ග්වාතමාලාවේ ආර්ථිකය
මධ්යම ඇමරිකාවේ විශාලතම ආර්ථිකය ග්වාතමාලාව වන අතර, 2024 දී ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (PPP) ඇමරිකානු ඩොලර් 10,998 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ග්වාතමාලාව බොහෝ සමාජ ගැටලුවලට මුහුණ දෙන අතර ලතින් ඇමරිකාවේ දුප්පත්ම රටවලින් එකකි. ආදායම් ව්යාප්තිය බෙහෙවින් අසමාන වන අතර ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා ජාතික දරිද්රතා රේඛාවට පහළින් සිටින අතර රැකියා විරහිතයන් 400,000 කට වඩා වැඩිය. 2009 දී ග්වාතමාලාවේ ජනගහනයෙන් 54.0% ක් දරිද්රතාවයෙන් පෙළෙන බව CIA ලෝක කරුණු පොත සලකයි.[1][2]
2010 දී, ග්වාතමාලාවේ ආර්ථිකය 3% කින් වර්ධනය වූ අතර, 2009 අර්බුදයෙන් ක්රමයෙන් යථා තත්ත්වයට පත් විය. එක්සත් ජනපදය සහ අනෙකුත් මධ්යම ඇමරිකානු වෙළඳපොළවලින් ඉල්ලුම පහත වැටීම සහ ගෝලීය අවපාතය මධ්යයේ විදේශ ආයෝජන මන්දගාමී වීම හේතුවෙන්.[3]
එක්සත් ජනපදයේ ජීවත් වන ග්වාතමාලාවේ වැසියන්ගෙන් ලැබෙන ප්රේෂණ දැන් විශාලතම විදේශ ආදායමේ මූලාශ්රය වේ (අපනයනවලින් තුනෙන් දෙකක් සහ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් දහයෙන් එකක්).[1]
ග්වාතමාලාවේ ප්රධාන අපනයන භාණ්ඩ අතර පලතුරු, එළවළු, මල්, අත්කම් භාණ්ඩ, රෙදිපිළි සහ අනෙකුත් ඒවා වේ. එය එනසාල්[4] සහ කෝපි අපනයනය කරන ප්රමුඛයෙකි.[5]
ජෛව ඉන්ධන සඳහා වැඩිවන ඉල්ලුම හමුවේ, රට ජෛව ඉන්ධන නිෂ්පාදනය සඳහා අමුද්රව්ය, විශේෂයෙන් උක් සහ පාම් තෙල් වැඩි වැඩියෙන් වර්ධනය වෙමින් අපනයනය කරමින් සිටී. මෙම වර්ධනය ග්වාතමාලාවේ ආහාර වේලෙහි ප්රධාන අමුද්රව්යයක් වන ඉරිඟු වැනි ප්රධාන ආහාර සඳහා ඉහළ මිල ගණන් වලට හේතු වන බව විචාරකයෝ පවසති. ඇමරිකානු ඇමරිකානු ඉරිඟු සඳහා සහනාධාර ලබා දීමේ ප්රතිඵලයක් ලෙස, ග්වාතමාලාව තම ඉරිඟු වලින් අඩක් පමණ එක්සත් ජනපදයෙන් ආනයනය කරන අතර එය එහි බෝග අස්වැන්නෙන් සියයට 40 ක් ජෛව ඉන්ධන නිෂ්පාදනය සඳහා භාවිතා කරයි.[6] 2014 දී, රජය පොපි සහ මරිජුවානා නිෂ්පාදනය නීතිගත කිරීමේ ක්රම සලකා බලමින් සිටි අතර, නිෂ්පාදනයට බදු අය කිරීමට සහ මත්ද්රව්ය වැළැක්වීමේ වැඩසටහන් සහ අනෙකුත් සමාජ ව්යාපෘති සඳහා බදු ආදායම භාවිතා කිරීමට බලාපොරොත්තු විය.[7]
2010 දී මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයේ (PPP) දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 70.15 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. සේවා අංශය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ විශාලතම අංගය වන අතර, 63% ක් වන අතර, පසුව කර්මාන්ත අංශය 23.8% ක් සහ කෘෂිකාර්මික අංශය 13.2% (2010 ඇස්තමේන්තු කර ඇත). පතල් මගින් රන්, රිදී, සින්ක්, කොබෝල්ට් සහ නිකල් නිෂ්පාදනය කරයි.[8] 2015 දී රටේ රන් නිෂ්පාදනය ටොන් 6 කි.[9] අපනයනවලින් පහෙන් දෙකක් පමණ සහ ශ්රම බලකායෙන් අඩක් කෘෂිකාර්මික අංශයට අයත් වේ. කාබනික කෝපි, සීනි, රෙදිපිළි, නැවුම් එළවළු සහ කෙසෙල් රටේ ප්රධාන අපනයන වේ. 2010 දී උද්ධමනය 3.9% ක් විය.
දශක ගණනාවක් පුරා පැවති සිවිල් යුද්ධය අවසන් කළ 1996 සාම ගිවිසුම් මගින් විදේශ ආයෝජන සඳහා ප්රධාන බාධාවක් ඉවත් කරන ලදී. නව විදේශ ආයෝජන හේතුවෙන් සංචාරක ව්යාපාරය ග්වාතමාලාවේ ආදායම් වැඩිවන මූලාශ්රයක් බවට පත්ව ඇත.
2006 මාර්තු මාසයේදී, ග්වාතමාලාවේ සම්මේලනය මධ්යම ඇමරිකානු ජාතීන් කිහිපයක් සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අතර ඩොමිනිකන් ජනරජය-මධ්යම ඇමරිකානු නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම (DR-CAFTA) අනුමත කළේය.[10] ග්වාතමාලාවේ තායිවානය සහ කොලොම්බියාව සමඟ ද නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් ඇත. 2024 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 122 වන ස්ථානයට ග්වාතමාලාව පත්විය.[11]
සංචාරක ව්යාපාරය
[සංස්කරණය]
සංචාරක ව්යාපාරය ආර්ථිකයේ ප්රධාන ධාවකයන්ගෙන් එකක් බවට පත්ව ඇති අතර, 2008 දී සංචාරක ව්යාපාරය ආර්ථිකයට ඩොලර් බිලියන 1.8 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. ග්වාතමාලාව වාර්ෂිකව සංචාරකයින් මිලියන දෙකක් පමණ ලබා ගනී. මෑත වසරවලදී, ග්වාතමාලාවේ වරායන් නැරඹීමට පැමිණෙන කෲස් නැව් සංඛ්යාවේ වැඩිවීමක් සිදුවී ඇති අතර එමඟින් සංචාරකයින් සංඛ්යාව ඉහළ යයි. සංචාරක ගමනාන්ත අතරට මායා පුරාවිද්යාත්මක ස්ථාන (උදා: පීටෙන් හි ටිකල්, ඉසබාල් හි ක්විරිගුවා, චිමල්ටෙනැන්ගෝ සහ ග්වාතමාලාවේ ඉක්සිම්චේ), ස්වාභාවික ආකර්ෂණීය ස්ථාන (උදා: ඇටිට්ලන් විල සහ සෙමුක් චැම්පේ) සහ යුනෙස්කෝ සංස්කෘතික උරුම අඩවියක් ලෙස පිළිගත් යටත් විජිත නගරයක් වන ඇන්ටිගුවා ග්වාතමාලාව වැනි ඓතිහාසික ස්ථාන ඇතුළත් වේ.
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ a b "CIA World Factbook, Guatemala". July 2011. 16 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 22 December 2011.
- ^ "Guatemala: An Assessment of Poverty". World Bank. 2 March 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 January 2009.
- ^ El Producto Interno Bruto de Guatemala සංරක්ෂණය කළ පිටපත 3 ජූලි 2015 at the Wayback Machine DeGuate
- ^ "The World Market for Cardamom" (PDF). USAID. 7 June 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 8 January 2024.
- ^ "Guatemala's coffee exports to fall up to 3% this season". Reuters. 19 May 2021. 8 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 January 2024.
- ^ As Biofuel Demands Grows, So Do Guatemala's Hunger Pangs සංරක්ෂණය කළ පිටපත 8 ජනවාරි 2013 at the Wayback Machine. The New York Times. 5 January 2013
- ^ Guatemala sees opium poppies as potential revenue-spinners සංරක්ෂණය කළ පිටපත 8 මාර්තු 2021 at the Wayback Machine Reuters. 7 May 2014. Retrieved 6 January 2020.
- ^ Dan Oancea Mining In Central America. Mining Magazine. January 2009 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 16 මැයි 2011 at the Wayback Machine
- ^ "Gold production". Our World in Data. 2023-11-29 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2024-12-20.
- ^ "Guatemala Report 2006: Summary Review". 8 February 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 15 January 2007. Amnesty International, 2006. Retrieved 26 January 2007.
- ^ World Intellectual Property Organization (2024). "Global Innovation Index 2024. Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship". www.wipo.int. Geneva. p. 18. doi:10.34667/tind.50062. ISBN 978-92-805-3681-2. සම්ප්රවේශය 2024-10-22.