කිරිබාටි හි නිරුක්තිය
ගිල්බට් භාෂාවෙන් -ti යනු [s] ශබ්දයක් නියෝජනය කරන බැවින්, මෙම නම /ˈkɪrɪbæs/ KIRR-i-bass ලෙස උච්චාරණය කෙරේ.[1] ඒ හා සමානව, එහි ජනතාවගේ නම වන /iːˈkɪrɪbæs/ ee-KIRR-i-bass ලෙස උච්චාරණය කෙරේ.[2]
කිරිබටි යන නම 1979 දී රට නිදහස ලැබීමෙන් පසු සම්මත කරන ලදී. එය ජාතියේ ප්රධාන දූපත් සමූහය වන ගිල්බට් දූපත් වල ඉංග්රීසි නාමයේ බහු වචන වන ගිල්බට්ස් හි ගිල්බට් පරිවර්තනයයි.[3] එය 1820 දී පමණ රුසියානු අද්මිරාල් ඇඩම් වොන් කෘසෙන්ස්ටර්න්[4] සහ ප්රංශ නායක ලුවී ඩුපෙරේ[5] විසින් බ්රිතාන්ය කපිතාන් තෝමස් ගිල්බට්ගේ නමින් îles Gilbert ('ගිල්බට් දූපත්' සඳහා ප්රංශ) ලෙස නම් කරන ලදී. 1788 දී පෝර්ට් ජැක්සන් සිට කැන්ටන් දක්වා "පිටත මාර්ගය" හරහා ගමන් කරමින් සිටියදී ගිල්බට් සහ කපිතාන් ජෝන් මාෂල් දූපත් කිහිපයක් දුටුවේය.[6][7][8] 1824 දී ප්රකාශයට පත් කරන ලද වොන් කෘසෙන්ස්ටර්න්ගේ සහ ඩුපෙරේගේ සිතියම් දෙකම ප්රංශ භාෂාවෙන් ලියා ඇත.[9]
ප්රංශ භාෂාවෙන්, උතුරු දූපත් එතෙක් ඉල්ස් මල්ග්රේව් ලෙස හැඳින්වූ අතර බයිරන් දූපත ඒවායේ කොටසක් නොවීය. ඉංග්රීසියෙන්, දූපත් සමූහය, විශේෂයෙන් දකුණු කොටස, 19 වන සියවසේදී බොහෝ විට කිංග්ස්මිල්ස් ලෙස හැඳින්විණි, නමුත් 1877 කවුන්සිලයේ බටහිර පැසිෆික් අනුපිළිවෙල සහ 1893 පැසිෆික් අනුපිළිවෙල ඇතුළුව ගිල්බට් දූපත් යන නම වැඩි වැඩියෙන් භාවිතා විය.[10]
1892 සිට බ්රිතාන්ය ආරක්ෂිත ප්රදේශයේ නාමයෙන් පවතින ගිල්බට් යන නම 1916 සිට සමස්ත ගිල්බට් සහ එලිස් දූපත් ජනපදයේ (GEIC) නමට ඇතුළත් කරන ලද අතර 1976 දී එලිස් දූපත් ටුවාලු හි වෙනම රට බවට පත්වීමෙන් පසුවද එය රඳවා ගන්නා ලදී. ගිල්බට් භාෂාවෙන් ගිල්බට් භාෂාවේ කිරිබටි ලෙස අක්ෂර වින්යාසය මිෂනාරිවරුන් විසින් සකස් කරන ලද ගිල්බට් භාෂාවෙන් පොත්වල දක්නට ලැබේ, නමුත් ගිල්බට් භාෂාවේ අර්ථය (නිදසුනක් ලෙස, හවායි මිෂනාරි මණ්ඩලය, 1895 බලන්න).[11] කිරිබටි යන වචනය රටේ ස්වදේශීය නාමය ලෙස ශබ්ද කෝෂ ඇතුළත් කිරීමක් ලෙස පළමු සඳහන 1952 දී අර්නස්ට් සබටියර් විසින් ඔහුගේ විස්තීර්ණ ගිල්බර්ටින්-ෆ්රැන්චයිස් ශබ්දකෝෂයේ ලියා ඇත.[12]
ගිල්බට් දූපත් නිසි ලෙස බොහෝ විට යෝජනා කරන ලද ස්වදේශීය නාමය ටුන්ගරු වේ. ගිල්බට්ස් සඳහා කිරිබටි යන පරිවර්තනය නව ස්වාධීන රාජ්යයේ නිල නාමය ලෙස මහ ඇමති සර් අයිරේමියා ටබායි සහ ඔහුගේ කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් තෝරා ගන්නා ලදී. එය නූතන බව[13] සහ තුංගරු (එනම් ගිල්බට්) දාමයෙන් ඔබ්බට දූපත් (උදා: ෆීනික්ස් සහ රේඛීය දූපත්) ඇතුළත් කිරීම දැක්වීම සඳහා එය එසේ විය.[14][a][15]
සටහන්
[සංස්කරණය]- ^ Sabatier (1954) says that Kiribati is already the meaning for all the Gilberts District of GEIC.
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ "Kiribati Country Profile" (බ්රිතාන්ය ඉංග්රීසි බසින්). Commonwealth of Nations. සම්ප්රවේශය 2023-10-06.
- ^ "i-Kiribati". Oxford Learner's Dictionaries.
- ^ Reilly Ridgell (1995). Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia (3rd ed.). Honolulu: Bess Press. p. 95.
- ^ In his authoritative pioneer Atlas de l'Océan pacifique (1824–27).
- ^ Voyage autour du monde exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, La Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824 et 1825, sous le ministère et conformément aux instructions de S.E.M. le Marquis de Clermont-Tonnerre... et publié sous les auspices de son Excellence Mgr le Cte de Chabrol ..., Par M. L.I. Duperrey..., 8 volumes in 4° et 5 volumes in-folio, Paris, Arthus-Bertrand, 1826–1830 (Imprimerie de Firmin Didot).
- ^ Maude, H. E. (1961). "Post-Spanish discoveries in the central Pacific". The Journal of the Polynesian Society. 70 (1): 67–111. 27 December 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 29 July 2020.
- ^ Macdonald 1982.
- ^ Samuel Eliot Morison (22 May 1944). "The Gilberts & Marshalls: A distinguished historian recalls the past of two recently captured pacific groups". Life. සම්ප්රවේශය 14 October 2009.
- ^ Douglas, Bronwen; Govor, Elena (September 2019). "Eponymy, Encounters, and Local Knowledge in Russian Place Naming in the Pacific Islands, 1804–1830". The Historical Journal (ඉංග්රීසි බසින්). 62 (3): 709–740. doi:10.1017/S0018246X19000013. hdl:1885/176991. ISSN 0018-246X.
- ^ "The Pacific Order, 1893". Pacific Islands Legal Information Institute. 1893. සම්ප්රවේශය 23 July 2020.
- ^ HBM 1895.
- ^ "Sabatier, Ernest 1954" (ඉංග්රීසි බසින්). සම්ප්රවේශය 8 May 2025.
- ^ Macdonald, Barrie (2001) Cinderellas of the Empire: towards a history of Kiribati and Tuvalu, Institute of Pacific Studies, University of the South Pacific, Suva, Fiji, ISBN 982-02-0335-X, p. 1
- ^ Sabatier 1954.
- ^ Ridgell, Reilly (1995) Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia. 3rd Edition. Honolulu: Bess Press. ISBN 1573060011. p. 95.