ග්වාතමාලාවේ භූගෝලය
ග්වාතමාලාව කඳුකර වන අතර, දකුණු වෙරළ තීරය සහ පීටන් දෙපාර්තමේන්තුවේ විශාල උතුරු පහත් බිම් හැර, සියලුම කඳුකර නිම්න, කාන්තාර සහ වැලි කඳු සහිත කුඩා පැල්ලම් වලින් සමන්විත වේ. බටහිර සිට නැගෙනහිරට ග්වාතමාලාවට කඳු දාම දෙකක් ඇතුළු වන අතර, ග්වාතමාලාව ප්රධාන කලාප තුනකට බෙදා ඇත: කඳු පිහිටා ඇති උස්බිම්; කඳුකරයට දකුණින් පැසිෆික් වෙරළ තීරය සහ කඳුකරයට උතුරින් පීටන් කලාපය.
සියලුම ප්රධාන නගර උස්බිම් සහ පැසිෆික් වෙරළබඩ කලාපවල පිහිටා ඇත; සංසන්දනය කිරීමේදී, පීටන් ජනාකීර්ණ නොවේ. මෙම කලාප තුන දේශගුණය, උන්නතාංශය සහ භූ දර්ශනය අනුව වෙනස් වන අතර, උණුසුම්, තෙතමනය සහිත නිවර්තන පහත් බිම් සහ සීතල, වියළි උස්බිම් කඳු මුදුන් අතර නාටකාකාර වෙනස්කම් සපයයි. මීටර් 4,220 (අඩි 13,850) හි වොල්කන් ටජුමුල්කෝ, මධ්යම ඇමරිකානු රටවල උසම ස්ථානයයි.
පැසිෆික් ජලාපවහන ද්රෝණියේ ගංගා කෙටි හා නොගැඹුරු වන අතර, කැරිබියන් සහ මෙක්සිකෝ බොක්ක ජලාපවහන ද්රෝණිවල විශාල හා ගැඹුරු වේ. මෙම ගංගාවලට ඉසබාල් විල වෙත ගලා යන පොලොචික් සහ ඩල්සේ ගංගා, බෙලීස් සමඟ මායිම වන සාර්ස්ටූන් සහ මෙක්සිකෝවේ පෙටන් සහ චියාපාස් අතර මායිම වන උසුමසින්ටා ගඟ ඇතුළත් වේ.
ස්වාභාවික විපත්
[සංස්කරණය]කැරිබියන් මුහුද සහ පැසිෆික් සාගරය අතර ග්වාතමාලාවේ පිහිටීම නිසා 1998 දී මිච් හරිකේන් සහ 2005 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ස්ටෑන් සුළි කුණාටු වැනි සුළි කුණාටු සඳහා එය ඉලක්කයක් බවට පත් කරයි, එයින් 1,500 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ. හානිය සුළඟට සම්බන්ධ නොවේ, නමුත් සැලකිය යුතු ගංවතුර සහ එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඇති වූ මඩ නායයෑම් නිසා ය. මෑත කාලීනව සිදුවූයේ 2020 නොවැම්බර් මාසයේ සිදු වූ ඊටා සුළි කුණාටුව වන අතර එය පුද්ගලයින් 100 කට වැඩි පිරිසක් අතුරුදහන් වීමට හෝ මිය යාමට හේතු වූ අතර අවසාන ගණනය කිරීම් තවමත් අවිනිශ්චිතය.[1]
ග්වාතමාලාවේ උස්බිම් පිහිටා ඇත්තේ කැරිබියන් සහ උතුරු ඇමරිකානු භූ තැටි අතර මායිමේ කොටසක් වන මොටගුවා දෝෂය දිගේ ය. මෙම දෝෂය ඓතිහාසික යුගයේ ප්රධාන භූමිකම්පා කිහිපයකට වගකිව යුතු අතර, 1976 පෙබරවාරි 4 වන දින 25,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගිය රික්ටර් මාපකයේ 7.5 ක භූමිකම්පාවක් ද ඇතුළුව. ඊට අමතරව, ප්රධාන භූ කම්පන කලාපයක් වන මැද ඇමරිකානු අගල පැසිෆික් වෙරළට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇත. මෙහි, කොකෝස් තහඩුව කැරිබියන් තහඩුව යටින් ගිලෙමින් පවතින අතර, වෙරළ තීරයේ ගිනිකඳු ක්රියාකාරකම් ඇති කරයි. ග්වාතමාලාවේ ගිනි කඳු 37 ක් ඇති අතර, ඉන් හතරක් ක්රියාකාරී වේ: පකායා, සැන්ටියාගුයිටෝ, ෆියුගෝ සහ ටකානා.
ලෝකයේ මෙම භූ විද්යාත්මකව ක්රියාකාරී කොටසෙහි ස්වාභාවික විපත් වලට දිගු ඉතිහාසයක් ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, ග්වාතමාලාවේ අගනුවර ස්ථාන මාරුවීම් තුනෙන් දෙකක් 1541 දී ගිනිකඳු මඩ ගලායාම සහ 1773 දී භූමිකම්පා හේතුවෙන් සිදුවී ඇත.
ජෛව විවිධත්වය
[සංස්කරණය]ග්වාතමාලාවේ කඩොලාන වනාන්තරවල සිට සාගර වෙරළ තීරයන් දක්වා විවිධ පරිසර පද්ධති 5 ක් සහිත පරිසර කලාප 14 ක් ඇත. ග්වාතමාලාවේ ලැයිස්තුගත තෙත්බිම් 252 ක් ඇති අතර ඒවාට විල් පහක්, කලපු 61 ක්, ගංගා 100 ක් සහ වගුරු බිම් හතරක් ඇතුළත් වේ.[2] ටිකාල් ජාතික වනෝද්යානය පළමු මිශ්ර යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවිය විය. ග්වාතමාලාව සුවිශේෂී සත්ත්ව විශේෂයන්ගෙන් යුත් රටකි. එහි දන්නා විශේෂ 1246 ක් පමණ ඇත. මෙයින් 6.7% ක් ආවේණික වන අතර 8.1% ක් තර්ජනයට ලක්ව ඇත. ග්වාතමාලාවේ අවම වශයෙන් සනාල ශාක විශේෂ 8,682 ක් වාසය කරන අතර ඉන් 13.5% ක් ආවේණික වේ. ග්වාතමාලාවේ 5.4% IUCN කාණ්ඩ I-V යටතේ ආරක්ෂා කර ඇත.
පෙටෙන් දෙපාර්තමේන්තුවේ මායා ජෛවගෝල රක්ෂිතයේ හෙක්ටයාර 2,112,940 ක් ඇත,[3] එය බොසාවාස් පසු මධ්යම ඇමරිකාවේ දෙවන විශාලතම වනාන්තරය බවට පත් කරයි. ග්වාතමාලාවට 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්යන්ය ලකුණු 3.85/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 138 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.[4]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "Search Called Off For Hurricane Eta Landslide Victims in Guatemala | The Weather Channel - Articles from The Weather Channel | weather.com". The Weather Channel (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 12 November 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 12 November 2020.
- ^ "Guatemala presenta su primer inventario de humedales en la historia" (PDF). iucn.org. IUCN. 6 April 2006 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 1 January 2007.
- ^ "MAB Biosphere Reserves Directory". UNESCO. 22 March 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 June 2010.
- ^ Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C.; Robinson, J. G.; Callow, M.; Clements, T.; Costa, H. M.; DeGemmis, A.; Elsen, P. R.; Ervin, J.; Franco, P.; Goldman, E.; Goetz, S.; Hansen, A.; Hofsvang, E.; Jantz, P.; Jupiter, S.; Kang, A.; Langhammer, P.; Laurance, W. F.; Lieberman, S.; Linkie, M.; Malhi, Y.; Maxwell, S.; Mendez, M.; Mittermeier, R.; Murray, N. J.; Possingham, H.; Radachowsky, J.; Saatchi, S.; Samper, C.; Silverman, J.; Shapiro, A.; Strassburg, B.; Stevens, T.; Stokes, E.; Taylor, R.; Tear, T.; Tizard, R.; Venter, O.; Visconti, P.; Wang, S.; Watson, J. E. M. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material". Nature Communications. 11 (1): 5978. Bibcode:2020NatCo..11.5978G. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMC 7723057. PMID 33293507.