ගයනාවේ ජන විකාශනය
ගයනාවේ 744,000 ක් වන ජනතාවගෙන් බහුතරයක් (90%) පමණ රට අභ්යන්තරයේ කිලෝමීටර් 16 සිට 64 දක්වා (සැතපුම් 10 සිට 40 දක්වා) පළලින් යුත් පටු වෙරළ තීරයක් දිගේ ජීවත් වන අතර ජාතියේ මුළු භූමි ප්රමාණයෙන් ආසන්න වශයෙන් 10% ක් පමණ වේ.[1]
ගයනාවේ ජනගහනය වාර්ගිකව සහ වාර්ගිකව විෂමජාතීය වන අතර, ඉන්දියාව, අප්රිකාව, යුරෝපය සහ චීනයෙන් සම්භවයක් ඇති ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් මෙන්ම ආදිවාසී ජනතාව ද සිටිති. ඔවුන්ගේ විවිධ ජනවාර්ගික පසුබිම් තිබියදීත්, බොහෝ කණ්ඩායම් ඉංග්රීසි සහ එහි ගයනියානු ඉංග්රීසි ක්රියෝල් ස්වභාෂාවේ පොදු භාෂාවක් බෙදා ගනී.
විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන්නේ 2002 සංගණනයට අනුව ජනගහනයෙන් 43.5% ක් වන ඉන්දියාවේ ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙන් පැවත එන ඉන්දු-ගයනියානුවන් (නැගෙනහිර ඉන්දියානුවන් ලෙසද හැඳින්වේ) ය. ඔවුන් අනුගමනය කරන්නේ අප්රිකාවෙන්, ප්රධාන වශයෙන් බටහිර අප්රිකාවෙන් ගෙන එන ලද වහල්භාවයෙන් පැවත එන අප්රිකානු-ගයනියානුවන් වන අතර ඔවුන් 30.2% ක් වේ. මිශ්ර උරුමයක් ඇති ගයනියානුවන් 16.7% කි.
දේශීය වශයෙන් ඇමරින්ඩියන්වරුන් ලෙස හඳුන්වන ආදිවාසී ජනතාව ජනගහනයෙන් 10.5% ක් වේ.[2] භාෂාව අනුව අර්ථ දක්වා ඇති ගයනාවේ ආදිවාසී ජාතීන් නවය වන්නේ අකාවායෝ, අරවක් (ලොකොනෝ), අරෙකුනා (පෙමොන්), කැරිබ් (කරින්යා), මකුෂි, පටමෝනා, වයි වයි, වපිචාන් සහ වරාඕ ය.[2] ඔවුන් රටේ තුන්වන විශාලතම ජනවිකාස කණ්ඩායම වන අතර දකුණු අභ්යන්තරයේ බහුතර ජනගහනය වේ.[2]
අප්රිකානු-ගයන ජනගහනය ප්රධාන වශයෙන් ඝානාවේ අශාන්ති, නිරිතදිග නයිජීරියාවේ යොරුබා, අග්නිදිග නයිජීරියාවේ ඉග්බෝ සහ සෙනගල්හි මැන්ඩින්ගෝ වැනි බටහිර අප්රිකානු ජනවාර්ගික කොටස් වලින් පැවත එන්නකි.[3] බොහෝ ඉන්දු-ගයන ජාතිකයන් පැවත එන්නේ උතුරු ඉන්දියාවෙන්, විශේෂයෙන් උත්තර් ප්රදේශ්, බිහාර් සහ ජාර්කන්ඩ් යන වර්තමාන ප්රාන්තවල හින්දි තීරයේ භෝජ්පූර් සහ අවාද් ප්රදේශවලින් සංක්රමණය වූ ගිවිසුම්ගත කම්කරුවන්ගෙනි.[4] ඉන්දු-ගයනා ජාතිකයන්ගෙන් සැලකිය යුතු සුළුතරයක් දකුණු ඉන්දියානු ප්රාන්ත වන තමිල්නාඩු සහ ආන්ද්ර ප්රදේශ් වලින් පැමිණි ගිවිසුම්ගත සංක්රමණිකයන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ; මොවුන් නැගෙනහිර බර්බිස්-කොරෙන්ටයින් කලාපයේ බහුත්ව පරම්පරාවයි.[5] විශාලතම කණ්ඩායම් දෙක වන ඉන්දු-ගයනා ජාතිකයන් සහ අප්රිකානු-ගයනා ජාතිකයන් යම් වාර්ගික ආතතියකට මුහුණ දී ඇත.[6][7][8]
විශාලතම නගර
[සංස්කරණය]| ශ්රේණිය | නම | කලාපය | ජනගහනය |
|---|---|---|---|
| 1 | ජෝර්ජ්ටවුන් | දෙමෙරාරා-මහසියා | 118,363[9] |
| 2 | ලින්ඩෙන් | ඉහල දෙමෙරාරා-බර්බිස් | 27,277[9] |
| 3 | නව ඇම්ස්ටඩෑම් | නැගෙනහිර බර්බයිස්-කොරෙන්ටයින් | 17,329[9] |
| 4 | කොරිවර්ටන් | නැගෙනහිර බර්බයිස්-කොරෙන්ටයින් | 11,386[9] |
| 5 | බාර්ටිකා | කුයිනි-මාසරූනි | 8,004[10] |
| 6 | මහයිකා | දෙමෙරාරා-මහසියා | 4,867[10] |
| 7 | රෝස් හෝල් | නැගෙනහිර බර්බයිස්-කොරෙන්ටයින් | 4,413[10] |
| 8 | පරිකා | එසෙකිබෝ දූපත්-බටහිර ඩෙමරාරා | 4,385[10] |
| 9 | ට්රයම්ෆ් | දෙමෙරාරා-මහසියා | 3,788[10] |
| 10 | යුට්ෆ්ල්ට් | එසෙකිබෝ දූපත්-බටහිර ඩෙමරාරා | 2,980[10] |
භාෂා
[සංස්කරණය]ඉංග්රීසි යනු ගයනාවේ නිල භාෂාව වන අතර එය අධ්යාපනය, රජය, මාධ්ය සහ සේවා සඳහා භාවිතා වේ. ජනගහනයෙන් අතිමහත් බහුතරයක් ඔවුන්ගේ පළමු භාෂාව ලෙස කතා කරන්නේ අප්රිකානු, ඉන්දියානු සහ ඇමරින්දියානු බලපෑම් සුළු ප්රමාණයක් සහිත ඉංග්රීසි පදනම් කරගත් ක්රියෝල් එකක් වන ගයනියානු ක්රෙයෝල් භාෂාවයි.[11]
ස්වදේශික කැරිබන් භාෂා (අකාවායෝ, වයි-වයි සහ මකුෂි) ඇමරින්දියානුවන්ගෙන් සුළු කොටසක් විසින් කතා කරනු ලැබේ.
ඉන්දු-ගයනියානු ප්රජාවේ පැරණි පරම්පරාව විසින් ගයනියානු හින්දුස්ථානි භාෂාව කතා කරන නමුත් තරුණ ගයනියානුවන් ඉංග්රීසි හෝ ගයනියානු ක්රියෝල් භාවිතා කරයි. සුරිනාම් සිට පැමිණි ඉන්දු-සුරිනාම් සංක්රමණිකයන් සර්නාමි ප්රභේදය කතා කරයි, විශේෂයෙන් නිකේරියානු-බර්බියානු හින්දුස්ථානි උපභාෂාව.[12]
ආගම
[සංස්කරණය]
2012 දී ජනගහනය 64% ක් ක්රිස්තියානි, 25% හින්දු, 7% මුස්ලිම්, 3% ක් ආගමික නොවන සහ අනෙකුත් ආගම් වලින් 1% ක් විය.[13]
ආගම යනු ගයනාවේ අනන්යතාවයේ වැදගත් අංගයක් වන අතර යටත් විජිතවාදයේ සහ සංක්රමණික කණ්ඩායම්වල විවිධ බාහිර බලපෑම් පිළිබිඹු කරයි. ක්රිස්තියානි ධර්මය කීර්තිමත් ආගමක් ලෙස සලකනු ලැබූ අතර එය යුරෝපීය සංස්කෘතිය සම්ප්රේෂණය කරන අතර යටත් විජිත සමාජයේ ඉහළ සංචලතාව නියෝජනය කරයි. මිෂනාරිවරුන් සහ පල්ලි පාසල් ඉදි කළ අතර 1970 ගණන්වල ජනසතු කරන තෙක්, සියලුම පාසල් පාහේ නිකායට අයත් විය. ඉන්දියානුවන් ගිවිසුම්ගත ශ්රමය ලෙස මෙරටට ගෙන එන විට, හින්දු සහ ඉස්ලාම් ආගම ප්රමුඛස්ථානයක් ගත් නමුත්, දශක කිහිපයක් තිස්සේ නීත්යානුකූල විවාහ සඳහා ඒ දෙකම පිළිගනු ලැබුවේ නැත.[14]
සමහර සාම්ප්රදායික අප්රිකානු සහ ඇමරිකානු ඉන්දියානු අධ්යාත්මික විශ්වාසයන් ප්රමුඛ ආගම් සමඟ පවතී.
සෞඛ්යය
[සංස්කරණය]2020 වන විට උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 69.5 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.[15]
PAHO/ WHO ගෝලීය සෞඛ්ය වාර්තාව 2014 (2012 සංඛ්යාලේඛන භාවිතා කරමින්) ලොව ඉහළම සියදිවි නසා ගැනීමේ අනුපාතයක් ඇති රට ලෙස ශ්රේණිගත කර ඇති අතර, මරණ අනුපාතය වැසියන් 100,000 කට 44.2 කි.[16][17] WHO හි 2011 ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, HIV ව්යාප්තිය යොවුන් වියේ/වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් (වයස අවුරුදු 15-49) 1.2% කි.[18]
අධ්යාපනය
[සංස්කරණය]ගයනාවේ අධ්යාපනය ප්රධාන වශයෙන් හඳුන්වා දී ක්රියාත්මක කරන ලද්දේ මිෂනාරි ක්රිස්තියානි නිකායන් විසිනි. ධනවත් වැවිලිකරුවන්ගේ ප්රභූ පැලැන්තිය බොහෝ විට තම දරුවන් එංගලන්තයේ විදේශ අධ්යාපනය සඳහා යැවූ නමුත් ගයානාවේ පාසල් වැඩිදියුණු වීමත් සමඟ ඔවුන් පැරණි බ්රිතාන්ය අධ්යාපන ක්රමය අනුගමනය කළහ. 1876 දී ප්රාථමික අධ්යාපනය අනිවාර්ය විය, නමුත් කෘෂිකාර්මික ශ්රමයට සහාය වීමේ දරුවන්ගේ අවශ්යතාවය නිසා බොහෝ දරුවන් පාසල් අධ්යාපනයෙන් ඈත් විය. 1960 ගණන්වලදී, රජය රටේ සියලුම පාසල්වල පාලනය භාර ගත්තේය. ගාස්තු ඉවත් කරන ලදී, ග්රාමීය ප්රදේශවල නව පාසල් විවෘත කරන ලදී, සහ ගයනා විශ්ව විද්යාලය ස්ථාපිත කරන ලද බැවින් සිසුන්ට තවදුරටත් තෘතීයික අධ්යාපනය සඳහා විදේශගත වීමට අවශ්ය නොවීය.[19]
1990 දී ඇස්තමේන්තුගත සාක්ෂරතා අනුපාතය සියයට 96 කින් ගයනාවේ සාක්ෂරතාවය කැරිබියානු කලාපයේ ඉහළම එකක් විය.[19] 2014 යුනෙස්කෝ ඇස්තමේන්තුවකට අනුව, අවුරුදු 15-24 අතර වයස් කාණ්ඩයේ සාක්ෂරතාවය 96.7 කි.[20] කෙසේ වෙතත්, ක්රියාකාරී සාක්ෂරතාවය 70% ක් තරම් ඉහළ අගයක් ගනී.[21]
7 වන ශ්රේණියේ උසස් පාසලට ඇතුළත් වීම සඳහා සිසුන් NGSA (ජාතික ශ්රේණියේ හයවන ශ්රේණියේ තක්සේරුව) සමත් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ඔවුන් උසස් පාසල අවසානයේ CXC සමත් වේ. අනෙකුත් සියලුම කැරිබියානු රටවල් හඳුන්වා දී ඇති CAPE විභාග පාසල් විසින් හඳුන්වා දී ඇත. බ්රිතාන්ය යුගයෙන් උරුම වූ උසස් පෙළ ක්රමය, පාසල් කිහිපයක පමණක් පිරිනමනු ලැබේ.
යටිතල පහසුකම් අභියෝග අධ්යාපනයට ප්රවේශ වීමට බලපායි, විශේෂයෙන් කඳුකරයේ සිසුන් සඳහා. ලෝක බැංකු තක්සේරුවකින් පෙන්නුම් කළේ ගුරුවරුන්ගෙන් 50% ක් පමණ "නුපුහුණු, ප්රමාණවත් ඉගැන්වීම් ද්රව්ය නොමැතිව ක්රියාත්මක වන අතර, අඩු මට්ටමේ වැඩිහිටි සාක්ෂරතාවයක් ඇති දෙමාපියන්ගේ දරුවන්ට සේවය කරන" බවයි.[22]
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "Guyana General Information". Geographia.com. 11 April 2010 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 2 May 2010.
- ^ Roopnarine, Lomarsh (25 July 2021). "A long journey to Emancipation". Guyana Chronicle. 17 April 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 April 2023.
- ^ Myers, Helen (1999). Music of Hindu Trinidad. University of Chicago Press. p. 30. ISBN 9780226554532.
- ^ Indian Diaspora (PDF). 30 April 2011 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 October 2017.
- ^ "Guyana turns attention to racism" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 දෙසැම්බර් 2010 at the Wayback Machine. BBC News. 20 September 2005.
- ^ "Conflict between Guyanese-Indians and Blacks in Trinidad and Guyana Socially, Economically and Politically සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 දෙසැම්බර් 2010 at the Wayback Machine". Gabrielle Hookumchand, Professor Moses Seenarine. 18 May 2000.
- ^ International Business Times: "Guyana: A Study in Polarized Racial Politics" සංරක්ෂණය කළ පිටපත 15 ජූලි 2012 at the Wayback Machine 12 December 2011
- ^ a b c d Guyana Population and Housing Census 2012: Preliminary Report (PDF) (Report). Bureau of Statistics, Guyana. June 2014. p. 23. 10 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 10 March 2021.
- ^ a b c d e f "2012 Population by Village". Statistics Guyana. 17 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 16 August 2020.
- ^ Damoiseau, Robert (2003) Eléments de grammaire comparée français-créole guyanais Ibis rouge, Guyana, ISBN 2-84450-192-3
- ^ Gambhir, Surendra Kumar (1981). The East Indian Speech Community in Guyana: A Sociolinguistic Study With Special Reference to Koine Formation (PhD dissertation). University of Pennsylvania. pp. 1–367. ProQuest 303192456. 30 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 March 2021.
- ^ "Guyana". United States Department of State (ඇමෙරිකානු ඉංග්රීසි බසින්). 7 December 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2023-12-07.
- ^ Williams, Brackette F. (1991-04-12). Stains on My Name, War in My Veins: Guyana and the Politics of Cultural Struggle (ඉංග්රීසි බසින්). Duke University Press. ISBN 978-0-8223-1119-5. 31 May 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 May 2021.
- ^ "South America :: Guyana — The World Factbook – Central Intelligence Agency". www.cia.gov. 7 January 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2020-12-10.
- ^ "WHO Report 2014 Preventing suicide: A global imperative" (PDF). 16 June 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 4 August 2015.
- ^ "Desperate measures". The Economist. 13 September 2014. 10 June 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 29 August 2017.
- ^ WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 17 ජූනි 2012 at the Wayback Machine. Part1
- ^ a b "Guyana – EDUCATION". countrystudies.us. 14 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2021-03-06.
- ^ "Guyana". uis.unesco.org. 2016-11-27. 2 March 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2021-03-06.
- ^ Jennings, Zellyne (2000-05-01). "Functional literacy of Young Guyanese Adults". International Review of Education (ඉංග්රීසි බසින්). 46 (1): 93–116. Bibcode:2000IREdu..46...93J. doi:10.1023/A:1003926406978. ISSN 1573-0638. S2CID 142861368.
- ^ "Improving Literacy and Numeracy Outcomes for Guyana's Early Learners". World Bank (ඉංග්රීසි බසින්). 17 April 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2021-03-06.