Jump to content

කොලොම්බියාවේ ජන විකාශනය

බැඳියන් එක්කරන්න
විකිපීඩියා වෙතින්
2013 දී කොලොම්බියාවේ ජනගහන ඝනත්වය
කොලොම්බියාවේ ජනගහන ඉතිහාසය

2020 දී ඇස්තමේන්තුගත මිලියන 50 ක ජනගහනයක් සිටින කොලොම්බියාව, බ්‍රසීලය සහ මෙක්සිකෝවට පසුව ලතින් ඇමරිකාවේ තුන්වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වේ.[1] 20 වන සියවස ආරම්භයේදී, කොලොම්බියාවේ ජනගහනය ආසන්න වශයෙන් මිලියන 4 ක් විය.[2] 1970 දශකයේ මුල් භාගයේ සිට කොලොම්බියාව එහි සශ්‍රීකත්වය, මරණ අනුපාතය සහ ජනගහන වර්ධන අනුපාතවල ස්ථාවර පහත වැටීමක් අත්විඳ ඇත. 2016 සඳහා ජනගහන වර්ධන අනුපාතය 0.9% ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.[3] ජනගහනයෙන් 26.8% ක් පමණ අවුරුදු 15 හෝ ඊට අඩු වූ අතර, 65.7% ක් අවුරුදු 15 ත් 64 ත් අතර වූ අතර, 7.4% ක් අවුරුදු 65 ට වැඩි විය. මුළු ජනගහනයේ වැඩිහිටි පුද්ගලයින්ගේ අනුපාතය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වීමට පටන් ගෙන ඇත.[4] 2050 වන විට කොලොම්බියාවේ ජනගහනය මිලියන 55.3 ක් වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත.[5]

වර්තමානයේ කොලොම්බියාව ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශයේ ජනගහනය සඳහා ඇස්තමේන්තු 1500 දී මිලියන 2.5 ත් 12 ත් අතර වේ; අන්ත අතර ඇස්තමේන්තු අතර 6 සහ 7 මිලියන සංඛ්‍යා ඇතුළත් වේ. ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණයත් සමඟ, 1600 දී කලාපයේ ජනගහනය මිලියන 1.2 ක් දක්වා පහත වැටී ඇති අතර, ඇස්තමේන්තුගත අඩුවීමක් සඳහා 52-90%. යටත් විජිත කාලය අවසන් වන විට, එය තවත් 800,000 දක්වා පහත වැටී තිබුණි; 19 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී එය මිලියන 1.4 ක් දක්වා ඉහළ යාමට පටන් ගත් අතර, එහිදී එය කොලොම්බියානු නිදහස් යුද්ධයේදී නැවත මිලියන 1 ත් 1.2 ත් අතර ප්‍රමාණයකට පහත වැටෙනු ඇත. 16 වන සියවසේ උච්චතම අවස්ථාවෙන් වසර 450 කට ආසන්න කාලයකට පසු, 1940 ගණන් වන තෙක් රටේ ජනගහනය පූර්ව යටත් විජිත මට්ටම් කරා යථා තත්ත්වයට පත් නොවීය.[6]

ජනගහනය ඇන්ඩියන් කඳුකරයේ සහ කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර, ජන ඝනත්වය සාමාන්‍යයෙන් ඇන්ඩියන් කලාපයේ වැඩි ය. කොලොම්බියාවේ ප්‍රදේශයෙන් 54% ක් පමණ වන නැගෙනහිර පහත්බිම් දෙපාර්තමේන්තු නවයේ ජනගහනයෙන් 6% කටත් වඩා අඩුය.[7][8] සාම්ප්‍රදායිකව ග්‍රාමීය සමාජයක් වූ, 20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී නාගරික ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීම ඉතා අධික වූ අතර, කොලොම්බියාව දැන් ලතින් ඇමරිකාවේ වඩාත්ම නාගරීකරණය වූ රටවලින් එකකි. නාගරික ජනගහනය 1938 දී මුළු ජනගහනයෙන් 31% සිට 1973 දී 60% කට ආසන්න දක්වා වැඩි වූ අතර 2014 වන විට එම අගය 76% ක් විය.[9][10] බොගෝටා හි පමණක් ජනගහනය 1938 දී 300,000 කට වඩා වැඩි වූ අතර අද වන විට මිලියන 8 ක් පමණ දක්වා වැඩි වී ඇත.[11] සමස්ත නගර හැත්තෑ දෙකක දැන් ජනගහනය 100,000 ක් හෝ ඊට වැඩි ය (2015). 2012 වන විට කොලොම්බියාවේ අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූ පුද්ගලයින් (IDP) ලොව විශාලතම ජනගහනය සිටින අතර එය මිලියන 4.9 ක් දක්වා ඇස්තමේන්තු කර ඇත.[12]

2015 දී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 74.8 ක් වූ අතර, 2016 දී ළදරු මරණ අනුපාතය දහසකට 13.1 ක් විය.[13][14] 2015 දී, වැඩිහිටියන්ගෙන් 94.58% ක් සහ තරුණයින්ගෙන් 98.66% ක් සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්ත වන අතර රජය අධ්‍යාපනය සඳහා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.49% ක් පමණ වැය කරයි.[15]

භාෂා

[සංස්කරණය]

කොලොම්බියානුවන්ගෙන් 99.2% ක් පමණ ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන අතර එය කැස්ටිලියානු ලෙසද හැඳින්වේ; ඇමරින්ඩියන් භාෂා 65 ක්, ක්‍රියෝල් භාෂා දෙකක්, රොමානි භාෂාව සහ කොලොම්බියානු සංඥා භාෂාව ද රට තුළ භාවිතා වේ. සැන් ඇන්ඩ්‍රෙස්, ප්‍රොවිඩෙන්සියා සහ සැන්ටා කැටලිනා දූපත් සමූහයේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවට නිල තත්ත්වය ඇත.[16][17][18][19]

ස්පාඤ්ඤ භාෂාව ඇතුළුව, ජනවාර්ගික දත්ත සමුදායේ කොලොම්බියාව සඳහා මුළු භාෂා 101 ක් ලැයිස්තුගත කර ඇත. සමහර කතුවරුන් එකම භාෂාවේ ප්‍රභේද හෝ උපභාෂා ලෙස සලකන දේ වෙනස් භාෂා ලෙස සලකන බැවින්, කතා කරන භාෂා නිශ්චිත සංඛ්‍යාව සුළු වශයෙන් වෙනස් වේ. හොඳම ඇස්තමේන්තුවලට අනුව අද රට තුළ කතා කරන භාෂා 71 ක් වාර්තා වී ඇත - ඒවායින් බොහොමයක් චිබ්චන්, ටුකානෝවන්, බෝරා–විටෝටෝ, ගුවාජිබෝන්, අරවාකන්, කැරිබන්, බාබකෝවන් සහ සාලිබන් භාෂා පවුල්වලට අයත් වේ. දැනට ස්වදේශීය භාෂා කතා කරන්නන් 850,000 කට වඩා සිටිති.[20][21]

ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්

[සංස්කරණය]
කොලොම්බියාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් - 2018 සංගණනය''[22]
  1. මෙස්ටිසෝ හෝ සුදු 87.58 (87.6%)
  2. අප්‍රිකානු කොලොම්බියානු (මුලාටෝ ඇතුළුව) 6.68 (6.68%)
  3. ඇමරිකානු ඉන්දියානු 4.31 (4.31%)
  4. සඳහන් කර නැත 1.35 (1.35%)
  5. රයිසාල් 0.06 (0.06%)
  6. පැලෙන්කෙරෝ 0.02 (0.02%)
  7. රෝමානි 0.01 (0.01%)

කොලොම්බියාව වාර්ගික වශයෙන් විවිධ වන අතර, එහි ජනතාව මුල් ස්වදේශික වැසියන්ගෙන් පැවත එන්නන්, ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයින්, අප්‍රිකානුවන් මුලින් වහලුන් ලෙස රටට ගෙන එන ලද අතර, යුරෝපයෙන් සහ මැද පෙරදිගින් පැමිණි 20 වන සියවසේ සංක්‍රමණිකයන්, සියල්ලෝම විවිධ සංස්කෘතික උරුමයකට දායක වෙති.[23] ජනවිකාස ව්‍යාප්තිය යටත් විජිත ඉතිහාසයෙන් බලපෑමට ලක් වූ රටාවක් පිළිබිඹු කරයි.[24] සුදු ජාතිකයින් රට පුරා ජීවත් වෙති, ප්‍රධාන වශයෙන් නාගරික මධ්‍යස්ථානවල සහ වර්ධනය වන උස්බිම් සහ වෙරළබඩ නගරවල. ප්‍රධාන නගරවල ජනගහනයට මෙස්ටිසෝස් ද ඇතුළත් වේ. මෙස්ටිසෝ කැම්පසිනෝස් (ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වන ජනතාව) ද ඇන්ඩියන් කඳුකරයේ ජීවත් වන අතර එහිදී සමහර ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණිකයන් ඇමරින්දියානු ප්‍රධානීන්ගේ කාන්තාවන් සමඟ මිශ්‍ර විය. මෑත දශකවල නාගරික ව්‍යාප්තියේ ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළ ශිල්පීන් සහ කුඩා වෙළඳුන් මෙස්ටිසෝවරුන් අතර වේ.[25][22] ඇමරිකානු භෞතික මානව විද්‍යාව පිළිබඳ සඟරාව විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව, කොලොම්බියානුවන්ට සාමාන්‍ය සම්භවයක් ඇති අය 47% ඇමරින්දියානු DNA, 42% යුරෝපීය DNA සහ 11% අප්‍රිකානු DNA වේ.[26]

2018 සංගණනය වාර්තා කළේ සුදු ජාතිකයින් සහ මෙස්ටිසෝවරුන් (මිශ්‍ර යුරෝපීය සහ ඇමරින්ඩියන් සම්භවයක් ඇති අය) ඇතුළත් "ජනවාර්ගික නොවන ජනගහනය" ජාතික ජනගහනයෙන් 87.6% ක් වූ බවයි. 6.7% ක් අප්‍රිකානු සම්භවයක් ඇති අයයි. ස්වදේශික ඇමරින්ඩියන්වරු ජනගහනයෙන් 4.3% කි. රයිසාල් ජනතාව ජනගහනයෙන් 0.06% කි. පැලෙන්කෙරෝ ජනතාව ජනගහනයෙන් 0.02% කි. ජනගහනයෙන් 0.01% ක් රෝමා ජාතිකයෝ වෙති. 2023 දී ලතින්බාරමෙට්‍රෝ විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයකින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ ජනගහනයෙන් 50.3% ක් මෙස්ටිසෝ, 26.4% ක් සුදු ජාතිකයින්, 9.5% ක් ආදිවාසීන්, 9.0% ක් කළු ජාතිකයින්, 4.4% ක් මුලටෝ ජාතිකයින් සහ 0.4% ක් ආසියානුවන් වන බවයි. මෙම ඇස්තමේන්තු අනුව මෙස්ටිසෝ මිලියන 26 ක් පමණ සිටින අතර, සුදු ජාතිකයින් මිලියන 14 ක්, ආදිවාසී ජාතිකයින් මිලියන 5 ක්, කළු ජාතිකයින් මිලියන 5 ක්, මුලටෝ ජාතිකයින් මිලියන 2 ක් සහ ආසියානු ජාතිකයින් 200,000 ක් පමණ වේ.[27]

ලතින්බාරෝමෙට්‍රෝ 2023 ට අනුව කොලොම්බියාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්[27]
  1. මෙස්ටිසෝ (50.3%)
  2. සුදු (26.4%)
  3. ඇමරිකානු ඉන්දියානු (9.5%)
  4. කළු (9%)
  5. මුලටෝ (4.4%)
  6. ආසියානු (0.4%)

2006 සංගණනයෙන් දැක්වෙන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වලින් එකකට අයත් යැයි නොසැලකූ ජනගහනයෙන් 86% ක් මෙස්ටිසෝ හෝ මිශ්‍ර යුරෝපීය සහ ඇමරින්ඩියන් සම්භවයක් ඇති අය ලෙසත්, ප්‍රධාන වශයෙන් ස්පාඤ්ඤ සම්භවයක් ඇති අයගෙන් 37% ක් සුදු ජාතිකයින් ලෙසත් බෙදී ඇති නමුත් මැද පෙරදිග සම්භවයක් ඇති විශාල ජනගහනයක් ද සිටිති; සමාජයේ සමහර අංශවල ජර්මානු සහ ඉතාලි සම්භවයක් ඇති අය සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ඇත.[28][22]

ස්පාඤ්ඤ පාලන සමයේදී[29] බොහෝ ආදිවාසී ජනයාගේ ජනගහනයේ අඩුවීමක් අත්විඳින ලද අතර තවත් බොහෝ දෙනෙක් මෙස්ටිසෝ ජනගහනයට අවශෝෂණය කර ගත් නමුත් ඉතිරි කොටස වර්තමානයේ අසූවකට අධික වෙනස් සංස්කෘතීන් නියෝජනය කරයි. ආදිවාසී ජනයා සඳහා පිහිටුවා ඇති රක්ෂිත (resguardos) හෙක්ටයාර 30,571,640 (කිලෝමීටර 305,716.4) (රටේ මුළු භූමි ප්‍රමාණයෙන් 27%) ආවරණය වන අතර 800,000 කට අධික පිරිසක් එහි වාසය කරති.[30] විශාලතම ආදිවාසී කණ්ඩායම් අතරට වයියු,[31] පේස්, පැස්ටෝස්, එම්බෙරා සහ සෙනු ඇතුළත් වේ.[32] ලා ගුජිරා, කොකා, නරිනෝ, කොර්ඩෝබා සහ සුක්‍රේ යන දෙපාර්තමේන්තු විශාලතම ආදිවාසී ජනගහනය ඇත.

1982 දී පළමු ජාතික ආදිවාසී සම්මේලනයේදී ආරම්භ කරන ලද කොලොම්බියාවේ ජාතික ඉන්ඩිජෙනා සංවිධානය (ONIC), කොලොම්බියාවේ ආදිවාසී ජනතාව නියෝජනය කරන සංවිධානයකි. 1991 දී, කොලොම්බියාව ආදිවාසී ජනතාව පිළිබඳ වත්මන් ජාත්‍යන්තර නීතිය වන 1989 ආදිවාසී සහ ගෝත්‍රික ජනතා සම්මුතියට අත්සන් තබා අනුමත කළේය.[33]

16 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට 19 වන සියවස දක්වාම පැවති, බොහෝ දුරට වෙරළබඩ පහත් බිම්වලට උප-සහාරා අප්‍රිකානුවන් වහලුන් ලෙස ගෙන එන ලදී. අද පැසිෆික් වෙරළ තීරයේ විශාල අප්‍රිකානු-කොලොම්බියානු ප්‍රජාවන් දක්නට ලැබේ.[35] බොහෝ ජැමෙයිකානුවන් ප්‍රධාන වශයෙන් සැන් ඇන්ඩ්‍රෙස් සහ ප්‍රොවිඩෙන්සියා දූපත් වෙත සංක්‍රමණය විය. දෙවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර සහ ඉන් පසුව පැරණි සෝවියට් සංගමයේ ජනතාව ඇතුළුව, 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී තවත් යුරෝපීයයන් සහ උතුරු ඇමරිකානුවන් ගණනාවක් රටට සංක්‍රමණය විය.[34][35]

බොහෝ සංක්‍රමණික ප්‍රජාවන් කැරිබියානු වෙරළ තීරයේ පදිංචි වී ඇත, විශේෂයෙන් මැද පෙරදිග සහ යුරෝපයෙන් මෑතකදී පැමිණි සංක්‍රමණිකයන්. බැරැන්කිල්ලා (කොලොම්බියානු කැරිබියන් දූපත් වල විශාලතම නගරය) සහ අනෙකුත් කැරිබියන් නගරවල ලෙබනන්, පලස්තීන සහ අනෙකුත් ලෙවන්ටයින් විශාලතම ජනගහනය ඇත.[36][37] රොමේනිස් සහ යුදෙව්වන්ගේ වැදගත් ප්‍රජාවන් ද ඇත.[23] වෙනිසියුලාවේ දේශපාලන හා ආර්ථික තත්ත්වය හේතුවෙන් වෙනිසියුලානු ජාතිකයින්ගේ ප්‍රධාන සංක්‍රමණ ප්‍රවණතාවක් පවතී.[38] 2019 අගෝස්තු මාසයේදී, කොලොම්බියාවේ උපත ලැබූ වෙනිසියුලානු සරණාගතයින්ගේ දරුවන් 24,000 කට වැඩි පිරිසකට කොලොම්බියාව පුරවැසිභාවය ලබා දුන්නේය.[39]

ආගම

[සංස්කරණය]
දකුණු කොලොම්බියානු නරිනෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ ලාස් ලාජාස් අභයභූමිය

ජාතික පරිපාලන සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව (DANE) ආගමික සංඛ්‍යාලේඛන රැස් නොකරන අතර නිවැරදි වාර්තා ලබා ගැනීමට අපහසු වේ. කෙසේ වෙතත්, විවිධ අධ්‍යයනයන් සහ සමීක්ෂණයක් මත පදනම්ව, ජනගහනයෙන් 90% ක් පමණ ක්‍රිස්තියානි ආගමට අනුගත වන අතර, ඉන් බහුතරයක් (70.9%–79%) රෝමානු කතෝලිකයන් වන අතර, සැලකිය යුතු සුළුතරයක් (16.7%) රෙපරමාදු ආගමට (ප්‍රධාන වශයෙන් එවැන්ජලිකල්වාදය) අනුගත වේ. ජනගහනයෙන් 4.7% ක් පමණ අදේවවාදීන් හෝ අඥෙයවාදීන් වන අතර, 3.5% ක් දෙවියන් වහන්සේව විශ්වාස කරන බව කියා සිටින නමුත් නිශ්චිත ආගමක් අනුගමනය නොකරති. කොලොම්බියානුවන්ගෙන් 1.8% ක් යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් සහ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට්වාදයට අනුගත වන අතර 1% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් බහායි ඇදහිල්ල, ඉස්ලාම්, යුදෙව් ආගම, බුද්ධාගම, මෝමන්වාදය, හින්දු ආගම, ස්වදේශික ආගම්, හරේ ක්‍රිෂ්ණා ව්‍යාපාරය, රස්තෆාරි ව්‍යාපාරය, නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් පල්ලිය සහ අධ්‍යාත්මික අධ්‍යයන වැනි වෙනත් ආගම්වලට අනුගත වෙති. ඉතිරි පුද්ගලයින් ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ නැත, නැතහොත් ඔවුන් නොදන්නා බවට පිළිතුරු දුන්නේ නැත. ඉහත සංඛ්‍යාලේඛනවලට අමතරව, කොලොම්බියානුවන්ගෙන් 35.9% ක් වාර්තා කළේ ඔවුන් තම ඇදහිල්ල ක්‍රියාශීලීව ක්‍රියාත්මක නොකළ බවයි.[40][41][42] කොලොම්බියාවේ 1,519,562 ක්, එනම් ජනගහනයෙන් 3% ක් පමණ ස්වදේශික ආගමක් අනුගමනය කරන බව වාර්තා වේ.

බව්තීස්ම සංඛ්‍යා අනුව කොලොම්බියාව බොහෝ දුරට රෝමානු කතෝලික රටක් ලෙස පැවතුනද, 1991 කොලොම්බියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ආගමික නිදහස සහතික කරන අතර සියලුම ආගමික විශ්වාසයන් සහ පල්ලි නීතිය ඉදිරියේ සමානව නිදහස් වේ.[43]

සෞඛ්‍යය

[සංස්කරණය]
ලතින් ඇමරිකාවේ හොඳම සායන සහ රෝහල් සඳහා වාර්ෂික ඇමරිකා ඉකොනොමියා ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල කොලොම්බියාව පෙරමුණ ගෙන සිටී.[44]

කොලොම්බියාවේ උපතේදී සමස්ත ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 79.3 කි (පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 76.7 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා අවුරුදු 81.9 ක්).[13] සෞඛ්‍ය සේවා ප්‍රතිසංස්කරණ මගින් රටේ සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිවල දැවැන්ත දියුණුවක් ඇති වී ඇති අතර, 1980 ගණන්වල සිට කොලොම්බියාවේ සෞඛ්‍ය ප්‍රමිතීන් බෙහෙවින් දියුණු වී ඇත. නව ක්‍රමය සමාජ හා සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණ පද්ධතිය මගින් ජනගහන ආවරණය 21% (1993 ට පෙර) සිට 2012 දී 96% දක්වා පුළුල් කර ඇත.[45] 2017 දී, රජය පිළිකා පර්යේෂණ සහ ප්‍රතිකාර මධ්‍යස්ථානයක් ජාතික උපායමාර්ගික උනන්දුවක් දක්වන ව්‍යාපෘතියක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය.[46]

ඇමරිකා ඉකොනොමියා සඟරාව විසින් 2016 දී සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකින් ලතින් ඇමරිකාවේ ඉහළම 44 අතරට කොලොම්බියානු සෞඛ්‍ය සේවා ආයතන 21 ක් ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර එය මුළු ප්‍රමාණයෙන් සියයට 48 කි.[44] 2022 දී, කොලොම්බියානු රෝහල් 26 ක් ලතින් ඇමරිකාවේ හොඳම 61 අතරට (මුළු 42%) ඇතුළත් විය.[47] 2023 දී, කොලොම්බියානු රෝහල් දෙකක් ලෝකයේ ඉහළම 75 අතරට ඇතුළත් විය.[48][49]

අධ්‍යාපනය

[සංස්කරණය]

බොහෝ කොලොම්බියානු දරුවන්ගේ අධ්‍යාපන අත්දැකීම ආරම්භ වන්නේ වයස අවුරුදු පහ දක්වා (Educación preescolar) පෙර පාසල් ඇකඩමියකට පැමිණීමෙනි. මූලික අධ්‍යාපනය (Educación básica) නීතියෙන් අනිවාර්ය වේ.[50] එයට අදියර දෙකක් ඇත: පළමු සිට පස්වන ශ්‍රේණිය දක්වා - අවුරුදු හයේ සිට දහය දක්වා ළමුන් සහ හයවන ශ්‍රේණියේ සිට නවවන ශ්‍රේණිය දක්වා ද්විතීයික මූලික අධ්‍යාපනය (Educación básica secundaria) යන අදියර දෙකක් ඇත. මූලික අධ්‍යාපනයෙන් පසුව මධ්‍යම වෘත්තීය අධ්‍යාපනය (Educación media vocational) දහවන සහ එකොළොස්වන ශ්‍රේණි ඇතුළත් වේ. එක් එක් පාසල විසින් අනුගමනය කරන ලද විෂය මාලාවට අනුව එයට විවිධ වෘත්තීය පුහුණු ක්‍රම හෝ විශේෂතා (අධ්‍යයන, තාක්ෂණික, ව්‍යාපාර සහ යනාදිය) තිබිය හැකිය.[51]

M5 ගොඩනැගිල්ල – කොලොම්බියා ජාතික විශ්ව විද්‍යාලය, පේද්‍රෝ නෙල් ගෝමස් විසින් නිර්මාණය කරන ලදී.

මූලික සහ මධ්‍යම අධ්‍යාපන වසර සියල්ල සාර්ථකව නිම කිරීමෙන් පසු, උසස් පාසල් ඩිප්ලෝමාවක් ප්‍රදානය කෙරේ. ද්විතීයික මූලික පාසල් සහ මධ්‍යම අධ්‍යාපනය සාම්ප්‍රදායිකව බැචිලෙරාටෝ (හයවන සිට එකොළොස්වන ශ්‍රේණිය දක්වා) ලෙස හඳුන්වන ඒකකයක් ලෙස එකට සලකනු ලබන බැවින්, උසස් පාසල් උපාධිධාරියා උපාධිධාරියෙකු ලෙස හැඳින්වේ. මධ්‍යම අධ්‍යාපනයේ අවසන් වසරේ සිසුන් උසස් අධ්‍යාපනයට (Educación superior) ප්‍රවේශය ලබා ගැනීම සඳහා ICFES පරීක්ෂණය (දැන් Saber 11 ලෙස නම් කර ඇත) පවත්වයි. මෙම උසස් අධ්‍යාපනයට උපාධි අපේක්ෂක වෘත්තීය අධ්‍යයන, තාක්ෂණික, තාක්ෂණික සහ අතරමැදි වෘත්තීය අධ්‍යාපනය සහ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන ඇතුළත් වේ. උසස් අධ්‍යාපන තාක්ෂණික වෘත්තීය ආයතන කලා සහ ව්‍යාපාර පිළිබඳ සුදුසුකම් ඇති සිසුන් සඳහා ද විවෘත වේ. මෙම සුදුසුකම සාමාන්‍යයෙන් වසර දෙකක විෂය මාලාවකින් පසු SENA විසින් ප්‍රදානය කරනු ලැබේ.[52]

උපාධිධාරීන් (උසස් පාසල් උපාධිධාරීන්) විශ්ව විද්‍යාලයක් විසින් පිරිනමනු ලබන වෘත්තීය උපාධි අපේක්ෂක වෘත්තීය වැඩසටහනකට ඇතුළත් විය හැකිය; මෙම වැඩසටහන් වසර පහක් දක්වා (හෝ තාක්ෂණික, තාක්ෂණික සහ අතරමැදි වෘත්තීය අධ්‍යාපනය සහ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන සඳහා) පවතින අතර, වෛද්‍ය විද්‍යාව වැනි සමහර වෘත්තීන් සඳහා අවුරුදු හයේ සිට හත දක්වා කාලයක් පවතී. කොලොම්බියාවේ, විද්‍යාලය වැනි ආයතනයක් නොමැත; වෘත්තීය, තාක්ෂණික හෝ තාක්ෂණික මාතෘකාවක් ලබා ගැනීම සඳහා සිසුන් විශ්ව විද්‍යාලයක හෝ වෙනත් ඕනෑම අධ්‍යාපන ආයතනයක වෘත්තීය වැඩසටහනකට සෘජුවම ඇතුළත් වේ. විශ්ව විද්‍යාලයෙන් උපාධිය ලැබීමෙන් පසු, පුද්ගලයින්ට (වෘත්තීය, තාක්ෂණික හෝ තාක්ෂණික) ඩිප්ලෝමාවක් ලබා දෙන අතර ඔවුන් තෝරාගත් වෘත්තිය පුහුණු කිරීම සඳහා බලපත්‍ර (අවශ්‍ය නම්) ලබා දෙනු ලැබේ. සමහර වෘත්තීය වෘත්තීය වැඩසටහන් සඳහා, සිසුන් තම උපාධි අපේක්ෂක අධ්‍යයන අධ්‍යාපනයේ අවසන් වසරේදී සේබර්-ප්‍රෝ පරීක්ෂණයට පෙනී සිටිය යුතුය.[51]

2015 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ අනුපාතයක් ලෙස අධ්‍යාපනය සඳහා රාජ්‍ය වියදම 4.49% ක් විය. මෙය මුළු රජයේ වියදමෙන් 15.05% ක් නියෝජනය කළේය. ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික දළ ඇතුළත් වීමේ අනුපාත පිළිවෙලින් 113.56% ක් සහ 98.09% ක් විය. පාසල් ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 14.42 කි. වයස අවුරුදු 15 සහ ඊට වැඩි ජනගහනයෙන් 94.58% ක් සාක්ෂරතාවයෙන් පෙළෙන අය ලෙස වාර්තා වී ඇති අතර, ඉන් 15-24 අතර අයගෙන් 98.66% ක් ද වෙති.[15]

අපරාධ

[සංස්කරණය]
පෙරෙයිරා හි ප්‍රදර්ශනය කර ඇති කොලොම්බියානු ජාතික පොලිස් විශේෂ මෙහෙයුම් විධානය (COPES). සංවිධානාත්මක අපරාධ සහ ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාවලට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ජාතික පොලිසියේ උප අංශයකි.

කොකේන් වගා කිරීම සහ ජාවාරම සඳහා මධ්‍යස්ථානයක් වීම නිසා කොලොම්බියාවේ අපරාධ අනුපාතය ඉහළයි. කොලොම්බියානු ගැටුම 1960 ගණන්වල මැද භාගයේදී ආරම්භ වූ අතර එය කොලොම්බියානු රජයන්, පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම්, අපරාධ සින්ඩිකේට් සහ කොලොම්බියානු විප්ලවවාදී සන්නද්ධ හමුදා (FARC) සහ ජාතික විමුක්ති හමුදාව (ELN) වැනි වාමාංශික ගරිල්ලන් අතර අඩු තීව්‍රතාවයකින් යුත් ගැටුමකි, ඔවුන් කොලොම්බියානු භූමිය තුළ ඔවුන්ගේ බලපෑම වැඩි කර ගැනීම සඳහා එකිනෙකා සමඟ සටන් කරයි. කොලොම්බියානු ගැටුමට දායක වූ වැදගත්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාකාරීන් දෙදෙනෙකු වන්නේ බහුජාතික සමාගම් සහ එක්සත් ජනපදයයි.[53][54][55]

සියලුම සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වල කොටස් මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරමට සම්බන්ධ වී ඇත. සමහර කලාපවල රාජ්‍ය ධාරිතාව දුර්වල වී ඇති රටක, ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ බහු පෙරමුණු වල ඇඹරුම් යුද්ධයක් වන අතර, සිවිල් ජනතාව අතරට හසු වී බොහෝ විට හිතාමතාම "සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීම" සඳහා ඉලක්ක කර ගැනීමයි. සමූලඝාතන, "අතුරුදහන් කිරීම්" සහ වධහිංසා පැමිණවීම් සහ බලහත්කාරයෙන් අවතැන්වීම් සඳහා පැරාමිලිටරි කණ්ඩායම්වලට මානව හිමිකම් උපදේශකයින් දොස් පවරති. ඝාතන, පැහැරගැනීම් සහ කප්පම් ගැනීම් පිටුපස කැරලිකාර කණ්ඩායම් සිටිති.[56]

2011 දී, ජනාධිපති ජුවාන් මැනුවෙල් සැන්ටොස් "සමෘද්ධිය සඳහා දේශසීමා" සැලැස්ම දියත් කළේ දරිද්‍රතාවයට එරෙහිව සටන් කිරීමට සහ සමාජ හා ආර්ථික සංවර්ධනය හරහා කොලොම්බියාවේ දේශසීමා දිගේ නීති විරෝධී සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලින් ප්‍රචණ්ඩත්වයට එරෙහිව සටන් කිරීමටයි.[57] මෙම සැලැස්මට ජාත්‍යන්තර අර්බුද කණ්ඩායමෙන් ප්‍රශංසා ලැබුණි.[58] කොලොම්බියාව 2016 දී 100,000 කට 24.4 ක මිනීමැරුම් අනුපාතයක් වාර්තා කළ අතර එය 1974 න් පසු අඩුම අගයයි. වසර 40 ක අවම මිනීමැරුම් අනුපාතය පැමිණියේ රජය FARC සමඟ සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කළ වසරේම ය.[59] 2020 දී මිනීමැරුම් අනුපාතය තවදුරටත් 22.6 දක්වා අඩු වූ නමුත් එය තවමත් ලෝකයේ ඉහළම අගය අතර වේ, එය 1991 දී 84 සිට 73% කින් අඩු විය. 1980 සහ 1990 ගණන් වලදී එය නිතිපතා අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය.

වෙනිසියුලාවේ අර්බුදයේ ආරම්භයේ සිට සහ වෙනිසියුලානු සරණාගත අර්බුදය අතරතුර වෙනිසියුලානුවන් විශාල වශයෙන් සංක්‍රමණය වීමෙන් පසුව, මංමුලා සහගත වෙනිසියුලානු ජාතිකයන් අනෙකුත් වෙනිසියුලානු කල්ලි සාමාජිකයින් විසින් දිවි ගලවා ගැනීම සඳහා කල්ලිවලට බඳවා ගෙන ඇත.[60] කොලොම්බියාවේ ජීවත්වීම සඳහා වෙනිසියුලානු කාන්තාවන් ද ගණිකා වෘත්තියේ නියැලී ඇත.[60] එසේම, මදුරෝ විසින් වෙනිසියුලානු බන්ධනාගාරවලින් බොහෝ වෙනිසියුලානු සිරකරුවන් නිදහස් කරන ලදී. වෙනිසියුලාවේ කල්ලි කණ්ඩායම් ද කොලොම්බියාව සහ අනෙකුත් රටවලට සංක්‍රමණය වී ඇත.

නාගරිකකරණය

[සංස්කරණය]

කොලොම්බියාව යනු නාගරික ප්‍රදේශවල ජීවත් වන ජනගහනයෙන් 77.1% ක් සිටින ඉතා නාගරීකරණය වූ රටකි. රටේ විශාලතම නගර වන්නේ 7,387,400 ක ජනගහනයක් සහිත බොගෝටා, 2,382,399 ක ජනගහනයක් සහිත මෙඩෙලින්, 2,172,527 ක ජනගහනයක් සහිත කැලි සහ 1,205,284 ක ජනගහනයක් සහිත බැරැන්කිල්ලා ය.[61]


 
කොලොම්බියාව හි විශාලතම නගර
2018 සංගණනයට අනුව[62]
ස්ථානය දෙපාර්තමේන්තුව ජනගහණය ස්ථානය දෙපාර්තමේන්තුව ජනගහණය
බොගෝටා
බොගෝටා
මෙඩිලින්
මෙඩිලින් 		1 බොගෝටා ඩිස්ට්‍රිටෝ කැපිටල් 7,387,400 11 ඉබාග් ටෝලිමා 492,554 කාලි
කාලි
2 මෙඩිලින් අන්ටියෝකුයියා 2,382,399 12 විලවිසෙන්සියෝ මෙටා 492,052
3 කාලි වැලි ඩෙල් කාවුකා 2,172,527 13 සැන්ටා මර්ටා මග්ඩලේනා 455,299
4 බරංකුඉලා ඇට්ලන්ටිකෝ 1,205,284 14 වලේදුපාර් සීසර් 431,794
5 කර්ටජෙනා බොලිවර් 876,885 15 මනිසලෙස් කල්ඩාස් 405,234
6 කුකූටා නොර්ටේ ඩි සන්ටර්ඩෙන් 685,445 16 මොන්ටෙරියා කොර්ඩොබා 388,499
7 සෝචා කුන්ඩිනාමර්කා 655,025 17 පෙරෙයිරා රිසරල්ඩා 385,838
8 සොලෙඩාඩ් ඇට්ලන්ටිකෝ 602,644 18 නෙයිවා හුයිලා 335,994
9 බුකරමන්ගා සන්ටන්ඩෙර් 570,752 19 පැස්ටෝ නරිනෝ 308,095
10 බෙලෝ අන්ටියෝකුයියා 495,483 20 ආර්මේනියා කුයින්ඩියෝ 287,245

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ^ "¿Cuántos somos?". Departamento Administrativo Nacional de Estadística (DANE). 27 March 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 26 March 2020.
  2. ^ "Colombia – Population සංරක්ෂණය කළ පිටපත 16 ජනවාරි 2013 at the Wayback Machine". Library of Congress Country Studies.
  3. ^ "Population growth (annual %)". World Bank. 16 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 15 January 2018.
  4. ^ "Encuesta Nacional de Demografía y Salud (ENDS)" (PDF) (ස්පාඤ්ඤ බසින්). profamilia.org.co. 8 April 2017 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 5 May 2017.
  5. ^ "Long term population estimates and projections 1950–2100". cepal.org. 18 June 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 June 2016.
  6. ^ "Archived copy" (PDF). 19 January 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්‍රවේශය 8 February 2024.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  7. ^ "Distribution of the population by regions". geoportal.dane.gov.co. 17 June 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 June 2016.
  8. ^ "Population density of Colombia". geoportal.dane.gov.co. 17 June 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 June 2016.
  9. ^ "Colombia: A Country Study". Countrystudies.us. 7 April 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 May 2010.
  10. ^ "World Urbanization Prospects" (PDF). un.org. 2 November 2014 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 10 May 2015.
  11. ^ León Soler, Natalia. "Bogotá: de paso por la capital" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). Revista Credencial Historia. 18 June 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 June 2016.
  12. ^ "Internally Displaced People Figures". The Office of the United Nations High Commissioner for Refugees. 18 May 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 18 May 2014.
  13. ^ a b "Life expectancy at birth". who.int. 5 March 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 13 July 2021.
  14. ^ "Mortality rate, infant (per 1,000 live births)". World Bank. 21 October 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 15 January 2018.
  15. ^ a b "UNESCO Institute for Statistics Colombia Profile". 6 May 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 5 May 2017.
  16. ^ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික <ref> ටැගය; LEY47DE1993 නමැති ආශ්‍රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි
  17. ^ "Languages of Colombia" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). banrepcultural.org. 29 September 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 October 2013.
  18. ^ "Jon Landaburu, Especialista de las lenguas de Colombia" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). ambafrance-co.org. 16 December 2013 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 October 2013.
  19. ^ "Map of the languages of Colombia" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). lenguasdecolombia.gov.co. 10 October 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 9 October 2013.
  20. ^ "The Languages of Colombia". Ethnologue (Free All). Ethnologue.com. 7 March 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 16 May 2010.
  21. ^ "Native languages of Colombia" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). lenguasdecolombia.gov.co. 26 March 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 25 March 2014.
  22. ^ a b c "visibilización estadística de los grupos étnicos". Censo General 2018. Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE). 16 August 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 10 February 2020.
  23. ^ a b "The ethnic and cultural diversity of Colombia" (PDF) (ස්පාඤ්ඤ බසින්). pedagogica.edu.co. 27 March 2014 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 26 March 2014.
  24. ^ "Mapa genético de los colombianos" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). historico.unperiodico.unal.edu.co. 17 June 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 17 June 2016.
  25. ^ Bushnell & Hudson, pp. 87–88.
  26. ^ Rojas, Winston; Parra, María Victoria; Campo, Omer; Caro, María Antonieta; Lopera, Juan Guillermo; Arias, William; Duque, Constanza; Naranjo, Andrés; García, Jharley; Vergara, Candelaria; Lopera, Jaime; Hernandez, Erick; Valencia, Ana; Caicedo, Yuri; Cuartas, Mauricio; Gutiérrez, Javier; López, Sergio; Ruiz-Linares, Andrés; Bedoya, Gabriel (September 2010). "Genetic make up and structure of Colombian populations by means of uniparental and biparental DNA markers". American Journal of Physical Anthropology. 143 (1): 13–20. doi:10.1002/ajpa.21270. PMID 20734436. සම්ප්‍රවේශය 13 February 2024.
  27. ^ a b "Raza/Etnia a la que pertenece". Latinobarómetro 2023 Colombia. සම්ප්‍රවේශය 13 February 2024.
  28. ^ Bushnell, David; Hudson, Rex A. (2010). The Society and Its Environment; Colombia: a country study (PDF). Federal Research Division, Library of Congress, Washington D.C. pp. 87, 92. 9 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
  29. ^ "Society and slavery" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). colombia.com. සම්ප්‍රවේශය 9 September 2013.
  30. ^ "Resguardos indígenas – Concentra el 43% de los bosques naturales" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). siac.gov.co. 28 March 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2014.
  31. ^ "Hostein, N. (2010). El pueblo wayuu de la Guajira colombo-venezolana: un panorama de su cultura. Cuadernos de Antropología, 20(1)". සම්ප්‍රවේශය 27 March 2014.
  32. ^ "Los pueblos indígenas de Colombia en el umbral del nuevo milenio. Población, cultura y territorio: bases para el fortalecimiento social y económico de los pueblos indígenas". dnp.gov.co. 12 March 2015 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 27 March 2014.
  33. ^ "Ratifications for Colombia". ilo.org. සම්ප්‍රවේශය 26 March 2014.
  34. ^ Luis Álvaro Gallo Martínez (2011). "Inmigrantes a Colombia: Personajes extranjeros llegados a Colombia" (PDF). rodriguezuribe.co. 24 September 2015 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  35. ^ Wabgou, M.; Vargas, D.; Carabalí, J. A. (2012). "Las migraciones internacionales en Colombia. Investigación & Desarrollo, 20(1) 142–167". uninorte.edu.co. 14 September 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 28 March 2015.
  36. ^ Vargas Arana, Pilar, and Luz Marina Suaza Vargas. "Los árabes en Colombia: Del rechazo a la integración." (2007).
  37. ^ "The Arab immigration to Colombia" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). nodo50.org. සම්ප්‍රවේශය 30 January 2014.
  38. ^ "Características de los migrantes de Venezuela a Colombia" (PDF). labourosario.com (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 14 August 2017. 9 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
  39. ^ Kurmanaev, Anatoly; González, Jenny Carolina (5 August 2019). "Colombia Offers Citizenship to 24,000 Children of Venezuelan Refugees". The New York Times. ISSN 0362-4331. 1 January 2022 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 6 August 2019.
  40. ^ Beltrán Cely; William Mauricio (2013) (2013). Del monopolio católico a la explosión pentecostal' (PDF) (ස්පාඤ්ඤ බසින්). Universidad Nacional de Colombia, Facultad de Ciencias Humanas, Centro de Estudios Sociales (CES), Maestría en Sociología. ISBN 978-958-761-465-7. 27 March 2016 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.{{cite book}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  41. ^ Beltrán Cely; William Mauricio. "Descripción cuantitativa de la pluralización religiosa en Colombia" (PDF). Universitas humanística 73 (2012): 201–238. – bdigital.unal.edu.co. 29 March 2014 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  42. ^ "Religion in Latin America, Widespread Change in a Historically Catholic Region". Pew Research Center. 13 November 2014.
  43. ^ Colombian Constitution of 1991 (Title II – Concerning rights, guarantees, and duties – Chapter I – Concerning fundamental rights – Article 19)
  44. ^ a b "21 Colombian clinics among the best 44 in Latin America". America Economia magazine. 23 June 2017 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 9 June 2017.
  45. ^ "Ministra de Salud dice que la cobertura en este sector subió al 96%" (ස්පාඤ්ඤ බසින්). El País (Colombia). 28 July 2014 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 18 August 2013.
  46. ^ "Centro de Tratamiento e Investigación sobre Cáncer (CTIC)". presidencia.gov.co (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 12 October 2017.
  47. ^ "Cinco hospitales colombianos en el top 10 de los mejores de Latinoamérica". Agenciapi.co (ස්පාඤ්ඤ බසින්). සම්ප්‍රවේශය 30 March 2023.
  48. ^ "Global Top 250 Hospitals 2023" (PDF). Brand Finance: 14. 2023. 2023-04-07 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2025-06-26.
  49. ^ Mosquera, Eddy (17 February 2023). "Tres hospitales colombianos están entre los 100 mejores centros médicos del mundo". Caracol Radio (ස්පාඤ්ඤ බසින්). සම්ප්‍රවේශය 30 March 2023.
  50. ^ Colombian Constitution of 1991 (Title II – Concerning rights, guarantees, and duties – Chapter 2 – Concerning social, economic and cultural rights – Article 67)
  51. ^ a b "Ministerio de Educación de Colombia, Estructura del sistema educativo". 29 June 2007. 29 June 2007 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
  52. ^ "UNESCO-UNEVOC World TVET Database". unevoc.unesco.org.
  53. ^ Historical Commission on the Conflict and Its Victims (CHCV) (February 2015). "Contribution to an Understanding of the Armed Conflict in Colombia" (PDF) (ස්පාඤ්ඤ බසින්). 2016-01-21 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 2017-08-17.
  54. ^ Mario A. Murillo; Jesús Rey Avirama (2004). Colombia and the United States: war, unrest, and destabilization. Seven Stories Press. p. 54. ISBN 978-1-58322-606-3.
  55. ^ "Understanding Colombia's armed conflict: International actors". colombiareports.com. සම්ප්‍රවේශය 25 March 2017.
  56. ^ "Q&A: Colombia's civil conflict". BBC News. December 23, 2009. සම්ප්‍රවේශය April 30, 2010.
  57. ^ Ministerio de Relaciones Exteriores, Colombia. "Borders for Prosperity Plan". Retrieved 1 August 2014.
  58. ^ International Crisis Group. "Corridor of Violence: The Guatemala-Honduras Border". CrisisGroup.org. 4 June 2014. Retrieved 1 August 2014.
  59. ^ "InSight Crime's 2016 Homicide Round-up". insightcrime.org. 16 January 2017.
  60. ^ a b Venezuela: A Mafia State?. Medellin, Colombia: InSight Crime. 2018. pp. 3–84.
  61. ^ "Largest cities" (PDF). Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE). සම්ප්‍රවේශය 10 February 2020.
  62. ^ "Largest cities" (PDF). Departamento Administrativo Nacional de Estadistica (DANE). සම්ප්‍රවේශය 10 February 2020.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=කොලොම්බියාවේ_ජන_විකාශනය&oldid=754710" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි