Jump to content

ගැලපගෝස් දූපත්

Coordinates: 0°30′S 90°30′W / 0.500°S 90.500°W / -0.500; -90.500
විකිපීඩියා වෙතින්
ගැලපගෝස් දූපත්
ගැලපගෝස් මුහුදු සිංහයා, සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් දූපත
භූගෝල විද්‍යාව
පිහිටීමශාන්තිකර සාගරය
ඛණ්ඩාංක0°30′S 90°30′W / 0.500°S 90.500°W / -0.500; -90.500
සම්පූර්ණ දූපත් සංඛ්‍යාව127
ප්‍රධාන දූපත්18
භූමි ප්‍රමාණය8,010[a] km2 (3,090 sq mi)[1]
ඉහළම උන්නතාංශය1,707 මී (5,600 අඩි)
උසම ස්ථානයවොල්කන් වුල්ෆ්
පරිපාලනය
පළාතගැලපගෝස් පළාත
අග නගරයපුවර්ටෝ බැකරිසෝ මොරෙනෝ
ජනවිකාසනය
ජනගහනය33,042 (2020)
ජන ඝනත්වය3 /කිමී2 (8 /වර්ග සැත)
අමතර තොරතුරු
වේලා කලාපය
නිල නාමයගැලපගෝස් දූපත්
වර්ගයස්වාභාවික
උපමානයvii, viii, ix, x
නාමෝද්දේශනය1978 (2 වන සැසිය)
නිර්දේශ අංකය1
කලාපයදකුණු ඇමරිකාව
දිගුව2001 සහ 2003
වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත2007–2010
මහාද්වීපික ඉක්වදෝරයට සාපේක්ෂව ගැලපගෝස් දූපත් වල පිහිටීම

ගැලපගෝස් දූපත් ( ස්පාඤ්ඤ: Islas Galápagos ) යනු නැගෙනහිර පැසිෆික් සාගරයේ ගිනිකඳු දූපත් සමූහයක් වන අතර එය සමකය වටා පිහිටා ඇත, දකුණු ඇමරිකානු ප්‍රධාන භූමියට කිලෝමීටර 900 ක් බටහිරින් පිහිටයි. ඔවුන් ඉක්වදෝර් ජනරජයේ ගැලපගෝස් පළාත සාදයි, එහි ජනගහනය 33,000 කට වඩා තරමක් වැඩිය (2020). පළාත සැන් ක්‍රිස්ටෝබල්, සැන්ටා කෲස් සහ ඉසබෙලා යන කැන්ටන් වලට බෙදා ඇත, ඒවා දාමයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දූපත් තුනයි. ගැලපගෝස් ඔවුන්ගේ ආවේණික විශේෂ විශාල සංඛ්‍යාවක් සඳහා ප්‍රසිද්ධය, ඒවා 1830 ගණන්වල චාල්ස් ඩාවින් විසින් අධ්‍යයනය කරන ලද අතර ස්වාභාවික වරණය මගින් ඔහුගේ පරිණාම න්‍යායට ආභාෂය ලබා දුන්නේය. මෙම දූපත් සියල්ලම ඉක්වදෝරයේ ගැලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යානයේ සහ සමුද්‍ර රක්ෂිතයේ කොටසක් ලෙස ආරක්ෂා කර ඇත.

1535 දී බිෂොප් තෝමස් ද බර්ලන්ගා විසින් අහම්බෙන් සොයා ගැනීමට පෙර පොලිනීසියානුවන් හෝ දකුණු ඇමරිකාවේ ආදිවාසී ජනතාව දූපත් වෙත ළඟා වූ බවට මේ දක්වා ස්ථිර සාක්ෂි නොමැත. සමහර අමුත්තන් පැමිණියා නම්, දූපත් වල මිරිදිය ජලය සඳහා දුර්වල ප්‍රවේශය සීමිත ජනාවාස ඇති බව පෙනේ. ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යය ද ඒ හා සමානව දූපත් නොසලකා හැරියේය, නමුත් මුහුදු කොල්ලකෑම්වල ස්වර්ණමය යුගයේදී විවිධ මුහුදු කොල්ලකරුවන් ගැලපගෝස් දූපත පේරු වෙරළ තීරයේ ස්පාඤ්ඤ නැව්ගත කිරීම වැටලීම සඳහා කඳවුරක් ලෙස භාවිතා කළහ. මෙම කාලය තුළ හඳුන්වා දුන් එළුවන් සහ කළු සහ දුඹුරු මීයන් දූපත් කිහිපයක පවතින පරිසර පද්ධතිවලට විශාල හානියක් සිදු කළහ. ප්‍රදේශය ගවේෂණය කිරීම සහ සිතියම්ගත කිරීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය නාවිකයින් ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රියාත්මක විය. HMS බීගල් හි ඩාවින්ගේ ගමන දකුණු ඇමරිකාවේ වෙරළ තීරයන් පිළිබඳ පුළුල් බ්‍රිතාන්‍ය සමීක්ෂණයක කොටසක් විය. 1822 දී ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලබා 1830 දී ග්‍රාන් කොලොම්බියාවෙන් පිටව ගිය ඉක්වදෝරය, ගමන දිගටම පවතින අතරතුර 1832 පෙබරවාරි 12 වන දින විධිමත් ලෙස දූපත් අත්පත් කරගෙන හිමිකම් කීවේය. [2] ඉක්වදෝර නාවික හමුදාවේ නිර්මාතෘ ජෝසේ ද විලාමිල්, දූපත් යටත් විජිතකරණයට සහ ජනාවාස කිරීමට තල්ලුව මෙහෙයවූ අතර, [2] ප්‍රධාන දූපත් වල ඉංග්‍රීසි නම් ක්‍රමයෙන් ස්පාඤ්ඤ නම් වලින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළේය. 1930 ගණන්වල පැනමා ඇළේ බටහිර ප්‍රවේශයන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා එක්සත් ජනපදය දූපත් වල පළමු ගුවන් තොටුපළ ඉදිකරන ලදී. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, එහි පහසුකම් ඉක්වදෝරයට මාරු කරන ලදී. දේශීය ආර්ථිකයට පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරයේ වැදගත්කම වැඩිවීමත් සමඟ, 2010 ගණන්වලදී ගුවන් තොටුපළ නවීකරණය කරන ලද අතර, ඕනෑම ව්‍යාප්තියක් සඳහා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කරන ලද ද්‍රව්‍ය භාවිතා කරමින් සහ සෑම වසරකම එහි දළ වශයෙන් 300,000 ක් පමණ පැමිණෙන අමුත්තන් හැසිරවීමට සම්පූර්ණයෙන්ම පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන් වෙත මාරු විය.

නම්

[සංස්කරණය]

ගැලපගෝස් හෝ ගැලපගෝස් දූපත් නම් කර ඇත්තේ ඒවායේ යෝධ කැස්බෑවන් සඳහා වන අතර,[3] ඒවා සොයා ගන්නා අවස්ථාවේ බහුලව තිබුණි. ස්පාඤ්ඤ වචනය ගැලපගෝ ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ "කැස්බෑවා" යන අර්ථය ඇති පූර්ව-රෝම අයිබීරියානු වචනයකින් වන අතර එය තවමත් බොහෝ උපභාෂාවල ඇති අර්ථයයි. කෙසේ වෙතත්, ඉක්වදෝරියානු ස්පාඤ්ඤ භාෂාව තුළ, එය දැන් දූපත් වල විශාල කැස්බෑවන් විස්තර කිරීමට ද භාවිතා වේ.[4] එය සාමාන්‍යයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසියෙන් /ɡəˈlɑ:pəɡəs/ සහ ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසියෙන් /ɡəˈlæpəɡəs/ ලෙස කියවනු ලැබේ.[5] මෙම නම මුලින්ම සහතික කර ඇත්තේ 1570 දී ප්‍රථම වරට ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඒබ්‍රහම් ඔර්ටෙලියස්ගේ ලෝක භූමි රඟහල (තියට්‍රම් ඕර්බිස් ටෙරරම්) හි ඇමරිකානු සිතියමේ ස්පාඤ්ඤ/ලතින් දෙමුහුන් ඉන්සුලේ ඩි ලොස් ගැලෝපගෝස් ("කැස්බෑ දූපත්") ලෙසය.[6]

නාවිකයින්ට සුළං සහ ධාරා සමඟ ඇති දුෂ්කරතා නිසා මෙම දූපත් කලින් එන්චාන්ටඩ් දූපත් හෝ දූපත් (ඉස්ලාස් එන්කන්ටඩාස්) ලෙසද හැඳින්විණි;[7] 1832 දී ඉක්වදෝරය විසින් ඔවුන් පදිංචි කිරීමෙන් පසු ඉක්වදෝර දූපත් සමූහය (ආකිපියෙලාගෝ ද ඉක්වදෝරය) හෝ සමකයේ දූපත් සමූහය (ආකිපියෙලාගෝ ඩෙල් ඉක්වදෝරය) ලෙස;[8] සහ කොලොම්බස්ගේ පළමු මුහුදු ගමනේ සිව්වන සංවත්සරයේදී 1892 දී කොලොන් හෝ කොලොම්බස් දූපත් සමූහය (ආකිපියෙලාගෝ ඩෙල් කොලෝන්) ලෙසද හැඳින්විණි.[8]

1684 දී ඉංග්‍රීසි බුකනියර් විලියම් ඇම්බ්‍රෝසියා කව්ලි විසින් සහ 1793 දී බ්‍රිතාන්‍ය කපිතාන් ජේම්ස් කොල්නෙට් විසින් දූපත් සිතියම්ගත කරන ලදී. ඔවුන්ගේ යුගවල බ්‍රිතාන්‍ය රජවරුන්, වංශාධිපතියන් සහ නාවික නිලධාරීන්ට ගෞරව කිරීම සඳහා ඔවුන් තෝරාගත් නම් මෑතක් වන තුරුම ප්‍රධාන දූපත් සඳහා භාවිතා කරන ලද අතර තවමත් කුඩා දූපත් බොහොමයක් සඳහා භාවිතා වේ. ස්පාඤ්ඤ නම් කාලයත් සමඟ වෙනස් වී ඇත, නමුත් වර්තමාන නිල නම් බොහෝ ප්‍රධාන දූපත් සඳහා ක්‍රමයෙන් ඉංග්‍රීසි නම් ආදේශ කර ඇත.[8]

භූ විද්‍යාව

[සංස්කරණය]
2020 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙන් ගැලපගෝස් දූපත් වල ඡායාරූපයක්. උතුර දකුණට ය. සන්ග්ලින්ට් එක සාමාන්‍යයෙන් හඳුනා ගැනීමට අපහසු ලක්ෂණ හෙළි කරයි, ෆර්නැන්ඩිනා දූපත සෑදූ පලිහ ගිනි කන්ද වන ලා කුම්බ්‍රේ හි කැල්ඩෙරා හි ආවාට විල ඇතුළුව. ක්ලික්-ත්‍රූ හරහා වැඩි විස්තර.
ඉසබෙලා ස්පොට් චන්ද්‍රිකාවෙන් දැකගත හැකිය

ගලාපගෝස් දූපත් වල ගිනි කන්ද අවම වශයෙන් වසර මිලියන 20 ක් සහ සමහර විට ඊටත් වඩා දිගු කාලයක් අඛණ්ඩව පවතී. නැගෙනහිර දෙසට ගමන් කරන නස්කා තහඩුව (කිලෝමීටර 51/මයිර්) යටින් ඇති මැන්ටල් පිහාටුව දූපත් දාමය සහ මුහුදු කඳු යටතේ කිලෝමීටර් 3 ක ඝනකම වේදිකාවක් ඇති කර තිබේ. ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයට අමතරව, කලාපයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන භූගෝලීය ලක්ෂණ අතරට දූපත් සමූහය සහ ගැලපගෝස් පැතිරීමේ මධ්‍යස්ථානය (GSC) අතර උතුරු ගැලපගෝස් ගිනිකඳු පළාත, නස්කා තහඩුවේ සහ කොකෝස් තහඩුවේ මායිමේ කිලෝමීටර් 200 (සැතපුම් 120) උතුරට ඇතුළත් වේ. මෙම පැතිරෙන මධ්‍යස්ථානය බටහිරින් නැගෙනහිර පැසිෆික් නැගීම දක්වා කපා හැරෙන අතර නැගෙනහිරින් කොකෝස් රිජ් සහ කානගී රිජ් වලින් මායිම් වේ. තවද, ගැලපගෝස් හොට්ස්පොට් පැසිෆික් විශාල පහත් ෂියර් ප්‍රවේග පළාතේ උතුරු මායිමේ පිහිටා ඇති අතර පාස්කු හොට්ස්පොට් දකුණු මායිමේ පිහිටා ඇත.[9][10][11]

ගැලපගෝස් දූපත් සමූහය සමකාලීන ගිනි කඳු රාශියකින් සංලක්ෂිත වේ, සමහරක් ප්ලූම් මැග්මා ප්‍රභවයන් සහිත වන අතර අනෙක් ඒවා ඇස්ටෙනෝස්පියර් වෙතින් පැමිණේ, සමහර විට තරුණ හා සිහින් සාගර කබොල නිසා විය හැකිය. GSC මෙම තුනී ලිතෝස්ෆියරයේ ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතා ඇති කළ අතර එය ගැලපගෝස් වේදිකාව සාදන පිපිරීම් වලට හේතු විය. විශේෂයෙන් ෆර්නැන්ඩිනා සහ ඉසබෙලා මෙම දුර්වලතා දිගේ පෙළ ගැසී ඇත. හොඳින් නිර්වචනය කරන ලද විභේදන කලාපයක් නොමැති බැවින්, පුපුරා යාමට පෙර දූපත් වල උද්ධමන අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක පවතී. ඉසබෙලා දූපතේ සියෙරා නෙග්‍රා 1992 සහ 1998 අතර කාලය තුළ සෙන්ටිමීටර 240 (අඟල් 94) ක ඉහළ යාමක් අත්විඳින අතර, එය 2005 දී මෑතකදී සිදු වූ අතර, ෆර්නැන්ඩිනා දූපතේ ෆර්නැන්ඩිනා 2009 දී මෑතකදී සිදු වූ පිපිරීමෙන් සෙන්ටිමීටර 90 (අඟල් 35) ක ඉහළ යාමක් පෙන්නුම් කළේය. ඉසබෙලා දූපතේ ඇල්සෙඩෝ 1993 දී මෑතකදී සිදු වූ පිපිරීමෙන් සෙන්ටිමීටර 90 ට වඩා වැඩි ඉහළ යාමක් පෙන්නුම් කළේය. ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයේ අතිරේක ලක්ෂණ වන්නේ සමීප ගිනි කඳු පරතරය, කුඩා ගිනි කඳු ප්‍රමාණයන් සහ විශාල කැල්ඩෙරා ය. නිදසුනක් වශයෙන්, ඉසබෙලා දූපතට ප්‍රධාන ගිනි කඳු හයක් ඇතුළත් වේ, ඉක්වදෝරය, වුල්ෆ්, ඩාවින්, ඇල්සෙඩෝ, සියෙරා නෙග්‍රා සහ සෙරෝ අසුල්, 1813 සිට 2008 දක්වා මෑත කාලීන පිපිරීම් සමඟ. අසල්වැසි සන්තියාගෝ සහ ෆර්නැන්ඩිනා දූපත් අවසන් වරට පුපුරා ගියේ පිළිවෙලින් 1906 සහ 2009 දී ය. සමස්තයක් වශයෙන්, දූපත් සමූහයේ ක්‍රියාකාරී ගිනි කඳු නවය 1961 සහ 2011 අතර 24 වතාවක් පුපුරා ගොස් ඇත. මෙම ගිනි කඳු වල හැඩය හවායි දූපත් වල පළල් හා සිනිඳු නොවන අතර උස හා වටකුරු ය. ගැලපගෝස් හි හැඩයට හේතුව රේඩියල් සහ වටකුරු විඛණ්ඩන රටාවයි, දෙපස රේඩියල් වන නමුත් කැල්ඩෙරා කඳු මුදුන් අසල වටකුරු ය. කෙටි ලාවා ප්‍රවාහ ගොඩවල් ඇති කරන්නේ වටකුරු විඛණ්ඩන ය.[12]

දූපත් සමූහයේ බටහිර කෙළවරේ ඇති ගිනි කඳු සාමාන්‍යයෙන් උස, තරුණ, හොඳින් වර්ධනය වූ කැල්ඩෙරා ඇති අතර බොහෝ දුරට තෝලෙයිටික් බැසෝල්ට් වලින් සමන්විත වන අතර නැගෙනහිරින් ඇති ඒවා කෙටි, පැරණි, කැල්ඩෙරා නොමැති අතර වඩාත් විවිධාකාර සංයුතියක් ඇත. බටහිර සිට නැගෙනහිරට දූපත් වල වයස, ෆර්නැන්ඩිනා සඳහා 0.05 Ma, ඉසබෙලා සඳහා 0.65 Ma, සන්තියාගෝ සඳහා 1.10 Ma, සැන්ටා කෲස් සඳහා 1.7 Ma, සැන්ටා ෆේ සඳහා 2.90 Ma සහ සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් සඳහා 3.2 Ma වේ. සියෙරා නෙග්‍රා සහ ඇල්සෙඩෝ හි කැල්ඩෙරා වල ක්‍රියාකාරී දෝෂ පද්ධති ඇත. සියෙරා නෙග්‍රා දෝෂය කැල්ඩෙරාවට පහළින් කිලෝමීටර 2 (සැතපුම් 1.2) ක එළිපත්තක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ෆර්නැන්ඩිනා හි කැල්ඩෙරා ඉතිහාසයේ විශාලතම බාසල්ටික් ගිනි කන්ද බිඳවැටීම අත්විඳින ලද අතර, 1968 ෆ්‍රෙටෝමැග්මැටික් පිපිරීමත් සමඟ. 1991, 1995, 2005 සහ 2009 දී මෑත කාලීන පිපිරීම් සමඟ ෆර්නැන්ඩිනා 1790 සිට වඩාත් ක්‍රියාකාරී ගිනි කන්ද ද වන අතර, 4.3 Ka සිට මුළු මතුපිටම බොහෝ ප්‍රවාහයන්ගෙන් වැසී ඇත. බටහිර ගිනි කඳු වල ටෆ් කේතු රාශියක් ඇත.[12][13][14][11]

භෞතික භූගෝලය

[සංස්කරණය]
Orthographic projection centered over the Galápagos
ගැලපගෝස් හි සජීවිකරණ සංචාරයක්
නාසා සාගර විද්‍යාඥ ජීන් කාල් ෆෙල්ඩ්මන් දූපත් ගැන මෙනෙහි කරමින්

මෙම දූපත් දකුණු ඇමරිකාවේ බටහිර වෙරළට කිලෝමීටර 973 (සැතපුම් 605) ක් දුරින් නැගෙනහිර පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටා ඇත. දූපත් බහුතරයක් දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ වඩාත් පුළුල් කොටසක් ද වේ.[15] ආසන්නතම භූමි ප්‍රමාණය වන්නේ ඔවුන් අයත් රට වන ඉක්වදෝරයේ ප්‍රධාන භූමිය වන අතර එය නැගෙනහිරට කිලෝමීටර 926 (නාවික සැතපුම් 500) කි.

දූපත් 1°40'N–1°36'S, 89°16'–92°01'W ඛණ්ඩාංකවල දක්නට ලැබේ. සමකය හරහා ගමන් කරමින්, දාමයේ දූපත් උතුරු සහ දකුණු අර්ධගෝල දෙකෙහිම පිහිටා ඇති අතර, ඉස්ලා ඉසබෙලා හි වොල්කන් වුල්ෆ් සහ වොල්කන් ඉක්වදෝරය සමකයේ කෙළින්ම පිහිටා ඇත. දූපත් සමූහයේ දකුණු කෙළවරේ දූපත වන එස්පානෝලා දූපත සහ උතුරු කෙළවරේ ඇති ඩාවින් දූපත කිලෝමීටර 220 (සැතපුම් 137) ක දුරක් පුරා පැතිරී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ජාත්‍යන්තර ජල විද්‍යාත්මක සංවිධානය (IHO) ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම දකුණු පැසිෆික් සාගරය තුළ සලකයි.[16] ගැලපගෝස් දූපත් සමූහය වර්ග කිලෝමීටර 7,880 (වර්ග සැතපුම් 3,040) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වන අතර එය වර්ග කිලෝමීටර 45,000 (වර්ග සැතපුම් 17,000) සාගරයක් පුරා පැතිරී ඇත. දූපත් අතරින් විශාලතම ඉසබෙලා, වර්ග සැතපුම් 2,250 (වර්ග කිලෝමීටර 5,800)[17] ක් වන අතර එය ගැලපගෝස් හි මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් හතරෙන් තුනකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් වේ. ඉසබෙලා හි වොල්කන් වුල්ෆ් යනු මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,707 (අඩි 5,600) ක උන්නතාංශයකින් යුත් උසම ස්ථානයයි.

මෙම කණ්ඩායම ප්‍රධාන දූපත් 18 කින්, කුඩා දූපත් 3 කින් සහ පාෂාණ සහ දූපත් 107 කින් සමන්විත වේ. දූපත් පිහිටා ඇත්තේ ගැලපගෝස් ත්‍රිත්ව හන්දියේ ය. මෙම දූපත් සමූහය පිහිටා ඇත්තේ නස්කා තහඩුව (ටෙක්ටොනික් තහඩුවක්) මත වන අතර එය නැගෙනහිර/ගිනිකොන දෙසට ගමන් කරමින් දකුණු ඇමරිකානු තහඩුව යටට වසරකට අඩි 2.5 (සෙ.මී. 6.4) ක වේගයකින් කිමිදෙමින් පවතී.[18] එය ගැලපගෝස් උණුසුම් ස්ථානය මත ද පිහිටා ඇති අතර, පෘථිවි පෘෂ්ඨය මැන්ටල් පිහාටුවකින් පහළින් දියවී ගිනි කඳු නිර්මාණය වන ස්ථානයකි. මෙහි පළමු දූපත් අවම වශයෙන් මිලියන 8 ක් සහ සමහර විට වසර මිලියන 90 කට පෙර නිර්මාණය විය.[19]

පැරණි දූපත් මැන්ටල් පිහාටුවෙන් ඉවතට යන විට මුහුදට පහළින් අතුරුදහන් වී ඇති අතර, ලාබාලතම දූපත් වන ඉසබෙලා සහ ෆර්නැන්ඩිනා තවමත් නිර්මාණය වෙමින් පවතී. 2009 අප්‍රේල් මාසයේදී, ගිනිකඳු දූපතක් වන ෆර්නැන්ඩිනා වෙතින් ලාවා දිවයිනේ වෙරළ තීරය දෙසට සහ මධ්‍ය කැල්ඩෙරා වෙත ගලා යාමට පටන් ගත්තේය.

2018 ජුනි මස අගදී, ඉසබෙලා හි ගිනි කඳු පහෙන් එකක් සහ ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයේ වඩාත් ක්‍රියාකාරී එකක් වන සියෙරා නෙග්‍රා, 2005 න් පසු පළමු වරට පුපුරා යාමට පටන් ගත්තේය. ලාවා ගලායාම වෙරළ තීරයට ගමන් කළ අතර, ඒ අසල පදිංචිකරුවන් පනස් දෙනෙකු පමණ ඉවත් කිරීමට හේතු වූ අතර සංචාරක ප්‍රවේශය සීමා කළේය.[20]

ප්‍රධාන දූපත්

[සංස්කරණය]
දූපත් වල නම් වලින් ආවරණය කර ඇති ගැලපගෝස් දූපත් වල චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක්

අවම වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර 1 භූමි ප්‍රදේශයක් සහිත දූපත් සමූහයේ ප්‍රධාන දූපත් 18[21] (ඒවායේ ඉංග්‍රීසි නම් සහිතව) අකාරාදී පිළිවෙලට දක්වා ඇත:

බෝල්ට්‍රා දූපතෙන් (දකුණු පසින්) සහ සැන්ටා කෲස් (වම් පසින්) පියාසර කරන ගුවන් යානයකින්, ඉටබාකා නාලිකාව දූපත් අතර ජල මාර්ගයයි.
  • බල්ට්‍රා (දකුණු සේමූර්) දූපත - බල්ට්‍රා යනු ගැලපගෝස් මධ්‍යයට ආසන්නව පිහිටි කුඩා පැතලි දූපතකි. එය භූ විද්‍යාත්මක උන්නතිය මගින් නිර්මාණය කරන ලදී. දූපත ඉතා ශුෂ්ක වන අතර වෘක්ෂලතාදිය ලුණු පඳුරු, කටු සහිත පෙයාර්ස් පතොක් සහ පැලෝ සැන්ටෝ ගස් වලින් සමන්විත වේ. 1986 වන තෙක්, සේමූර් ගුවන් තොටුපළ ගැලපගෝස් වෙත සේවය කරන එකම ගුවන් තොටුපළ විය. දැන් මහාද්වීපයෙන් ගුවන් ගමන් ලැබෙන ගුවන් තොටුපළ දෙකක් තිබේ; අනෙක සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් දූපතේ පිහිටා ඇත. ගැලපගෝස් වෙත පියාසර කරන පෞද්ගලික ගුවන් යානා බල්ට්‍රා වෙත පියාසර කළ යුතුය, මන්ද එය පුද්ගලික ගුවන් යානා සඳහා පහසුකම් ඇති එකම ගුවන් තොටුපළයි. බල්ට්‍රා වෙත පැමිණි පසු, සියලුම අමුත්තන් වහාම බස් රථයකින් බෝල්ට්‍රා දෙකෙන් එකකට ප්‍රවාහනය කරනු ලැබේ. පළමු තොටුපළ කුඩා බොක්කක පිහිටා ඇති අතර, ගැලපගෝස් හි ගමන් කරන බෝට්ටු මගීන් එනතුරු බලා සිටී. දෙවැන්න බෝල්ට්‍රා සැන්ටා කෲස් දූපතට සම්බන්ධ කරන තොටුපළකි. 1940 ගණන්වලදී, විද්‍යාඥයින් අත්හදා බැලීමක කොටසක් ලෙස බල්ට්‍රාගේ ගොඩබිම් ඉගුවානා 70ක් අසල්වැසි උතුරු සේමූර් දූපතට ගෙන යාමට තීරණය කළහ. දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී දිවයිනේ හමුදා ආක්‍රමණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බල්ට්‍රා හි ස්වදේශික ඉගුවානා වඳ වී ගිය විට මෙම පියවර අනපේක්ෂිත ලෙස ප්‍රයෝජනවත් විය. 1980 ගණන්වලදී, උතුරු සේමූර්හි ඉගුවානා අභිජනන සහ නැවත ජනගහන ව්‍යාපෘතියක කොටසක් ලෙස චාල්ස් ඩාවින් පර්යේෂණ ස්ථානයට ගෙන එන ලද අතර, 1990 ගණන්වලදී, ගොඩබිම් ඉගුවානා බල්ට්‍රා වෙත නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී. 1997 වන විට, විද්‍යාඥයින් බල්ට්‍රා හි ජීවත් වන ඉගුවානා 97ක් ගණන් කළ අතර, ඉන් 13ක් දූපත් වල පැටවුන් බිහි කර ඇත.
  • බාර්ටොලෝම් (බාතොලමෙව්) දූපත - බාර්ටොලෝම් දූපත යනු ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයේ සන්තියාගෝ දූපතේ නැගෙනහිර වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ ගිනිකඳු දූපතකි. එය ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයේ තරුණ දූපත් වලින් එකකි. මෙම දූපත සහ සන්තියාගෝ (ජේම්ස්) දූපතේ අසල්වැසි සුලිවන් බොක්ක, චාල්ස් ඩාවින්ගේ ජීවිත කාලය පුරාම මිතුරෙකු වූ ශ්‍රීමත් බර්තොලමෙව් ජේම්ස් සුලිවන්ගේ නමින් නම් කර ඇත, ඔහු HMS බීගල් නෞකාවේ ලුතිනන්වරයෙකු විය.[22] අද සුලිවන් බොක්ක බොහෝ විට සුලිවන් බොක්කෙහි වැරදි අක්ෂර වින්‍යාසයකින් දැක්වේ. මෙම දූපත ගැලපගෝස් පෙන්ගුයින් වාසය කරන ස්වල්ප දෙනාගෙන් එකකි, එය සමකයේ ජීවත් වන එකම වල් පෙන්ගුයින් විශේෂයයි. කොළ කැස්බෑවා දූපතේ වාසය කරන තවත් සතෙකි.
  • ඩාවින් (කල්පෙපර්) දූපත - මෙම දූපත චාල්ස් ඩාවින්ගේ නමින් නම් කර ඇත. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 1.1 (වර්ග සැතපුම් 0.42) සහ උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 168 (අඩි 551) කි. මෙහි ලොම් සීල්, ෆ්‍රිගේට්, සමුද්‍ර ඉගුවානා, ගිලින වලිග සහිත ගුල්, මුහුදු සිංහයන්, තල්මසුන්, සමුද්‍ර කැස්බෑවන් සහ රතු පාද සහ නාස්කා බූබි දැකිය හැකිය. මෙම විශාල ව්‍යුහයේ කොටසක් වූ ස්වාභාවික පාෂාණ ආරුක්කුවක් වන ඩාවින්ගේ ආරුක්කුවේ නටබුන්, ප්‍රධාන ඩාවින් දූපතේ සිට කිලෝමීටරයකටත් අඩු දුරකින් පිහිටා ඇති අතර, එය දිවයිනට පැමිණෙන කිහිප දෙනෙකුට හොඳින් දන්නා සන්ධිස්ථානයක් විය. එය 2021 මැයි මාසයේදී කඩා වැටුණි. ඉතිරි කඳන් දෙක දැන් "පරිණාමයේ කුළුණු" ලෙස නම් කර ඇත.[23]
  • එස්පානෝලා (හුඩ්) දූපත - එහි නම ස්පාඤ්ඤයට ගෞරවයක් ලෙස ලබා දී ඇත. එය විස්කවුන්ට් සැමුවෙල් හුඩ්ට ගෞරවයක් ලෙස හුඩ් ලෙසද හැඳින්වේ. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 60 (වර්ග සැතපුම් 23) ක් සහ මීටර් 206 (අඩි 676) ක උපරිම උන්නතාංශයකින් යුක්ත වේ. එස්පානෝලා යනු වසර මිලියන 3.5 ක් පමණ පැරණිතම දූපත වන අතර කණ්ඩායමේ දකුණු කෙළවර වේ. එහි දුරස්ථ පිහිටීම නිසා, එස්පානෝලාහි ආවේණික විශේෂ විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇත. එයට තමන්ගේම ලාවා කටුස්සා, විහිළු කුරුල්ලා සහ ගැලපගෝස් ඉබ්බා විශේෂ ඇත. එස්පානෝලා හි සමුද්‍ර ඉගුවානා අභිජනන සමය අතර සුවිශේෂී රතු වර්ණ වෙනසක් පෙන්නුම් කරයි. රැළි සහිත ඇල්බට්‍රොස් කූඩු කරන එකම ස්ථානය එස්පානෝලා ය. සමහර පක්ෂීන් ජෙනෝවේසා (කුළුණ) දූපතේ අභිජනනය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත, නමුත් එය අසාර්ථක විය. එස්පානෝලා හි බෑවුම් සහිත කඳු බෑවුම් මෙම පක්ෂීන් සඳහා පරිපූර්ණ ධාවන පථ ලෙස සේවය කරන අතර, ඒවා ඉක්වදෝරයේ සහ පේරු ප්‍රධාන භූමිය අසල සාගර ආහාර සඳහා පිටත් වේ. එස්පානෝලා හි නරඹන්නන්ගේ ස්ථාන දෙකක් ඇත. ගාඩ්නර් බොක්ක පිහිනුම් සහ ස්නෝකර්ලිං ස්ථානයක් වන අතර එය විශිෂ්ට වෙරළ තීරයක් ලබා දෙයි. පුන්ටා සුවාරෙස් හි දීප්තිමත් වර්ණ සහිත සමුද්‍ර ඉගුවානා, එස්පානෝලා ලාවා කටුස්සන්, හුඩ් මොකින්බර්ඩ්ස්, ගිලින වලිග සහිත ගුල්, නිල්-පාද සහිත බූබි, නාස්කා බූබි, රතු-බිල් සහිත නිවර්තන පක්ෂීන්, ගැලපගෝස් උකුස්සන්, ඩාවින්ගේ ෆින්ච් විශේෂ තුනක් සහ රැළි සහිත ඇල්බට්‍රොස් ඇතුළත් වේ.
  • ෆර්නැන්ඩිනා (නාර්බරෝ) දූපත - කොලොම්බස්ගේ ගමනට අනුග්‍රහය දැක්වූ ඇරගොන්හි දෙවන ෆර්ඩිනන්ඩ් රජුට ගෞරවයක් වශයෙන් මෙම නම ලබා දී ඇත. ෆර්නැන්ඩිනාහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 642 (වර්ග සැතපුම් 248) ක් වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 1,494 (අඩි 4,902) කි. මෙය ලාබාලතම සහ බටහිර දෙසින් පිහිටි දූපතයි. 2005 මැයි 13 වන දින, අළු සහ ජල වාෂ්ප වලාකුළක් කිලෝමීටර 7 (අඩි 23,000) ක උසකට නැඟී ලාවා ගලායාම මුහුදට යන මාර්ගයේ ගිනි කන්දේ බෑවුම් වලින් බැස ගිය විට, මෙම දූපතේ නව, ඉතා පුපුරා යන ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ විය. පුන්ටා එස්පිනෝසා යනු මුහුදු ඉගුවානා සිය ගණනක් රැස්වන පටු භූමි ප්‍රදේශයකි, බොහෝ දුරට කළු ලාවා පාෂාණ මත ය. ප්‍රසිද්ධ පියාසර කළ නොහැකි කොමොරන්ට් මෙම දූපතේ වාසය කරයි, ගැලපගෝස් පෙන්ගුයින්, පෙලිකන්, ගැලපගෝස් මුහුදු සිංහයන් සහ ගැලපගෝස් ලොම් සීල් ද වේ. විවිධ වර්ගයේ ලාවා ප්‍රවාහ සංසන්දනය කළ හැකි අතර, කඩොලාන වනාන්තර නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
ෆ්ලෝරියානා දූපතේ ඇති තැපැල් බැරලය, කලින් නාවිකයින් විසින් ගමන් කරන ඕනෑම නෞකාවකට පණිවිඩ යැවීමට භාවිතා කරන ලදී.
  • ෆ්ලෝරියානා (චාල්ස් හෝ සැන්ටා මාරියා) දූපත – ඉක්වදෝරයේ පළමු ජනාධිපති ජුවාන් ජෝස් ෆ්ලෝරස්ගේ නමින් එය නම් කරන ලද අතර, ඔහුගේ පරිපාලනය යටතේ ඉක්වදෝර රජය මෙම දූපත් සමූහය අත්පත් කර ගත්තේය. කොලොම්බස්හි කැරවල් වලින් එකක් අනුව එය සැන්ටා මාරියා ලෙසද හැඳින්වේ. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 173 (වර්ග සැතපුම් 67) ක් වන අතර උපරිම උස මීටර් 640 (අඩි 2,100) කි. එය වඩාත් සිත්ගන්නාසුලු මානව ඉතිහාසයක් ඇති දූපත් වලින් එකක් වන අතර ජනාවාස වූ මුල්ම දූපත් වලින් එකකි. ෆ්ලෙමින්ගෝ සහ හරිත මුහුදු කැස්බෑවන් (දෙසැම්බර් සිට මැයි දක්වා) මෙම දූපතේ කූඩු කරති. තම ජීවිතයේ වැඩි කාලයක් ගොඩබිමෙන් ඈත්ව ගත කරන මුහුදු පක්ෂියෙකු වන පැටපෙගාඩා හෝ ගැලපගෝස් පෙට්‍රල් මෙහි දක්නට ලැබේ. 19 වන සියවසේ තල්මසුන් තැපැල් කාර්යාලයක් ලෙස සේවය කළ ලී බැරලයක් තබා ගත් තැපැල් කාර්යාල බොක්කෙහි, තැපැල් රැගෙන එහි ගමනාන්ත වෙත, ප්‍රධාන වශයෙන් යුරෝපයට සහ එක්සත් ජනපදයට, නැව් මගින් ඔවුන්ගේ නිවසට යන අතරතුර බෙදා හැරිය හැකිය. "යක්ෂයාගේ ඔටුන්න" හිදී, දිය යට ගිනිකඳු කේතුවක් සහ කොරල් සැකැස්ම දක්නට ලැබේ.
  • ජෙනෝවේසා (කුළුණ) දූපත – මෙම නම ක්‍රිස්ටෝපර් කොලොම්බස්ගේ උපන් ස්ථානය වන ඉතාලියේ ජෙනෝවා වෙතින් ලබාගෙන ඇත. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 14 (වර්ග සැතපුම් 5.4) ක් වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 76 (අඩි 249) කි. මෙම දූපත සෑදී ඇත්තේ ජලයෙන් යටවී ඇති විශාල කැල්ඩෙරා වල ඉතිරි දාරයෙන් ය. එහි "කුරුළු දූපත" යන අන්වර්ථ නාමය පැහැදිලිවම යුක්ති සහගත ය. ඩාවින් බොක්කෙහි, ලෝකයේ එකම නිශාචර ගුල් විශේෂය වන ෆ්‍රිගේට් කුරුල්ලන් සහ ගිලින ලද ගුල් දැකිය හැකිය. රතු පාද සහිත බූබි, නෝඩි ටර්න්, ලාවා ගුල්, නිවර්තන පක්ෂීන්, පරෙවියන්, කුණාටු පෙට්‍රල් සහ ඩාවින් ෆින්ච් ද දර්ශනය වේ. ප්‍රින්ස් පිලිප්ස් ස්ටෙප්ස් යනු නාස්කා සහ රතු පාද සහිත බූබි සහිත පක්ෂි නැරඹීමේ සානුවකි. විශාල පැලෝ සැන්ටෝ වනාන්තරයක් ඇත.
ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයේ විශාලතම ඉසබෙලා හි පුවර්ටෝ විලාමිල් හි කඳුළු පවුර
  • ඉසබෙලා (ඇල්බමර්ල්) දූපත – මෙම දූපත කැස්ටිල්හි I වන ඉසබෙලා රැජිනගේ ගෞරවය පිණිස නම් කරන ලදී.[24] වර්ග කිලෝමීටර 4,640 (1,790 වර්ග සැතපුම්) ක වපසරියකින් යුත් එය ගැලපගෝස් හි විශාලතම දූපත වේ. එහි උසම ස්ථානය වොල්කන් වුල්ෆ් වන අතර එහි උස මීටර් 1,707 (අඩි 5,600) කි. දිවයිනේ මුහුදු අශ්ව හැඩය විශාල ගිනි කඳු හයක් තනි භූමි ස්කන්ධයකට ඒකාබද්ධ කිරීමේ ප්‍රතිඵලයකි. මෙම දූපතේ, ගැලපගෝස් පෙන්ගුයින්, පියාසර නොකරන කෝමොරන්ට්, සමුද්‍ර ඉගුවානා, පෙලිකන් සහ සැලී ලයිට්ෆුට් කකුළුවන් බහුලව දක්නට ලැබේ. ඉසබෙලාහි ගිනි කඳු වල සායවල් සහ කැල්ඩෙරා වල, ගොඩබිම් ඉගුවානා සහ ගැලපගෝස් කැස්බෑවන් මෙන්ම ඩාවින් ෆින්ච්, ගැලපගෝස් උකුස්සන්, ගැලපගෝස් පරෙවියන් සහ ඉතා රසවත් පහත්බිම් වෘක්ෂලතාදිය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. දූපත් සමූහයේ තුන්වන විශාලතම මිනිස් ජනාවාසය වන පුවර්ටෝ විලාමිල්, දිවයිනේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටා ඇත.
  • මාර්චේනා (බින්ඩ්ලෝ) දූපත - ෆ්‍රේ ඇන්ටෝනියෝ මාර්චේනා නමින් නම් කරන ලද එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 130 (වර්ග සැතපුම් 50) ක් වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 343 (අඩි 1,125) කි. ගැලපගෝස් උකුස්සන් සහ මුහුදු සිංහයන් මෙම දූපතේ වාසය කරන අතර, එය මාර්චේනාට ආවේණික සතෙකු වන මාර්චේනා ලාවා කටුස්සාගේ නිවහන වේ.
දුරින් ඩැෆ්නි දූපත සහිත උතුරු සේමූර් දූපත.
  • උතුරු සේමූර් දූපත - එහි නම ඉංග්‍රීසි වංශාධිපතියෙකු වන හියු සේමූර් සාමිවරයාගේ නමින් ලබා දී ඇත. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 1.9 (වර්ග සැතපුම් 0.73) සහ උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 28 (අඩි 92) වේ. මෙම දූපත නිල් පාද සහිත බූබි සහ ගිලින වලිග සහිත ගුල් විශාල ජනගහනයකට නිවහන වේ. එය විශාලතම ෆ්‍රිගේට් පක්ෂි ජනගහනයෙන් එකකට සත්කාරකත්වය සපයයි. එය භූ විද්‍යාත්මක උන්නතියෙන් සෑදී ඇත.
  • පින්සන් (ඩන්කන්) දූපත - පින්ටා සහ නිනා කැරවල් වල කපිතාන්වරුන් වන පින්සන් සහෝදරයන්ගේ නමින් නම් කරන ලද එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 18 (වර්ග සැතපුම් 6.9) සහ උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 458 (අඩි 1,503) වන අතර ස්ථිර ජනගහනයක් නොමැත. චෙලෝනොයිඩිස් ඩන්කනෙන්සිස් සහ ගැලපගෝස් මුහුදු සිංහයන් යන උප විශේෂවල යෝධ ගැලපගෝස් කැස්බෑවන්ට නිවහන වන මෙම දූපතට අමුත්තන්ගේ පහසුකම් නොමැති අතර නීතිමය සංචාර සඳහා බලපත්‍රයක් අවශ්‍ය වේ.
  • පින්ටා (ලුවී) දූපත – පින්ටා කැරවල් නමින් නම් කර ඇති මෙය, වර්ග කිලෝමීටර 60 (වර්ග සැතපුම් 23) ක භූමි ප්‍රමාණයක් සහ උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 777 (අඩි 2,549) කි. මුහුදු සිංහයන්, ගැලපගෝස් උකුස්සන්, යෝධ කැස්බෑවන්, සමුද්‍ර ඉගුවානා සහ ඩොල්ෆින් මෙහි දැකිය හැකිය. පින්ටා දූපත ලොන්සම් ජෝර්ජ් ලෙස හැඳින්වෙන ඉතිරිව ඇති අවසන් පින්ටා කැස්බෑවාගේ නිවහන විය. ඔහුව පින්ටා දූපතේ සිට සැන්ටා කෲස් දූපතේ චාල්ස් ඩාවින් පර්යේෂණ ස්ථානයට ගෙන යන ලද අතර, එහිදී විද්‍යාඥයන් ඔහුගෙන් බෝ කිරීමට උත්සාහ කළහ. කෙසේ වෙතත්, ලොන්සම් ජෝර්ජ් 2012 ජුනි මාසයේදී කිසිදු පැටවෙකු බිහි නොකර මිය ගියේය.
  • රබිඩා (ජර්විස්) දූපත – එය රබිඩා කන්‍යාරාමයේ නම දරයි, එහිදී කොලොම්බස් ඇමරිකාවට යන ගමනේදී ඔහුගේ පුතා හැර ගියේය. එහි වර්ගඵලය වර්ග කිලෝමීටර 4.95 (වර්ග සැතපුම් 1.91) ක් වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 367 (අඩි 1,204) කි. රබිඩා හි ලාවා වල අඩංගු ඉහළ යකඩ ප්‍රමාණය එයට සුවිශේෂී රතු පැහැයක් ලබා දෙයි. සුදු කම්මුල් සහිත පින්ටේල් තාරාවන් වෙරළට ආසන්න ලුණු වතුර කලපුවක ජීවත් වන අතර එහිදී දුඹුරු පෙලිකන් සහ බූබි ඔවුන්ගේ කූඩු සාදා ඇත. මෑතක් වන තුරුම, ෆ්ලෙමින්ගෝ ද කලපුවේ දක්නට ලැබුණි, නමුත් එතැන් සිට ඔවුන් වෙනත් දූපත් වෙත සංක්‍රමණය වී ඇත, බොහෝ විට රබිඩා හි ආහාර නොමැතිකම නිසා විය හැකිය. මෙම දූපතේ ෆින්ච් විශේෂ නවයක් වාර්තා වී ඇත.
සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් දූපතේ හිරු බැස යෑම
  • සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් (චැතම්) දූපත - එය නාවිකයින්ගේ අනුශාසක සාන්තුවරයා වන "ශාන්ත ක්‍රිස්ටෝපර්" ගේ නම දරයි. එහි ඉංග්‍රීසි නම චැතම් හි පළමු අර්ල් විලියම් පිට්ගේ නමින් ලබා දී ඇත. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 558 (වර්ග සැතපුම් 215) ක් වන අතර එහි උසම ස්ථානය මීටර් 730 (අඩි 2,400) දක්වා ඉහළ යයි. චාල්ස් ඩාවින් බීගල් නෞකාවේ සිය මුහුදු ගමනේදී සංචාරය කළ ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයේ පළමු දූපත මෙයයි. මෙම දූපතට නැව් කුරුල්ලන්, මුහුදු සිංහයන්, යෝධ කැස්බෑවන්, නිල් සහ රතු පාද සහිත බූබි, නිවර්තන පක්ෂීන්, සමුද්‍ර ඉගුවානා, ඩොල්ෆින් සහ ගිලින ලද ගුල්ලෝ වාසය කරයි. එහි වෘක්ෂලතාදියට කැලන්ඩ්‍රිනියා ගැලපගෝස්, ලෙකොකාර්පස් ඩාර්විනි සහ ලිග්නම් වීටේ වැනි ගස් ඇතුළත් වේ. දූපත් සමූහයේ විශාලතම මිරිදිය විල වන ලගුන එල් ජුන්කෝ, සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් හි උස්බිම් වල පිහිටා ඇත. ගැලපගෝස් පළාතේ අගනුවර වන්නේ දිවයිනේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇති පුවර්ටෝ බකෙරිසෝ මොරෙනෝ වන අතර එය සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් ගුවන්තොටුපළට ආසන්නව පිහිටා ඇත.
ගැලපගෝස් හි විශාලතම නගරය වන පුවර්ටෝ අයෝරා
  • සැන්ටා කෲස් (අවිශ්වාසනීය) දූපත – ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් ශුද්ධ කුරුසයේ නම ලබා දී ඇත. එය මුලින් කව්ලි විසින් නොර්ෆොක් දූපත ලෙස නම් කරන ලද නමුත් 1812 දී එහි සංචාරය කිරීමෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍ය නෞකාවක් වන HMS Indefatigable අනුව නැවත නම් කරන ලදී.[25] එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 986 (වර්ග සැතපුම් 381) ක් වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 864.5 (අඩි 2,836) කි. සැන්ටා කෲස් දූපත් සමූහයේ විශාලතම මිනිස් ජනගහනය වන පුවර්ටෝ අයෝරා නගරයට සත්කාරකත්වය සපයයි. චාල්ස් ඩාවින් පර්යේෂණ ස්ථානය සහ ගැලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යාන සේවයේ මූලස්ථානය මෙහි පිහිටා ඇත. GNPS සහ CDRS මෙහි කැස්බෑ අභිජනන මධ්‍යස්ථානයක් ක්‍රියාත්මක කරන අතර, එහිදී තරුණ කැස්බෑවන් පැටවුන් බිහි කර, ඇති දැඩි කර, ඔවුන්ගේ ස්වාභාවික වාසස්ථානයට නැවත හඳුන්වා දීමට සූදානම් වේ. සැන්ටා කෲස් කඳුකරය සශ්‍රීක ශාක ලබා දෙන අතර ලාවා උමං මාර්ග සඳහා ප්‍රසිද්ධය. විශාල කැස්බෑ ජනගහනය මෙහි දක්නට ලැබේ. කළු කැස්බෑ කෝව් යනු කඩොලාන වලින් වට වූ ස්ථානයක් වන අතර, මුහුදු කැස්බෑවන්, කිරණ සහ කුඩා මෝරුන් සමහර විට සංසර්ග ප්‍රදේශයක් ලෙස භාවිතා කරයි. ෆ්ලෙමින්ගෝ කලපුව සඳහා ප්‍රසිද්ධ සෙරෝ ඩ්‍රැගන් ද මෙහි පිහිටා ඇති අතර, මංපෙත දිගේ ගොඩබිම් ඉගුවානා ආහාර සොයන ආකාරය දැකගත හැකිය. සැන්ටා ෆේ (බැරින්ටන්) දූපත - ස්පාඤ්ඤයේ නගරයක් ලෙස නම් කර ඇති එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 24 (වර්ග සැතපුම් 9.3) ක් වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 259 (අඩි 850) කි. සැන්ටා ෆේ දූපතේ විශාලතම ඔපුන්ටියා පතොක් සහ පැලෝ සැන්ටෝ වනාන්තරයක් ඇත. කාලගුණික කඳු බෑවුම් ගිලින වලිග සහිත ගුල්, රතු-බිල් සහිත නිවර්තන පක්ෂීන් සහ ෂියර්වෝටර් පෙට්‍රල් සඳහා තෝතැන්නක් සපයයි. සැන්ටා ෆේ ගොඩබිම් ඉගුවානා විශේෂ බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන අතර ලාවා කටුස්සන් ද දක්නට ලැබේ.
සන්තියාගෝ දූපතේ ගැලපගෝස් ලොම් සීල්
  • සන්තියාගෝ (සැන් සැල්වදෝර්, ජේම්ස්) දූපත - එහි නම ඉංග්‍රීසියෙන් ශාන්ත ජේම්ස් යන නමට සමාන ය; එය කැරිබියානු මුහුදේ කොලොම්බස් විසින් සොයා ගන්නා ලද පළමු දූපත අනුව සැන් සැල්වදෝර් ලෙසද හැඳින්වේ. මෙම දූපත කිලෝමීටර 585 (වර්ග සැතපුම් 226) ක භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 907 (අඩි 2,976) කි. සමුද්‍ර ඉගුවානා, මුහුදු සිංහයන්, ලොම් සීල්, ගොඩබිම සහ මුහුදු කැස්බෑවන්, ෆ්ලෙමින්ගෝ, ඩොල්ෆින් සහ මෝරුන් මෙහි දක්නට ලැබේ. මිනිසුන් විසින් දූපත් වලට හඳුන්වා දී ආවේණික විශේෂවලට විශාල හානියක් සිදු කළ ඌරන් සහ එළුවන් මුලිනුපුටා දමා ඇත (2002 වන විට ඌරන්; 2006 අවසානය වන විට එළුවන්). ඩාවින් ෆින්ච් සහ ගැලපගෝස් උකුස්සන් සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබෙන අතර ලොම් සීල් ජනපදයක් ද දක්නට ලැබේ. සුලිවන් බොක්කෙහි, මෑත (වසර 100 කට පමණ පෙර) පැහෝහෝ ලාවා ප්‍රවාහයක් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
  • වුල්ෆ් (වෙන්මන්) දූපත - මෙම දූපත ජර්මානු භූ විද්‍යාඥ තියඩෝර් වුල්ෆ්ගේ නමින් නම් කරන ලදී. එහි වර්ග ප්‍රමාණය කිලෝමීටර 1.3 (වර්ග සැතපුම් 0.50) ක් වන අතර උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 253 (අඩි 830) කි. මෙහි ලොම් සීල්, ෆ්‍රිගේට් කුරුල්ලන්, නාස්කා සහ රතු පාද සහිත බූබි, සමුද්‍ර ඉගුවානා, මෝරුන්, තල්මසුන්, ඩොල්ෆින් සහ ගිලින ලද ගුල්ලෝ දැකිය හැකිය. වඩාත් ප්‍රසිද්ධ පදිංචිකරුවා වන්නේ වැම්පයර් ෆින්ච් වන අතර එය අර්ධ වශයෙන් අනෙකුත් පක්ෂීන්ගෙන් ලබා ගන්නා රුධිරය අනුභව කරන අතර මෙම දූපතේ පමණක් දක්නට ලැබේ.

කුඩා දූපත්

[සංස්කරණය]
ඩැෆ්නි මේජර්
  • ඩැෆ්නි මේජර් - සැන්ටා කෲස් නගරයට කෙළින්ම උතුරින් සහ බෝල්ට්‍රා නගරයට කෙළින්ම බටහිරින් පිහිටි කුඩා දූපතක් වන මෙම ප්‍රවේශ විය නොහැකි දූපත නම් කර නොමැති වුවද, ඇම්බ්‍රෝස් කව්ලිගේ 1684 ප්‍රස්ථාරයේ දක්නට ලැබේ. පීටර් සහ රෝස්මරී ග්‍රාන්ට් විසින් බහු දශක ෆින්ච් ජනගහන අධ්‍යයනයන්හි පිහිටීම ලෙස එය වැදගත් වේ.
  • දකුණු ප්ලාසා දූපත (ඉස්ලා ප්ලාසා සුර්) - එය ඉක්වදෝරයේ හිටපු ජනාධිපතිවරයෙකු වන ජෙනරාල් ලියොනිඩාස් ප්ලාසාට ගෞරවයක් ලෙස නම් කර ඇත. එහි භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 0.13 (වර්ග සැතපුම් 0.050) සහ උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 23 (අඩි 75) කි. දකුණු ප්ලාසා හි ශාකවලට ලාවා සංයුතිය මත රතු පැහැති කාපට් එකක් සාදමින් ඔපුන්ටියා පතොක් සහ සෙසුවියම් ශාක ඇතුළත් වේ. ඉගුවානා (ගොඩබිම, සාගර සහ විශේෂ දෙකෙහිම සමහර දෙමුහුන්) බහුල වන අතර, නිවර්තන පක්ෂීන් සහ ගිලින වලිග සහිත ගුල් ඇතුළු දිවයිනේ දකුණු කොටසේ කඳු බෑවුම්වල සිට විශාල පක්ෂීන් සංඛ්‍යාවක් නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
  • උතුරු ප්ලාසා දූපත - මෙම දූපත දකුණු ප්ලාසා දූපතට උතුරින් පිහිටා ඇත.
  • නම් රහිත දූපත - බොහෝ දුරට ස්කූබා කිමිදීම සඳහා භාවිතා කරන කුඩා දූපතකි.
  • රෝකා රෙඩොන්ඩා - ඉසබෙලා සිට කිලෝමීටර් 25 (සැතපුම් 16) ක් පමණ වයඹ දෙසින් පිහිටි දූපතකි. හර්මන් මෙල්විල් එන්කන්ටාඩාස් හි තුන්වන සහ සිව්වන සිතුවම් මෙම දූපත (ඔහු එය "රොක් රොඩොන්ඩෝ" ලෙස හඳුන්වයි) සහ එයින් දර්ශනය විස්තර කිරීමට කැප කරයි.
  • ගයි ෆෝක්ස් දූපත - සැන්ටා කෲස් වෙරළ තීරයේ කුඩා දූපතකි. එය අඩ සඳ හැඩැති දූපත් දෙකකින් සමන්විත දූපත් සමූහයකි - උතුරු ගයි ෆෝක්ස් I. (I. ගයි ෆෝක්ස් නොර්ටේ) සහ දකුණු ගයි ෆෝක්ස් I. (I. ගයි ෆෝක්ස් සුඩ්) - ​​සහ ඉක්වදෝරයේ ගැලපගෝස් දූපත් සමූහයේ සැන්ටා කෲස් දූපතට වයඹ දෙසින් පිහිටි පාෂාණ දෙකක්. මෙම කණ්ඩායම ජනාවාස නොවූ නමුත් සමහර විට ස්කූබා කිමිදුම්කරුවන් විසින් සංචාරය කරනු ලැබේ.
  • ඉස්ලා බීගල් - සන්තියාගෝ අසල මෙම කුඩා දූපත බොහෝ දුරට ජනාවාස නොවේ.
  • ඉස්ලා කැල්ඩ්වෙල් - මෙම දූපත ෆ්ලෝරියානා අසල පිහිටා ඇති අතර දිග කිලෝමීටර් 3.06 කි.
  • ඉස්ලා කැම්පියන් - චැම්පියන් දූපත ලෙසද හැඳින්වෙන මෙම දූපත කිලෝමීටර් 1.64 ක් දිග වන අතර එය ෆ්ලෝරියානා මොකින්බර්ඩ්ගේ අවසාන සරණාගත ස්ථානවලින් එකකි.
  • ඉස්ලා වොට්සන් - මෙම කුඩා දූපත ෆ්ලෝරියානා දූපතේ බොහෝ දූපත් වලින් එකකි.
  • එන්ඩර්බි දූපත - ඉස්ලා කැම්පියන් වලට අමතරව, මෙම දූපත ෆ්ලෝරියානා මොකින්බර්ඩ් ජීවත් වන තවත් ස්ථානයකි.
  • ගාඩ්නර් දූපත (ගලපගෝස්) - ගැලපගෝස් දූපත් වල, ගාඩ්නර් දූපත ලෙස හැඳින්වෙන ස්ථාන දෙකක් තිබේ. එස්පානෝලා අසල එක් දූපතක් සහ ෆ්ලෝරියානා අසල එක් දූපතක් ඇත.
  • මොස්කෙරා දූපත - මොස්කෙරා යනු දූපත් සමූහයේ කුඩාම දූපත් වලින් එකකි. උතුරු සේමූර් සහ බෝල්ට්‍රා දූපත් අතර පිහිටා ඇති එය බොහෝ කොරල් පර වලින් සමන්විත වන අතර එය ස්නෝකර් පුහුණුවීමට සහ සමුද්‍ර ජීවීන් නිරීක්ෂණය කිරීමට විශිෂ්ට ස්ථානයක් බවට පත් කරයි.

මොස්කෙරා යනු ගැලපගෝස් හි විශාලතම මුහුදු සිංහ ජනපදවලින් එකකට නිවහනක් වන අතර, දූපත වටා ඉඳහිට ඕර්කා තල්මසුන් දැක තිබේ. දූපත් සමූහයේ සුපුරුදු පරිදි, දූපත බොහෝ මුහුදු පක්ෂීන්, සමුද්‍ර ඉගුවානා, නිල් පාද සහිත බූබි සහ සැලී ලයිට්ෆුට් කකුළුවන් විසින් බෙදා ගනු ලැබේ.

  • ටෝර්ටූගා දූපත - දූපත අඩ සඳක හැඩයෙන් යුක්ත බැවින් ඉස්ලා ටෝර්ටූගා අද්විතීය වේ. දූපත ඇත්ත වශයෙන්ම කඩා වැටුණු ගිනි කන්දක් වන අතර එය ෆ්‍රිගේට්බර්ඩ්ස් සහ නොපෙනෙන රතු-බිල්ඩ් ට්‍රොපික්බර්ඩ් වැනි විවිධ මුහුදු පක්ෂීන් සඳහා කැදලි ස්ථානයකි.
  • ඉස්ලා ලොස් හර්මානෝස් - මෙය ඉසබෙලාට ඔබ්බෙන් වූ කුඩා දූපතකි.
  • ඉස්ලා සොම්බ්‍රෙරෝ චිනෝ - ගැලපගෝස් දූපත් වලින් වඩාත් හඳුනාගත හැකි එකක් වන සොම්බ්‍රෙරෝ චිනෝ යන නමේ තේරුම "චීන තොප්පිය" යන්නයි. එයට හේතුව පහසුවෙන් දැකගත හැකිය: සන්තියාගෝ දූපත පැරණි තාලයේ චීන ජාතිකයෙකුගේ තොප්පියක හැඩයෙන් යුක්ත වන අතර එය පැහැදිලි ගැලපගෝස් ජලයෙන් නැඟී එන මෘදු බෑවුම් සහිත කේතුවකි. එහි සුවිශේෂී හැඩය නිසා, සොම්බ්‍රෙරෝ චිනෝ ගැලපගෝස් වෙත පැමිණෙන තාක් කල් අමුත්තන් ආකර්ෂණය කර ගෙන ඇත.
  • ඩැෆ්නි මයිනර් - එය ඩැෆ්නි මේජර් අසල ඉතා පිහිටා ඇති අතර බොහෝ සමානකම් බෙදා ගනී, මන්ද දෙකම ගස් නොමැති ටෆ් කේතු වේ.
  • ලාස් ටින්ටෝරෙරාස් දූපත - එය ඉසබෙලා දූපතේ පුවර්ටෝ විලාමිල් බොක්කෙන් දකුණට වන්නට පිහිටි කුඩා දූපත් හතක සමූහයක් වන අතර එය ගැලපගෝස් පළාතේ පරිපාලනමය වශයෙන් ඇතුළුව ගැලපගෝස් දූපත් වල දූපත් සමූහයේ සහ ජාතික වනෝද්‍යානයේ කොටසක් වේ.
  • ලියොන් ඩොර්මිඩෝ - මෙම දූපත සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් අසල පිහිටා ඇත. දෘශ්‍යමය වශයෙන් කැපී පෙනෙන, "නිදා සිටින සිංහයා" යන අර්ථය ඇති ලියොන් ඩොමින්ඩෝ පාෂාණ දෙක අඩි 450 (මීටර් 140) ක් පමණ අහසට නැඟේ. පාෂාණ දෙක අතර ඇති මෘදු ධාරාව අතිශයින් විවිධාකාර මත්ස්‍ය හා ක්ෂීරපායින් කණ්ඩායමකට උණුසුම් වාසස්ථානයක් නිර්මාණය කරයි.
  • ඉස්ලා කව්ලි - මෙම කුඩා දූපත ඉතා කුඩා වන අතර එය ඉසබෙලා අසල පිහිටා ඇත.
  • ඉස්ලා එල් එඩන් - ඊඩන් දූපත යනු විශාල සැන්ටා කෲස් දූපතේ වයඹ දිග වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇති ගිනිකඳු පාෂාණ පෙත්තකි. ඉස්ලා එල් එඩන් විෂ්කම්භය වර්ග අඩි 2,000 ට වඩා අඩුය. එහි කුඩා ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් .01 ක් වුවද, එය වෙනස් භූ දර්ශන තුනක් ප්‍රදර්ශනය කරයි. එකක් පැතලි, ශුෂ්ක සහ නිසරු ය. මැද අඩි 233 ක කඳු බෑවුමකි.
  • ඉස්ලා ඇල්බනි - ඇල්බනි පර්වතය යනු සන්තියාගෝ දූපතේ වයඹ දෙසින් පිහිටි කුඩා අඩ සඳ හැඩැති දූපතකි.
  • ඉස්ලා ඔන්ස්ලෝ - එය ෆ්ලෝරියානා අසල ඇති බොහෝ දූපත් වලින් එකකි.
  • කොරෝනා ඩෙල් ඩයබ්ලෝ - කොරෝනා ඩෙල් ඩයබ්ලෝ, වෙරළට නුදුරින් ෆ්ලෝරියානා දූපතට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇති අතර එය ජලයෙන් පිටතට ඇලී සිටින අසමාන පාෂාණ වළල්ලකි. එයට එම නම ලැබී ඇත්තේ එය යක්ෂයාට පමණක් පැළඳිය හැකි අපහසු ඔටුන්නක් මෙන් පෙනෙන බැවිනි.

දේශගුණය

[සංස්කරණය]
එල් නිනෝ (ඉහළ) සහ ලා නිනා (පහළ) කාලය තුළ ක්ලෝරෝෆිල් සාන්ද්‍රණය (ෆයිටොප්ලැන්ක්ටන් බහුලත්වය නියෝජනය කරන) චන්ද්‍රිකා සිතියම්. වර්ණ පරිමාණය අවම සාන්ද්‍රණයන්හි නිල් සිට ඉහළම සාන්ද්‍රණයන්හි රතු දක්වා වෙනස් වේ. සාමාන්‍යයෙන් එල් නිනෝ කාලය තුළ ෆයිටොප්ලැන්ක්ටන් සාරවත් කරන ධාරා ප්‍රතිලෝම වන අතර එමඟින් නිසරු සාගර ඇති වේ. එම ධාරා ලා නිනා මගින් ශක්තිමත් වන අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සාගර ජීවයේ පිපිරීමක් සිදු වේ.
ක්ලෝරෝෆිල් සහ ෆයිටොප්ලැන්ක්ටන් සාන්ද්‍රණය (ඉහළ) පිළිබඳ චන්ද්‍රිකා සිතියමක් එකවර සාගර මතුපිට උෂ්ණත්වයේ සිතියමක් සමඟ යුගලනය කර ඇත (පහළ). ඉහළ සිතියමේ කොළ සහ කහ පැහැයෙන් නිරූපණය වන සමෘද්ධිමත් ජනගහනය පහළ සිතියමේ කහ පැහැයෙන් නිරූපණය වන ඉහළ මතුපිට උෂ්ණත්වයන් සහිත ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධ වේ (2009 මාර්තු 2).

දූපත් සමකයේ පිහිටා තිබුණද, හම්බෝල්ට් ධාරාව ඔවුන් වෙත සීතල ජලය ගෙන එන අතර, වසරේ වැඩි කාලයක් නිතර වැසි ඇද හැලෙයි. සෑම වසර 3 සිට 7 දක්වා සිදුවන උණුසුම් මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය, මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම, වැඩි තරංග ක්‍රියාකාරිත්වය සහ ජලයේ පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ක්ෂය වීම ගෙන එන එල් නිනෝ සිදුවීම් මගින් කාලගුණය නිතිපතා බලපායි.[26] මෙම චක්‍රය එක් වසරකින් තවත් වසරකට වර්ෂාපතනයට බෙහෙවින් බලපෑ හැකිය. චාල්ස් ඩාවින් දුම්රිය ස්ථානයේ, විශේෂයෙන් වැසි සහිත 1969 මාර්තු මාසයේ වර්ෂාපතනය මි.මි. 249.0 (අඟල් 9.80) වූ නමුත්, ඊළඟ වසරේ 1970 මාර්තු මාසයේදී එය මි.මි. 1.2 (අඟල් 0.047) ක් පමණක් විය.

එක් ස්ථානයක සිට තවත් ස්ථානයකට සහ දූපත් වල ප්‍රධාන සෘතු දෙක හරහා වර්ෂාපතනයේ විශාල පරාසයක් ද ඇත. මෙම දූපත් සමූහය ප්‍රධාන වශයෙන් සංලක්ෂිත වන්නේ නිවර්තන සැවානා දේශගුණයක් සහ අර්ධ ශුෂ්ක දේශගුණයක් මිශ්‍රණයකින් වන අතර එය වයඹ දෙසින් නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයකට සංක්‍රමණය වේ. ජුනි සිට නොවැම්බර් දක්වා ගරූවා ලෙස හැඳින්වෙන වැසි සමයේදී, මුහුද අසල උෂ්ණත්වය 22 °C (72 °F) පමණ වේ, දකුණෙන් සහ ගිනිකොන දෙසින් ස්ථාවර සිසිල් සුළඟක් හමයි, දින ගණනක් නිතර වැසි (ගරූවා) ඇති අතර, ඝන මීදුම දූපත් වසා දමයි. දෙසැම්බර් සිට මැයි දක්වා උණුසුම් සමයේදී, සාමාන්‍ය මුහුදු සහ වායු උෂ්ණත්වය 25 °C (77 °F) දක්වා ඉහළ යන අතර, සුළඟක් කිසිසේත්ම නොමැති අතර, ඉඳහිට ඇති වන තද වැසි හැරුණු විට හිරු බබළයි. විශාල දූපත් වල උන්නතාංශය වැඩි වන විට කාලගුණය ද වෙනස් වේ. උන්නතාංශය සමඟ උෂ්ණත්වය ක්‍රමයෙන් අඩු වන අතර, බෑවුම්වල වලාකුළු වලින් තෙතමනය ඝනීභවනය වීම නිසා වර්ෂාපතනය වැඩි වේ. සාමාන්‍යයෙන් තෙත් උස්බිම් සහ වියළි පහත් බිම්වල මෙම රටාව විශාල දූපත් වල ශාක ජීවිතයට බලපායි. උස්බිම් වල වෘක්ෂලතාදිය හරිත හා සශ්‍රීක වන අතර, සමහර ස්ථානවල නිවර්තන වනාන්තර ඇත. පහත් බිම් ප්‍රදේශවල ශුෂ්ක සහ අර්ධ ශුෂ්ක වෘක්ෂලතා ඇති අතර, බොහෝ කටු සහිත පඳුරු සහ පතොක් සහ නිසරු ගිනිකඳු පාෂාණ ප්‍රදේශ ඇත.

සමහර කාලවලදී සමහර දූපත් අනෙක් අයගේ වැසි සෙවණැල්ලට වැටේ. 1969 මාර්තු මාසයේදී, සැන්ටා කෲස් හි දකුණු වෙරළ තීරයේ චාල්ස් ඩාවින් දුම්රිය ස්ථානයට ඉහළින් වර්ෂාපතනය මි.මි. 249.0 (අඟල් 9.80) වූ අතර, අසල පිහිටි බෝල්ට්‍රා දූපතේ එම මාසයේම වර්ෂාපතනය මි.මි. 137.6 (අඟල් 5.42) පමණි. මෙයට හේතුව, පවතින සුළං දකුණු දෙසින් හමන අතර, සැන්ටා කෲස් කඳුකරයට වැඩි තෙතමනයක් පතිත වන විට, බෝල්ට්‍රා සැන්ටා කෲස් පිටුපසින් පිහිටා ඇති බැවිනි.

සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් දූපත, 1981-2010 සාමාන්‍ය සඳහා කාලගුණ දත්ත
මාසය ජන පෙබ මාර් අප්‍රි මැයි ජුනි ජූලි අගෝ සැප් ඔක් නොවැ දෙසැ වසර
මධ්‍යන්‍ය දෛනික උපරිමය °C (°F) 29.2
(84.6) 		30.3
(86.5) 		30.5
(86.9) 		30.2
(86.4) 		29.2
(84.6) 		27.6
(81.7) 		26.4
(79.5) 		25.6
(78.1) 		25.7
(78.3) 		26.0
(78.8) 		27.0
(80.6) 		27.8
(82.0) 		28.0
(82.3)
දෛනික සාමාන්‍යය °C (°F) 26.1
(79.0) 		26.7
(80.1) 		26.7
(80.1) 		26.5
(79.7) 		25.9
(78.6) 		24.7
(76.5) 		23.5
(74.3) 		22.7
(72.9) 		22.8
(73.0) 		23.0
(73.4) 		23.9
(75.0) 		24.8
(76.6) 		24.8
(76.6)
මධ්‍යන්‍ය දෛනික අවමය °C (°F) 22.9
(73.2) 		23.1
(73.6) 		22.9
(73.2) 		22.8
(73.0) 		22.7
(72.9) 		21.7
(71.1) 		20.7
(69.3) 		19.8
(67.6) 		19.8
(67.6) 		20.0
(68.0) 		20.9
(69.6) 		21.7
(71.1) 		21.6
(70.9)
සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනය mm (inches) 83.4
(3.28) 		107.4
(4.23) 		106.3
(4.19) 		94.9
(3.74) 		41.9
(1.65) 		32.5
(1.28) 		18.8
(0.74) 		9.8
(0.39) 		7.6
(0.30) 		11.0
(0.43) 		12.6
(0.50) 		51.5
(2.03) 		577.7
(22.76)
සාමාන්‍ය වර්ෂාපතන දින 11 10 11 6 5 8 13 14 12 11 8 10 119
Source: ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානය[27]

1969 විශේෂයෙන් වැසි සහිත වර්ෂය සඳහා පහත වගුවේ සැන්ටා කෲස් දූපතේ විවිධ ස්ථානවල වර්ෂාපතනයේ විචලනය පෙන්වයි:

ස්ථානය චාල්ස් ඩාවින්

ස්ටේෂන්

ඩිවයින් ෆාම් මීඩියා ලූනා
උන්නතාංශය මී. 6 මී. 320 මී. 620
ජනවාරි මි.මි. 23.0 මි.මි. 78.0 මි.මි. 172.6
පෙබරවාරි මි.මි. 16.8 මි.මි. 155.2 මි.මි. 117.0
මාර්තු මි.මි. 249.0 මි.මි. 920.8 මි.මි. 666.7
අප්‍රේල් මි.මි. 68.5 මි.මි. 79.5 මි.මි. 166.4
මැයි මි.මි. 31.4 මි.මි. 214.6 මි.මි. 309.8
ජූනි මි.මි. 16.8 මි.මි. 147.3 මි.මි. 271.8
ජූලි මි.මි. 12.0 මි.මි. 42.2 මි.මි. 135.6
අගෝස්තු මි.මි. 3.8 මි.මි. 13.7 මි.මි. 89.5
සැප්තැම්බර් මි.මි. 18.5 මි.මි. 90.9 මි.මි. 282.6
ඔක්තෝබර් මි.මි. 3.2 මි.මි. 22.6 මි.මි. 96.5
නොවැම්බර් මි.මි. 11.0 මි.මි. 52.8 මි.මි. 172.7
දෙසැම්බර් මි.මි. 15.7 මි.මි. 84.1 මි.මි. 175.3
එකතුව මි.මි. 469.7 මි.මි. 1901.7 මි.මි. 2656.4

පරිසර විද්‍යාව

[සංස්කරණය]
බාර්ටොලෝම් දූපතේ පින්නකල් පර්වතය, පසුබිමේ සන්තියාගෝ සහ පරිමාණය සඳහා දකුණු පසින් තොටුපළක් ඇත

භෞමික

[සංස්කරණය]

ගැලපගෝස් බොහොමයක් පඳුරු බිම්, තණබිම් සහ වියළි වනාන්තර ඇතුළු අර්ධ කාන්තාර වෘක්ෂලතාදියෙන් වැසී ඇත. දූපත් කිහිපයක සිසිල් උෂ්ණත්වයන් සහ ඉහළ වර්ෂාපතනයක් සහිත ඉහළ උන්නතාංශ ප්‍රදේශ ඇති අතර ඒවා තෙතමනය සහිත දේශගුණික වනාන්තර සහ පඳුරු බිම් සහ ඉහළම උන්නතාංශවල කඳුකර තණබිම් (පැම්පා) සඳහා නිවහන වේ. පර්ණාංග විශේෂ 90 ක් ඇතුළුව දූපත් වල ස්වදේශීය සනාල ශාක විශේෂ 500 ක් පමණ ඇත. සනාල ශාක විශේෂ 180 ක් පමණ ආවේණික වේ.[28]

දූපත් වල පරිසරයට අනුවර්තනය වීමට පරිණාමය වූ යෝධ කැස්බෑවන්, ෆින්ච්, පියාසර නොකරන කෝමොරන්ට්, ගැලපගෝස් ලාවා කටුස්සන් සහ සමුද්‍ර ඉගුවානා ඇතුළු සුවිශේෂී ආවේණික විශේෂ සඳහා දූපත් ප්‍රසිද්ධය.[28]

ඉතිහාසය

[සංස්කරණය]

පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගය

[සංස්කරණය]

පොලිනීසියානුවන් හෝ දකුණු ඇමරිකාවේ ආදිවාසී ජනයා කවදා හෝ දූපත් වලට පැමිණියේද යන්න මතභේදාත්මක ය. ක්ලිපර්ටන්, කොකෝස්, ඩෙස්වෙන්ටුරාඩාස්, ජුවාන් ෆර්නැන්ඩස් දූපත් සහ රෙවිලගිගෙඩෝස් ඇතුළු ගැලපගෝස් වැනි පොදු ප්‍රදේශයේ සාගර පැසිෆික් දූපත් සියල්ලම යුරෝපීයයන් විසින් සොයා ගන්නා විට ජනාවාස නොවූ අතර, කිසිදු ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකමක් පෙන්නුම් කිරීමට කිසිදු සාක්ෂියක් නොතිබුණි.[29][30][31] මිනිස් ජනගහනයක් සමඟ සොයා ගන්නා ලද දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ නැගෙනහිරට වන්නට පිහිටි සාගර දූපත පාස්කු දූපත වන අතර,[30] එහි රාපා නුයි ජනතාව දකුණු ඇමරිකානුවන්ට වඩා පොලිනීසියානුවන් ලෙස හැඳින්වේ.[32]

1572 දී, ස්පාඤ්ඤ වංශකතාකරු පෙඩ්‍රෝ සර්මියන්ටෝ ද ගැම්බෝවා කියා සිටියේ ඉන්කා අධිරාජ්‍යයේ දෙවන සාපා ඉන්කා වන ටෝපා ඉන්කා යුපන්කි දූපත් සමූහයට පැමිණි බවයි. කෙසේ වෙතත්, මේ සඳහා සාක්ෂි නොමැති අතර බොහෝ විශේෂඥයින් එය දුරදිග ගිය පුරාවෘත්තයක් ලෙස සලකයි, විශේෂයෙන් ඉන්කාවරුන් සාමාන්‍යයෙන් මුහුදු ගමන් කරන ජනතාවක් නොවූ බැවින්.[33] 1952 දී තෝර් හෙයර්ඩාල් සහ ආර්න් ස්ක්ජෝල්ස්වෝල්ඩ් විසින් කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකින් දූපත් වල ස්ථාන කිහිපයකින් මැටි කැබලි සහ අනෙකුත් කෞතුක වස්තු හමු වූ අතර ඒවා පූර්ව-කොලොම්බියානු යුගයේ දකුණු ඇමරිකානුවන් විසින් සංචාරය කරන ලද බවට ඔවුන් කියා සිටියහ.[34] කණ්ඩායම ඉන්කා නළාවක් සහ පසුව පූර්ව-ඉන්කාන් ලෙස හඳුනාගත් පිඟන් මැටි කැබලි 130 කට වඩා වැඩි ගණනක කැබලි සොයා ගත්තේය. කෙසේ වෙතත්, 16 වන සියවසේ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් පැමිණීමට පෙර ස්ථිර ජනාවාසයක් සිදු නොවූ බව යෝජනා කරමින් සොහොන්, චාරිත්‍රානුකූල යාත්‍රා හෝ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් කිසිදා සොයාගෙන නොමැත.[35] හෙයර්ඩාල් සහ ස්ක්ජෝල්ස්වෝල්ඩ්ගේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන පිළිබඳ 2016 නැවත විශ්ලේෂණයක් ඔවුන්ගේ නිගමන ප්‍රතික්ෂේප කළේය. 1952 සමීක්ෂණය මගින් කැණීම් කරන ලද සියලුම ස්ථානවල - ඉන්දියානු සහ යුරෝපීය සම්භවයක් ඇති කෞතුක වස්තු ස්වාධීන අනුක්‍රමික තැන්පත් වීමෙන් අපේක්ෂා කළ හැකි සුවිශේෂී අවකාශීය හෝ ස්ථරාංක සැකැස්මකින් තොරව අන්තර් සම්බන්ධිත බව ඔවුන් සොයා ගත්හ. (හෙයර්ඩාල් සහ ස්ක්ජෝල්ස්වෝල්ඩ් ඔවුන්ගේ මුල් වාර්තාවේ මෙය සටහන් කර තිබුණේ එහි ඇඟවුම් නොසලකා හරිමිනි.) ස්ථාන වලින් ලබාගත් විකිරණශීලී කාබන් දිනයන් ඒවා පශ්චාත් ස්පාඤ්ඤ යුගයට අයත් බව පෙන්වා දුන් අතර මූලික පැලියෝපාරිසරික විශ්ලේෂණයන් වර්තමානයට වසර 500 කට වඩා පැරණි කිසිදු බාධාවක් නොපෙන්වූ අතර, 1535 දී ස්පාඤ්ඤ සොයා ගැනීමට පෙර දූපත් නැරඹීමට පැමිණි බවට සමීක්ෂණයෙන් කිසිදු සාක්ෂියක් යෝජනා කළේ නැත. හෙයර්ඩාල් සහ ස්ක්ජෝල්ස්වෝල්ඩ් විසින් සොයා ගන්නා ලද ස්වදේශීය කෞතුක වස්තු ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණයේදී සිහිවටන හෝ සිහිවටන ලෙස ගෙනැවිත් ඇති බව කතුවරුන් යෝජනා කළහ.[36]

ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික විශ්ව විද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් 2008 දී නිකුත් කරන ලද වාර්තාවක සඳහන් වූයේ 1535 ට පෙර ගැලපගෝස් හි ඇතැම් ආසියා - පැසිෆික් ටැක්සා වර්ධනය වෙමින් පැවතිය හැකි බවයි. මෙය අනාගත පර්යේෂණ සඳහා දිශාවක් විවෘත කරයි, එය "පොලීනියානු යාත්‍රාවක් මගින් ගැලපගෝස් හි අහම්බෙන් හෝ හිතාමතා ගොඩබෑම සඳහා ප්‍රබල සාක්ෂි රේඛාවක් විය හැකිය",[30] නමුත් වාර්තාවේ සඳහන් වූයේ වර්තමාන ශිෂ්‍යත්වයට අනුව පාස්කු දූපතෙන් ඔබ්බට ඇති පැසිෆික් දූපත් "ප්‍රාග් ඉතිහාසයේ ඇමරින්ඩියන් හෝ පොලිනීසියානුවන් අතර අන්තර්ක්‍රියාවේ 'පියවර ගලක්' භූමිකාවක් ඉටු කරන" බවට කිසිදු සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති බවයි.[30] දූපත් වල මිරිදිය නොමැතිකම, කවදා හෝ සිදුවී ඇත්නම්, සීමිත සංචාර සහ ජනාවාස ඇති බව පෙනේ.

යුරෝපීය සොයාගැනීම

[සංස්කරණය]
ඒබ්‍රහම් ඔර්ටේලියස්ගේ 1570 ඇමරිකානු සිතියමේ ගැලපගෝස් පිළිබඳ විස්තර

ගැලපගෝස් දූපත් පිළිබඳ යුරෝපීය සොයාගැනීම 1535 මාර්තු 10 වන දින සිදු වූ බව වාර්තා වේ, පැනමාවේ ස්පාඤ්ඤ බිෂොප් තෝමස් ද බර්ලන්ගා - ෆ්‍රැන්සිස්කෝ පිසාරෝ සහ ඩියාගෝ ද අල්මාග්‍රෝ අතර ආරවුලක් විනිශ්චය කිරීම සඳහා පේරු වෙත යාත්‍රා කරමින් - ඔහුගේ නෞකාව ඩොල්ඩ්‍රම්ස් හි නතර වූ අතරතුර මාර්ගයෙන් ඉවතට ඇදී ගියේය. ඔවුන් සංචාරය කළ දූපත් ජනාවාස නොවූ බවත්, ශුෂ්ක හා නිසරු බවත් ඔවුන් සොයා ගත් අතර, මිනිසුන් දෙදෙනෙකු සහ අශ්වයන් දස දෙනෙකු මිරිදිය නොමැතිකම නිසා මිය ගිය අතර ඉතිරි අයට පතොක් තණබිම්වල ජීවත් වීමට සිදු විය.[7] නෞකාව ඔවුන්ට හිමිකම් නොකියා සහ නොසන්සුන්ව ඉතිරි කළේය.[37] කෙසේ වෙතත්, බර්ලන්ගා, චාල්ස් V සඳහා දූපත්, ඒවායේ තත්ත්වය සහ ඒවායේ ප්‍රධාන වන ජීවීන් පිළිබඳ කෙටි විස්තරයක් ලිවීය.

ගැලපගෝස් දූපත් මුලින්ම දර්ශනය වූයේ 1570 දී පමණ ජෙරාඩස් මර්කේටර් සහ ඒබ්‍රහම් ඔර්ටෙලියස්ගේ සිතියම්වල ය.[38]

මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ යුගය

[සංස්කරණය]
1684 දී ඉංග්‍රීසි මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු වූ විලියම් ඇම්බ්‍රෝසියා කව්ලි විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ගැලපගෝස් ප්‍රස්ථාරය, බොහෝ දූපත් වල ඉංග්‍රීසි නම්වල මූලාශ්‍රය
1793 දී බ්‍රිතාන්‍ය රාජකීය නාවික හමුදාවේ ජේම්ස් කොල්නෙට් විසින් කෙටුම්පත් කරන ලද ප්‍රස්ථාරවලින් දූපත් වල අත්පිටපත් සිතියමක්, අමතර නම් එකතු කරන ලදී

ගලපගෝස් දූපත් නැරඹීමට පැමිණි පළමු ඉංග්‍රීසි කපිතාන්වරයා 1593 දී රිචඩ් හෝකින්ස් ය. 19 වන සියවසේ මුල් භාගය වන තෙක්, පේරු සිට පැනමාව සහ ස්පාඤ්ඤය දක්වා රන්, රිදී සහ සැපයුම් රැගෙන යන ස්පාඤ්ඤ නිධන් බලඇණිවලට පහර දුන් (බොහෝ විට ඉංග්‍රීසි) මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් මෙම දූපත් සමූහය බොහෝ විට සැඟවුණු ස්ථානයක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී.[39] ඉංග්‍රීසි මුහුදු කොල්ලකරුවෙකු වූ විලියම් ඇම්බ්‍රෝසියා කව්ලි 1684 දී ජෝන් කුක්ගේ බැචලර්ස් හෝ බැචලර්ස් ඩිලයිට් සහ ජෝන් ඊටන්ගේ නිකලස් යන නෞකාවල යාත්‍රා කරමින් සිටියදී දූපත් හොඳින් සිතියම් ගත කළේය. එම වසරේ අල්ලා ගන්නා ලද එක් භාණ්ඩ තොගයක් වූයේ ක්වින්ස් මාමලේඩ් ටොන් 7 - 8 ක් වන අතර, එහි නටබුන් දූපත් වටා මැටි භාණ්ඩ විසිරී තිබුණි.[40][41][42] දූපත් පිළිබඳ පළමු සවිස්තරාත්මක ප්‍රස්ථාරය ප්‍රකාශයට පත් කරමින්, කව්ලි දූපත් 16 ක් සඳහා ඉංග්‍රීසි නම් නිර්මාණය කළ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් අනාගත අනුග්‍රහය ලබා දිය හැකි යුගයේ ඉංග්‍රීසි රාජකීයයන්, වංශාධිපතියන් සහ ජැමෙයිකානු නිලධාරීන්ට ගෞරව කළේය.[43]

1793 දී, මුල් ප්‍රංශ විප්ලවවාදී යුද්ධ අතරතුර, බ්‍රිතාන්‍ය කපිතාන් ජේම්ස් කොල්නෙට් ගැලපගෝස්හි ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ විස්තර කළ අතර පැසිෆික් සාගරයේ ක්‍රියාත්මක වන තල්මසුන් දඩයම් කිරීම සඳහා දූපත් පදනමක් ලෙස භාවිතා කළ හැකි යැයි යෝජනා කළේය. කොල්නෙට් කව්ලිගේ ප්‍රස්ථාරය වැඩිදියුණු කළ අතර, අමතර නම් නිර්මාණය කළේය.[43] අහම්බෙන් කව්ලිගේ චාල්ස් දූපත එස්පානෝලා සිට ෆ්ලෝරියානා වෙත මාරු කළද.[44] තල්මසුන් සහ සමුද්‍ර ලොම් වෙළෙන්දෝ ඔවුන්ගේ මේදය නිස්සාරණය කිරීම සඳහා ගැලපගෝස් කැස්බෑවන් දහස් ගණනක් මරා අල්ලා ගත්හ. නැවුම් ප්‍රෝටීන් සැපයීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස ඉබ්බන් නැවේ තබා ගත හැකි විය, මන්ද මෙම සතුන්ට ආහාර හෝ ජලය නොමැතිව මාස කිහිපයක් නැවේ ජීවත් විය හැකිය. කැස්බෑවන් දඩයම් කිරීම ඇතැම් විශේෂ විශාල ලෙස අඩු කිරීමට සහ සමහර අවස්ථාවල දී විනාශ කිරීමට හේතු විය. තල්මසුන් දඩයම් කරන්නන් සමඟ ලොම්-සීල් දඩයම්කරුවන් ද පැමිණි අතර, ඔවුන් මෙම සත්වයාගේ ජනගහනය වඳවීමේ අද්දරට ගෙන ආහ.

19 වන සියවස

[සංස්කරණය]
සැන්ටා කෲස් හි ගැලපගෝස් කැස්බෑවෙක් (චෙලොනොයිඩිස් නිග්‍රා). සී. නිග්‍රා යනු දූපත් වල තල්මසුන් දඩයම් කිරීමේ යුගයේදී වඳ වී යාමට ආසන්නව දඩයම් කරන ලද විශාලතම ජීවමාන කැස්බෑ විශේෂයයි.
ඉක්වදෝර නාවික හමුදාවේ නිර්මාතෘ සහ දූපත් වල පළමු ආණ්ඩුකාර ජෙනරාල් ජෝස් ද විලාමිල්
HMS බීගල් හි දූපත් පිළිබඳ ෆිට්ස්රෝයිගේ සමීක්ෂණයෙන් කෙටුම්පත් කරන ලද 1841 අද්මිරාල්ටි ප්‍රස්ථාරය

ගැලපගෝස් හි පළමු දන්නා ස්ථිර මානව පදිංචිකරු වූයේ 1807 සිට 1809 දක්වා ෆ්ලෝරියානා හි අතරමං වූ අයර්ලන්ත නාවිකයෙකු වන පැට්‍රික් වොට්කින්ස් ය. පසුකාලීන වාර්තාවලට අනුව, වොට්කින්ස් දඩයම් කිරීම, එළවළු වගා කිරීම සහ සංචාරක තල්මසුන් දඩයම් කිරීමට පැමිණි නැව් සමඟ වෙළඳාම් කිරීමෙන් දිවි ගලවා ගැනීමට සමත් විය.[45][46] තල්මසුන් දඩයම් කිරීමට පැමිණි නැවකින් දිගු බෝට්ටුවක් සොරකම් කිරීමට පෙර, එහි කාර්ය මණ්ඩලයේ පස් දෙනෙකු ඔහුගේ "වහලුන්" ලෙස මවිතයට පත් කර, ඉක්වදෝර ප්‍රධාන භූමියේ ගුවායාකිල් වෙත යාත්‍රා කිරීමට පෙර,[47] ගමනෙන් දිවි ගලවා ගත් හය දෙනාගෙන් එකම තැනැත්තා වොට්කින්ස් ය.[47]

1820 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, නැන්ටකට් සිට එසෙක්ස් තල්මසුන් නෞකාව අක්වෙරළ බිම් වෙත යන ගමනේදී මෙම අරමුණු සඳහා ගැලපගෝස් හි නතර විය. කොල්නෙට් හි චාල්ස් දූපතේදී, කාර්ය මණ්ඩලයේ බොහෝ දෙනෙක් ඉබ්බන් දඩයම් කරමින් සිටියදී, ඉංග්‍රීසි බෝට්ටු කරුවෙකු වන තෝමස් චැපල් - තවමත් පැහැදිලි නැති හේතු නිසා - ගින්නක් දල්වා එය ඉක්මනින් පාලනයෙන් තොර විය. සමහර කැස්බෑ දඩයම්කරුවන්ට පටු මාර්ගයකින් පලා යාමට සිදු වූ අතර නැවට ආපසු යාමට ගිනි දැල්වීමේ උත්සාහයක් දැරීමට සිදු විය. ඉක්මනින්ම මුළු දිවයිනම පාහේ ගිනිදැල්වලින් පිරී තිබුණි. දිනකට යාත්‍රා කිරීමෙන් පසුවත් ඔවුන්ට ක්ෂිතිජයට එරෙහිව ගිනිදැල් දැකිය හැකි බව කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් වාර්තා කළහ. වසර කිහිපයකට පසු ගැලපගෝස් වෙත ආපසු පැමිණි එක් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු මුළු දිවයිනම තවමත් කළු පැහැති මුඩු බිමක් ලෙස විස්තර කළේය.[48]

ඉක්වදෝරය 1822 දී ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලබා ගත් අතර 1830 දී ග්‍රාන් කොලොම්බියාවෙන් වෙන් විය. ඉක්වදෝර නාවික හමුදාවේ නිර්මාතෘ ජෙනරාල් ජෝස් ද විලාමිල්, ඉක්වදෝරයේ අසල්වැසියන් හෝ යුරෝපීය අධිරාජ්‍යයන් අත්පත් කර ගැනීමට පෙර දූපත් යටත් විජිතකරණය කර පදිංචි කිරීමට තල්ලුව මෙහෙයවීය.[49] ඔහු 1831 මැද භාගයේදී ගැලපගෝස් ජනාවාස සමාගම පිහිටුවා ගත් අතර, ජනාධිපති ජුවාන් ජෝස් ෆ්ලෝරස්ගේ සහාය ඇතිව, ජනාධිපති ගෞරවය පිණිස "ෆ්ලෝරියානා" ලෙස නම් කරන ලද චාල්ස් දූපතේ ජනාවාස ආරම්භ කිරීම සඳහා කර්නල් ඉග්නාසියෝ හර්නැන්ඩෙස් සහ ශිල්පීන් දුසිමක් යැවීය.[50] හර්නැන්ඩෙස් 1832 පෙබරවාරි 12 වන දින ෆ්ලෝරියානා හි ex ඳා ගැනීමේ විධිමත් උත්සවයක් පැවැත්වීය,[49] දැන් එය දේශීයව ගැලපගෝස් දිනය හෝ පළාතේ දිනය ලෙස සමරනු ලැබේ. (ඩාවින්ගේ උපන්දිනය එම දිනයම විය,[49] 1542 දී ඇමසන් ගඟේ මූලාරම්භයට ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ඩි ඔරෙල්ලානා පැමිණි දිනය මෙන්, ප්‍රධාන භූමියේ ඇමසන් දිනය ලෙස සමරනු ලැබීය.) විලාමිල් සැප්තැම්බර් මාසයේදී පැමිණ දිවයිනේ උස්බිම් වල සාමයේ පාරාදීසය (අසිලෝ ඩි පාස් හෝ ඩි ලා පාස්) ස්ථාපිත කළේය.[51] ඔහු සමඟ එක් වූ මුල් ජනපදිකයන් වූයේ ඉක්වදෝරියානු සොල්දාදුවන් - ප්‍රධාන වශයෙන් දේශපාලන සිරකරුවන් [51] - ඔවුන්ගේ පවුල් සමඟ දූපත් ස්ථිරවම පදිංචි කරවීමේ එකඟතාවය වෙනුවට මරණ දඬුවම් ලිහිල් කරන ලදී.[50] ඔක්තෝබර් මාසයේදී අතිරේක ශිල්පීන් සහ ගොවීන් ඔවුන් හා එක් වූ අතර, ජනගහනය 120 ක් පමණ දක්වා ගෙන එන ලද අතර, එම අවස්ථාවේදී විලාමිල් විධිමත් ලෙස ප්‍රදේශයේ පළමු ආණ්ඩුකාරයා බවට පත් කරන ලදී.[50] විලාමිල්ගේ ලුතිනන් ආණ්ඩුකාරවරයා වූයේ නෝර්වීජියානු-උපත ලද[50] ඇමරිකානු සහ චිලී නාවිකයෙකු සහ නැව් රචකයෙකු වන නිකලස් ඔලිවර් ලෝසන් ය.[51] සාමයේ හේවන් මුලින් සාර්ථක හා සාමකාමී වූ නමුත්, 1833 මාර්තු මාසයේදී දණ්ඩනීය ජනපදයක් ලෙස නම් කිරීමෙන් පසු, ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ පිරිවැය ඉහළ යාමට පටන් ගත්තේය.[52] 1837 වන විට විලාමිල් බංකොලොත්භාවයට මුහුණ දුන් අතර ඔහුගේ තනතුරෙන් ඉල්ලා අස්වී, ඉන්ඩිෆේටිගබල් දූපතේ 21 දෙනෙකුගෙන් යුත් ජනපදයක් - බොලිවියාව ලෙස නම් කරන ලදී - ආරම්භ කළ අතර ලෝසන් එහි නගරාධිපති ලෙස තැබීය.[53] ජෙනරාල් විලාමිල්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයින් - අදක්ෂ, දැඩි හෝ දෙදෙනාම - 1841 දී ලේ වැකි නැගිටීමක් ඇති කළ අතර එමඟින් බොහෝ පදිංචිකරුවන් නැවත ප්‍රධාන භූමියට පැමිණීමට හේතු විය.[52] පසුව නැවත ගොඩනැගීමට උත්සාහ කිරීමට විලාමිල් නැවත පැමිණි නමුත් එය අසාර්ථක වූ අතර 1848 දී එම උත්සාහය අතහැර දැමීය.[52]

ඩාවින්ගේ ෆින්ච් පක්ෂීන් පිළිබඳ ගෝල්ඩ්ගේ නිදර්ශනය

කපිතාන් රොබට් ෆිට්ස්රෝයි යටතේ එච්එම්එස් බීගල් නෞකාවේ දෙවන මුහුදු ගමන බ්‍රිතාන්‍ය නාවික හමුදාවේ ජල විද්‍යාත්මක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහා දකුණු ඇමරිකාවේ වෙරළ තීරයන් සහ වරායන් වඩා හොඳින් සමීක්ෂණය කිරීම සඳහා සිදු කරන ලදී. එය 1835 සැප්තැම්බර් 15 වන දින ගැලපගෝස් වෙත ළඟා වූ අතර - එහි දූපත්, නාලිකා සහ බොක්ක සමීක්ෂණය කරන අතරතුර - කපිතාන් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ අනෙකුත් අය ඔක්තෝබර් 20 වන දින ඔවුන්ගේ ලොව වටා ගවේෂණය දිගටම කරගෙන යාමට පෙර ෆ්ලෝරියානා, ඉසබෙලා සහ සන්තියාගෝ හි භූ විද්‍යාව, ශාක සහ වනජීවීන් නිරීක්ෂණය කළහ. එවකට ප්‍රධාන වශයෙන් භූ විද්‍යාඥයෙකු වූ තරුණ ස්වභාව විද්‍යාඥ චාල්ස් ඩාවින්, ඔවුන් දුටු බොහෝ ගිනිකඳු ලක්ෂණවලින් මවිතයට පත් වූ අතර පසුව දූපත් සමූහය "ඒ ආවාට දේශය" ලෙස හැඳින්වීය. ඔහු දූපත් වල රැඳී සිටි සති පහ තුළ ගිනිකඳු සංයුති කිහිපයක් පිළිබඳ ඔහුගේ අධ්‍යයනය වැදගත් භූ විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් කිහිපයකට හේතු විය, ගිනිකඳු ටෆ් සෑදෙන ආකාරය පිළිබඳ පළමු නිවැරදි පැහැදිලි කිරීම ඇතුළුව.[54] ඩාවින් දූපත් අතර විහිළු කුරුල්ලන් වෙනස් බව දුටුවේය, නමුත් දැන් ඩාවින්ගේ ෆින්ච් ලෙස හඳුන්වන පක්ෂීන් එකිනෙකාට සම්බන්ධ නොවන බවත් ඒවා දූපත අනුව ලේබල් කිරීමට කරදර නොවූ බවත් ඔහු සිතුවේය.[22] විලාමිල් ප්‍රධාන භූමියේ සිටියදී දූපත් වල ආණ්ඩුකාරයා ලෙස කටයුතු කරමින්, නිකලස් ලෝසන් ඩාවින් සහ බ්‍රිතාන්‍ය කාර්ය මණ්ඩලය හමුවූ අතර, විවිධ දූපත් වල ඉබ්බන් ඔවුන්ගේ විවිධ කවච මගින් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි බව සඳහන් කළේය.[50][55] ඔහුගේ ගමන අවසන් වන විට, සමච්චල් කුරුල්ලන් සහ ඉබ්බන්ගේ ව්‍යාප්තිය "විශේෂවල ස්ථායිතාව අඩපණ කළ හැකි"දැයි ඩාවින් කල්පනා කිරීමට පටන් ගත්තේය.[56] එංගලන්තයට ආපසු පැමිණි පසු, ඔහු එකතු කළ පක්ෂි නිදර්ශක විශ්ලේෂණයෙන් පෙනී ගියේ විවිධ විශේෂ රාශියක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබූ දේ ඇත්ත වශයෙන්ම දූපත් වලට අනන්‍ය වූ වර්ධනයන් පෙන්වන ෆින්ච් බවයි. 1859 දී විශේෂවල ආරම්භය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කරන ලද ස්වභාවික වරණය මගින් විශේෂ පරිණාමය පිළිබඳ න්‍යාය ඩාවින්ගේ වර්ධනයේ දී මෙම ගමන තීරණාත්මක විය.[54]

ඉංග්‍රීසි ජාතික විලියම් ගර්නි 1844 දී චැතම් දූපතේ නව ජනාවාසයක නගරාධිපති බවට පත්විය.[53]

1888 අප්‍රේල් මාසයේදී, එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය කොමිසමට පවරා ඇති නාවික හමුදාවෙන් සමන්විත පර්යේෂණ නෞකාවක් වන USS ඇල්බට්‍රොස්, නිදර්ශක සඳහා ගැලපගෝස් කණ්ඩායමේ දූපත් අටක් කෙටියෙන් ස්පර්ශ කළේය;[57] මෙයට අප්‍රේල් 4 වන දින චැතම් දූපතේ (දැන් සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් දූපත) රෙක් බොක්ක සහ අප්‍රේල් 8 වන දින චාල්ස් දූපත (දැන් ෆ්ලෝරියානා දූපත) ඇතුළත් විය.

ජෝස් වැල්ඩිසන් සහ මැනුවෙල් ජූලියන් කොබොස් නව ජනපදකරණයක් උත්සාහ කළ අතර, වර්ණක කාරකයක් ලෙස භාවිතා කරන දූපත් වල දක්නට ලැබෙන ලයිකන වර්ගයක් (රොසෙල්ලා පෝර්ටෙන්ටෝසා) සූරාකෑම ආරම්භ කළහ. ඔහුගේ සමහර සේවකයින් විසින් වැල්ඩිසන් ඝාතනය කිරීමෙන් පසු, කොබොස් මහාද්වීපයේ සිට සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් දූපතට කම්කරුවන් සියයකට වැඩි පිරිසක් ගෙනැවිත්, උක් වගා කිරීමේ වාසනාව උරගා බැලීය. ඔහු තම වතුයාය යකඩ අතකින් පාලනය කළ අතර, එය 1904 දී ඔහුගේ ඝාතනයට හේතු විය. 1897 දී ඇන්ටෝනියෝ ගිල් ඉසබෙලා දූපතේ තවත් වගාවක් ආරම්භ කළේය.

1904 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට වසරක් පුරාවට, රොලෝ බෙක්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් කැලිෆෝනියා විද්‍යා ඇකඩමියේ ගවේෂණයක් ගැලපගෝස් හි රැඳී සිටිමින් භූ විද්‍යාව, කීට විද්‍යාව, පක්ෂි විද්‍යාව, උද්භිද විද්‍යාව, සත්ව විද්‍යාව සහ හර්පෙටොලොජි පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ද්‍රව්‍ය රැස් කළේය. එම ඇකඩමියෙන් තවත් ගවේෂණයක් 1932 දී සිදු කරන ලදී (ටෙම්පල්ටන් ක්‍රොකර් ගවේෂණය) කෘමීන්, මාළු, ෂෙල් වෙඩි, පොසිල, පක්ෂීන් සහ ශාක එකතු කිරීම සඳහා.

20 වන සියවස

[සංස්කරණය]
දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී බැල්ට්‍රා හි බීටා කඳවුරේ (සෙමූර් ගුවන්තොටුපළ) එක්සත් ජනපද හමුදා නිලධාරීන් බැලීමට එලිනෝර් රූස්වෙල්ට්[58]
ගැලපගෝස් හි අද්මිරාල්ටි ප්‍රස්ථාරය (1953)

1900 ගණන්වල මුල් භාගයේ සහ අවම වශයෙන් 1929 දක්වා දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ, මුදල් හිඟ වූ ඉක්වදෝරය, නිවසේදී මූල්‍යමය කරදර සමනය කිරීම සඳහා දූපත් මිලදී ගත හැකි අය වෙත ළඟා විය. පැනමා ඇළ උපායමාර්ගිකව ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ස්ථානගත කර ඇති බැවින්, මිලිටරි භාවිතය සඳහා දූපත් මිලදී ගැනීමට එක්සත් ජනපදය නැවත නැවතත් කැමැත්ත ප්‍රකාශ කර තිබුණි.[59] එක්සත් ජනපදයට අමතරව, ජපානය, ජර්මනිය සහ චිලී ද සියවස ආරම්භයේදී දූපත් වල කඳවුරු පිහිටුවීමට කැමැත්ත පළ කළහ.[60][61] උපායමාර්ගික හේතූන් මත චිලී මීට පෙර මැගෙලන් සමුද්‍ර සන්ධිය[62] සහ පාස්කු දූපත අත්පත් කර ගෙන තිබූ අතර ලුතිනන් ග්‍රෙගෝරියෝ සැන්ටා කෲස් 1903 දී තර්ක කළේ පැනමා ඇළ විවෘත කරන විට චිලියේ භූ දේශපාලනික තත්ත්වය දැඩි ලෙස වෙනස් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බැවින් ගැලපගෝස් වැනි සමක ජලයේ දූපතක් තිබීම විශාල ප්‍රතිලාභයක් වනු ඇති බවයි. තවත් වාසියක් වනුයේ චිලීහි ආරක්ෂක අරය පුළුල් කිරීමයි.[63] චිලී රාජ්‍යය ගැලපගෝස් දූපත් වල ග්වාන්ටනාමෝ වැනි කඳවුරක් පිහිටුවීමට එක්සත් ජනපද සැලසුම් ගැන තැති ගත්තේය, මන්ද එයින් අදහස් කරන්නේ චිලීහි නයිට්‍රේට් බහුල උතුරු පළාත් එක්සත් ජනපද නාවික හමුදාවේ සීමාව තුළ පවතිනු ඇති බවයි.[64] එක්සත් ජනපද මිලදී ගැනීමකට හෝ දූපත් වල කඳවුරුවලට ඉක්වදෝරයේ දැඩි ප්‍රතිරෝධය චිලී රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වයට බැර කළ හැකි අතර, එය මෙම ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් මහා බ්‍රිතාන්‍යය සහ ජර්මනිය විසින් අවිධිමත් ලෙස සහාය දක්වන ලදී.[64]

1920 සහ 1930 ගණන් වලදී, යුරෝපීය පදිංචිකරුවන්ගේ කුඩා රැල්ලක් දූපත් වලට පැමිණියේය. 1930 ගණන්වල ෆ්ලෝරියානා දූපතේ එවකට බොහෝ දුරට යුරෝපීය විදේශික පදිංචිකරුවන් අතර නොවිසඳුණු අතුරුදහන් වීම් මාලාවක් සිදු වූ අතර, එය The Empress of Floreana, The Galápagos Affair: Satan Came to Eden සහ Eden යන චිත්‍රපට නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. ඉක්වදෝර නීති මගින් සියලුම යටත් විජිතවාදීන්ට හෙක්ටයාර විස්ස බැගින් නොමිලේ ඉඩම් ලබා ගැනීමේ හැකියාව, ඔවුන්ගේ පුරවැසිභාවය පවත්වා ගැනීමේ අයිතිය, ගැලපගෝස් හි පළමු වසර දහය සඳහා බදු අය කිරීමෙන් නිදහස් වීම සහ ඔවුන්ට පදිංචි විය හැකි සියලුම ජනාවාස නොවූ දූපත් වල නිදහසේ දඩයම් කිරීමට සහ මසුන් ඇල්ලීමට අයිතිය ලබා දී ඇත.[65] පැමිණි පළමු යුරෝපීය යටත් විජිතවාදීන් වූයේ සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් සහ සැන්ටා කෲස් වෙත යාමට පෙර ෆ්ලෝරියානා හි කෙටි කාලයක් පදිංචි වූ නෝර්වීජියානුවන් ය. වසර කිහිපයකට පසු, යුරෝපයේ, ඇමරිකාවේ සහ ඉක්වදෝරයේ අනෙකුත් යටත් විජිතවාදීන් සරල ජීවිතයක් සොයමින් දූපත් වෙත පැමිණීමට පටන් ගත්හ.[66] නෝර්වීජියානු කැස්ට්ඩලන් පවුලේ සහ ජර්මානු ඇන්ජර්මෙයර්ගෙන් පැවත එන්නන් තවමත් දූපත් වල ජීවත් වෙති.

දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී, ඉක්වදෝරය එක්සත් ජනපදයට බෝල්ට්‍රා දූපතේ නාවික කඳවුරක් සහ අනෙකුත් උපායමාර්ගික ස්ථානවල රේඩාර් මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීමට අවසර දුන්නේය. බෝල්ට්‍රා එක්සත් ජනපද හමුදා ගුවන් හමුදා කඳවුරක් ලෙස ස්ථාපිත කරන ලදී. බෝල්ට්‍රාට නිකරගුවාවේ "ඇල්ෆා බේස්" සහ සැලිනාස් (මහාද්වීපික ඉක්වදෝරය) හි "ගැමා බේස්" සමඟ "බීටා බේස්" යන නම ලබා දෙන ලදී. බෝල්ට්‍රා සහ ඉහත සඳහන් ස්ථානවල ස්ථානගත කර ඇති කාර්ය මණ්ඩලය, සතුරු සබ්මැරීන සඳහා පැසිෆික් සාගරයේ මුර සංචාරයේ යෙදීම භාරව භූගෝලීය ත්‍රිකෝණ ආරක්ෂණයක් ස්ථාපිත කළ අතර පැනමා ඇළට ආරක්ෂාව ද සැපයීය. යුද්ධයෙන් පසු, පහසුකම් ඉක්වදෝර රජයට ලබා දෙන ලදී. අද වන විට, දිවයින නිල ඉක්වදෝර හමුදා කඳවුරක් ලෙස දිගටම පවතී. එක්සත් ජනපද කඳවුරේ අත්තිවාරම් සහ අනෙකුත් නටබුන් තවමත් දිවයින හරහා ගමන් කරන විට දැකිය හැකිය. 1946 දී, ඉසබෙලා දූපතේ දණ්ඩනීය ජනපදයක් ස්ථාපිත කරන ලද නමුත් එය 1959 දී අත්හිටුවන ලදී.

ගලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යානය 1959 දී පිහිටුවන ලද අතර,[67] 1960 ගණන්වල සංචාරක ව්‍යාපාරය ව්‍යාප්ත වීමට පටන් ගත් අතර, දැනටමත් දිවයිනේ ජීවත් වන මිනිස් ජනගහනයට සීමාවන් කිහිපයක් පැනවීය. කෙසේ වෙතත්, සංචාරක, ධීවර හා ගොවිතැන් කර්මාන්තවල අවස්ථා ඉක්වදෝරයේ ප්‍රධාන භූමියෙන් දුප්පත් ධීවරයින් සහ ගොවීන් විශාල ප්‍රමාණයක් ආකර්ෂණය කර ගත්තේය. 1990 සහ 2000 ගණන් වලදී, ප්‍රාදේශීය ජනගහනයේ කොටස් සහ ගැලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යාන සේවය අතර ප්‍රචණ්ඩ ගැටුම් ඇති වූ අතර, යෝධ ඉබ්බන් අල්ලා මරා දැමීම සහ ඉහළ වාර්ෂික මුහුදු පිපිඤ්ඤා කෝටා ලබා ගැනීම සඳහා ගැලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යාන සේවයේ කාර්ය මණ්ඩලය ප්‍රාණ ඇපයට තබා ගැනීම ඇතුළුව.[68]

21 වන සියවස

[සංස්කරණය]

2023 මැයි මාසයේදී, ක්‍රෙඩිට් සූයිස් පැවසුවේ "සොබාදහම සඳහා ණය හුවමාරුව" හරහා ඉක්වදෝරයේ ඩොලර් බිලියන 1.6 ක ණය මිලදී ගන්නා බවයි. එය ගැලපගෝස් සංරක්ෂණය සඳහා 2035 සහ 2040 බැඳුම්කර අඩු නිකුතු මිලකට විකුණනු ඇත. එක්සත් ජනපද ජාත්‍යන්තර සංවර්ධන මූල්‍ය සංස්ථාව මෙම ගනුදෙනුව රක්ෂණය කරයි,[69] රොයිටර් පුවත් සේවයට අනුව, UBS ක්‍රෙඩිට් සූයිස් අත්පත් කර ගැනීමට පෙර "වසරකට වැඩි කාලයක් වැඩ කරමින්" තිබුණි.[70]

දේශපාලනය

[සංස්කරණය]
ගලපගෝස් පළාතේ ධජය

ඉක්වදෝරයේ ගලපගෝස් පළාත ලෙස දූපත් පරිපාලනය කරනු ලබන අතර, එය 1973 පෙබරවාරි 18 වන දින ගිලර්මෝ රොඩ්‍රිගස් ලාරාගේ පරිපාලනය අතරතුර ජනාධිපති නියෝගයෙන් පිහිටුවන ලදී. පළාත කැන්ටන් තුනකට බෙදා ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම දූපත් කණ්ඩායම් ආවරණය කරයි. අගනුවර පුවර්ටෝ බකෙරිසෝ මොරෙනෝ ය.

ජන විකාශනය

[සංස්කරණය]

පසුගිය සියවස තුළ ගැලපගෝස් දූපත් සැලකිය යුතු ජන විකාශන වෙනස්කම් අත්විඳ ඇති අතර, එය සැලකිය යුතු ජනගහන වර්ධනයක් සහ පරිණාමය වන ප්‍රජා ගතිකතාවයන් මගින් සලකුණු කර ඇත.

1920 ගණන්වල ගැලපගෝස් වෙරළ තීරයේ ඉක්වදෝරියානු දරුවන්

කාලයත් සමඟ ජනගහන වර්ධනය

[සංස්කරණය]
  • 1941: ආසන්න වශයෙන් 810 වැසියන්.[71][72]
  • 1960 ගණන්: ජනගහනය 3,000 දක්වා වැඩි විය.[73][72]
  • 1972: සංගණනයේදී පදිංචිකරුවන් 3,488 ක් වාර්තා විය.
  • 1980 ගණන්: ජනගහනය 15,000 ඉක්මවීය.
  • 2010: වැසියන් 25,124.
  • 2022: සංගණනයට අනුව පදිංචිකරුවන් 28,583 ක් වාර්තා විය.

මෙම වේගවත් වර්ධනයට සංචාරක ව්‍යාපාරය වැඩිවීම සහ ඉක්වදෝරයේ ප්‍රධාන භූමියෙන් සංක්‍රමණය වීම වැනි සාධක බලපා ඇත. ස්ථිර පදිංචි ජනගහනය ප්‍රධාන භූමියේ 2.1% ට සාපේක්ෂව වාර්ෂිකව ආසන්න වශයෙන් 6.4% කින් වර්ධනය වෙමින් පවතී.[74]

ජනවාර්ගික සංයුතිය

[සංස්කරණය]

ගැලපගෝස් පදිංචිකරුවන්ගෙන් බහුතරයක් ඉක්වදෝරියානු මෙස්ටිසෝස් වන අතර, ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතවාදීන්ගෙන් පැවත එන්නන් සහ ප්‍රධාන වශයෙන් ඉක්වදෝරයේ ප්‍රධාන භූමියෙන් සංක්‍රමණය වූ ස්වදේශික ස්වදේශික ඇමරිකානුවන් වේ.[75] ඊට අමතරව, මුල් යුරෝපීය සහ ඇමරිකානු පදිංචිකරුවන්ගෙන් පැවත එන්නන් සිටිති.[76]

නාගරීකරණය

[සංස්කරණය]

ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 85% ක් නම් කරන ලද මානව භාවිත ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අතර එය දූපත් සමූහයේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 3.3% ක් පමණ වේ. ඉතිරි ප්‍රදේශය ජාතික වනෝද්‍යානයේ කොටසක් ලෙස ආරක්ෂා කර ඇත.[77]

සංචාරක බලපෑම

[සංස්කරණය]

ගැලපගෝස් දූපත් වාර්ෂිකව සැලකිය යුතු සංචාරකයින් සංඛ්‍යාවක් ආකර්ෂණය කර ගන්නා අතර එය දේශීය ආර්ථිකයට සැලකිය යුතු ලෙස බලපෑම් කරන අතර ජනවිකාස වෙනස්කම් වලට දායක වේ. 2022 දී, දූපත් වලට සංචාරකයින් 268,000 ක් වාර්තා වූ අතර එය 2021 ට සාපේක්ෂව 96% ක වැඩිවීමකි.[78] COVID-19 වසංගතයට පෙර, සංචාරක ව්‍යාපාරය ගැලපගෝස් ආර්ථිකයෙන් 80% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් විය.[79][80] සංචාරක ව්‍යාපාරය මත මෙම දැඩි ලෙස රඳා පැවතීම දෙදහසකට අධික පදිංචිකරුවන්ට රැකියා අවස්ථා ඇතුළුව ආර්ථික ප්‍රතිලාභ ලබා ගැනීමට හේතු වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, වැඩිවන සංචාරකයින් සංඛ්‍යාව පාරිසරික තිරසාරභාවය සහ දූපත් වල අද්විතීය පරිසර පද්ධති සංරක්ෂණය කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල ද මතු කර තිබේ.[81]

සංචාරක කර්මාන්තය

[සංස්කරණය]
පුවර්ටෝ අයෝරා හි ජල කුලී රථය (2011)
බෝල්ට්‍රා හි සේමූර් ගුවන්තොටුපළ (2013)

ගැලපගෝස් වෙත ගුවන් ගමන් සඳහා විකල්ප දූපත් දෙකකට සීමා වේ: සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් (සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් ගුවන්තොටුපළ) සහ බැල්ට්‍රා (සේමූර් ගුවන්තොටුපළ).[82] පුද්ගලික ගුවන් යානා බැල්ට්‍රා භාවිතා කළ යුත්තේ එය රාත්‍රී ගුවන් යානා නවාතැන් පහසුකම් සහිත ගුවන් තොටුපළක් වන බැවිනි. බෝල්ට්‍රා හි සෙමූර් ගුවන්තොටුපළ මෑතකදී (2012–2013) ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද්දේ විශාල ගුවන් යානා නවාතැන් ගැනීම සඳහා ය.

1969 වන තෙක් සංචාරය කිරීමට ඇති එකම මාර්ගය පුද්ගලික හෝ කුලී නෞකාවකි. ෆොරස්ට් නෙල්සන්ගේ හෝටලය ගැලපගෝස් 1969 අප්‍රේල් මාසයේදී පළමු සංවිධානාත්මක චාරිකා ආරම්භ කරන තෙක් නිත්‍ය ගුවන් සේවාවක් නොතිබුණි. ඉක්මනින්ම අනෙකුත් සංචාරක සමාගම් සංචාරක නැව් සහ යාත්‍රා ගෙන ආ අතර, දේශීය ධීවරයින් ඔවුන්ගේ ලී බෝට්ටු අමුත්තන් සමඟ ප්‍රාථමික චාරිකා සඳහා පරිවර්තනය කිරීමට පටන් ගත්හ. මෙම යාත්‍රා ගැලපගෝස් හි රාත්‍රී නවාතැන් සඳහා ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය විය.[15] අද වන විට රාත්‍රී අමුත්තන් සඳහා සන්නද්ධ යාත්‍රා සහ නැව් 85 ක් පමණ ඇත. 2006 දී බෝල්ට්‍රා හමුදා පාලනය යටතේ පැවති දූපත සීමිත රාත්‍රී කඳවුරු බැඳීම සඳහා විවෘත කරන ලදී. වෙරළ තීරයේ රාත්‍රී නවාතැන් සඳහා බෝල්ට්‍රා හට හමුදා රජයෙන් අවසර පත්‍ර අවශ්‍ය වේ. අනෙකුත් ජනාවාස වූ දූපත් ද ප්‍රදේශවාසීන්ට "විනෝදාත්මක" භාවිතය ලෙස නම් කර ඇති වෙරළ තීරයන්හි කඳවුරු බැඳීමට ඉඩ සලසයි. මෙම කඳවුරු බැඳීමේ බලපත්‍ර සියල්ලම පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාවට සහ රාත්‍රී ගණනට සීමා වන අතර බොහෝ රාත්‍රී තුනක් නොඉක්මවිය යුතුය.

සැන් ක්‍රිස්ටෝබල්, සැන්ටා කෲස්, ෆ්ලෝරියානා සහ ඉසබෙලා යන ජනාවාස දූපත් වල ගොඩබිම් පදනම් කරගත් හෝටල් විවෘත වෙමින් පවතී. 2012 වන විට, ගැලපගෝස් වෙත පැමිණෙන අමුත්තන්ගෙන් අඩකට වඩා දිවා බෝට්ටු සහ මෙම කුඩා හෝටල් භාවිතා කරමින් තම සංචාර සිදු කළහ. අවන්හල්, පහසු ප්‍රවේශය සහ ආර්ථිකය මෙය ආකර්ශනීය සංචාරක විකල්පයක් බවට පත් කරයි.

ගැලපගෝස් හි ඇත්තේ නරඹන්නන්ගේ ස්ථාන 116 ක් පමණි: ගොඩබිම් ස්ථාන 54 ක් සහ ස්කූබා-කිමිදුම් හෝ ස්නෝකර්ලිං ස්ථාන 62 ක්. ප්‍රදේශයට ඇති බලපෑම සීමා කිරීම සඳහා කුඩා කණ්ඩායම්වලට පැය 2 සිට 4 දක්වා මාරුවීම් වලින් පමණක් සංචාරය කිරීමට අවසර ඇත. සියලුම කණ්ඩායම් සමඟ බලපත්‍රලාභී මාර්ගෝපදේශකයින් සිටී.

පාරිසරික ආරක්ෂණ ප්‍රතිපත්තිය

[සංස්කරණය]
දුඹුරු පෙලිකන් (පෙලෙකනස් ඔක්සිඩෙන්ටලිස්), ටෝර්ටුගා බොක්ක
සමුද්‍ර ඉගුවානා
නිල් පාද සහිත බූබි
සැන්ටා කෲස් දූපතේ ගැලපගෝස් කැස්බෑවා
එස්පානෝලා දූපතේ ගැලපගෝස් පරෙවියා
එස්පානෝලා හි රැලි සහිත ඇල්බට්‍රොස්
බාර්ටොලෝම් දූපතේ ගැලපගෝස් පෙන්ගුයින්
දූපත් වලින් වෙරළට පැන යන බෝතල්නාස ඩොල්ෆින්
පුවර්ටෝ බකෙරිසෝ මොරෙනෝ හි උද්‍යාන බංකුවක විවේක ගන්නා වැඩිහිටි ගැලපගෝස් මුහුදු සිංහයා
පාෂාණ මත ග්‍රැප්සස් ග්‍රැප්සස්
School of scalloped hammerheads off Wolf Island

ගැලපගෝස් සඳහා පළමු ආරක්ෂක නීති 1930 දී බලාත්මක කර 1936 දී අතිරේක කරන ලද නමුත්, ස්වදේශික ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවලට සිදුවෙමින් පවතින දේ පාලනය කිරීමට ධනාත්මක පියවර ගනු ලැබුවේ 1950 ගණන්වල අග භාගයේදීය. 1955 දී, ස්වභාවධර්ම සංරක්ෂණය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර සංගමය ගැලපගෝස් වෙත කරුණු සෙවීමේ මෙහෙයුමක් සංවිධානය කළේය. වසර දෙකකට පසු, 1957 දී, යුනෙස්කෝව, ඉක්වදෝර රජය සමඟ සහයෝගයෙන්, සංරක්ෂණ තත්ත්වය අධ්‍යයනය කිරීමට සහ පර්යේෂණ ස්ථානයක් සඳහා ස්ථානයක් තෝරා ගැනීමට තවත් ගවේෂණයක් යවන ලදී.

1959 දී, චාල්ස් ඩාවින්ගේ "විශේෂයන්ගේ සම්භවය" ප්‍රකාශනයේ ශත සංවත්සර වර්ෂයේදී, ඉක්වදෝර රජය, දැනටමත් යටත් විජිතකරණය වී ඇති ප්‍රදේශ හැර, දූපත් සමූහයේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 97.5% ක් ජාතික වනෝද්‍යානයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. චාල්ස් ඩාවින් පදනම (CDF) එම වසරේම ආරම්භ කරන ලදී. බෙල්ජියමේ පිහිටුවන ලද ජාත්‍යන්තර රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් (NGO) වන CDF හි මූලික වගකීම වන්නේ ගැලපගෝස්හි ඵලදායී කළමනාකරණය සඳහා පර්යේෂණ පැවැත්වීම සහ පර්යේෂණ සොයාගැනීම් රජයට ලබා දීමයි. CDF හි පර්යේෂණ උත්සාහයන් ආරම්භ වූයේ 1964 දී සැන්ටා කෲස් දූපතේ චාල්ස් ඩාවින් පර්යේෂණ ස්ථානය පිහිටුවීමත් සමඟ ය. මුල් වසරවලදී, හඳුන්වා දුන් විශේෂ මුලිනුපුටා දැමීම සහ දේශීය විශේෂ ආරක්ෂා කිරීම වැනි සංරක්ෂණ වැඩසටහන් පර්යේෂණ ස්ථාන නිලධාරීන් විසින් සිදු කරන ලදී. දැන් එම කටයුතුවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් සිදු කරනු ලබන්නේ CDF විසින් සංවර්ධනය කරන ලද පර්යේෂණ සොයාගැනීම් සහ ක්‍රමවේද භාවිතා කරමින් ගැලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යාන සේවය විසිනි.

1986 දී, දූපත් වටා ඇති වර්ග කිලෝමීටර් 70,000 (වර්ග සැතපුම් 27,000) සාගර රක්ෂිතයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර එය ඕස්ට්‍රේලියාවේ මහා බාධක පරයට පමණක් ප්‍රමාණයෙන් දෙවැනි විය. 1990 දී, දූපත් සමූහය තල්මසුන් අභයභූමියක් බවට පත්විය. යුනෙස්කෝව 1978 දී ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙසත්[83] 1985 දී ජෛවගෝල රක්ෂිතයක් ලෙසත් දූපත් පිළිගත්තේය. පසුව මෙය 2001 දෙසැම්බර් මාසයේදී සමුද්‍ර රක්ෂිතය ඇතුළත් කිරීම සඳහා දීර්ඝ කරන ලදී. 2010 ජූලි මාසයේදී, ලෝක උරුම කමිටුව ගලපගෝස් දූපත් පාරිසරික තර්ජන හෝ අධික ලෙස භාවිතා කිරීම නිසා වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති වටිනා ස්ථාන ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් කිරීමට එකඟ විය.[84]

සැලකිය යුතු විශේෂ අතරට:

  • ගැලපගෝස් පරෙවියා, සෙනයිඩා ගැලපගොඑන්සිස්, උප විශේෂ දෙකක්
  • ගැලපගෝස් ෆ්ලයිකැචර්, මයියර්කස් මැග්නිරොස්ට්‍රිස්
  • ගැලපගෝස් බිම් ඉගුවානා, කොනොලොෆස් විශේෂ.
  • සමුද්‍ර ඉගුවානා, ඇම්බ්ලිරින්චස් ක්‍රිස්ටටස්, මුහුදේ පෝෂණය වන එකම ඉගුවානා
  • ගැලපගෝස් කැස්බෑවා (ගැලපගෝස් යෝධ කැස්බෑවා), චෙලොනොයිඩිස් නිග්‍රා, ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් ගැලපගෝ ලෙස හැඳින්වේ, එය දූපත් වලට නම ලබා දුන්නේය
  • ගැලපගෝස් කොළ කැස්බෑවා, චෙලෝනියා මයිඩාස් අගාසිසි, කොළ කැස්බෑවාගේ උප විශේෂයකි
  • ගැලපගෝස් රේසර්, සූඩල්සොෆිස් බයිසෙරියලිස්, උප විශේෂ දෙකක් සහිත ආවේණික සර්ප විශේෂයකි
  • මුහුදු පිපිඤ්ඤා, මෙම මිල අධික ආසියානු ප්‍රණීත ආහාරයේ කෝටා සම්බන්ධයෙන් ධීවරයින් සමඟ පාරිසරික සටන් ඇතිවීමට හේතුවිය
  • පියාසර රහිත කොමොරන්ට්, ෆැලැක්‍රොකොරැක්ස් හැරිසි
  • මහා ෆ්‍රිගේට් කුරුල්ලා සහ විශ්මයජනක ෆ්‍රිගේට් කුරුල්ලා
  • නිල් පාද සහිත බූබි, සුලා නෙබොක්සි, ඔවුන් පෙම් සබඳතාවයේදී පෙන්වන ඔවුන්ගේ විශාල නිල් පාද සඳහා අමුත්තන් අතර ජනප්‍රියයි
  • ගැලපගෝස් පෙන්ගුයින්, ස්ෆීනිස්කස් මෙන්ඩිකුලස්, එකම ජීවමාන නිවර්තන පෙන්ගුයින්
  • රැලි සහිත ඇල්බට්‍රොස්, ෆීබස්ට්‍රියා ඉරෝරාටා, එකම ජීවමාන නිවර්තන ඇල්බට්‍රොස්
  • ගැලපගෝස් උකුස්සා, බුටියෝ ගැලපගොඑන්සිස්, දූපත් වල ප්‍රධාන කසළ ඉවත් කරන්නා (ආහාර දාමයේ ඉහළින්ම) සහ "පාරිසරික පොලිසිය"
  • ගැලපගෝස් මෝකිංබර්ඩ් ආවේණික විශේෂ හතරක්, දිවයිනෙන් දිවයිනට වෙනස් වන බව ඩාවින් දුටු පළමු විශේෂය
  • ඩාවින්ගේ ෆින්ච් ලෙස ජනප්‍රියව හැඳින්වෙන ආවේණික ටැනේජර් විශේෂ දහතුනක්. ඔවුන් අතර තියුණු හොටක් සහිත බිම් ෆින්ච් ජියෝස්පිසා ඩිෆ්සිලිස් සෙප්ටෙන්ට්‍රියෝනලිස් ද සිටින අතර එය සමහර විට ලේ උරා බොන පුරුදු නිසා "වැම්පයර් ෆින්ච්" ලෙස හැඳින්වේ. මෙවලම් භාවිතා කරන ලී කුට්ටි ෆින්ච්, කැමරින්චස් පැලිඩස්
  • ගැලපගෝස් මුහුදු සිංහයන්, සැලෝෆස් වොලෙබේකි, කැලිෆෝනියා මුහුදු සිංහයාට සමීපව සම්බන්ධ නමුත් කුඩා වේ
  • එකම විශේෂයක් සහිත ආවේණික පතොක් වර්ග දෙකක්: ජැස්මිනොසෙරියස් තව්සි, කැන්ඩලබ්රා පතොක් සහ බ්‍රැචිසෙරියස් නෙසියෝටිකස්, ලාවා පතොක්

පාරිසරික තර්ජන

[සංස්කරණය]

මිනිසුන් විසින් අහම්බෙන් හෝ කැමැත්තෙන් දූපත් වලට ගෙන එන ලද වල් එළුවන්, බළලුන් සහ ගවයන් වැනි හඳුන්වා දුන් ශාක සහ සතුන්, ගැලපගෝස් සඳහා ප්‍රධාන තර්ජනය නියෝජනය කරයි.[85] ප්‍රජනනය කිරීමට ඉක්මන් වන අතර ස්වාභාවික විලෝපිකයන් නොමැතිව, මෙම පිටසක්වල විශේෂ දේශීය විශේෂවල වාසස්ථාන විනාශ කළේය. දූපත් වල ස්වාභාවික විලෝපිකයන් නොමැති දේශීය සතුන්, හඳුන්වා දුන් විලෝපිකයන්ට අනාරක්ෂිත ය.

අද වන විට හඳුන්වා දුන් ශාක විශේෂ 700 කට වඩා තිබේ. දේශීය හා ආවේණික විශේෂ 500 ක් පමණි. මෙම වෙනස දූපත් සහ ඒවායේ වාසය කරන ස්වාභාවික විශේෂ සඳහා ප්‍රධාන ගැටළුවක් නිර්මාණය කරයි. මෙම ශාක විශාල ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කර සැන් ක්‍රිස්ටෝබල්, ෆ්ලෝරියානා, ඉසබෙලා සහ සැන්ටා කෲස් යන තෙතමනය සහිත කලාපවල ආවේණික විශේෂ විනාශ කර ඇත. වඩාත් හානිකර හඳුන්වා දුන් ශාක අතර ගුවාබා හෝ පේර (සයිඩියම් ගුජාවා), අලිගැටපේර (පර්සියා ඇමරිකානා), කැස්කරිලා (සින්චෝනා පුබ්සෙන්ස්) බෝල්සා (ඔක්‍රෝමා පිරමිඩේල්), හිල් රාස්ප්බෙරි (රූබස් නිවියස්), විවිධ සිට්‍රස් (තැඹිලි, මිදි, ලෙමන්), ෆ්ලොරිපොන්ඩියෝ, හිගුරිල්ලා (රිසිනස් කොමියුනිස්) ගස් සහ අලි තණකොළ, පෙනිසෙටම් පර්පියුරියම් ඇතුළත් වේ.

බොහෝ විශේෂයන් මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් ගලපගෝස් වෙත හඳුන්වා දෙන ලදී. බ්‍රිතාන්‍ය මුහුදු කොල්ලකරුවන් තමන් විසින්ම දූපත් වල මුදා හරින ලද එළුවන් අනුභව කළ බව දැන, පේරු හි වයිස්රෝයි සඳහන් කරන ලේඛන තෝර් හෙයර්ඩාල් උපුටා දැක්වීය, එළුවන් තුරන් කිරීම සඳහා එහි බල්ලන් නිදහස් කරන ලෙස නියෝග කළේය.[86] තවද, ජෝස් ද විලාමිල් විසින් ෆ්ලෝරියානාහි ජනපදකරණය අසාර්ථක වූ විට, ෆ්ලෝරියානාහි ගොවිපලවලින් එළුවන්, බූරුවන්, ගවයන් සහ අනෙකුත් සතුන් පසුකාලීන ජනපදකරණයේ අරමුණින් වෙනත් දූපත් වෙත මාරු කරන ලෙස ඔහු නියෝග කළේය.

කළු මීයා (රැටස් රැටස්) කුඩා ගැලපගෝස් ඉබ්බන් කූඩුවෙන් පිටවන විට පහර දෙයි, එබැවින් පින්සන්හිදී ඔවුන් වසර 50 කට වැඩි කාලයක් ප්‍රජනනය නැවැත්වීය; එම දූපතේ වැඩිහිටියන් පමණක් හමු විය.[87] තවද, කළු මීයා දක්නට ලැබෙන තැන, ආවේණික මීයා අතුරුදහන් වී ඇත. ගවයන් සහ බූරුවන් පවතින සියලුම වෘක්ෂලතාදිය අනුභව කරන අතර හිඟ ජලය සඳහා දේශීය විශේෂ සමඟ තරඟ කරයි. 1959 දී ධීවරයින් පින්ටා දූපතට පිරිමියෙකු සහ ගැහැණු එළුවන් දෙදෙනෙකු හඳුන්වා දුන්හ; 1973 වන විට, ජාතික වනෝද්‍යාන සේවය විසින් එළුවන්ගේ ජනගහනය පුද්ගලයන් 30,000 කට වඩා වැඩි බව ඇස්තමේන්තු කරන ලදී. 1967 දී මාර්චෙනා සහ 1971 දී රබීඩා වෙත එළුවන් හඳුන්වා දෙන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එළු මුලිනුපුටා දැමීමේ වැඩසටහනක් මගින් පින්ටා සහ සන්තියාගෝ වලින් එළුවන් සහ ඉසබෙලා වලින් එළුවන් ඉවත් කරන ලදී,[88] සහ 2006 වන විට, ස්වදේශික නොවන ක්ෂීරපායින් නිසා දරුණුතම ගැටළු ඇති විශාලතම දූපත් වන සන්තියාගෝ සහ ඉසබෙලා වලින් සියලුම වල් ඌරන්, බූරුවන් සහ වඳ නොවන එළුවන් ඉවත් කරන ලදී.[89][90]

කුඩා ස්වදේශික නොවන පෘෂ්ඨවංශීන් විශේෂ හයක් ගැලපගෝස් හි ස්වයංපෝෂිත ජනගහනයක් ස්ථාපිත කර ඇති අතර ඒවා ආක්‍රමණශීලී විය හැකිය: ෆවුලර්ගේ නාසය සහිත ගස් ගෙම්බා ස්කිනැක්ස් ක්වින්ක්ෆැසියාටස්, පොදු ගෘහ හූනන් හෙමිඩැක්ටිලස් ෆ්‍රෙනාටස්, වැලපෙන හූනන් ලෙපිඩොඩැක්ටිලස් ලුගුබ්‍රිස්, වාමන හූනන් ගොනටෝඩස් කොඩිස්කුටේටස්, පීටර්ස්ගේ කොළ ඇඟිලි හූනන් ෆිලෝඩැක්ටිලස් රයිසි, සහ සුමට-බිල් සහිත ඇනි ක්‍රොටෝෆාගා ඇනි. ගෘහාශ්‍රිත කුකුළු ගැලස් ගැලස් වල වල් ගහනය පවතින අතර, ඒවාට ස්වයංපෝෂිත ජනගහනයක් සිටිය හැකි නමුත් සාක්ෂි අපැහැදිලි ය.[91][92]

ජනාවාස වූ දූපත් වල වේගයෙන් වර්ධනය වන කුකුළු කර්මාන්තය දේශීය සංරක්ෂණවාදීන්ගේ කනස්සල්ලට හේතු වී ඇති අතර, ගෘහස්ථ පක්ෂීන් ආවේණික වල් පක්ෂි ජනගහනයට රෝග හඳුන්වා දිය හැකි බවට ඔවුන් බිය වෙති.

ගැලපගෝස් සමුද්‍ර අභයභූමිය සංවර්ධනයේ අනෙකුත් ගැටළු වලට අමතරව නීති විරෝධී ධීවර කටයුතු රාශියකින් තර්ජනයට ලක්ව ඇත.[93] සමුද්‍ර රක්ෂිතයට ඇති වඩාත්ම දැවෙන තර්ජනය පැමිණෙන්නේ රක්ෂිතය තුළ නීති විරෝධී ලෙස සමුද්‍ර ජීවීන් ඉලක්ක කරගත් දේශීය, ප්‍රධාන භූමි සහ විදේශීය මසුන් ඇල්ලීමෙනි,[94] එනම් මෝරුන් (මිටි හිස් සහ අනෙකුත් විශේෂ) ඔවුන්ගේ වරල් සඳහා,[93] සහ කන්නයෙන් පිටත මුහුදු පිපිඤ්ඤා අස්වැන්න. සංවර්ධනය ගොඩබිම සහ මුහුදු විශේෂ දෙකටම තර්ජනය කරයි. ඉහළ උපත් අනුපාත සහ නීති විරෝධී සංක්‍රමණ මගින් පෝෂණය වන සංචාරක කර්මාන්තයේ සහ දේශීය ජනගහනයේ වර්ධනය දූපත් සමූහයේ වනජීවීන්ට තර්ජනයක් වේ. 2001 දී ජෙසිකා තෙල් ටැංකිය බිම හෙළීම සහ ඉන් පසුව ඇති වූ තෙල් කාන්දුව මෙම තර්ජනය ලෝක අවධානයට යොමු කළේය.

2007 දී යුනෙස්කෝව විසින් ගලපගෝස් දූපත් ඔවුන්ගේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කළේ ආක්‍රමණශීලී විශේෂ, අසීමිත සංචාරක ව්‍යාපාරය සහ අධික ලෙස මසුන් ඇල්ලීම හේතුවෙන් එල්ල වන තර්ජන නිසාය.[95] 2010 ජූලි 29 වන දින, ලෝක උරුම කමිටුව ගැලපගෝස් දූපත් ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් කිරීමට තීරණය කළේ කමිටුව මෙම ගැටළු විසඳීමේදී ඉක්වදෝරය සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් ලබා ඇති බව සොයා ගත් බැවිනි.[96]

2008 ජනවාරි 28 වන දින, ගැලපගෝස් ජාතික වනෝද්‍යාන නිලධාරි වික්ටර් කැරියන් නිවේදනය කළේ පින්ටා හි ගලපගෝස් දූපත් ස්වභාව රක්ෂිතයේදී මුහුදු සිංහයන් 53 දෙනෙකු (පැටවුන් 13 ක්, තරුණයන් 25 ක්, පිරිමි 9 ක් සහ ගැහැණු සතුන් 6 ක්) මරා දැමූ බවත්, ඔවුන්ගේ හිස් ඔවුන්ගේ හිස යටපත් කර ඇති බවත්ය. 2001 දී දඩයම්කරුවන් පිරිමි මුහුදු සිංහයන් 35 දෙනෙකු මරා දැමූහ.[97]

නිව් 7 වොන්ඩර්ස් ඔෆ් නේචර් පදනම විසින් ගැලපගෝස් දූපත් නිව් 7 වොන්ඩර්ස් ඔෆ් නේචර් වලින් එකක් වීමට අපේක්ෂකයෙකු ලෙස කෙටි ලැයිස්තුගත කරන ලදී. 2009 පෙබරවාරි වන විට, දූපත් සමූහය දූපත් සඳහා වන කාණ්ඩය වන B කාණ්ඩයේ පළමු ස්ථානයට පත්විය.[98]

දූපත් වල ජෛව විවිධත්වය විවිධ මූලාශ්‍රවලින් තර්ජනයට ලක්ව ඇත. මිනිස් ජනගහනය වසරකට 8% ක වේගයකින් වර්ධනය වෙමින් පවතී (1995). හඳුන්වා දුන් විශේෂ හානි සිදු කර ඇති අතර, 1996 දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 5 ක, පස් අවුරුදු මුලිනුපුටා දැමීමේ සැලැස්මක් එළුවන්, මීයන්, මුවන් සහ බූරුවන් වැනි හඳුන්වා දුන් විශේෂ දූපත් වලින් ඉවත් කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. මීයන් හැර, ව්‍යාපෘතිය අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම 2006 දී නිම කරන ලදී.[89][90] රබිඩා සහ පින්සෝන් හි කුඩා ගැලපගෝස් දූපත් වලින් පමණක් මීයන් ඉවත් කර ඇත.[99]

එල් නිනෝ සමුද්‍ර පරිසර පද්ධතියට අහිතකර ලෙස බලපා ඇත. 2001 ජනවාරි මාසයේදී, අතරමං වූ ටැංකියකින් තෙල් තට්ටුවක් දූපත් වලට තර්ජනයක් වූ නමුත්, සුළං සහ මාරු වන සාගර ධාරා විශාල හානියක් සිදු වීමට පෙර තෙල් විසුරුවා හැරීමට උපකාරී විය. 1982–83 කාලයේ ඇති වූ විනාශකාරී එල් නිනෝ තත්ත්වය නිසා ගැලපගෝස් හි සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනයට වඩා හය ගුණයකින් පමණ වර්ෂාපතනයක් ලැබුණු අතර එය වනජීවී ව්‍යසනයක් ඇති කළේය.[100] 1997–98 එල් නිනෝ තත්ත්වය දූපත් අවට ජලයේ වනජීවීන්ට අහිතකර ලෙස බලපෑවේ ජලය සාමාන්‍යයට වඩා 5 °C (9 °F) උණුසුම් වූ බැවිනි. කොරල්පර සහ බානකල් වලට හානි සිදු වූ අතර, මිටි හිස සහිත මෝරුන් පලවා හරින ලද අතර, 1997–98 දී දිවයිනේ බොහෝ මුහුදු පක්ෂීන් බෝ කිරීමට අසමත් විය. ඔවුන් පෝෂණය කරන හරිත ඇල්ගී ආහාරයට ගත නොහැකි රතු ඇල්ගී මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වීමත් සමඟ සාගර ඉගුවානා මරණ අනුපාතය ඉහළ ගියේය. 1982–83 එල් නිනෝ සමයේදී, සාගර ඉගුවානා වලින් 70% ක් මේ නිසා කුසගින්නේ මිය ගියහ.[101]

සටහන්

[සංස්කරණය]
  1. ^ The Galapagos are 7,880 square kilometers in land area.

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ^ "Welcome to Ecuador – Geography | Ministry of Foreign Affairs and Human Mobility" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 2015-05-01. 1 May 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2023-11-14.
  2. ^ a b "History of Galápagos", Official site, Puerto Ayora: Galápagos Conservancy, 2023, https://www.galapagos.org/about_galapagos/history/ .
  3. ^ Jackson (1993), p. 1.
  4. ^ "galápago", Diccionario de la Lengua Española [Dictionary of the Spanish Language] (23rd ed.), Madrid: RAE, 2014, https://dle.rae.es/galápago?m=form 
  5. ^ "Galapagos, n.", Oxford English Dictionary, Oxford: Oxford University Press, 2022, https://www.oed.com/view/Entry/273452 .
  6. ^ Ortelius, Abraham (1570), "Americae sive Novi Orbis Nova Descriptio [New Description of America or the New World]" (in la), Theatrum Orbis Terrarum [Theater of the Lands of the World], Antwerp: Gilles Coppens de Diest , reprinted in Latin and translation copiously thereafter.
  7. ^ a b Jackson (1993), p. 1.
  8. ^ a b c Perry (1984), p. 10.
  9. ^ Mittlestaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Harpp, Karen; Graham, David (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). Introduction, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 1–3, 42. ISBN 9781118852415.
  10. ^ Harpp, Karen; et al. (2014). Galapagos and Easter: A Tale of Two Hotspots, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 27–29. ISBN 9781118852415.
  11. ^ a b Geist, Dennis; Bergantz, George; Chadwick, William (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). Galapagos Magma Chambers, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 56–57. ISBN 9781118852415.
  12. ^ a b Poland, Michael (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). Contrasting Volcanism in Hawai'i and the Galapagos, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 5–21. ISBN 9781118852415.
  13. ^ Merlen, Godfrey (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). Plate Tectonics, Evolution, and the Survival of Species: A Modern Day Hotspot, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. p. 122. ISBN 9781118852415.
  14. ^ Kurz, Mark; Rowland, Scott; Curtice, Joshua; Saal, Alberto; Naumann, Terry (2014). Harpp, Karen; Mittelstaedt, Eric; d'Ozouville, Noemi; Graham, David (eds.). Eruption Rates for Fernandina Volcano: A New Chronology at the Galapagos Hotspot Center, in The Galapagos: A Natural Laboratory for the Earth Sciences. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc. pp. 41–44, 49. ISBN 9781118852415.
  15. ^ Stanley, David (1979). South Pacific Handbook. Moon Publications. p. 43. ISBN 9780918373298. සම්ප්‍රවේශය 1 February 2022.
  16. ^ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. සම්ප්‍රවේශය 28 December 2020.
  17. ^ "Galápagos Islands." The Columbia Encyclopedia. New York: Columbia University Press, 2015
  18. ^ Pearson, David L.; David W. Middleton (1999). The New Key to Ecuador and the Galápagos (3rd ed.). Berkeley: Ulysses Press.
  19. ^ White, W. M. (2 October 1997). "A Brief Introduction to the Geology of the Galápagos". Cornell University Earth and Atmospheric Sciences. සම්ප්‍රවේශය 14 December 2011.
  20. ^ Mack, Eric (2 July 2018). "Galapagos Volcanoes Keep Erupting Around One Of The World's Most Incredible Islands". Forbes. 12 August 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 12 August 2018.
  21. ^ Miller, B.; et al. (2010). "Using stylized agent-based models for population–environment research: a case study from the Galápagos Islands". Population & Environment. 31 (4): 279–287. Bibcode:2010PopEn..31..401M. doi:10.1007/s11111-010-0110-4. PMC 2881671. PMID 20539752.
  22. ^ a b Grant & al. (2009).
  23. ^ "Galapagos Islands: Erosion fells Darwin's Arch". BBC News. 18 May 2021. සම්ප්‍රවේශය 18 May 2021.
  24. ^ "Isabela Island". Galapagos Conservation Trust. 21 June 2016. සම්ප්‍රවේශය 1 June 2020.
  25. ^ McEwen, Alec (July 1988). "The English Place-Names of the Galápagos". The Geographical Journal. 154 (2). The Royal Geographical Society: 234–242. Bibcode:1988GeogJ.154..234M. doi:10.2307/633849. JSTOR 633849.
  26. ^ Vinueza, L.; Branch, G.; Branch, M.; Bustamante, R. (2006). "Top-down herbivory and bottom-up El Niño effects on Galápagos rocky-shore communities". Ecological Monographs. 76 (1): 111–131. Bibcode:2006EcoM...76..111V. doi:10.1890/04-1957. S2CID 84748689.
  27. ^ "San Cristobal-Galapagos". World Meteorological Organization. සම්ප්‍රවේශය 23 January 2021.
  28. ^ a b "Galápagos Islands xeric scrub". Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund.
  29. ^ Crocombe, R. G. (2007). Asia in the Pacific Islands: Replacing the West. University of the South Pacific. Institute of Pacific Studies. p. 13. ISBN 9789820203884. සම්ප්‍රවේශය 24 January 2022.
  30. ^ a b c d Flett, Iona; et al. (2008). "East of Easter: Traces of human impact in the far-eastern Pacific" (PDF). Islands of Inquiry. ANU Press. pp. 281–300. CiteSeerX 10.1.1.593.8988. hdl:1885/38139. ISBN 978-1-921313-89-9. JSTOR j.ctt24h8gp.20.
  31. ^ Nordenskiöld, Erland (1931). Comparative Ethnographical Studies - Volume 9. The University of California. p. 24. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2022.
  32. ^ "EASTER ISLAND HISTORY | Imagina Easter Island". Imaginarapanui.com. 6 June 2013. සම්ප්‍රවේශය 2022-01-05.
  33. ^ Cho, Lisa (2005) Moon Galápagos Islands. Avalon Travel Publishing. p. 200. ISBN 163121151X.
  34. ^ Heyerdahl & al. (1956).
  35. ^ Lundh, Jacob (1995). "A brief account of some early inhabitants of Santa Cruz Island." In Noticias de Galápagos No. 55. Charles Darwin Foundation for the Galápagos Islands.
  36. ^ Anderson, Atholl; Stothert, Karen; Martinsson-Wallin, Helene; Wallin, Paul; Flett, Iona; Haberle, Simon; Heijnis, Henk; Rhodes, Edward (2016). "Reconsidering Precolumbian Human Colonization in the Galápagos Islands, Republic of Ecuador" (PDF). Latin American Antiquity. 27 (2): 169–183. doi:10.7183/1045-6635.27.2.169. S2CID 132688162.
  37. ^ "The History of the Galápagos Islands & Charles Darwin". Quasar Expeditions. Archived from the original on 7 January 2017. සම්ප්‍රවේශය 14 February 2021.
  38. ^ Stewart, Paul D. (2006). Galápagos: The Islands that Changed the World. Yale University Press. p. 43. ISBN 978-0-300-12230-5.
  39. ^ Latorre, Octavio (1995). "Los Tesoros Escondidos de las Islas Galapagos" (PDF). Noticias de Galapagos (ස්පාඤ්ඤ බසින්) (55): 66. සම්ප්‍රවේශය 21 February 2018.
  40. ^ Jackson (1993), p. 2.
  41. ^ Civallero, Edgardo (1 December 2021), "Pirates and Jelly", Galapagueana, Brussels: Charles Darwin Foundation, https://galapagueana.darwinfoundation.org/en/contents/cont001c.html .
  42. ^ Benz (2000), p. 32.
  43. ^ a b McEwen (1988), pp. 234–236.
  44. ^ McEwen (1988), p. 237.
  45. ^ Porter (1822).
  46. ^ Melville (1854).
  47. ^ a b Jackson (1993), p. 3.
  48. ^ Nickerson, T. (c. 1876) Account of the Ship Essex Sinking, 1819–1821. Holograph ms. in the Thomas Nickerson Collection, 1819–1876, Folder 1. Nantucket, Massachusetts: Nantucket Historical Society.
  49. ^ a b c "History of Galápagos", Official site, Puerto Ayora: Galápagos Conservancy, 2023, https://www.galapagos.org/about_galapagos/history/ .
  50. ^ a b c d e Halls (2020), p. 111.
  51. ^ a b c Grant & al. (2009), p. https://www.google.fr/books/edition/Darwin_in_Gal%C3%A1pagos/MiRTI6lBRnAC?hl=en&pg=PA115 115].
  52. ^ a b c Halls (2020), p. 112.
  53. ^ a b Grant & al. (2009), p. https://www.google.fr/books/edition/Darwin_in_Gal%C3%A1pagos/MiRTI6lBRnAC?hl=en&pg=PA116 116]
  54. ^ a b Niles Eldredge (Spring 2006). "VQR – Confessions of a Darwinist". The Virginia Quarterly Review: 32–53. 24 December 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 26 December 2007.
  55. ^ "The Norwegian Who Inspired Darwin". ThorNews. 11 September 2015. සම්ප්‍රවේශය 15 July 2016.
  56. ^ Keynes (2000), p. 291–293.
  57. ^ Larson, Edward J. (2001). Evolution's Workshop: God and Science on the Galápagos Islands. New York, New York: Basic Books. p. 108. ISBN 0-465-03810-7. The Albatross stayed in the archipelago for less than two weeks in 1888, but managed to stop at eight different islands. The ship's naturalists and crew gathered specimens at each anchorage, concentrating on birds, reptiles, and fish. The landfalls included the abandoned settlement on Charles Island, where the ship's captain report "great numbers of cattle, horses, mules, donkeys, sheep and hots were running wild" where native species once flourished, and a new sugarcane plantation and cattle ranch on Chatham Island that also encroached on wild habitat.
  58. ^ Roosevelt, Eleanor (28 March 1944), "28 March 1944", My Day, New York: United Feature Syndicate, https://www2.gwu.edu/~erpapers/myday/displaydoc.cfm?_y=1944&_f=md056756 .
  59. ^ "May Sell Galapagos; Ecuador Needs Money, Wants Rid of Key to Canal". The Pittsburgh Press. United Press. 21 January 1929. සම්ප්‍රවේශය 4 September 2012.
  60. ^ Fischer, Ferenc (1999). "¿La guantánamo del océano pacífico? la rivalidad de los EE.UU., Alemania, Japón, y Chile por la adquisición de las islas galápagos antes de la I guerra mundial". El modelo militar prusiano y las fuerzas armadas de Chile 1885–1945 (ස්පාඤ්ඤ බසින්). Pécs, Hungary: University Press. pp. 71–87.
  61. ^ Tapia, Claudio (2009). La creación de un área de influencia en América del Sur. Las relaciones políticas, económicas y militares de Chile con Ecuador y Paraguay (1883–1914) (Ph.D.) (ස්පාඤ්ඤ බසින්). instituto de estudios avanzados, Universidad de Santiago de Chile.
  62. ^ See Michael Morris, "The Strait of Magellan", Martinus Nijhoff Publisher, 1989, ISBN 0-7923-0181-1, pages 62 and 63
  63. ^ Garay Vera, Cristián (2011). "La imaginación territorial chilena y la apoteosis de la armada de chile 1888–1940. Otra mirada a los límites 'Naturales'" [Chilean territorial imagination and the apotheosis of the Chilean Navy between 1888 – 1940. A different view of "natural" limits] (PDF). Revista enfoques (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 9 (15). University of Santiago, Chile: 75–95. සම්ප්‍රවේශය 23 February 2021.
  64. ^ a b Fischer, Ferenc (21 April 2008). "La expansión (1885–1918) del modelo militar alemán y su pervivencia (1919–1933) en América Latina" [The expansion (1885–1918) of the German military model and its survival (1919–1933) in Latin America]. Revista del CESLA (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 11. University of Warsaw: 135–160. සම්ප්‍රවේශය 25 February 2021.
  65. ^ Lundh, Jacob P. Galápagos: A Brief History. 20 July 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 25 February 2021.
  66. ^ Hoff, Stein. Drømmen om Galápagos [The Dream of the Galapagos] (Norwegian බසින්). Translated by Horneman, Friedel; Bowman, Robert I. Grøndahl & Sønn. සම්ප්‍රවේශය 25 February 2021.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)[permanent dead link]
  67. ^ "Galápagos Conservation". galapagos.com. 3 September 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 22 September 2011.
  68. ^ Stutz, Bruce D. (1995). "The Sea Cucumber War". Audubon. 97 (3): 16.
  69. ^ "Credit Suisse buys Ecuador bonds for Galapagos conservation". DW (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2023-05-05. සම්ප්‍රවේශය 2023-05-07.
  70. ^ Campos, Rodrigo; Jones, Marc (2023-05-05). "Ecuador frees cash for Galapagos conservation with $1.6 billion bond buyback". Reuters (ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2023-05-07.
  71. ^ "History of Galápagos". Galápagos Conservancy (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  72. ^ a b Golias, Kelsey (2024-02-06). "Galapagos First Inhabitants". Galapagos Travel Center (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  73. ^ "The Galapagos Islands | Places | WWF". World Wildlife Fund (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  74. ^ "Population growth and Land zoning in Galapagos".
  75. ^ "Galapagos Guide | Galapagos Demographics and Statistics | Galapagos Travel Guide | Galapagos For Less". www.latinamericaforless.com. සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  76. ^ "Who lives in the Galapagos Islands?". santacruzgalapagoscruise.com (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  77. ^ "Human History of Galápagos". Humans, History and Ecology in Galápagos - Digital Exhibits (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2019-10-08. සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  78. ^ "Annual Report of Galapagos Visitors in 2022" (PDF).
  79. ^ Lua දෝෂය in Module:Citation/CS1/Utilities at line 206: Called with an undefined error condition: maint_page_art_num.
  80. ^ "The Galápagos Islands: Economy over Ecosystems". Harvard International Review (ඉංග්‍රීසි බසින්). 2022-10-14. සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  81. ^ "economy Archives". Discovering Galapagos (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). සම්ප්‍රවේශය 2025-03-29.
  82. ^ "Información de interés para la llegada a las islas". galapagos.gob.ec (Spanish බසින්). Gobierno de la República del Ecuador. සම්ප්‍රවේශය 2023-07-01.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  83. ^ Grant (2009).
  84. ^ "Galápagos no longer on List of World Heritage in Danger – News Watch". Blogs.nationalgeographic.com. 29 July 2010. 28 April 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 23 May 2012.
  85. ^ "The islands that once inspired Charles Darwin struggle to adapt to the coronavirus" (ඇමෙරිකානු ඉංග්‍රීසි බසින්). Associated Press. 11 May 2020. සම්ප්‍රවේශය 29 May 2020 – via Los Angeles Times.
  86. ^ Heyerdahl, Thor; & Skjolsvold, Arne (1956). "Archaeological Evidence of Pre-Spanish Visits to the Galápagos Islands", Memoirs 12, Society for American Archaeology.
  87. ^ Nicholls, Henry (15 May 2013). "Invasive species: The 18-km2 rat trap". Nature. 497 (7449): 306–308. Bibcode:2013Natur.497..306N. doi:10.1038/497306a. PMID 23676736.
  88. ^ "Invasive Species". Galapagos Conservancy. 7 June 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 1 June 2016.
  89. ^ a b "Project Isabela". Galapagos Conservancy. සම්ප්‍රවේශය 21 December 2016.
  90. ^ a b John (5 March 2015). "Project Isabela: When Slaughtering 250,000 Goats Meant Saving A Species". All That Is Interesting. සම්ප්‍රවේශය 21 December 2016.
  91. ^ Cisneros-Heredia, Diego F (22 February 2018). "Non-native small terrestrial vertebrates in the Galapagos". PeerJ Preprints (ඉංග්‍රීසි බසින්). doi:10.7287/peerj.preprints.26563v1. ISSN 2167-9843.
  92. ^ Cisneros-Heredia, Diego F. (2018). "The Hitchhiker Wave: Non-native Small Terrestrial Vertebrates in the Galapagos". Understanding Invasive Species in the Galapagos Islands. Social and Ecological Interactions in the Galapagos Islands (ඉංග්‍රීසි බසින්). Springer, Cham. pp. 95–139. doi:10.1007/978-3-319-67177-2_7. ISBN 9783319671765.
  93. ^ a b Carr, Lindsey A; Stier, Adrian C; Fietz, Katharina; Montero, Ignacio; Gallagher, Austin J; Bruno, John F (2013). "Illegal shark fishing in the Galápagos Marine Reserve" (PDF). Marine Policy. 39: 317–321. Bibcode:2013MarPo..39..317C. doi:10.1016/j.marpol.2012.12.005. 9 April 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 12 March 2013.
  94. ^ Urbina, Ian (1 November 2020). "China's Outlaw Fishermen. Le Monde Diplomatique".
  95. ^ "World Heritage in Danger List". UNESCO World Heritage. සම්ප්‍රවේශය 8 August 2007.
  96. ^ "World Heritage Committee inscribes the Tombs of Buganda Kings (Uganda) and removes Galápagos Islands (Ecuador)". UNESCO World Heritage. සම්ප්‍රවේශය 30 July 2010.
  97. ^ "BBC NEWS, Sea lions massacred in Galápagos". BBC News. 29 January 2008. සම්ප්‍රවේශය 23 May 2012.
  98. ^ "New 7 Wonders of the World: Live Ranking". 5 July 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  99. ^ "Post-Rat Eradication and Monitoring on Pinzón". Galapagos Conservancy. 18 December 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 21 December 2016.
  100. ^ "Galapagos: El Niño and La Niña". 9 November 2018 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 November 2018.
  101. ^ "Galápagos Islands" in The Hutchinson Unabridged Encyclopedia with Atlas and Weather guide (2010). Abington: Helicon.
ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=ගැලපගෝස්_දූපත්&oldid=774272" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි