Jump to content

ග්‍රීන්ලන්තයේ ඉතිහාසය

බැඳියන් එක්කරන්න
විකිපීඩියා වෙතින්

මුල් කාලීන පැලියෝ-ඉනුයිට් සංස්කෘතීන්

[සංස්කරණය]
ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ස් ෆ්ජෝර්ඩ් අවට ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ස් I සහ ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ස් II සංස්කෘතීන්ට අයත් ප්‍රදේශ

ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේදී, ග්‍රීන්ලන්තය පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් හරහා ප්‍රධාන වශයෙන් දන්නා අනුප්‍රාප්තික පැලියෝ-ඉනූට් සංස්කෘතීන් කිහිපයකට නිවහන විය. පැලියෝ-ඉනූට් ග්‍රීන්ලන්තයට මුල්ම ප්‍රවේශය ක්‍රි.පූ. 2500 දී පමණ සිදු වූ බව සැලකේ. ක්‍රි.පූ. 2500 සිට ක්‍රි.පූ. 800 දක්වා දකුණු හා බටහිර ග්‍රීන්ලන්තයේ සක්කාක් සංස්කෘතිය වාසය කළේය. එම යුගයේ බොහෝ නටබුන් ඩිස්කෝ බොක්ක වටා ඇති අතර, එම සංස්කෘතිය නම් කර ඇති සක්කාක් ස්ථානය ද ඇතුළුව.[1][2]

ක්‍රි.පූ. 2400 සිට ක්‍රි.පූ. 1300 දක්වා, උතුරු ග්‍රීන්ලන්තයේ ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ස් I සංස්කෘතිය පැවතුනි. එය ආක්ටික් කුඩා මෙවලම් සම්ප්‍රදායේ කොටසක් විය.[3][4][5] ඩෙල්ටෙටෙරසර්න් ඇතුළු නගර දර්ශනය විය. ක්‍රි.පූ. 800 දී පමණ, සක්කාක් සංස්කෘතිය අතුරුදහන් වූ අතර බටහිර ග්‍රීන්ලන්තයේ මුල් ඩෝර්සෙට් සංස්කෘතිය සහ උතුරු ග්‍රීන්ලන්තයේ ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ස් II සංස්කෘතිය මතු විය.[6] ඩෝර්සෙට් ජනයා පසුකාලීන තූලේ ජනතාව හමු වූවාද යන්න නොදනී. ඩෝර්සෙට් සංස්කෘතියේ ජනතාව ප්‍රධාන වශයෙන් ජීවත් වූයේ තල්මසුන් සහ රින්ඩර් දඩයම් කිරීමෙනි.[7][8][9][10]

නෝර්ස් ජනාවාස

[සංස්කරණය]
ග්‍රීන්ලන්ත වෙරළ තීරයෙන් පිටත ගිම්හාන රාත්‍රිය, 1000 වර්ෂයේ දී කාල් රස්මුසන් විසින්, 1875

986 සිට, බටහිර වෙරළ තීරයේ අයිස්ලන්ත ජාතිකයන් සහ නෝර්වීජියානුවන් විසින් එරික් ද රෙඩ් විසින් මෙහෙයවන ලද බෝට්ටු 14 ක කණ්ඩායමක් හරහා පදිංචි කරන ලදී. ඔවුන් දිවයිනේ නිරිතදිග කෙළවර අසල ෆ්ජෝර්ඩ් වල නැගෙනහිර ජනාවාස, බටහිර ජනාවාස සහ මැද ජනාවාස යන ජනාවාස තුනක් පිහිටුවා ගත්හ.[11] ඔවුන් උතුරු සහ බටහිර කොටස් අත්පත් කරගත් දිවංගත ඩෝර්සෙට් සංස්කෘතික වැසියන් සමඟ සහ පසුව උතුරෙන් ඇතුළු වූ තුලේ සංස්කෘතියේ අය සමඟ දිවයින බෙදා ගත්හ. නෝර්ස් ග්‍රීන්ලන්ත ජාතිකයන් 1261 දී නෝර්වේ රාජධානිය යටතේ නෝර්වීජියානු පාලනයට යටත් විය. නෝර්වේ රාජධානිය 1380 දී ඩෙන්මාර්කය සමඟ පුද්ගලික සමිතියකට ඇතුළු වූ අතර 1397 සිට කල්මාර් සංගමයේ කොටසක් විය.[11]

බ්‍රැටාහ්ලියෝ වැනි නෝර්ස් ජනාවාස සියවස් ගණනාවක් පුරා සමෘද්ධිමත් වූ අතර 15 වන සියවසේදී, සමහර විට කුඩා අයිස් යුගය ආරම්භයේදී අතුරුදහන් විය.[12] සමහර රූනික් සෙල්ලිපි හැරුණු විට, නෝර්ස් ජනාවාස වලින් ඉතිරිව ඇති එකම සමකාලීන වාර්තා හෝ ඉතිහාස ලේඛනය අයිස්ලන්තය හෝ නෝර්වේ සමඟ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා පමණි. මධ්‍යකාලීන නෝර්වීජියානු සාගා සහ ඓතිහාසික කෘති ග්‍රීන්ලන්තයේ ආර්ථිකය, ගාර්ඩාර්හි බිෂොප්වරුන් සහ දසයෙන් කොටස එකතු කිරීම ගැන සඳහන් කරයි. කොනුන්ග්ස් ස්කග්ස්ජා (රජුගේ කැඩපත) හි පරිච්ඡේදයක් නෝර්ස් ග්‍රීන්ලන්තයේ අපනයන, ආනයන සහ ධාන්‍ය වගාව විස්තර කරයි.

නෝර්ස් ග්‍රීන්ලන්ත වැසියන් පිළිබඳ අවසන් ලිඛිත වාර්තා 1408 දී හ්වාල්සි පල්ලියේ පැවති විවාහයකින් වන අතර එය වර්තමානයේ වඩාත්ම සංරක්ෂණය කර ඇති නෝර්ස් නටබුන් වේ.

ග්‍රීන්ලන්තයේ ජීවිතය පිළිබඳ අයිස්ලන්ත සාගා වාර්තා 13 වන සියවසේ සහ පසුව රචනා කරන ලද අතර මුල් නෝර්ස් ග්‍රීන්ලන්තයේ ඉතිහාසය සඳහා ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර නොවේ.[13] එම ගිණුම් අග නෝර්ස් ග්‍රීන්ලන්තයේ වඩාත් සමකාලීන ගිණුම් සඳහා ප්‍රාථමිකයට සමීප වේ. එබැවින් නූතන අවබෝධය බොහෝ දුරට පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානවලින් භෞතික දත්ත මත රඳා පවතී. අයිස්-කෝර් සහ ක්ලැම්-ෂෙල් දත්ත අර්ථ නිරූපණය කිරීමෙන් පෙනී යන්නේ ක්‍රි.ව. 800 සහ 1300 අතර කාලය තුළ දකුණු ග්‍රීන්ලන්තයේ ෆ්ජෝර්ඩ්ස් අවට ප්‍රදේශ සාපේක්ෂව මෘදු දේශගුණයක් ඇති බවත්, උතුරු අත්ලාන්තික් සාගරයේ සාමාන්‍යයට වඩා සෙල්සියස් අංශක කිහිපයක් උණුසුම් බවත්ය.[14] ගස් හා ශාකසාර ශාක වැඩෙන අතර පශු සම්පත් වගා කරනු ලැබේ. 70 වන සමාන්තරය දක්වා බාර්ලි බෝගයක් ලෙස වගා කරන ලදී.[15] අයිස් හරයන් පෙන්නුම් කරන්නේ ග්‍රීන්ලන්තයේ පසුගිය වසර 100,000 තුළ නාටකාකාර උෂ්ණත්ව මාරුවීම් බොහෝ වාරයක් සිදුවී ඇති බවයි.[16] ඒ හා සමානව අයිස්ලන්ත ජනාවාස පොත ශීත ඍතුවේ දී සාගත වාර්තා කරයි, එහිදී "මහලු සහ අසරණ අය මරා දමා කඳු බෑවුම් මතට විසි කරන ලදී".[14]

මෙම නෝර්ස් ජනාවාස 14 වන සහ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී අතුරුදහන් විය.[17] බටහිර ජනාවාසයේ අභාවය ගිම්හාන සහ ශීත උෂ්ණත්වයේ අඩුවීමක් සමඟ සමපාත වේ. කුඩා අයිස් යුගයේ උතුරු අත්ලාන්තික් සෘතුමය උෂ්ණත්ව විචල්‍යතාවය පිළිබඳ අධ්‍යයනයකින් 14 වන සියවස ආරම්භයේදී ආරම්භ වන උපරිම ගිම්හාන උෂ්ණත්වයන්හි සැලකිය යුතු අඩුවීමක් පෙන්නුම් කරන ලදී - නූතන ගිම්හාන උෂ්ණත්වයට වඩා 6 සිට 8 °C (11 සිට 14 °F) දක්වා අඩුය.[18] පසුගිය වසර 2,000 තුළ අඩුම ශීත උෂ්ණත්වය 14 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී සිදු වූ බව ද අධ්‍යයනයෙන් සොයාගෙන ඇත. 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට මැද භාගය දක්වා, මෙම සීතල කාලය තුළ නැගෙනහිර ජනාවාස අත්හැර දමනු ලැබුවා විය හැකිය.

ක්‍රි.ව. 900 සිට ක්‍රි.ව. 1500 දක්වා ග්‍රීන්ලන්තයේ ආක්ටික් සංස්කෘතීන්හි ඇස්තමේන්තුගත ප්‍රමාණය. සෑම සිතියමකම වර්ණවත් ප්‍රදේශ ඩෝර්සෙට්, තුලේ සහ නෝර්ස් සංස්කෘතීන්ගේ කාලයත් සමඟ ප්‍රමාණය සහ සංක්‍රමණ රටා දක්වයි.

1920 ගණන්වල හර්ජොල්ෆ්ස්නස් හි සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ලබාගත් න්‍යායන්වලින් පෙනී යන්නේ මෙම කාල පරිච්ඡේදයේ මිනිස් අස්ථිවල තත්ත්වය පෙන්නුම් කරන්නේ නෝර්ස් ජනගහනය මන්දපෝෂණයෙන් පෙළුණු බවයි, සමහර විට ගොවිතැන් කිරීමේදී, තණකොළ කැපීමේදී සහ දැව කැපීමේදී නෝර්ස්මන් විසින් ස්වාභාවික වෘක්ෂලතා විනාශ කිරීම නිසා ඇති වූ පාංශු ඛාදනය නිසා විය හැකිය. වසංගත වසංගතයෙන් පැතිර ගිය මරණ;[19] කුඩා අයිස් යුගයේ උෂ්ණත්වය පහත වැටීම; සහ ස්ක්‍රීලින්ස් සමඟ සන්නද්ධ ගැටුම් (ඉනුයිට් සඳහා නෝර්ස් වචනය, එහි අර්ථය "කාලකන්නියන්"[12]) නිසා මන්දපෝෂණය ඇති වන්නට ඇත. මෑත කාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් නෝර්ස් යටත් විජිතකරණය වෘක්ෂලතාදිය කෙරෙහි නාටකාකාර ඍණාත්මක පාරිසරික බලපෑමක් ඇති කළ බවට පොදු උපකල්පනය තරමක් අභියෝග කරයි. විය හැකි නෝර්ස් පාංශු සංශෝධන උපාය මාර්ගයක සලකුණු දත්ත සඳහා සහාය වේ.[20] මෑත කාලීන සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ, කිසිදා 2,500 කට වඩා සංඛ්‍යාවක් නොතිබූ නෝර්ස් ජාතිකයන්, 15 වන සියවසේදී ක්‍රමයෙන් ග්‍රීන්ලන්ත ජනාවාස අතහැර දැමූ බවයි. ග්‍රීන්ලන්තයෙන් අපනයනය කරන ලද වටිනාම වල්රස් ඇත්දළ,[21] උසස් තත්ත්වයේ ඇත්දළවල අනෙකුත් ප්‍රභවයන් සමඟ තරඟකාරිත්වය නිසා මිල අඩු වූ අතර, සාගින්න හෝ දුෂ්කරතා පිළිබඳ සාක්ෂි ඇත්ත වශයෙන්ම ඉතා අල්ප වූ බැවිනි.[22]

නෝර්ස් ජනාවාස අතුරුදහන් වීම පිළිබඳ වෙනත් පැහැදිලි කිරීම් යෝජනා කර ඇත:

  1. නිජබිමෙන් සහයෝගයක් නොමැතිකම.[19]
  2. ස්ක්‍රීලින්ස් වෙනුවට නැව්වලින් ගමන් කරන කොල්ලකරුවන්ට (බාස්ක්, ඉංග්‍රීසි හෝ ජර්මානු මුහුදු කොල්ලකරුවන් වැනි), ග්‍රීන්ලන්ත වැසියන් කොල්ලකෑමට සහ අවතැන් කිරීමට ඉඩ තිබුණි.[23]
  3. ඔවුන් "සැඟවුණු චින්තනයේ සහ පල්ලිය සහ විශාලතම ඉඩම් හිමියන් විසින් ආධිපත්‍යය දරන ධූරාවලි සමාජයක ගොදුරු බවට පත් වූහ. යුරෝපීයයන් හැර අන් කිසිවක් ලෙස තමන් දැකීමට ඇති අකමැත්ත නිසා, ග්‍රීන්ලන්ත වැසියන් සීතලෙන් හා තෙතමනයෙන් ආරක්ෂා වීමට ඉනුයිට්වරුන් භාවිතා කළ ඇඳුම් වර්ගය අනුගමනය කිරීමට හෝ ඉනුයිට් දඩයම් ආම්පන්න ණයට ගැනීමට අසමත් විය."[24][12]
  4. ග්‍රීන්ලන්ත ජනගහනයෙන් එම කොටස ඉනුයිට් ප්‍රජාව සමඟ අන්තර් විවාහ වී ඉනුයිට් ප්‍රජාවට උකහා ගත් ඉනුයිට් ක්‍රම සහ මාධ්‍යයන් අනුගමනය කිරීමට කැමති විය.[25] ග්‍රීන්ලන්ත ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් මිශ්‍ර ඉනුයිට් සහ යුරෝපීය පරම්පරාවකි. 1938 දී ස්ටෙෆන්සන් ඔහුගේ පොත ලියූ විට යුරෝපීය සම්බන්ධතා නැතිවීමට පෙර සහ සම්බන්ධතාවය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමෙන් පසු අන්තර් විවාහ අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට නොහැකි විය.
  5. "නෝර්ස් සමාජයේ ව්‍යුහය බලයේ සිටින අයගේ කෙටිකාලීන අවශ්‍යතා සහ සමස්තයක් ලෙස සමාජයේ දිගුකාලීන අවශ්‍යතා අතර ගැටුමක් ඇති කළේය."[12]

තූලේ සංස්කෘතිය (1300–වර්තමානය)

[සංස්කරණය]

තූලේ ජනතාව වත්මන් ග්‍රීන්ලන්ත ජනගහනයේ මුතුන් මිත්තන් වේ. ග්‍රීන්ලන්තයේ වර්තමාන ජනගහනයෙන් පැලියෝ-ඉනූට් ඩෝර්සෙට් සංස්කෘතියේ ජාන කිසිවක් සොයාගෙන නොමැත.[26] තූලේ සංස්කෘතිය ක්‍රි.ව. 1000 දී පමණ ඇලස්කාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයෙන් නැගෙනහිරට සංක්‍රමණය වී 1300 දී පමණ ග්‍රීන්ලන්තයට ළඟා විය. සුනඛ ස්ලෙඩ් සහ ටොගල් වීණා වැනි තාක්ෂණික නවෝත්පාදනයන් ග්‍රීන්ලන්තයට මුලින්ම හඳුන්වා දුන්නේ තූලේ සංස්කෘතියයි.

ඉනූට්වරුන් පවසන පරිදි නෝර්ස් ජනගහනය සමඟ සම්බන්ධතා සහ ගැටුම් පිළිබඳ වාර්තාවක් තිබේ. එය ග්වින් ජෝන්ස් විසින් නෝර්ස් අත්ලාන්තික් සාගාස් හි නැවත ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. නෝර්ස් පාර්ශවය විසින් පවසන ලද, වඩාත් සැක සහිත සම්භවයක් ඇති, සමහර විට එකම සිදුවීම පිළිබඳ වාර්තාවක් ද ඇති බව ජෝන්ස් වාර්තා කරයි.

1500–1814

[සංස්කරණය]
1502 දී නාඳුනන පෘතුගීසි සිතියම් ශිල්පියෙකු විසින් සම්පූර්ණ කරන ලද කැන්ටිනෝ තලගෝලය, ග්‍රීන්ලන්තය I වන මැනුවෙල් රජු විසින් හිමිකම් කියන පෘතුගීසි භූමියක් ලෙස නිරූපණය කරයි.
ග්‍රීන්ලන්තය සමඟ ඩෙන්මාර්කයේ සම්බන්ධතාවය පුනර්ජීවනය කිරීමේ ගෞරවය හිමි වූ ලුතරන් මිෂනාරි හාන්ස් එගෙඩ් (1686–1758)

1500 දී, පෘතුගාලයේ පළමුවන මැනුවෙල් රජු, ටෝර්ඩසිලස් ගිවිසුමට අනුව, පෘතුගාලයේ බලපෑම් ක්ෂේත්‍රයේ කොටසක් වූ ආසියාවට වයඹ දිග මාර්ගයක් සෙවීම සඳහා ගැස්පර් කෝර්ට්-රියල් ග්‍රීන්ලන්තයට යැවීය. 1501 දී, කෝර්ට්-රියල් ඔහුගේ සහෝදරයා වන මිගෙල් කෝර්ට්-රියල් සමඟ ආපසු පැමිණියේය. මුහුද ශීත වී ඇති බව සොයා ගත් ඔවුන් දකුණට ගොස් ලැබ්‍රඩෝ සහ නිව්ෆවුන්ඩ්ලන්ඩ් වෙත පැමිණියහ. සහෝදරයන් පෘතුගාලයට ආපසු පැමිණි පසු, කෝර්ට්-රියල් විසින් සපයන ලද සිතියම් තොරතුරු 1502 දී ඇල්බර්ටෝ කැන්ටිනෝ විසින් ෆෙරාරා ආදිපාදවරයා වන එර්කෝල් අයි ඩි'එස්ටේ වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද නව ලෝක සිතියමකට ඇතුළත් කරන ලදී. ලිස්බන් හි සාදන ලද කැන්ටිනෝ ප්ලැනිස්පියර්, ග්‍රීන්ලන්තයේ දකුණු වෙරළ තීරය නිවැරදිව නිරූපණය කරයි.[27]

1605–1607 දී, ඩෙන්මාර්කයේ සහ නෝර්වේහි IV වන ක්‍රිස්ටියන් රජු අහිමි වූ නැගෙනහිර නෝර්ස් ජනාවාස සොයා ගැනීමට සහ ග්‍රීන්ලන්තය කෙරෙහි ඩෙන්මාර්ක-නෝර්වීජියානු ස්වෛරීභාවය තහවුරු කිරීමට ග්‍රීන්ලන්තයට සහ ආක්ටික් ජල මාර්ග වෙත ගවේෂණ මාලාවක් යවන ලදී. දුෂ්කර ආක්ටික් අයිස් සහ කාලගුණික තත්ත්වයන් පිළිබඳ අත්දැකීම් නොමැති නායකයින් නිසාත්, දකුණු දෙසට පාවෙන අයිස් නිසා ප්‍රවේශ විය නොහැකි කේප් ෆෙයාර්වෙල්ට උතුරින් ග්‍රීන්ලන්තයේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ නැගෙනහිර ජනාවාසය සෙවීමට ගවේෂණ නායකයින්ට උපදෙස් ලබා දීම නිසාත් ගවේෂණ නායකයින් බොහෝ දුරට අසාර්ථක විය. මෙම චාරිකා තුනෙහිම නියමුවා වූයේ ඉංග්‍රීසි ගවේෂක ජේම්ස් හෝල් ය.

නෝර්ස් ජනාවාස මිය ගිය පසු, ග්‍රීන්ලන්තය විවිධ ඉනුයිට් කණ්ඩායම්වල තථ්‍ය පාලනය යටතට පත් වූ නමුත්, ඩැනෝ-නෝර්වීජියානු රජය ග්‍රීන්ලන්තයට නෝර්ස්ගෙන් උරුම වූ හිමිකම් කිසි විටෙකත් අමතක කළේ හෝ අත්හැරියේ නැත. 17 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ග්‍රීන්ලන්තය සමඟ සම්බන්ධතා නැවත ස්ථාපිත කළ විට, ඩෙන්මාර්කය-නෝර්වේ දූපත කෙරෙහි එහි ස්වෛරීභාවය තහවුරු කළේය. 1721 දී ඩැනෝ-නෝර්වීජියානු මිෂනාරි හාන්ස් එගෙඩ්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඒකාබද්ධ වෙළඳ සහ පූජක ගවේෂණයක් ග්‍රීන්ලන්තයට යවන ලද අතර, එහි නෝර්ස් ශිෂ්ටාචාරයක් පවතීදැයි නොදැන සිටියහ. මෙම ගවේෂණය ඇමරිකාවේ ඩැනෝ-නෝර්වීජියානු යටත් විජිතකරණයේ කොටසකි. ග්‍රීන්ලන්තයේ වසර 15 කට පසු, හාන්ස් එගෙඩ් තම පුත් පෝල් එගෙඩ්ට එහි මෙහෙවර භාරව සිටි අතර ඩෙන්මාර්කයට ආපසු ගොස් ග්‍රීන්ලන්ත සෙමනේරියක් පිහිටුවීය. මෙම නව යටත් විජිතය නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ ගොඩ්තාබ් ("ගුඩ් හෝප්") හි කේන්ද්‍රගත විය. ක්‍රමයෙන්, ග්‍රීන්ලන්තය ඩෙන්මාර්ක වෙළෙන්දන්ට විවෘත කරන ලද නමුත් වෙනත් රටවලින් පැමිණි අයට වසා දමන ලදී.

කීල් ගිවිසුම සිට දෙවන ලෝක යුද්ධය (1814–1945)

[සංස්කරණය]
ග්‍රීන්ලන්තයේ ගොඩ්තාබ්, ආ. 1878
ග්‍රීන්ලන්තයේ පින්තූර, ආ. 1863

1814 දී ඩෙන්මාර්ක සහ නෝර්වේ ඔටුනු අතර එකමුතුව විසුරුවා හරින විට, කීල් ගිවිසුම මගින් නෝර්වේහි පැරණි යටත් විජිත කපා දමා ඩෙන්මාර්ක රජුගේ පාලනය යටතේ තැබීය. 1931 ජූලි මාසයේදී එරික් ද රෙඩ්ස් ලෑන්ඩ් ලෙස එවකට ජනාවාස නොවූ නැගෙනහිර ග්‍රීන්ලන්තය අත්පත් කරගත් නෝර්වේ, එය ටෙරා නුලියස් ලෙස හැඳින්වූ බව පවසමින් එය අත්පත් කර ගත්තේය. 1933 දී නෝර්වේ සහ ඩෙන්මාර්කය මෙම කාරණය ස්ථිර ජාත්‍යන්තර අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට එකඟ වූ අතර එය නෝර්වේට එරෙහිව තීරණය කළේය.[28]

දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මුල් භාගයේදී, නාසි ජර්මනිය විසින් ඩෙන්මාර්කය අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු, 1940 අප්‍රේල් 9 වන දින ඩෙන්මාර්කය සමඟ ග්‍රීන්ලන්තයේ සම්බන්ධතාවය බිඳ වැටුණි. 1941 අප්‍රේල් 8 වන දින, ජර්මනියේ සිදුවිය හැකි ආක්‍රමණයකින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා එක්සත් ජනපදය ග්‍රීන්ලන්තය අත්පත් කර ගත්තේය.[29] එක්සත් ජනපදයේ ග්‍රීන්ලන්තය අත්පත් කර ගැනීම 1945 දක්වා පැවතුනි. ඉවිට්ටුට් හි පතලෙන් ක්‍රයොලයිට් විකිණීමෙන් ග්‍රීන්ලන්තයට එක්සත් ජනපදයෙන් සහ කැනඩාවෙන් භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට හැකි විය. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී, එක්සත් ජනපද හමුදාව ග්‍රීන්ලන්තය සඳහා කේත නාමයක් ලෙස බ්ලූයි භාවිතා කළ අතර, එහිදී ඔවුන් "බ්ලූයි (නැගෙනහිර හෝ බටහිර) (අනුක්‍රමික සංඛ්‍යා)" ලෙස නම් කරන ලද කඳවුරු කිහිපයක් තබා ගත්හ.[30] ප්‍රධාන ගුවන් කඳවුරු වූයේ නර්සාර්සුවාක් හි බ්ලූයි වෙස්ට්-1 සහ සොන්ඩ්‍රේ ස්ට්‍රෝම්ෆ්ජෝර්ඩ් (කැන්ගර්ලුසුවාක්) හි බ්ලූයි වෙස්ට්-8 වන අතර, මේ දෙකම තවමත් ග්‍රීන්ලන්තයේ ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ලෙස භාවිතා වේ.

මෙම යුද්ධය අතරතුර, රජයේ ක්‍රමය වෙනස් විය: ආණ්ඩුකාර එස්කේ බෲන් 1925 නීතියක් යටතේ දිවයින පාලනය කළ අතර එමඟින් ආන්තික තත්වයන් යටතේ ආණ්ඩුකාරවරුන්ට පාලනය භාර ගැනීමට ඉඩ සැලසුණි; ග්‍රීන්ලන්තය සැපයීම සඳහා කොමිසමට නායකත්වය දීම සඳහා ආණ්ඩුකාර අක්සෙල් ස්වේන් එක්සත් ජනපදයට මාරු කරන ලදී. ඩෙන්මාර්ක සිරියස් මුර සංචාරය 1942 දී සුනඛ ස්ලෙඩ් භාවිතා කරමින් ග්‍රීන්ලන්තයේ ඊසානදිග වෙරළ තීරය ආරක්ෂා කළේය. ඔවුන් ජර්මානු කාලගුණ මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇමරිකානු හමුදා දැනුවත් කළ අතර, ඔවුන් පහසුකම් විනාශ කළහ. තුන්වන රයික් බිඳවැටීමෙන් පසු, ඇල්බට් ස්පියර් කෙටි කලකට ග්‍රීන්ලන්තයේ සැඟවීමට කුඩා ගුවන් යානයකින් පැන යාමට සලකා බැලූ නමුත් ඔහුගේ අදහස වෙනස් කර එක්සත් ජනපද සන්නද්ධ හමුදාවන්ට යටත් වීමට තීරණය කළේය.[31]

1940 වන තෙක් ග්‍රීන්ලන්තය ආරක්ෂිත සහ ඉතා හුදකලා සමාජයක් විය. ඩෙන්මාර්ක රජය ග්‍රීන්ලන්ත වෙළඳාමේ දැඩි ඒකාධිකාරයක් පවත්වා ගෙන ගිය අතර, බ්‍රිතාන්‍ය තල්මසුන් සමඟ කුඩා පරිමාණ හුවමාරු වෙළඳාමකට වඩා වැඩි යමක් ඉඩ දුන්නේ නැත. යුධ සමයේදී ග්‍රීන්ලන්තය ස්වයං පාලනය සහ බාහිර ලෝකය සමඟ ස්වාධීන සන්නිවේදනය හරහා ස්වයං විශ්වාසය පිළිබඳ හැඟීමක් වර්ධනය කළේය. මෙම වෙනස තිබියදීත්, 1946 දී ඉහළම ග්‍රීන්ලන්ත කවුන්සිලය වන ලෑන්ඩ්ස්රාඩීන් ඇතුළු කොමිසමක් ඉවසීම සහ පද්ධතියේ රැඩිකල් ප්‍රතිසංස්කරණයක් නිර්දේශ කළේ නැත. වසර දෙකකට පසු, මහා කොමිසමක් ස්ථාපිත කරන විට, ආණ්ඩු වෙනසක් සඳහා පළමු පියවර ආරම්භ කරන ලදී. 1950 දී අවසාන වාර්තාවක් (G-50) ඉදිරිපත් කරන ලද අතර, එය ඩෙන්මාර්කයේ සංවර්ධනය අනුග්‍රාහකයෙකු සහ ආදර්ශයක් ලෙස නවීන සුභසාධන රාජ්‍යයක් හඳුන්වා දීම නිර්දේශ කළේය. 1953 දී ග්‍රීන්ලන්තය ඩෙන්මාර්ක රාජධානියේ සමාන කොටසක් බවට පත් කරන ලදී. 1979 දී ගෘහ පාලනය ලබා දෙන ලදී.

ගෘහ පාලනය සහ ස්වයං පාලනය (1945–වර්තමානය)

[සංස්කරණය]
ඩෙන්මාර්කයේ II වන මාග්‍රෙත්ගේ පාලන සමයේදී (1972–2024) ග්‍රීන්ලන්තය 1979 දී ස්වදේශීය පාලනය සහ 2009 දී ස්වයං පාලනය ලබා ගත්තේය. II වන මාග්‍රෙත් රැජින ඇගේ නමින් දේශය නම් කර ඇත.

1940 වන තෙක් ග්‍රීන්ලන්තය ආරක්ෂිත සහ ඉතා හුදකලා සමාජයක් විය.[32] ග්‍රීන්ලන්තය යටත් විජිතයක් වූ අතර, රට විවෘත කළහොත් මෙම සමාජය සූරාකෑමට හෝ මුලිනුපුටා දැමීමට පවා ලක් වනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරිණි. එබැවින්, 1950 දී එය අහෝසි කරන තෙක් ග්‍රීන්ලන්ත වෙළඳාම පිළිබඳ දැඩි ඒකාධිකාරයක් පවත්වා ගෙන යන ලදී.[33] 1950 සිට G-50 වාර්තාව සමඟ, ග්‍රීන්ලන්තය නවීකරණය කිරීම සඳහා පළමු පියවර ගන්නා ලදී. ග්‍රීන්ලන්තය ඩෙන්මාර්කයට අනුව හැඩගැසුණු නවීන සුභසාධන රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට නියමිතව තිබුණි.

1953 ඩෙන්මාර්ක ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සමඟ, ග්‍රීන්ලන්තයේ යටත් විජිත තත්ත්වය අවසන් වූ අතර, දිවයින ඩෙන්මාර්ක රාජධානියට amt (ප්‍රාන්තයක්) ලෙස ඇතුළත් කරන ලද අතර, එමඟින් අනෙකුත් සියලුම ඩෙන්මාර්ක ප්‍රාන්ත මෙන් ඩෙන්මාර්කයට සම්පූර්ණයෙන්ම ඒකාබද්ධ විය. ඩෙන්මාර්ක පුරවැසිභාවය ග්‍රීන්ලන්තය දක්වා ව්‍යාප්ත කරන ලදී. ග්‍රීන්ලන්තය කෙරෙහි ඩෙන්මාර්ක ප්‍රතිපත්ති සංස්කෘතික උකහා ගැනීමේ උපාය මාර්ගයකින් - නැතහොත් ග්‍රීන්ලන්තකරණයෙන් ඉවත් කිරීමේ උපාය මාර්ගයකින් සමන්විත විය. මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ, ඩෙන්මාර්ක රජය නිල කටයුතුවලදී ඩෙන්මාර්ක භාෂාව පමණක් භාවිතා කිරීම ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, ග්‍රීන්ලන්ත වැසියන්ට ඔවුන්ගේ පශ්චාත්-ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සඳහා ඩෙන්මාර්කයට යාමට අවශ්‍ය විය. බොහෝ ග්‍රීන්ලන්ත දරුවන් දකුණු ඩෙන්මාර්කයේ නේවාසික පාසල්වල හැදී වැඩුණු අතර සමහරුන්ට ග්‍රීන්ලන්තය සමඟ ඇති සංස්කෘතික සබඳතා නැති විය. ප්‍රතිපත්ති "සාර්ථක" වූයේ ග්‍රීන්ලන්ත වැසියන් ප්‍රධාන වශයෙන් යැපුම් දඩයම්කරුවන්ගෙන් නාගරීකරණය වූ වැටුප් උපයන්නන් බවට මාරු කිරීමේ අර්ථයෙන් වුවද, ග්‍රීන්ලන්ත ප්‍රභූ පැලැන්තිය ග්‍රීන්ලන්ත සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයක් නැවත තහවුරු කිරීමට පටන් ගත්හ. නිදහසට පක්ෂව වර්ධනය වූ ව්‍යාපාරයක්, 1970 ගණන්වල එහි උච්චතම අවස්ථාවට ළඟා විය.[34]

ඩෙන්මාර්කයේ අගනගරයේ මෙන්, ග්‍රීන්ලන්තය පශ්චාත් යුධ සමයේ සුභසාධන රාජ්‍යයේ සැලකිය යුතු ප්‍රසාරණයක් දැක තිබේ. අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍ය සේවා නොමිලේ වන අතර, ග්‍රීන්ලන්තයේ LGBTQ අයිතිවාසිකම් ඇමරිකාවේ සහ ලෝකයේ වඩාත්ම පුළුල් වේ. 1987 දී, ග්‍රීන්ලන්ත වැසියන්ට ඔවුන්ගේම භාෂාවෙන් සහ රටෙන් උසස් අධ්‍යාපනය ලබා දීම සඳහා ග්‍රීන්ලන්ත විශ්ව විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු, එක්සත් ජනපදය ග්‍රීන්ලන්තය කෙරෙහි භූ දේශපාලනික උනන්දුවක් ඇති කර ගත් අතර 1946 දී ඩෙන්මාර්කයෙන් ඩොලර් 100,000,000 කට දිවයින මිලදී ගැනීමට ඉදිරිපත් විය; ඩෙන්මාර්කය එම යෝජනාව තරයේ ප්‍රතික්ෂේප කළේය, මන්ද ග්‍රීන්ලන්තය ඩෙන්මාර්ක රාජධානියේ අනිවාර්ය අංගයක් ලෙස සැලකූ අතර එය එහි ඉතිහාසයට සහ ජාතික අනන්‍යතාවයට වැදගත් වේ.[35][36] 1951 දී ඩෙන්මාර්කය සහ එක්සත් ජනපදය ග්‍රීන්ලන්ත ආරක්ෂක ගිවිසුමට අත්සන් තැබූ අතර එමඟින් එක්සත් ජනපදයට ග්‍රීන්ලන්තයේ තම හමුදා කඳවුරු තබා ගැනීමට සහ නේටෝව විසින් අවශ්‍ය යැයි සලකනු ලැබුවහොත් නව කඳවුරු හෝ "ආරක්ෂක ප්‍රදේශ" ස්ථාපිත කිරීමට ඉඩ ලබා දෙන ලදී. එක්සත් ජනපද හමුදාවට මෙම ආරක්ෂක ප්‍රදේශ අතර නිදහසේ භාවිතා කිරීමට සහ ගමන් කිරීමට හැකි වූ නමුත් ග්‍රීන්ලන්තයේ ඩෙන්මාර්ක ස්වෛරීභාවය උල්ලංඝනය කිරීමට නොවේ.[37] එක්සත් නේටෝ ආරක්ෂක උපාය මාර්ගයක කොටසක් ලෙස 1951 සහ 1953 අතර කාලය තුළ එක්සත් ජනපදය Thule ගුවන් කඳවුර බෙහෙවින් පුළුල් කළේය. අසල ගම්මාන තුනක දේශීය ජනගහනය ශීත ඍතුවේ දී කිලෝමීටර 100 (සැතපුම් 62) කට වඩා ඈතට ගෙන යන ලදී. එක්සත් ජනපදය ග්‍රීන්ලන්ත අයිස් තට්ටුවේ රහසිගත න්‍යෂ්ටික මිසයිල දියත් කිරීමේ ස්ථාන වලින් සමන්විත භූගත ජාලයක් ඉදිකිරීමට උත්සාහ කළ අතර එය Project Iceworm ලෙස නම් කරන ලදී.[38] 1996 දී වර්ගීකරණය නොකළ ලේඛනවලට අනුව,[39] මෙම ව්‍යාපෘතිය 1960 සිට 1966 දක්වා කඳවුරේ සිට කළමනාකරණය කරන ලද අතර එය ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකි යැයි ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.[40] මිසයිල කිසි විටෙකත් ස්ථානගත නොකළ අතර, එසේ කිරීමට ඩෙන්මාර්ක රජයෙන් අවශ්‍ය කැමැත්ත කිසි විටෙකත් ඉල්ලා සිටියේ නැත. 1968 දී තුලේ ගුවන් කඳවුර අසල න්‍යෂ්ටික සන්නද්ධ B-52 බෝම්බකරුවෙකුගේ අනතුරට අදාළ වාර්තා සඳහා වර්ගීකරණය නොකළ ලේඛන සොයමින් සිටියදී 1997 වන තෙක් ඩෙන්මාර්ක රජය වැඩසටහනේ මෙහෙයුම පිළිබඳව දැන සිටියේ නැත.[41]

1973 දී, ග්‍රීන්ලන්තය සහ කැනේඩියානු නූනාවුට් ප්‍රදේශය අතර සෘජුවම නාරස් සමුද්‍ර සන්ධියේ කුඩා දූපතක් වන හාන්ස් දූපතේ හිමිකාරිත්වය සම්බන්ධයෙන් ඩෙන්මාර්කය සහ කැනඩාව අතර මිත්‍රශීලී දේශසීමා ආරවුලක් ඇති විය. මතභේදාත්මක දූපත දළ වශයෙන් අඩකින් බෙදීමට රටවල් දෙකම එකඟ වන තෙක් 2022 දක්වා දිවයින ආරවුලක පැවතුනි. [42]

1972 දී යුරෝපීය පොදු වෙළඳපොළට ඩෙන්මාර්කය ඇතුළුවීම සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ දේශපාලන සංකූලතා හේතුවෙන්, ඩෙන්මාර්කය ග්‍රීන්ලන්තය සඳහා වෙනස් තත්වයක් සෙවීමට පටන් ගත් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1979 ස්වදේශීය නීති පනත ඇති විය. 1979 ජනවාරි 17 වන දින ජනමත විචාරණයක් පවත්වන ලදී. මෙය ග්‍රීන්ලන්තයට සීමිත ස්වයං පාලනයක් ලබා දුන් අතර, එහිම ව්‍යවස්ථාදායකය සමහර අභ්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති පාලනය කළ අතර, ඩෙන්මාර්ක පාර්ලිමේන්තුව බාහිර ප්‍රතිපත්ති, ආරක්ෂාව සහ ස්වාභාවික සම්පත් පිළිබඳ පූර්ණ පාලනය පවත්වා ගෙන ගියේය. නීතිය 1979 මැයි 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක විය. ඩෙන්මාර්ක රජතුමා ග්‍රීන්ලන්තයේ රාජ්‍ය නායකයා ලෙස පවතී. 1985 දී, ග්‍රීන්ලන්තය යුරෝපීය ආර්ථික ප්‍රජාවෙන් (EEC) ඉවත් වූයේ, EEC හි වාණිජ මසුන් ඇල්ලීමේ රෙගුලාසි සහ සීල් හම් නිෂ්පාදන සඳහා EEC තහනමට එකඟ නොවූ බැවිනි.[43]

ග්‍රීන්ලන්ත ඡන්දදායකයින් 2008 නොවැම්බර් 25 වන දින වැඩි ස්වයං පාලනයක් සඳහා ජනමත විචාරණයක් අනුමත කළහ.[44][45] එක් අධ්‍යයනයකට අනුව, 2008 ඡන්දයෙන් "ස්වදේශ පාලනය සහ පූර්ණ නිදහස අතර පද්ධතියක් ලෙස දැකිය හැකි" දේ නිර්මාණය විය.[46] 2009 ජුනි 21 වන දින, ග්‍රීන්ලන්තය එහි අධිකරණ කටයුතු, පොලිස් කටයුතු සහ ස්වාභාවික සම්පත් පිළිබඳ ස්වයං පාලනය සඳහා වගකීම භාර ගැනීම සඳහා විධිවිධාන සහිතව ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත්තේය. එසේම, ජාත්‍යන්තර නීතිය යටතේ ග්‍රීන්ලන්ත වැසියන් වෙනම ජනතාවක් ලෙස පිළිගැනුණි.[47] ඩෙන්මාර්කය භූමියේ විදේශ කටයුතු සහ ආරක්ෂක කටයුතු පාලනය කරන අතර, ඩෙන්මාර්ක ක්‍රෝනර් බිලියන 3.2 ක වාර්ෂික වාරණ ප්‍රදානයක් තහවුරු කරයි. ග්‍රීන්ලන්තය එහි ස්වාභාවික සම්පත්වලින් ආදායම් රැස් කිරීමට පටන් ගන්නා විට, මෙම ප්‍රදානය ක්‍රමයෙන් අඩු වනු ඇත; මෙය සාමාන්‍යයෙන් ඩෙන්මාර්කයෙන් භූමිය අවසානයේ පූර්ණ නිදහස ලබා ගැනීම සඳහා පියවරක් ලෙස සැලකේ.[48] 2012 දී, ඓතිහාසික උත්සවයකදී ග්‍රීන්ලන්ත භාෂාව ග්‍රීන්ලන්තයේ එකම නිල භාෂාව ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.[49][50][51] 2024 පෙබරවාරි මාසයේදී, නාලකර්සුයිසුට් විසින් ජාත්‍යන්තර කටයුතුවලදී වැඩි ස්වාධීනත්වයක් තහවුරු කිරීමේ භූමියේ ඉලක්කය ගෙනහැර දක්වන ප්‍රතිපත්ති ලේඛනයක් නිකුත් කරන ලදී. මෙම උපාය මාර්ගය ග්‍රීන්ලන්තයට එහි අනාගතයට බලපාන තීරණවලට බලපෑම් කිරීමේ අයිතිය අවධාරණය කරයි. ප්‍රධාන අරමුණු අතර ආක්ටික් උතුරු ඇමරිකාව සමඟ සබඳතා ශක්තිමත් කිරීම, කලාපීය සාමය ප්‍රවර්ධනය කිරීම, ඩෙන්මාර්ක රාජධානිය සහ නේටෝව තුළ ආරක්ෂක සහයෝගීතාව වැඩි දියුණු කිරීම සහ එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව, රුසියාව සහ චීනය වැනි ප්‍රධාන බලවතුන්ගෙන් ආක්ටික් ප්‍රදේශය කෙරෙහි වර්ධනය වන ගෝලීය උනන්දුව ආමන්ත්‍රණය කිරීම ඇතුළත් වේ.[52]

2019 සිට, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ එක්සත් ජනපදය ග්‍රීන්ලන්තය පාලනය කළ යුතු බවයි,[47] ග්‍රීන්ලන්ත වැඩිහිටියන්ගේ 85% ක විරෝධය නොතකා, එහි පදිංචිකරුවන් "අප සමඟ සිටීමට කැමති" බව ප්‍රකාශ කළේය.[53] ඩෙන්මාර්ක රජය ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රකාශ "විකාර" ලෙස හැඳින්වූ අතර ග්‍රීන්ලන්තය විකිණීමට නොමැති බව තහවුරු කළේය. ඩෙන්මාර්කය ආක්ටික් ආරක්ෂාව සඳහා අමතර ඩොලර් බිලියන 2 ක් වියදම් කිරීමට සැලසුම් කරන අතර ග්‍රීන්ලන්ත රජය විදේශ දේශපාලන අරමුදල් තහනම් කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටී. ඩෙන්මාර්කයේ කොටසක් වන ග්‍රීන්ලන්තය විකිණීමට නොමැති බව අගමැති මෙට් ෆ්‍රෙඩ්රික්සන් අවධාරණය කර ඇත.[54] ඩෙන්මාර්කයේ ආරක්ෂක අමාත්‍ය ට්‍රොයෙල්ස් ලුන්ඩ් පෝල්සන් අවධාරණය කර ඇත්තේ ට්‍රම්ප් ග්‍රීන්ලන්තය ලබා නොගන්නා බවත්, ඔහුට ඩෙන්මාර්කයේ භූමියෙන් කොටසක් ඉල්ලා සිටිය නොහැකි බවත්ය. [55] ග්‍රීන්ලන්ත රජය එක්සත් ජනපදයට තම කටයුතුවලට විදේශ මැදිහත්වීම් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කර ඇත.[56] ග්‍රීන්ලන්තයේ එවකට අගමැති මුටේ බෝරප් එගෙඩ් පැවසුවේ "මෑතක් වන තුරුම, අපගේ මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් සහ මිතුරන් වූ සහ අපි ඉතා සමීපව වැඩ කිරීමෙන් සතුටක් ලැබූ ඇමරිකානුවන් අපට විශ්වාස කළ හැකි නමුත් එම කාලය අවසන්" බවයි.[57] ග්‍රීන්ලන්තයේ නව අගමැති ජෙන්ස්-ෆ්‍රෙඩ්රික් නීල්සන් පැවසුවේ ට්‍රම්ප් ග්‍රීන්ලන්තය "ලබා නොගන්නා" බවයි.[58] ඩෙන්මාර්ක දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය යටතේ, විදේශ මැදිහත්වීම් හෝ නීති විරෝධී ක්‍රම මගින් භෞමික අඛණ්ඩතාව වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කිරීම ඇතුළුව ඩෙන්මාර්කයේ ස්වෛරීභාවය හෝ ව්‍යවස්ථාමය නියෝගයට නීති විරෝධී ලෙස තර්ජනය කරන ක්‍රියාකාරකම් ජාතික ආරක්ෂාව සහ රාජ්‍යයට එරෙහි අපරාධ සම්බන්ධ විධිවිධාන යටතේ අපරාධකරණයට ලක් කෙරේ.[59] 2025 අප්‍රේල් මාසයේදී, සමාජ මාධ්‍යවල විදේශ මැදිහත්වීම් සහ වැරදි තොරතුරු ව්‍යාපාරයක් හරහා ඩෙන්මාර්ක රාජධානියේ භෞමික අඛණ්ඩතාව අඩපණ කිරීම සඳහා එක්සත් ජනපදය විසින් කරන ලද සැලැස්මක් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.[60] ඩෙන්මාර්ක රාජධානියට එරෙහි ට්‍රම්ප් පාලන තන්ත්‍රයේ තර්ජන "පිටුෆික් අභ්‍යවකාශ කඳවුර පිළිබිඹු නොකරන" බව පිටියුෆික් අභ්‍යවකාශ කඳවුරේ අණදෙන නිලධාරී සුසානා මේයර්ස් පැවසීය.[61]

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ↑ Grønnow, B. (1988). "Prehistory in permafrost: Investigations at the Saqqaq site, Qeqertasussuk, Disco Bay, West Greenland". Journal of Danish Archaeology. 7 (1): 24–39. doi:10.1080/0108464X.1988.10589995.
  2. ↑ Møbjerg, T. (1999). "New adaptive strategies in the Saqqaq culture of Greenland, c. 1600–1400 BC". World Archaeology. 30 (3): 452–65. doi:10.1080/00438243.1999.9980423. JSTOR 124963.
  3. ↑ "The history of Greenland – From dog sled to snowmobile". Greenland.com. 27 September 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 10 September 2011.
  4. ↑ "Migration to Greenland – the history of Greenland". Greenland.com. 5 September 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 September 2011.
  5. ↑ Rasch, M.; Jensen, J. F. (1997). "Ancient Eskimo dwelling sites and Holocene relative sea-level changes in southern Disko Bugt, central West Greenland". Polar Research. 16 (2): 101–15. Bibcode:1997PolRe..16..101R. doi:10.3402/polar.v16i2.6629.
  6. ↑ Ramsden, P.; Tuck, J. A. (2001). "A Comment on the Pre-Dorset/Dorset Transition in the Eastern Arctic". Anthropological Papers of the University of Alaska. New Series. 1: 7–11. 2022-04-08 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  7. ↑ Grønnow, B. (1986). "Recent archaeological investigations of West Greenland caribou hunting". Arctic Anthropology. 23 (1/2): 57–80. JSTOR 40316103.
  8. ↑ Rowley, G. (1940). "The Dorset culture of the eastern Arctic". American Anthropologist. 42 (3): 490–99. doi:10.1525/aa.1940.42.3.02a00080.
  9. ↑ Gulløv, H. C.; Appelt, M. (2001). "Social bonding and shamanism among Late Dorset groups in High Arctic Greenland". The archaeology of shamanism. Routledge. p. 146. ISBN 0-415-25255-5.
  10. ↑ Gulløv, H. C. (1996). In search of the Dorset culture in the Thule culture. The Paleoo Cultures of Greenland. Copenhagen: Danish Polar Center (Publication No. 1). pp. 201–14.
  11. 1 2 Boraas, Tracey (2002). Sweden. Capstone Press. p. 24. ISBN 0-7368-0939-2.
  12. 1 2 3 4 Diamond, Jared (2006). Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed. Harmondsworth [Eng.]: Penguin. ISBN 978-0-14-303655-5.
  13. ↑ Grove, Jonathan (2009). "The place of Greenland in medieval Icelandic saga narrative". Journal of the North Atlantic. 2: 30–51. doi:10.3721/037.002.s206. S2CID 163032041. 11 April 2012 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  14. 1 2 Arnold C. (June 2010) "Cold Did In the Norse", Earth Magazine. p. 9.
  15. ↑ Behringer, Wolfgang (9 September 2009). Kulturgeschichte des Klimas: Von der Eiszeit zur globalen Erwärmung (ජර්මන් බසින්). Munich: Dt. Taschenbuch-Verlag. ISBN 978-3-406-52866-8. 24 June 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 September 2022.
  16. ↑ Alley, R.; Mayewski, P.; Peel, D.; Stauffer, B. (1996). "Twin ice cores from Greenland reveal history of climate change, more". Eos, Transactions American Geophysical Union. 77 (22): 209–10. Bibcode:1996EOSTr..77R.209A. doi:10.1029/96EO00142. 14 April 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 August 2019.
  17. ↑ "Why societies collapse සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 අගෝස්තු 2012 at the Wayback Machine". ABC Science.
  18. ↑ Patterson, W. P.; Dietrich, K. A.; Holmden, C.; Andrews, J. T. (23 March 2010). "Two millennia of North Atlantic seasonality and implications for Norse colonies". Proceedings of the National Academy of Sciences. 107 (12): 5306–5310. Bibcode:2010PNAS..107.5306P. doi:10.1073/pnas.0902522107. PMC 2851789. PMID 20212157.
  19. 1 2 Ingstad, Helge; Stine Ingstad, Anne (2000). [[[:සැකිල්ල:GBurl]] The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland]. Breakwater Books. pp. 28–. ISBN 1-55081-158-4. {{cite book}}: Check |url= value (help)
  20. ↑ Bishop, Rosie R., et al. "A charcoal-rich horizon at Ø69, Greenland: evidence for vegetation burning during the Norse landnám?." Journal of Archaeological Science 40.11 (2013): 3890–902
  21. ↑ Leone, Mark P.; Knauf, Jocelyn E. (2015). [[[:සැකිල්ල:GBurl]] Historical Archaeologies of Capitalism]. Springer. p. 211. ISBN 978-3-319-12760-6. {{cite book}}: Check |url= value (help)
  22. ↑ Folger, Tim. "Why Did Greenland's Vikings Vanish?". 17 March 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 March 2017.
  23. ↑ Trigger, Bruce G.; Washburn, Wilcomb E.; Adams, Richard E. W. (1996). [[[:සැකිල්ල:GBurl]] The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas]. Cambridge University Press. p. 331. ISBN 0-521-57393-9. {{cite book}}: Check |url= value (help)
  24. ↑ The Fate of Greenland's Vikings සංරක්ෂණය කළ පිටපත 11 ජනවාරි 2011 at the Wayback Machine, by Dale Mackenzie Brown, Archaeological Institute of America, 28 February 2000
  25. ↑ Stefansson, Vilhjalmur (1938). Unsolved Mysteries of the Arctic (ඉංග්‍රීසි බසින්). The Macmillan Company. pp. 1–36. ISBN 9781878100955.
  26. ↑ "Inuit were not the first people to settle in the Arctic", CBC News (Canada), 28 August 2014
  27. ↑ Nebenzahl, Kenneth. Rand McNally Atlas of Columbus and The Great Discoveries (Rand McNally & Company; Genoa, Italy; 1990); The Cantino Planisphere, Lisbon, 1502, pp. 34–37.
  28. ↑ Legal Status of Eastern Greenland සංරක්ෂණය කළ පිටපත 11 මැයි 2011 at the Wayback Machine, PCIJ Series A/B No. 53 (1933)
  29. ↑ America First Committee (1990) [8 July 1941]. Doenecke, Justus D. (ed.). In Danger Undaunted: The Anti-Interventionist Movement of 1940–1941. Hoover Institution Press. ISBN 0-8179-8841-6. 30 June 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 September 2022.
  30. ↑ Morison, Samuel Eliot (1975). History of United States Naval Operations in World War II, Volume 1: The Battle of the Atlantic September 1939 – May 1943. Boston: Little, Brown and Company. p. 62.
  31. ↑ Speer, Albert. Inside the Third Reich, 1971.
  32. ↑ "Eske Brun - det moderne Grønlands ophavsmand?". Sermitsiaq. 24 November 2010. සම්ප්‍රවේශය 19 April 2012.
  33. ↑ Grønlands historie danmarkshistorien.dk
  34. ↑ Loukacheva, Natalia (2007). [[[:සැකිල්ල:GBurl]] The Arctic Promise: Legal and Political Autonomy of Greenland and Nunavut]. University of Toronto Press. p. 25. ISBN 978-0-8020-9486-5. 13 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. {{cite book}}: Check |url= value (help)
  35. ↑ "Deepfreeze Defense". Time. 27 January 1947. 21 February 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 14 May 2008.
  36. ↑ Miller, John J. (7 May 2001). "Let's Buy Greenland! — A complete missile-defense plan". National Review. 7 January 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  37. ↑ Beukel, Erik (2010). "The Greenland Issue". In Rytter, Jens Elo (ed.). Phasing Out the Colonial Status of Greenland, 1945–54: A Historical Study. Meddelelser om Grønland. Vol. 37. Museum Tusculanum Press. pp. 56–57. ISBN 978-87-635-2587-9. ISSN 0106-1062.
  38. ↑ Weiss, Erik D. “Cold War Under the Ice: The Army’s Bid for a Long-Range Nuclear Role, 1959–1963.” Journal of Cold War Studies, vol. 3, no. 3, 2001, pp. 31–58. JSTOR website Retrieved 12 Apr. 2025.
  39. ↑ Petersen, Nikolaj (17 December 2007). "The Iceman That Never Came". Scandinavian Journal of History. 33. Scandinavian Journal of History Volume 33, 2008 – Issue 1: 75–98. doi:10.1080/03468750701449554. S2CID 142526881. 24 March 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 15 August 2020.
  40. ↑ "A Radioactive Cold War Military Base Will Soon Emerge From Greenland's Melting Ice". Smithsonian. 5 August 2016. 20 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 August 2019.
  41. ↑ "Cataclysmic cargo: The hunt for four missing nuclear bombs after a B-52 crash". The Washington Post. 21 January 2018. 7 June 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 August 2019.
  42. ↑ Murphy, Matt (14 June 2022). "Whisky Wars: Denmark and Canada strike deal to end 50-year row over Arctic island". BBC. සම්ප්‍රවේශය 10 January 2025.
  43. ↑ Stern, pp. 55–56
  44. ↑ Cowell, Alan (26 November 2008). "Greenland Vote Favors Independence". The New York Times. 17 April 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 4 May 2010.
  45. ↑ "Vejledende folkeafstemning om selvstyre ? 25-11-2008" (කලාලිසට් බසින්). SermitValg. 26 November 2008. 8 December 2008 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 26 November 2008.
  46. ↑ "CIDOB – Secession and Counter-secession. An International Relations Perspective". CIDOB. p. 70. 27 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 19 May 2018.
  47. 1 2 Description of the Greenlandic Self-Government Act on the webpage of the Danish Ministry of State සංරක්ෂණය කළ පිටපත 22 සැප්තැම්බර් 2014 at the Wayback Machine "The Self-Government Act provides for the Self-Government authorities to assume a number of new fields of responsibility, such as administration of justice, including the establishment of courts of law; the prison and probation service; the police; the field relating to company law, accounting and auditing; mineral resource activities; aviation; law of legal capacity, family law and succession law; aliens and border controls; the working environment; as well as financial regulation and supervision, cf. Schedule I and II in the Annex to the Self-Government Act."
  48. ↑ Greenland takes step toward independence from Denmark සංරක්ෂණය කළ පිටපත 18 ජූලි 2018 at the Wayback Machine. The Daily Telegraph (21 June 2009). Retrieved 29 September 2012.
  49. ↑ "Nearly independent day". The Economist. 20 June 2009. 25 June 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 20 June 2009.
  50. ↑ "Greenland set for self-rule". The Australian. 19 June 2009. 24 June 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 20 June 2009.
  51. ↑ Boswell, Randy (19 June 2009). "Greenland takes big step towards full independence". Canwest News Services. Canada.com. 24 June 2009 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 20 June 2009.
  52. ↑ Naalakkersuisut/Government of Greenland, Ministry for Statehood and Foreign Affairs (February 2024). "Greenland's Foreign, Security and Defense Policy 2024-2033 — an Arctic Strategy" (PDF). Translated by Cohen, Paul.
  53. ↑ "Poll: 85% of Greenlanders don't want to join the U.S." Axios.
  54. ↑ "European leaders ponder 'cruel paradox' of U.S. threatening tariffs and a possible land grab". PBS. සම්ප්‍රවේශය 3 February 2025.
  55. ↑ "Danmarks forsvarsminister om Grønland: – Trump kan ikke bare diktere". Aftenposten. සම්ප්‍රවේශය 5 March 2025.
  56. ↑ "Greenland accuses US of 'foreign interference' ahead of second lady's visit". Le Monde. සම්ප්‍රවේශය 25 March 2025.
  57. ↑ "Greenland Furious, Will Boycott US Second Lady's Visit Amid Buyout Threats". සම්ප්‍රවේශය 25 March 2025.
  58. ↑ Zhuang, Yan (31 March 2025). "Greenland's Prime Minister Says the U.S. Will Not 'Get' the Island". NYT. සම්ප්‍රවේශය 31 March 2025.
  59. ↑ "Straffeloven (Danish Penal Code)". retsinformation.dk. සම්ප්‍රවේශය 11 April 2025.
  60. ↑ "USA har planen klar for å overta Grønland". Aftenposten. සම්ප්‍රවේශය 11 April 2025.
  61. ↑ "US fires Greenland military base chief for 'undermining' Vance". BBC. සම්ප්‍රවේශය 17 April 2025.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=ග්‍රීන්ලන්තයේ_ඉතිහාසය&oldid=798340" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි