ගයනාවේ රජය
දේශපාලනය
[සංස්කරණය]
.jpg)
ගයනාවේ දේශපාලනය සිදුවන්නේ පාර්ලිමේන්තු නියෝජිත ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයක රාමුවක් තුළ වන අතර, එහි ගයනාවේ ජනාධිපතිවරයා රාජ්ය නායකයා සහ රජයේ ප්රධානියා යන දෙකම වන අතර බහු-පක්ෂ පද්ධතියක වේ. විධායක බලය ජනාධිපතිවරයා සහ රජය විසින් ක්රියාත්මක කරනු ලැබේ. ව්යවස්ථාදායක බලය ජනාධිපතිවරයා සහ ගයනාවේ ජාතික සභාව යන දෙකටම පවරා ඇත.[1] ඓතිහාසිකව, දේශපාලනය රට තුළ ආතතියට මූලාශ්රයක් වන අතර, මැතිවරණ අතරතුර බොහෝ විට ප්රචණ්ඩ කෝලාහල ඇති වී තිබේ.
1970 සහ 1980 ගණන් වලදී, දේශපාලන භූ දර්ශනය මහජන ජාතික කොංග්රසය විසින් ආධිපත්යය දැරීය.[2] 1992 දී, පළමු ව්යවස්ථාපිත මැතිවරණය හිටපු එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ජිමී කාටර් විසින් අධීක්ෂණය කරන ලද අතර, මහජන ප්රගතිශීලී පක්ෂය 2015 දක්වා රට මෙහෙයවීය. පක්ෂ දෙක ප්රධාන වශයෙන් ජනවාර්ගික රේඛා ඔස්සේ සංවිධානය වී ඇති අතර එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, සම්පත් වෙන් කිරීම සම්බන්ධ ගැටළු මත බොහෝ විට ගැටේ. 2011 නොවැම්බර් 28 වන දින පැවති මහ මැතිවරණයේදී, මහජන ප්රගතිශීලී පක්ෂය (PPP) බහුතරයක් රඳවා ගත් අතර, ඔවුන්ගේ ජනාධිපති අපේක්ෂක ඩොනල්ඩ් රමෝටාර් ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.[3]
2015 මැයි 11 වන දින, මුල් මහ මැතිවරණයක් පැවැත්විණි. ජාතික සභාවේ ආසන 65 න් 33 ක් ජාතික එකමුතුව-සංධානය සඳහා හවුල්කාරිත්වය (APNU-AFC) පක්ෂවල සන්ධානයක් දිනා ගත්තේය. 2015 මැයි 16 වන දින, විශ්රාමික හමුදා ජෙනරාල් ඩේවිඩ් ඒ. ග්රේන්ජර් ගයනාවේ අටවන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.[4] කෙසේ වෙතත්, 2018 දෙසැම්බර් 21 වන දින, රජය අක්වෙරළ තෙල් ගවේෂණය සඳහා ඡන්ද බලය ලබා දුන් කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් විශ්වාසභංග යෝජනාවක් ඉල්ලා සිටියේය. නීති සම්පාදක චරන්ඩාස් පර්සෝඩ් සන්ධානයෙන් ඉවත් වූ අතර ඡන්දය අසාර්ථක වූ අතර, නව මැතිවරණ අවශ්ය විය. නව මැතිවරණ සඳහා අවසර දී ඇති මුළු දින 90 සඳහාම පාලක සන්ධානය මෙම ප්රතිඵලය නඩු පැවරීය. 2020 මාර්තු 2 වන දින නව මැතිවරණ පැවැත්වූ අතර, 2020 අගෝස්තු 3 වන දින ප්රතිඵල ප්රකාශයට පත් කරන ලද අතර, මහජන ප්රගතිශීලී පක්ෂය/සිවික් ජයග්රාහකයා විය. මොහොමඩ් ඉර්ෆාන් අලි ගයනාවේ නවවන ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.[5][6]
එසෙක්විබෝ ගැටුම
[සංස්කරණය]ගයානා-වෙනිසියුලාව අතර එසෙක්විබෝ කලාපය සම්බන්ධයෙන් ගැටුමක් පවතී. වසර ගණනාවක නිෂ්ඵල මැදිහත්වීමකින් පසු, ගයනාව 2018 දී ජාත්යන්තර අධිකරණයට ගොස්, ජාත්යන්තර බේරුම්කරණ මණ්ඩලයක් විසින් 1899 දී ලබා දුන් දේශසීමා තීරණය වලංගු සහ බැඳීමක් ඇති බවට විනිසුරුවරුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ආරවුල විසඳීම සඳහා 1966 දී ඇති කරගත් ගිවිසුමක් මගින් මුල් බේරුම්කරණය ඵලදායී ලෙස අවලංගු කළ බව වෙනිසියුලාව තර්ක කරයි. ICJ නඩුව පිළිගත හැකි බවත් එයට අධිකරණ බලය ඇති බවත් තීන්දු කර ඇත, නමුත් අවසාන තීරණයකට එළඹීමට වසර ගණනාවක් ගතවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. 2023 දෙසැම්බර් 3 වන ඉරිදා, වෙනිසියුලාවේ ජනාධිපති නිකොලස් මධුරෝ, එසෙක්විබෝ හි වෙනිසියුලානු රාජ්යයක් නිර්මාණය කළ යුතුද යන්න සහ කලාපයේ වත්මන් සහ අනාගත පදිංචිකරුවන්ට වෙනිසියුලානු පුරවැසිභාවය ලබා දීමට ඡන්දදායකයින් සහාය දක්වන්නේද යන්න ඇතුළු ප්රශ්න පහක් වෙනිසියුලානු ඡන්දදායකයින්ගෙන් ඇසීමට ජනමත විචාරණයක් කැඳවීය. දශක ගණනාවක් පැරණි ආරවුල සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මණ්ඩලයේ අධිකරණ බලය වෙනිසියුලාව පිළි නොගනී, නමුත් රටේ උප ජනාධිපති ඩෙල්සි රොඩ්රිගස් කෙසේ වෙතත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ ජනමත විචාරණ සැලසුම් නතර කිරීමට නියෝග නොකිරීම හේතුවෙන්, මෙම තීන්දුව "වෙනිසියුලාවට ජයග්රහණයක්" ලෙස විස්තර කළේය.[7]
මහජන ප්රසම්පාදනය
[සංස්කරණය]2003 මහජන ප්රසම්පාදන කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පත් කරන ලද මහජන ප්රසම්පාදන කොමිසම විසින් ගයනාවේ මහජන ප්රසම්පාදනය අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. කොමිෂන් සභා සාමාජිකයින් හඳුනා ගැනීම සහ එකඟ වීම දීර්ඝ ප්රමාදයක් හේතුවෙන්, කොමිසම 2016 වන තෙක් පත් කරන ලදී.[8]
හමුදාව
[සංස්කරණය]ගයනා ආරක්ෂක බලකාය (GDF) යනු ගයනාවේ හමුදා සේවයයි. එය බ්රසීලය සමඟ ශක්තිමත් හමුදා සබඳතා පවත්වා ගෙන යන අතර, එය වාර්ෂික කලාපීය හමුදා හුවමාරු රැස්වීම් හරහා දේශසීමා ආරක්ෂාව සඳහා සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි. ආරක්ෂක තර්ජනවලට ප්රතිචාර දැක්වීමට රටේ හමුදා සූදානම සහ හැකියාවන් වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ගයනාව එක්සත් ජනපද හමුදාව සමඟ අඛණ්ඩ හවුල්කාරිත්වයක් ද ඇත.[9]
මානව අයිතිවාසිකම්
[සංස්කරණය]ගයනාවේ සමලිංගික ක්රියා මෙන්ම ගුද සහ මුඛ සංසර්ගය නීති විරෝධී ය.[10] දැනට දකුණු ඇමරිකාවේ එවැනි ක්රියා තහනම් කරන එකම රට එයයි. එවැනි ක්රියාවන්හි යෙදීම ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් නියම කළ හැකි නමුත් තහනම ක්රියාත්මක නොවේ. ගයනාවේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව බ්රිතාන්ය අධිරාජ්යයෙන් උරුම වූ නීති ව්යවස්ථාමය සමාලෝචනයෙන් ආරක්ෂා කරන බැවින් මෙම නීති වෙනස් කිරීම දුෂ්කර විය හැකිය.[11] කෙසේ වෙතත්, ගයනාවේ අවසාන අධිකරණය වන කැරිබියානු අධිකරණය විසින් තහනමක් ඉවත් කරන ලද 2018 සිට හරස් ඇඳුම් ඇඳීම නීත්යානුකූල වී ඇත.[12] ජනාධිපති ඩේවිඩ් ඒ. ග්රේන්ජර් (2015–2020) මෙම උත්සාහයන් සඳහා සහාය පළ කළේය.[13]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "Guyana – government institutions". countrystudies.us. 7 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2021-03-04.
- ^ "Guyana – Political Parties". countrystudies.us. 7 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2021-03-04.
- ^ "Guyana governing party's Donald Ramotar wins presidency". BBC News. 2 December 2011. 17 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2 April 2021.
- ^ "Ex-general David Granger wins Guyana election". BBC News. 15 May 2015. 17 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2 April 2021.
- ^ "Guyana swears in Irfaan Ali as president after long stand-off". BBC News. 3 August 2020. 3 August 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2 April 2021.
- ^ Marshall, Svetlana (21 March 2019). "Ruling on confidence vote appeal Friday". Guyana Chronicle. 22 March 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 22 March 2019.
- ^ Corder, Mike (2 November 2023). "UN court bars Venezuela from altering Guyana's control over disputed territory". ABC News. Associated Press. 2 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2 December 2023.
- ^ After 14 years, Guyana establishes procurement commission සංරක්ෂණය කළ පිටපත 21 ඔක්තෝබර් 2016 at the Wayback Machine, "Supply Management", 12 August 2016, accessed 1 October 2016
- ^ "U.S. Army, Guyana Defence Forces Strengthen Military Partnership". U.S. Embassy Guyana. 28 November 2023. 5 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 January 2024.
- ^ "LGBT relationships are illegal in 74 countries, research finds". The Independent. 17 මැයි 2016. 27 අගෝස්තු 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 29 අගෝස්තු 2017.
- ^ Burham, Margaret A. "Saving Constitutional Rights from Judicial Scrutiny: The Savings Clause in the Law of the Commonwealth Caribbean". miami.edu. 28 June 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 June 2020.
- ^ Wright, Charmaine (13 November 2018). "CCJ Declares Guyana's Cross-Dressing Law Unconstitutional". Caribbean Court of Justice. The Caribbean Court of Justice. 20 February 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 August 2020.
- ^ "President to respect LGBT rights". Guyana Chronicle. 6 January 2016. 24 November 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 August 2020.