018 Census population and dwelling counts". www.stats.govt.nz. Statistics New Zealand. 23 September 2019. § Ethnicity. 7 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 June 2022.
  64. ^ Howes, Stephen (November 2010). "Making migration work: Lessons from New Zealand". Development Policy Centre. 11 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 23 March 2011.
  65. ^ Institute, Lowy. "New Zealand – Lowy Institute Asia Power Index". Lowy Institute Asia Power Index 2021 (ඉංග්‍රීසි බසින්). 1 April 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 March 2022.
  66. ^ "Caught between China and the US: The Kiwi place in a newly confrontational world". Stuff.co.nz. 7 June 2019. 5 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 May 2020.
  67. ^ Steff, Reuben (5 June 2018). "New Zealand's Pacific reset: strategic anxieties about rising China". University of Waikato. 1 February 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 May 2020.
  68. ^ "Member States of the United Nations". United Nations. 30 December 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  69. ^ "New Zealand". The Commonwealth. 15 August 2013. 1 December 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 December 2016.
  70. ^ "Members and partners". Organisation for Economic Co-operation and Development. 8 April 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  71. ^ "The Future of the Five Power Defence Arrangements". The Strategist. Australian Strategic Policy Institute. 8 November 2012. 2 December 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 December 2016.
  72. ^ "22 USC § 2321k – Designation of major non-NATO allies". law.cornell.edu. Legal Information Institute. 17 September 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 14 September 2012.
  73. ^ Lynch, Brian (2009). "THE TRANS-TASMAN WORLD: towards a closer understanding". New Zealand International Review. 34 (2): 25–27. JSTOR 45235895.
  74. ^ "Five Eyes Intelligence Oversight and Review Council (FIORC)". www.dni.gov. 21 January 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 12 September 2022.
  75. ^ "Relations with New Zealand". NATO. 3 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 April 2023.
  76. ^ "Partnership arrangement signed with NATO". Beehive.co.nz. NZ Govt. 3 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 April 2023.
  77. ^ Scotcher, Katie (3 April 2023). "New Zealand's relationship to Nato is getting stronger, expert says". New Zealand Herald. 3 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 April 2023.
  78. ^ "2024 Global Peace Index" (PDF). Institute for Economics & Peace. 2024. 19 August 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 26 August 2024.
  79. ^ "About Us: Role and Responsibilities". New Zealand Defence Force. 8 February 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  80. ^ Ayson, Robert (2007). "New Zealand Defence and Security Policy, 1990–2005". In Alley, Roderic (ed.). New Zealand in World Affairs. Vol. IV: 1990–2005. Wellington: Victoria University Press. p. 132. ISBN 978-0-86473-548-5.
  81. ^ "The Battle for Crete". New Zealand History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. May 2010. 21 April 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 January 2011.
  82. ^ "El Alamein – The North African Campaign". New Zealand History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. May 2009. 4 January 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 January 2011.
  83. ^ Holmes, Richard (September 2010). "World War Two: The Battle of Monte Cassino". 28 January 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 January 2011.
  84. ^ "Gallipoli stirred new sense of national identity says Clark". The New Zealand Herald. April 2005. 29 April 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 January 2011.
  85. ^ Prideaux, Bruce (2007). Ryan, Chris (ed.). Battlefield Tourism: History, Place and Interpretation. Elsevier Science. p. 18. ISBN 978-0-08-045362-0.
  86. ^ Burke, Arthur. "The Spirit of ANZAC". ANZAC Day Commemoration Committee. 26 December 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  87. ^ "South African War 1899–1902". New Zealand Ministry for Culture and Heritage. February 2009. 3 January 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  88. ^ "New Zealand in the Korean War". New Zealand History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. 9 May 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 December 2016.
  89. ^ "NZ and the Malayan Emergency". New Zealand Ministry for Culture and Heritage. August 2010. 3 January 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 January 2011.
  90. ^ "New Zealand Defence Force Overseas Operations". New Zealand Defence Force. January 2008. 25 January 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 February 2008.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=නවසීලන්තයේ_රජය_සහ_දේශපාලනය&oldid=764088" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි