Jump to content

ටුවාලු හි රජය

බැඳියන් එක්කරන්න
විකිපීඩියා වෙතින්
ටුවාලු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රණ සභාව

පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය

[සංස්කරණය]

ටුවාලු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වන්නේ එය "ටුවාලුහි උත්තරීතර නීතිය" බවත් "අනෙකුත් සියලුම නීති මෙම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට යටත්ව අර්ථ නිරූපණය කර ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බවත්" ය; එය අයිතිවාසිකම් පනතේ මූලධර්ම සහ මූලික අයිතිවාසිකම් සහ නිදහස ආරක්ෂා කිරීම දක්වා ඇත. 2023 සැප්තැම්බර් 5 වන දින, ටුවාලු පාර්ලිමේන්තුව 2023 ටුවාලු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා පනත සම්මත කළ අතර,[1] ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ වෙනස්කම් සමඟ 2023 ඔක්තෝබර් 1 වන දින සිට බලාත්මක විය.[2]

ටුවාලු යනු ටුවාලුහි රජු ලෙස III වන චාල්ස් සමඟ පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රාජධානියකි. රජු එක්සත් රාජධානියේ වාසය කරන බැවින්, ඔහු ටුවාලුහි ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල්වරයෙකු විසින් නියෝජනය කරනු ලබන අතර, ඔහු ටුවාලුහි අගමැතිගේ උපදෙස් මත ඔහු පත් කරයි.[3] රාජාණ්ඩුව අහෝසි කර ජනරජයක් පිහිටුවීම සඳහා 1986 සහ 2008 දී ජනමත විචාරණ පවත්වන ලද නමුත් අවස්ථා දෙකේදීම රාජාණ්ඩුව රඳවා ගන්නා ලදී.

1974 (ටුවාලු බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් නිර්මාණය කිරීම) සිට නිදහස දක්වා, ටුවාලු හි ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලය සභා මන්දිරය හෝ ෆේල් අයි ෆෝනෝ ලෙස හැඳින්විණි. 1978 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී නිදහස ලැබීමෙන් පසු, සභා මන්දිරය ටුවාලු පාර්ලිමේන්තුව හෝ පලමේන් ඕ ටුවාලු ලෙස නම් කරන ලදී.[3] පාර්ලිමේන්තුව රැස්වන ස්ථානය වයිකු මනීපා ලෙස හැඳින්වේ.[4] සෑම දූපතකම මනීපා යනු ප්‍රධානීන් සහ වැඩිහිටියන් සාකච්ඡා කර තීරණ ගන්නා විවෘත රැස්වීම් ස්ථානයකි.[4]

ඒක මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවට සාමාජිකයින් 16 දෙනෙකු සිටින අතර, සෑම වසර හතරකට වරක් මැතිවරණ පැවැත්වේ. පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් විසින් අගමැති (රජයේ ප්‍රධානියා) සහ පාර්ලිමේන්තුවේ කථානායකවරයා තෝරා ගනු ලැබේ. කැබිනට් මණ්ඩලය පිහිටුවන අමාත්‍යවරුන් අගමැතිගේ උපදෙස් මත ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. විධිමත් දේශපාලන පක්ෂ නොමැත; මැතිවරණ ව්‍යාපාර බොහෝ දුරට පුද්ගලික/පවුල් සබඳතා සහ කීර්ති නාමයන් මත පදනම් වේ.

2023 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධන මගින් ෆලේකාපුලේ ටුවාලු දූපත්වල සාම්ප්‍රදායික පාලන බලධාරීන් ලෙස පිළිගනී.[5]

ටුවාලු ජාතික පුස්තකාලය සහ ලේඛනාගාරය "ටුවාලුහි සංස්කෘතික, සමාජීය සහ දේශපාලනික උරුමය පිළිබඳ වැදගත් ලියකියවිලි" තබා ඇති අතර, යටත් විජිත පරිපාලනයෙන් ඉතිරිව ඇති වාර්තා මෙන්ම ටුවාලු රජයේ ලේඛනාගාර ද ඇතුළත් වේ.[6]

ටුවාලු යනු පහත සඳහන් මානව හිමිකම් ගිවිසුම් සඳහා රාජ්‍ය පාර්ශවයකි: ළමා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (CRC); කාන්තාවන්ට එරෙහි සියලු ආකාරයේ වෙනස්කම් කිරීම් තුරන් කිරීමේ සම්මුතිය (CEDAW) සහ; ආබාධ සහිත පුද්ගලයින්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (CRPD).[7] විශ්වීය ආවර්තිතා සමාලෝචනය (UPR) සහ තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්ක (SDGs) යටතේ මානව හිමිකම්වලට ගරු කරන බව සහතික කිරීමට ටුවාලු කැපවී සිටී.

ජාතික උපාය මාර්ග සැලැස්ම වන ටේ කෙටේ - තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වූ ජාතික උපායමාර්ගය 2021–2030 ටුවාලු රජයේ සංවර්ධන න්‍යාය පත්‍රය දක්වා ඇත,[8][9] එය ටෙ කකීගා III - තිරසාර සංවර්ධනය සඳහා වූ ජාතික උපායමාර්ගය-2016-2020 (TK III) න්‍යාය පත්‍රය අනුගමනය කරයි. මෙම උපායමාර්ගික සැලසුම්වල සංවර්ධන ක්ෂේත්‍ර අතර අධ්‍යාපනය; දේශගුණික විපර්යාස; පරිසරය; සංක්‍රමණය සහ නාගරීකරණය ඇතුළත් වේ.[8][10]

ටුවාලු ජාතික කාන්තා කවුන්සිලය රට පුරා රාජ්‍ය නොවන කාන්තා අයිතිවාසිකම් කණ්ඩායම් සඳහා ඒකාබද්ධ සංවිධානයක් ලෙස ක්‍රියා කරන අතර රජය සමඟ සමීපව කටයුතු කරයි.[11]

නීති පද්ධතිය

[සංස්කරණය]

දූපත් අධිකරණ සහ ඉඩම් අධිකරණ අටක් ඇත; ඉඩම් ආරවුල් සම්බන්ධයෙන් අභියාචනා ඉඩම් අධිකරණ අභියාචනා මණ්ඩලයට ඉදිරිපත් කෙරේ. දූපත් අධිකරණ සහ ඉඩම් අධිකරණ අභියාචනා මණ්ඩලයෙන් අභියාචනා මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර, එය ටුවාලුවන් ඩොලර් 10,000 දක්වා සිවිල් නඩු විභාග කිරීමට අධිකරණ බලය ඇත. ටුවාලු නීතිය තීරණය කිරීමට සහ පහළ අධිකරණවලින් අභියාචනා විභාග කිරීමට අසීමිත මුල් අධිකරණ බලයක් ඇති බැවින් උසස් අධිකරණය ටුවාලු මහාධිකරණයයි. මහාධිකරණයේ තීන්දු ටුවාලු අභියාචනාධිකරණයට අභියාචනා කළ හැකිය. අභියාචනාධිකරණයෙන්, උන්වහන්සේගේ කවුන්සිලයේ මහරජතුමාට, එනම් ලන්ඩනයේ ප්‍රිවි කවුන්සිලයට අභියාචනා කිරීමේ අයිතියක් ඇත.[12][13]

අධිකරණය සම්බන්ධයෙන්, "පළමු කාන්තා දූපත් අධිකරණ මහේස්ත්‍රාත්වරිය 1980 ගණන්වල නනුමියා හි දූපත් අධිකරණයට සහ 1990 ගණන්වල මුල් භාගයේදී නුකුලේලේ හි තවත් මහේස්ත්‍රාත්වරියක් පත් කරන ලදී." "ටුවාලු මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයේ එක් කාන්තා මහේස්ත්‍රාත්වරියක් පමණක් සේවය කළ අතීතයට" සාපේක්ෂව (2007 වන විට) ටුවාලු දූපත් අධිකරණවල කාන්තා මහේස්ත්‍රාත්වරියන් 7 දෙනෙක් සිටියහ.[14]

ටුවාලු නීතියට ටුවාලු පාර්ලිමේන්තුව විසින් නීතියට ඡන්දය දුන් පනත් සහ නීතිය බවට පත්වන ව්‍යවස්ථාපිත උපකරණ ඇතුළත් වේ; එක්සත් රාජධානියේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කරන ලද ඇතැම් පනත් (ටුවාලු බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් හෝ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් වූ කාලය තුළ); පොදු නීතිය; සහ චාරිත්‍රානුකූල නීතිය (විශේෂයෙන් ඉඩම් හිමිකම සම්බන්ධයෙන්).[12][13] ඉඩම් හිමිකාරීත්ව ක්‍රමය බොහෝ දුරට කයිටාසි (දිගු පවුල් හිමිකම) මත පදනම් වේ.[15]

විදේශ සබඳතා

[සංස්කරණය]
තායිවාන ජනාධිපතිනි ට්සායි ඉන්ග්-වෙන්න් 2017 නොවැම්බර් මාසයේදී ටුවාලු ආණ්ඩුකාර ජනරාල් ඉකොබා ඉතාලෙලි හමුවෙයි

ටුවාලු පැසිෆික් ප්‍රජාවේ (SPC) කටයුතුවලට සහභාගී වන අතර පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. එය 2000 සිට නිව්යෝර්ක් නගරයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මෙහෙවරක් පවත්වාගෙන යයි. ටුවාලු 1993 දී ආසියානු සංවර්ධන බැංකුවේ සාමාජිකයෙකු බවට පත් වූ අතර,[16] 2010 දී ලෝක බැංකුවේ සාමාජිකයෙකු බවට පත් විය.[17]

ටුවාලු ෆීජි, නවසීලන්තය, ඕස්ට්‍රේලියාව (2018 සිට ටුවාලු හි මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යයි),[18] ජපානය, දකුණු කොරියාව, තායිවානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය සහ යුරෝපීය සංගමය සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වයි. එය තායිවානය සමඟ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා පවත්වයි;[19][20][21] එය ටුවාලු හි තානාපති කාර්යාලයක් පවත්වාගෙන යන අතර දූපත් වල විශාල ආධාර වැඩසටහනක් ඇත.[22][23]

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ, දකුණු අප්‍රිකාවේ ජොහැන්නස්බර්ග් හි 2002 පෘථිවි සමුළුවේදී සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර සංසදවලදී ටුවාලු සඳහා ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ප්‍රමුඛතාවයක් වන්නේ ගෝලීය උණුසුම සහ විය හැකි මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම පිළිබඳ කනස්සල්ල ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. ටුවාලු කියෝතෝ ප්‍රොටෝකෝලය අනුමත කිරීම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටී. 2009 දෙසැම්බර් මාසයේදී, කෝපන්හේගන්හි පැවති එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස සමුළුවේදී දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ සාකච්ඡා දූපත් විසින් අත්හිටුවන ලදී, තවත් සමහර සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් කාබන් විමෝචනය අඩු කිරීම සඳහා බන්ධන ගිවිසුම්වලට සම්පූර්ණයෙන්ම කැපවී නොසිටිනු ඇතැයි බිය විය. ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන සාකච්ඡාකරු ප්‍රකාශ කළේ, "ටුවාලු යනු දේශගුණික විපර්යාසවලට ලෝකයේ වඩාත්ම අවදානමට ලක්විය හැකි රටවලින් එකක් වන අතර අපගේ අනාගතය මෙම රැස්වීමේ ප්‍රතිඵලය මත රඳා පවතී" යනුවෙනි.[24]

ගෝලීය දේශගුණික විපර්යාසවල අහිතකර බලපෑම්වලට ඔවුන්ගේ අවදානම පිළිබඳව සැලකිලිමත් වන කුඩා දූපත් සහ පහත් බිම් වෙරළබඩ රටවල සන්ධානයක් වන කුඩා දූපත් රාජ්‍ය සන්ධානයට (AOSIS) ටුවාලු සහභාගී වේ. 2013 සැප්තැම්බර් 5 වන දින අත්සන් කරන ලද මජුරෝ ප්‍රකාශනය යටතේ, ටුවාලු 100% පුනර්ජනනීය බලශක්තියෙන් (2013 සහ 2020 අතර) විදුලි උත්පාදනය ක්‍රියාත්මක කිරීමට කැපවී ඇති අතර, එය සූර්ය PV (ඉල්ලුමෙන් 95%) සහ ජෛව ඩීසල් (ඉල්ලුමෙන් 5%) භාවිතයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීමට යෝජිතය. සුළං බලශක්ති උත්පාදනයේ ශක්‍යතාව සලකා බලනු ලැබේ.[25] ටුවාලු පැසිෆික් දූපත් ව්‍යවහාරික භූ විද්‍යා කොමිසමේ (SOPAC) සහ පැසිෆික් කලාපීය පරිසර වැඩසටහනේ ලේකම් කාර්යාලයේ (SPREP) මෙහෙයුම් සඳහා සහභාගී වේ.[26]

ටුවාලු එක්සත් ජනපදය සමඟ මිත්‍රත්ව ගිවිසුමකට පාර්ශවකරුවෙකු වන අතර, නිදහසින් පසු ඉක්මනින් අත්සන් කරන ලද අතර 1983 දී එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාව විසින් අනුමත කරන ලද අතර, ඒ යටතේ එක්සත් ජනපදය 1856 ගුවානෝ දූපත් පනත යටතේ ටුවාලු දූපත් හතරකට (ෆුනාෆුටි, නුකුෆෙටෝ, නුකුලේලේ සහ නියුලකිටා) පෙර භෞමික හිමිකම් ප්‍රතික්ෂේප කළේය.[27]

ටුවාලු දූපත පැසිෆික් දූපත් සංසද ධීවර ඒජන්සියේ (FFA)[28] සහ බටහිර සහ මධ්‍යම පැසිෆික් ධීවර කොමිසමේ (WCPFC) මෙහෙයුම් සඳහා සහභාගී වේ.[29] ටුවාලු රජය, එක්සත් ජනපද රජය සහ අනෙකුත් පැසිෆික් දූපත් වල රජයන් 1988 දී බලාත්මක වූ දකුණු පැසිෆික් ටූනා ගිවිසුමේ (SPTT) පාර්ශවකරුවන් වේ.[30] ටුවාලු නිවර්තන බටහිර පැසිෆික් කලාපයේ ටූනා පර්ස් සීන් මසුන් ඇල්ලීම කළමනාකරණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන නාඌරූ ගිවිසුමේ ද සාමාජිකයෙකි. එක්සත් ජනපදය සහ පැසිෆික් දූපත් රටවල් එක්සත් ජනපද ටූනා බෝට්ටු සඳහා බටහිර සහ මධ්‍යම පැසිෆික් කලාපයේ ධීවර කටයුතු සඳහා ප්‍රවේශය තහවුරු කිරීම සඳහා බහුපාර්ශ්වික ධීවර ගිවිසුම (දකුණු පැසිෆික් ටූනා ගිවිසුම ඇතුළත්) සාකච්ඡා කර ඇත. ටුවාලු සහ පැසිෆික් දූපත් සංසදයේ ධීවර ඒජන්සියේ (FFA) අනෙකුත් සාමාජිකයින් සහ එක්සත් ජනපදය 2015 සඳහා ටූනා ධීවර ගිවිසුමක් අවසන් කර ඇත; දිගුකාලීන ගිවිසුමක් සාකච්ඡා කරනු ලැබේ. මෙම ගිවිසුම නාඌරූ ගිවිසුමේ දිගුවක් වන අතර ටූනා ධීවර කර්මාන්තය සහ එක්සත් ජනපද-රජයේ දායකත්වයන් මගින් උපයා ඇති ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 90 ක ගෙවීමක් සඳහා එක්සත් ජනපද ධජය සහිත පර්ස් සේන් යාත්‍රාවලට කලාපයේ දින 8,300 ක් මසුන් ඇල්ලීමට ඉඩ සලසයි.[31] 2015 දී, ටුවාලු තමන්ගේම ධීවර කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීමට සහ පවත්වා ගැනීමට ටුවාලු මුලපිරීම් අවහිර කර ඇති ඇතැම් ජාතීන්ට සහ බලඇණිවලට ධීවර දින විකිණීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.[32] 2016 දී, ස්වභාවික සම්පත් අමාත්‍යවරයා WCPF සම්මුතියේ 30 වන වගන්තිය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය, එය කළමනාකරණ පියවර කුඩා දූපත් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රාජ්‍යයන් මත පැටවිය හැකි අසමානුපාතික බර සලකා බැලීමට සාමාජිකයින්ගේ සාමූහික බැඳීම විස්තර කරයි.[33]

2013 ජූලි මාසයේදී, පැසිෆික් ACP රාජ්‍යයන් සහ යුරෝපීය සංගමය අතර ආර්ථික හවුල්කාරිත්ව ගිවිසුමක් (EPA) සඳහා වූ සාකච්ඡා සන්දර්භය තුළ, 2006 දී ආරම්භ කරන ලද පැසිෆික් කලාපීය වෙළඳ හා සංවර්ධන පහසුකම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා ටුවාලු අවබෝධතා ගිවිසුමට (MOU) අත්සන් කළේය. මෙම පහසුකම නිර්මාණය කිරීමේ තාර්කිකත්වය වන්නේ, වෙළඳාම සඳහා ආධාර (AfT) අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා පැසිෆික් දූපත් රටවලට ආධාර බෙදා හැරීම වැඩිදියුණු කිරීමයි. පැසිෆික් ACP රාජ්‍යයන් යනු යුරෝපීය සංගමය සමඟ කොටොනො ගිවිසුමට අත්සන් කර ඇති පැසිෆික් කලාපයේ රටවල් වේ.[34] 2017 මැයි 31 වන දින කොටොනො ගිවිසුම යටතේ ටුවාලු සහ යුරෝපීය සංගමය අතර පළමු වැඩිදියුණු කළ ඉහළ මට්ටමේ දේශපාලන සංවාදය ෆුනාෆුටි හිදී පැවැත්විණි.[35]

2016 පෙබරවාරි 18 වන දින, ටුවාලු පැසිෆික් දූපත් සංවර්ධන සංසද ප්‍රඥප්තියට අත්සන් තැබූ අතර පැසිෆික් දූපත් සංවර්ධන සංසදයට (PIDF) විධිමත් ලෙස සම්බන්ධ විය.[36] 2017 ජුනි මාසයේදී, ටුවාලු සමීප ආර්ථික සබඳතා පිළිබඳ පැසිෆික් ගිවිසුම (PACER) අත්සන් කළේය.[37][38] ටුවාලු 2022 ජනවාරි මාසයේදී PACER ගිවිසුම අනුමත කළේය. ගිවිසුමේ අත්සන්කරුවන් අතර වෙළඳ බාධක අඩු කිරීම සඳහා ගිවිසුම සැලසුම් කර ඇත. පවතින ආනයන ගාස්තු බිංදුව දක්වා අඩු කරනු ඇති අතර, රේගු ක්‍රියා පටිපාටි සහ සම්භවය පිළිබඳ නීති රීති සමපාත කිරීම මෙන්ම සේවා වෙළඳාමට ඇති සීමාවන් ඉවත් කිරීම සහ රටවල් අතර ශ්‍රම සංචලතා යෝජනා ක්‍රම වැඩිදියුණු කිරීම ඇතුළුව වෙළඳ බාධක අඩු කිරීම සඳහා අමතර ක්‍රියාමාර්ග ගිවිසුම සලකා බලයි.[39]

ආරක්ෂක සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම

[සංස්කරණය]

ටුවාලු දූපතට නිත්‍ය හමුදා බලකායක් නොමැති අතර, හමුදාව සඳහා මුදල් වියදම් නොකරයි. ෆුනාෆුටි හි මූලස්ථානය වන එහි ජාතික පොලිස් බලකාය වන ටුවාලු පොලිස් බලකායට සමුද්‍රීය නිරීක්ෂණ ඒකකයක්, රේගු, බන්ධනාගාර සහ සංක්‍රමණ ඇතුළත් වේ. පොලිස් නිලධාරීන් බ්‍රිතාන්‍ය විලාසිතාවේ නිල ඇඳුම් අඳිති.

1994 සිට 2019 දක්වා ටුවාලු දූපත එහි කිලෝමීටර් 200 ක සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් සපයන ලද පැසිෆික් පන්තියේ මුර සංචාර බෝට්ටුවක් වන HMTSS Te Mataili සමඟින් නඩත්තු කළේය.[40] 2019 දී ඕස්ට්‍රේලියාව ආදේශකයක් ලෙස ගාඩියන් පන්තියේ මුර සංචාර බෝට්ටුවක් තෑගි කළේය. HMTSS Te Mataili II ලෙස නම් කර ඇති මෙය සමුද්‍රීය නිරීක්ෂණ, ධීවර මුර සංචාර සහ සෙවීම් සහ ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම් සඳහා භාවිතා කිරීමට අදහස් කෙරේ. ("HMTSS" යනු ඔහුගේ/ඇයගේ මහරජතුමාගේ ටුවාලු රාජ්‍ය නෞකාව හෝ ඔහුගේ/ඇයගේ මහරජතුමාගේ ටුවාලු නිරීක්ෂණ නෞකාවයි.) ටෙ මාතාලි II සුළි කුණාටු වලින් දැඩි ලෙස හානි විය.[41] 2024 ඔක්තෝබර් 16 වන දින ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් HMTSS Te Mataili III ලෙස නම් කරන ලද ගාඩියන් පන්තියේ මුර සංචාර බෝට්ටුවක් ටුවාලු වෙත භාර දෙන ලදී.[42]

2023 මැයි මාසයේදී ටුවාලු රජය නෙදර්ලන්තයේ පිහිටි සී ෂෙපර්ඩ් ග්ලෝබල් සමඟ අවබෝධතා ගිවිසුමක් (MoU) අත්සන් කළේ ටුවාලු හි සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපයේ (EEZ) නීති විරෝධී, වාර්තා නොකළ සහ නියාමනය නොකළ (IUU) මසුන් ඇල්ලීමට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ය.[41] ටුවාලු හි නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වීම සඳහා සී ෂෙපර්ඩ් ග්ලෝබල් විසින් 54.6 මීටර් (අඩි 179) මෝටර් යාත්‍රාවක් වන ඇලන්කේ ලබා දෙනු ඇත.[41] ටුවාලු හි EEZ හි IUU ක්‍රියාකාරකම්වල නියැලී සිටින ධීවර යාත්‍රාවලට නැගීමට, පරීක්ෂා කිරීමට සහ අත්අඩංගුවට ගැනීමට බලය ඇති ටුවාලු පොලිස් බලකායේ නිලධාරීන්ට ඇලන්කේ විසින් නවාතැන් දෙනු ඇත.[41]

ටුවාලු හි පිරිමි සමලිංගිකත්වය නීති විරෝධී ය.[43] ඵලදායී අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය පද්ධතියක් තිබීම මෙන්ම ෆලේකාපුලේ (සෑම දිවයිනකම වැඩිහිටියන්ගේ සාම්ප්‍රදායික රැස්වීම) බලපෑම සහ ටුවාලු ප්‍රජාව තුළ ආගමික ආයතනවල කේන්ද්‍රීය භූමිකාව හේතුවෙන් ටුවාලු හි අපරාධ සැලකිය යුතු සමාජ ගැටලුවක් නොවේ.

පරිපාලන අංශ

[සංස්කරණය]
ටුවාලු හි සිතියමක්

ටුවාලු දූපත් දූපත් දූපත් හයකින් සහ පරමාණු දූපත් තුනකින් සමන්විත වන අතර, ඒ සෑම එකක්ම රටේ දිස්ත්‍රික්කයක් සාදයි. කුඩාම දූපත වන නියුලකිටා, නියුටාඕ හි කොටසක් ලෙස පරිපාලනය කෙරේ. 2022 සංගණනයට අනුව දිස්ත්‍රික්ක, ඒවායේ දූපත් ගණන සහ ඒවායේ ජනගහනය පහත පරිදි වේ:

දිස්ත්‍රික්කය දූපත් ජනගහනය
ෆුනාෆුටි 6 6,602
නානුමංග 1 391
නනුමියා 9 610
නියුලකිටා 1 36
නියුටාඕ 1 550
නුයි 21 514
නුකුෆෙටෝ 33 581
නුකුලේලේ 15 341
වයිටුපු 9 1,007

සෑම දූපතකටම තමන්ගේම ඉහළ ප්‍රධානීන් (උලු-අලිකි), උප ප්‍රධානීන් කිහිප දෙනෙකු (අලිකි) සහ ප්‍රජා කවුන්සිලයක් (ෆලෙකාපුලේ) ඇත. ටෙ සිනා ඕ ෆෙනුවා (දේශයේ අළු හිසකෙස්) ලෙසද හැඳින්වෙන ෆලෙකාපුලේ යනු වැඩිහිටියන්ගේ සාම්ප්‍රදායික රැස්වීමයි.

උලු-අලිකි සහ ඇලිකි ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් අවිධිමත් අධිකාරිය ක්‍රියාත්මක කරන අතර, පළමුවැන්න පරම්පරාව අනුව තෝරා ගනු ලැබේ. 1997 දී ෆලෙකාපුලේ පනත සම්මත වීමෙන් පසු,[44] ෆලෙකාපුලේ හි බලතල සහ කාර්යයන් එක් එක් අතොළුවේ තේරී පත් වූ ගම් සභාපතිවරයෙකු වන පුලේ ඕ කපුලේ සමඟ බෙදා ගනු ලැබේ.[45]

ටුවාලු හි එක් නගර සභාවක් (ෆුනෆුටි) සහ දූපත් කවුන්සිල හතක් සඳහා ISO 3166-2 කේත අර්ථ දක්වා ඇත. දැන් තමන්ගේම දූපත් කවුන්සිලයක් ඇති නියුලකිටා ලැයිස්තුගත කර නොමැත, මන්ද එය නියුටාඕ හි කොටසක් ලෙස පරිපාලනය කෙරේ.

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ↑ Simon Kofe and Jess Marinaccio (21 September 2023). "Tuvalu Constitution updated: culture, climate change and decolonisation". DevPolicyBlog – Development Policy Centre. 28 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 27 November 2023.
  2. ↑ "Constitution of Tuvalu" (PDF). Government of Tuvalu. 5 September 2023. 3 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 27 November 2023.
  3. 1 2 "Palamene o Tuvalu (Parliament of Tuvalu)" (PDF). Inter-Parliamentary Union. 1981. 25 August 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 7 March 2013.
  4. 1 2 Taafaki, Tauaasa (1996). "South Pacific – Governance in the Pacific: the dismissal of Tuvalu's Governor-General" (PDF). Research School of Pacific and Asian Studies, ANU (No 96/5). 27 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 28 August 2021.
  5. ↑ Simon Kofe and Jess Marinaccio (21 September 2023). "Tuvalu Constitution updated: culture, climate change and decolonisation". DevPolicyBlog – Development Policy Centre. 28 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 November 2023.
  6. ↑ "Tuvalu National Archives major project", British Library
  7. ↑ "Tuvalu National Human Rights Action Plan 2016–2020". Attorney General's Office of Tuvalu and the Pacific Community (SPC). 2016. 15 November 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 5 February 2017.
  8. 1 2 "Te Kete – National Strategy for Sustainable Development 2021–2030" (PDF). Government of Tuvalu. 2020. 3 August 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 27 April 2021.
  9. ↑ Tausi, Kitiona (30 November 2020). "Minister Announces New Name For National Strategy For Sustainable Development". Tuvalu Paradise. 24 January 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 15 January 2021.
  10. ↑ "Te Kakeega III – National Strategy for Sustainable Development-2016-2020" (PDF). Government of Tuvalu. 2016. 31 December 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 5 February 2017.
  11. ↑ Stocktake of the Gender Mainstreaming Capacity of Pacific Island Governments: TUVALU (PDF). Secretariat of the Pacific Community. 2013. 8 September 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 9 September 2021.
  12. 1 2 Corrin-Care, Jennifer; Newton, Tess & Paterson, Don (1999). Introduction to South Pacific Law. London: Cavendish Publishing Ltd.
  13. 1 2 "PACLII". Tuvalu Courts System Information. 14 November 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 March 2013.
  14. ↑ Kofe, Susie Saitala; Taomia, Fakavae (2007). "Advancing Women's Political Participation in Tuvalu: A Research Project Commissioned by the Pacific Islands Forum Secretariat (PIFS)" (PDF). 12 March 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 12 March 2018.
  15. ↑ "Pacific Aviation Investment Program (PAIP) Environmental Management Plan – Funafuti International Airport(FUN) and Road Interim Working Document" (PDF). AECOM. 13 November 2013. 25 March 2016 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 18 March 2016.
  16. ↑ "Asian Development Bank Member Fact Sheet: Tuvalu". Asian Development Bank Institute. March 2022. 19 March 2023 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 19 March 2023.
  17. ↑ "The World Bank Group Welcomes Tuvalu – its Newest and Smallest Member". World Bank. 4 June 2010. 19 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 March 2023.
  18. ↑ "Australian High Commission -Tuvalu". Australian Department of Foreign Affairs and Trade. 19 April 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 January 2021.
  19. ↑ "Taiwan thanks Tuvalu for its backing". Radio New Zealand International. 27 December 2007. 13 February 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 September 2011.
  20. ↑ "Country profile: Tuvalu". BBC News. 14 December 2011. 1 April 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 June 2023.
  21. ↑ Colin Packham & Jonathan Barrett (19 September 2019). "Tuvalu changes PM, adds to concerns over backing for Taiwan in Pacific". Reuters. 4 October 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 September 2019.
  22. ↑ "Taiwan: Seeking to Prevent Tuvalu from Recognizing China" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 4 සැප්තැම්බර් 2015 at the Wayback Machine, UNPO, 9 October 2006
  23. ↑ "Climate advocacy, Taiwan to remain priorities for new Tuvalu government". Radio New Zealand. 23 September 2019. 22 September 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 23 September 2019.
  24. ↑ Black, Richard (9 December 2009). "Developing countries split over climate measures". BBC News. 18 December 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 January 2010.
  25. ↑ "Majuro Declaration: For Climate Leadership". Pacific Islands Forum. 5 September 2013. 23 March 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 7 September 2013.
  26. ↑ "SPREC". Secretariat of the Pacific Regional Environment Programme. 2009. 11 October 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 22 October 2011.
  27. ↑ "Formerly Disputed Islands". U.S. Department of the Interior, Office of Insular Affairs. 30 September 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  28. ↑ "Pacific Island Forum Fisheries Agency". 28 August 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 11 October 2010.
  29. ↑ "The Western and Central Pacific Fisheries Commission (WCPFC)". 8 March 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 29 March 2012.
  30. ↑ "South Pacific Tuna Treaty (SPTT)". 1988. 6 August 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 1 September 2010.
  31. ↑ "Pacific Islands and the US settle tuna deal". FIS Australia. 9 October 2014. 3 July 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 October 2014.
  32. ↑ "Tuvalu refuses to sell fishing days". The Fijian Times Online (PNA/PACNEWS). 13 June 2015. 7 August 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 13 June 2015.
  33. ↑ "TWCPFC13: Don't forget Article 30- Tuvalu reminds Tuna Commission of 'disproportionate burden' for SIDS". Pacific Islands Forum Fisheries Agency (FFA). 5 December 2016. 20 December 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 10 December 2016.
  34. ↑ The Secretary General (19 July 2013). "Samoa, Tonga and Tuvalu Sign the MOU to establish Trade and Development Facility". Press Statement 40/13, Pacific Islands Forum Secretariat. 30 October 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 27 July 2013.
  35. ↑ "Enhanced High Level Political Dialogue between Tuvalu and the European Union". European Union. 2 June 2017. 8 January 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 January 2021.
  36. ↑ The Secretary General (18 February 2016). "Tuvalu signs PIDF Charter and formally joins PIDF". Pacific Islands Development Forum. 15 March 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 March 2016.
  37. ↑ "Tuvalu to sign regional trade deal". Radio NZ. 1 June 2017. 1 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2 June 2017.
  38. ↑ "PACER-Plus Regional Trade Agreement Signed in Tonga Ceremony". Pacific Islands Report/Radio NZ. 14 June 2017. 15 June 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 15 June 2017.
  39. ↑ "Tuvalu: 2023 Article IV Consultation-Press Release; Staff Report; and Statement by the Executive Director for Tuvalu". International Monetary Fund Country Report No. 2023/267. 21 July 2023. p. 6. 20 August 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 24 September 2023.
  40. ↑ "Tuvalu country brief". Australian Department of Foreign Affairs and Trade. 2011-06-06 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 14 April 2010.
  41. 1 2 3 4 "Tuvalu joins forces with Sea Shepherd Global to Combat Ilegal Fishing in Pacific Waters". Department of Foreign Affairs – Government of Tuvalu. 10 May 2023. 25 November 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 November 2023.
  42. ↑ Manuel, Rojoef (22 October 2024). "Australia Transfers Guardian Patrol Boat to Tuvalu". The Defence Post. සම්ප්‍රවේශය 23 October 2024.
  43. ↑ "Cooks bill puts spotlight on Pacific's anti-gay laws". RNZ News. 21 August 2017. 15 June 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 31 July 2019.
  44. ↑ "Falekaupule Act (1997)". PACLII. 30 October 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 6 April 2014.
  45. ↑ Bennetts, Peter; Wheeler, Tony (2001). Time & Tide: The Islands of Tuvalu. Lonely Planet. ISBN 1-86450-342-4.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=ටුවාලු_හි_රජය&oldid=766016" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි