Jump to content

දුරස්ථ අධ්‍යාපනය

විකිපීඩියා වෙතින්

දුරස්ථ අධ්‍යාපනය (ඉංග්‍රීසි: Distance education) යනු ගුරුවරයා සහ ඉගෙනුම්කරු එකම ස්ථානයක නොසිටින අතර, ඇතැම් අවස්ථාවල එකම වේලාවක ද සහභාගී නොවන ආකාරයෙන් ඉගැන්වීම හා ඉගෙනීම සංවිධානය කරන අධ්‍යාපන ක්‍රමයකි. මෙහිදී ඉගෙනුම් ද්‍රව්‍ය සැපයීම, මඟපෙන්වීම සහ සන්නිවේදනය සඳහා විවිධ මාධ්‍ය භාවිත කෙරේ. ඉගෙනුම්කරුවන්, ගුරුවරුන් සහ අධ්‍යාපන ආයතනය අතර ද්විමාර්ග සන්නිවේදනය එහි වැදගත් ලක්ෂණයකි.[1]

දුරස්ථ අධ්‍යාපනය සඳහා තැපැල් මඟින් බෙදාහරින මුද්‍රිත පාඩම්, ශ්‍රව්‍ය හා දෘශ්‍ය පටිගත කිරීම්, ගුවන්විදුලිය, රූපවාහිනිය සහ අන්තර්ජාලය භාවිත කළ හැකිය. මාර්ගගත ඉගෙනීම එහි එක් ආකාරයක් වන නමුත් සියලුම දුරස්ථ අධ්‍යාපන වැඩසටහන් අන්තර්ජාලය මත පදනම් නොවේ.[2]

මූලික ලක්ෂණ

[සංස්කරණය]

දුරස්ථ අධ්‍යාපනයේදී ඉගෙනුම්කරුට ස්වාධීනව අධ්‍යයනය කිරීමේ අවස්ථාව ලැබුණ ද, එය හුදෙක් තනිවම පොත් කියවීම හෝ අධ්‍යාපනික වීඩියෝ නැරඹීම පමණක් නොවේ. අධ්‍යාපන ආයතනයක් විසින් සැලසුම් කරන ලද විෂයමාලාවක්, අපේක්ෂිත ඉගෙනුම් ප්‍රතිඵල, ඉගෙනුම් ක්‍රියාකාරකම් සහ ශිෂ්‍ය සහාය එයට ඇතුළත් වේ.[1]

මෙම ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ අතර පහත කරුණු දැක්විය හැකිය:

  • ඉගැන්වීමේ හා ඉගෙනීමේ ක්‍රියාවලියේ සැලකිය යුතු කොටසක් ගුරුවරයා සහ ඉගෙනුම්කරු භෞතිකව වෙන්ව සිටියදී සිදුවීම.
  • ඉගෙනුම් ද්‍රව්‍ය සැලසුම් කිරීම හා සැපයීම සඳහා ආයතනික මැදිහත්වීමක් පැවතීම.
  • පාඩම් අන්තර්ගතය බෙදාහැරීමට සන්නිවේදන මාධ්‍ය භාවිත කිරීම.
  • ප්‍රශ්න විමසීම, ප්‍රතිචාර ලබාදීම සහ මඟපෙන්වීම සඳහා ද්විමාර්ග සන්නිවේදනයක් පැවතීම.[2]

ඉතිහාසය

[සංස්කරණය]

ලිපි හුවමාරු අධ්‍යාපනය

[සංස්කරණය]

දුරස්ථ අධ්‍යාපනයේ මුල් ආකාරයක් වූයේ තැපෑල මඟින් පාඩම් හා අභ්‍යාස හුවමාරු කරගත් ලිපි හුවමාරු අධ්‍යාපනයයි. මුද්‍රණ තාක්ෂණයේ සහ තැපැල් සේවාවල ව්‍යාප්තිය නිසා ඉගෙනුම්කරුවන්ගේ නිවෙස් වෙත අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය යැවීමට හැකි විය. ඉගෙනුම්කරුවන් සම්පූර්ණ කළ පැවරුම් ආපසු යැවූ අතර, ඒවා පිළිබඳ ගුරුවරුන්ගේ ප්‍රතිචාර ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලියේ කොටසක් විය.[3]

විසිවන සියවසේදී මුද්‍රිත ද්‍රව්‍ය සමඟ ශ්‍රව්‍ය, දෘශ්‍ය සහ විදුලි සංදේශ තාක්ෂණ භාවිත කිරීම වර්ධනය විය. පසුව පරිගණක ජාල සහ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ අන්තර්ක්‍රියාකාරී ඉගෙනුම් ක්‍රම බිහි විය.[3]

විවෘත විශ්වවිද්‍යාල

[සංස්කරණය]
එක්සත් රාජධානියේ විවෘත විශ්වවිද්‍යාලයේ මූලස්ථානය ලෙස භාවිත කිරීමට 1970 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කළ වෝල්ටන් හෝල් ගොඩනැගිල්ල. චිත්‍රය: හිලරි ෆ්‍රෙන්ච්.

විවෘත විශ්වවිද්‍යාල දුරස්ථ උසස් අධ්‍යාපනය ව්‍යාප්ත කිරීමේදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. එක්සත් රාජධානියේ විවෘත විශ්වවිද්‍යාලය 1969 දී පිහිටුවන ලද අතර එහි පළමු ශිෂ්‍ය කණ්ඩායම 1971 දී අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ කළේය.[4]

එහි මුල් ඉගැන්වීම් ක්‍රම අතර මුද්‍රිත අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය සහ රූපවාහිනී වැඩසටහන් ඇතුළත් විය. විවෘත විශ්වවිද්‍යාලයේ Open Forum නම් පළමු නිල රූපවාහිනී වැඩසටහන 1971 ජනවාරි 3 දින BBC2 නාලිකාව ඔස්සේ විකාශනය විය.[5]

ඉගෙනුම් ආකාර

[සංස්කරණය]

සමකාලීන ඉගෙනීම

[සංස්කරණය]

සමකාලීන ඉගෙනීම (synchronous learning) යනු ගුරුවරයා සහ ඉගෙනුම්කරුවන් එකම වේලාවක ඉගෙනුම් ක්‍රියාකාරකමකට සහභාගී වීමයි. දුරස්ථ අධ්‍යාපනයේදී මෙය සජීවී වීඩියෝ සම්මන්ත්‍රණ, ශ්‍රව්‍ය සම්මන්ත්‍රණ හෝ තත්කාලීන මාර්ගගත සංවාද මඟින් සිදු කළ හැකිය. එමඟින් වහාම ප්‍රශ්න විමසීමට සහ ප්‍රතිචාර ලබාගැනීමට අවස්ථාව ලැබේ.[6]

අසමකාලීන ඉගෙනීම

[සංස්කරණය]

අසමකාලීන ඉගෙනීම (asynchronous learning) යනු සහභාගීවන්නන් එකම වේලාවක සම්බන්ධ වීම අවශ්‍ය නොවන ඉගෙනුම් ක්‍රමයකි. ඉගෙනුම්කරුවන්ට තමන්ට පහසු වේලාවක අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය පරිශීලනය කිරීමට සහ සාකච්ඡා මණ්ඩප හෝ විද්‍යුත් තැපෑල මඟින් අදහස් හුවමාරු කරගැනීමට හැකිය. එහෙත් පැවරුම් සහ සාකච්ඡා සඳහා නියමිත අවසන් දින පැවතිය හැකිය.[6]

මිශ්‍ර ඉගෙනීම

[සංස්කරණය]

මිශ්‍ර ඉගෙනීම (blended learning) යනු මුහුණට මුහුණ ඉගෙනුම් ක්‍රියාකාරකම් සහ මාර්ගගත ඉගෙනුම් ක්‍රියාකාරකම් සැලසුම් සහගතව ඒකාබද්ධ කිරීමයි. එබැවින් දුරස්ථ ක්‍රම භාවිත කරන පාඨමාලාවක ද ඇතැම් අවස්ථාවල භෞතිකව සහභාගී විය යුතු සැසි ඇතුළත් විය හැකිය.[2]

භාවිත වන මාධ්‍ය හා තාක්ෂණ

[සංස්කරණය]

දුරස්ථ අධ්‍යාපනයේදී භාවිත වන මාධ්‍ය අතර මුද්‍රිත ස්වයං අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය, ගුවන්විදුලි හා රූපවාහිනී පාඩම්, ශ්‍රව්‍ය හා දෘශ්‍ය පටිගත කිරීම් සහ අන්තර්ජාලය මත පදනම් වූ පාඨමාලා ඇතුළත් වේ. පාඨමාලාවකදී මෙම මාධ්‍ය කිහිපයක් ඒකාබද්ධව භාවිත කළ හැකිය.[2]

ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධති මඟින් අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය ලබාගැනීම, ප්‍රශ්න ඉදිරිපත් කිරීම, සාකච්ඡාවලට සහභාගී වීම සහ පැවරුම් භාරදීම සඳහා පොදු මාර්ගගත අවකාශයක් සැපයිය හැකිය.[6]

අවස්ථා සහ සීමා

[සංස්කරණය]

දුරස්ථ අධ්‍යාපනය මඟින් අධ්‍යාපන ආයතනයකට නිතිපතා පැමිණීමට නොහැකි පුද්ගලයන්ට ඉගෙනුම් අවස්ථා සැලසිය හැකිය. රැකියා හෝ ගෘහස්ථ වගකීම් සමඟ අධ්‍යාපනය කරගෙන යන පුද්ගලයන් සඳහා ස්ථානය හා වේලාව සම්බන්ධ නම්‍යශීලීභාවය වැදගත් වේ.[7]

කෙසේ වෙතත්, සෑම දුරස්ථ පාඨමාලාවක්ම එකම මට්ටමේ නම්‍යශීලීභාවයක් ලබා නොදේ. ඇතැම් වැඩසටහන්වල පොදු විභාග දින, නියමිත අධ්‍යයන වේගයක් හෝ අනිවාර්ය සහභාගීත්ව සැසි පවතී. අධ්‍යයන කාලය කළමනාකරණය කිරීම, ප්‍රමාණවත් ඉගෙනුම් ද්‍රව්‍ය ලබාගැනීම සහ ආයතනය සමඟ සන්නිවේදනය පවත්වාගැනීම ද අභියෝග විය හැකිය.[3]

මාර්ගගත ක්‍රමවලදී අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාව සහ තාක්ෂණික පහසුකම් සීමා වීම බාධාවක් විය හැකිය. අසමකාලීන ඉගෙනීමේදී හුදකලා බවක් දැනීම සහ වැඩි ස්වයං කළමනාකරණයක් අවශ්‍ය වීම ද සලකා බැලිය යුතු කරුණු වේ.[6]

විවෘත අධ්‍යාපනය සමඟ සම්බන්ධතාව

[සංස්කරණය]

විවෘත අධ්‍යාපනය සහ දුරස්ථ අධ්‍යාපනය එකම සංකල්පයක් නොවේ. දුරස්ථ අධ්‍යාපනය ඉගැන්වීම හා ඉගෙනීම සිදු කරන ආකාරයට සම්බන්ධ වන අතර, විවෘත අධ්‍යාපනය අධ්‍යාපනයට ප්‍රවේශ වීමේ බාධා අවම කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.

මෙම ප්‍රවේශ දෙක ඒකාබද්ධව භාවිත කිරීම විවෘත හා දුරස්ථ ඉගෙනීම (Open and Distance Learning; ODL) ලෙස හැඳින්වේ. සියලුම දුරස්ථ අධ්‍යාපන වැඩසටහන් විවෘත ප්‍රවේශයක් ලබාදෙන්නේ නැත.[3]

කොවිඩ්-19 වසංගතය

[සංස්කරණය]

කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් පාසල් වසා දැමීමත් සමඟ බොහෝ රටවල් මාර්ගගත පාඩම්, රූපවාහිනී හා ගුවන්විදුලි වැඩසටහන් සහ නිවෙස් වෙත ලබාදුන් අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය භාවිත කළේය. එහෙත් මෙම පහසුකම් සියලුම දරුවන්ට සමානව ලබාගත නොහැකි විය.[8]

2020 දී ප්‍රකාශිත යුනිසෙෆ් ඇස්තමේන්තුවකට අනුව, පාසල් වසා තිබූ කාලයේ ලොව පාසල් දරුවන්ගෙන් අවම වශයෙන් මිලියන 463කට දුරස්ථ ඉගෙනුම් පහසුකම් වෙත ප්‍රවේශ විය නොහැකි විය.[8]

අර්බුදයකට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඉගැන්වීම තාවකාලිකව වෙනත් මාධ්‍යයකට මාරු කිරීම, ආරම්භයේ සිටම සැලසුම් කරන ලද දුරස්ථ අධ්‍යාපන වැඩසටහනකින් වෙන්කර හඳුනාගනු ලැබේ. එවැනි තාවකාලික මාරුවීම් සඳහා හදිසි දුරස්ථ ඉගැන්වීම (emergency remote teaching) යන පදය භාවිත වේ.[2]

ශ්‍රී ලංකාවේ දුරස්ථ අධ්‍යාපනය

[සංස්කරණය]

ශ්‍රී ලංකා විවෘත විශ්වවිද්‍යාලය 1980 දී පිහිටුවන ලද අතර විවෘත හා දුරස්ථ ඉගෙනුම් ක්‍රමය ඔස්සේ උසස් අධ්‍යාපන වැඩසටහන් පවත්වයි.

එහි ඉගැන්වීම සඳහා මුද්‍රිත හා ඩිජිටල් අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය, මාර්ගගත ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධති සහ ශ්‍රව්‍ය හා දෘශ්‍ය සන්නිවේදන ක්‍රම භාවිත කෙරේ. ප්‍රාදේශීය හා අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථාන ජාලයක් ද එහි අධ්‍යාපන කටයුතුවලට සහාය සපයයි.[7]

මේවාත් බලන්න

[සංස්කරණය]

ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර

[සංස්කරණය]
  1. 1 2 Commonwealth of Learning. “What is ODL?”. Mainstreaming Open Distance and Flexible Learning. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.
  2. 1 2 3 4 5 Mishra, Sanjaya (2021 මැයි 11). “Revisiting the definition of distance education”. Commonwealth of Learning. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.
  3. 1 2 3 4 Commonwealth of Learning. “The history of distance education”. Mainstreaming Open Distance and Flexible Learning. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.
  4. ↑ The Open University. “Facts and figures”. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.
  5. ↑ The Open University. “The OU Story: The first 10 years 1969–1979”. Open University Digital Archive. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.
  6. 1 2 3 4 Commonwealth of Learning. “Chapter 7: Synchronous and Asynchronous Activities”. Guide to Blended Learning. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.
  7. 1 2 The Open University of Sri Lanka. “About”. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.
  8. 1 2 UNICEF (2020 අගෝස්තු 27). “COVID-19: At least a third of the world’s schoolchildren unable to access remote learning during school closures, new report says”. ප්‍රවේශය: 2026 ඔක්තෝබර් 12.

බාහිර සබැඳි

[සංස්කරණය]
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=දුරස්ථ_අධ්‍යාපනය&oldid=801364" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි