Jump to content

ඇස්පිරින්

විකිපීඩියා වෙතින්
ඇස්පිරින්
Systematic (IUPAC) name
2-Acetoxybenzoic acid
සායනික දත්ත
Trade names බේයර් ඇස්පිරින්, වෙනත් නම්
AHFS/Drugs.com Monograph
MedlinePlus a682878
Licence data EMA:[[[:සැකිල්ල:EMA-EPAR]] Link], US Daily Med:link
Pregnancy cat. C (AU) ? (US)
Legal status OTC (AU) GSL (UK) OTC (US)
Routes By mouth, rectal, lysine acetylsalicylate may be given intravenously or intramuscularly
Pharmacokinetic data
Bioavailability 80–100%[1]
Protein binding 80–90%[2]
Metabolism Liver, (CYP2C19 and possibly CYP3A), some is also hydrolysed to salicylate in the gut wall.[2]
Half-life Dose-dependent; 2 h to 3 h for low doses (100 mg or less), 15 h to 30 h for large doses.[2]
Excretion Urine (80–100%), sweat, saliva, feces[1]
Identifiers
ATC code ?
Synonyms 2-acetoxybenzoic acid
acetylsalicylate
acetylsalicylic acid
O-acetylsalicylic acid
Chemical data
Formula C9H8O4 
  • O=C(C)Oc1ccccc1C(=O)O

  • InChI=1S/C9H8O4/c1-6(10)13-8-5-3-2-4-7(8)9(11)12/h2-5H,1H3,(H,11,12) YesY
    Key:BSYNRYMUTXBXSQ-UHFFFAOYSA-N YesY

Physical data
Density 1.40 g/cm³
Melt. point 136 °C (277 °F) [3]
Boiling point 140 °C (284 °F) (decomposes)
Solubility in water 3 mg/mL (20 °C)
 YesY (what is this?)  (verify)

ඇස්පිරින්, ඇසිටිල්සාලිසිලික් අම්ලය (ASA) ලෙසද හැඳින්වෙන අතර, එය වේදනාව, උණ හෝ ප්‍රදාහය (දැවිල්ල) අඩු කිරීමට භාවිතා කරන ඖෂධයකි.[4] ඇස්ප්‍රින් ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන විශේෂිත ප්‍රදාහ තත්වයන් අතර කවාසාකි රෝගය, පෙරිකාර්ඩයිටිස් සහ රූමැටික් උණ ඇතුළත් වේ.[4] හෘදයාබාධයකින් ටික කලකට පසු ඇස්ප්‍රින් ලබා දීමෙන් මරණ අවදානම අඩු වේ.[4] ඉහළ අවදානමක් ඇති පුද්ගලයින් තුළ තවදුරටත් හෘදයාබාධ, ඉස්කිමික් ආඝාත සහ රුධිර කැටි ගැසීම් වැළැක්වීම සඳහා ඇස්පිරින් දිගු කාලීනව භාවිතා කරයි.[4] එය ඇතැම් පිළිකා වර්ග, විශේෂයෙන් මහා අන්ත්‍ර පිළිකා ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කළ හැකිය.[5] වේදනාව හෝ උණ සඳහා, බලපෑම් සාමාන්‍යයෙන් මිනිත්තු 30ක් ඇතුළත ආරම්භ වේ.[4] ඇස්පිරින් යනු ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්‍රති-ප්‍රදාහ ඖෂධයක් (NSAID) වන අතර අනෙකුත් NSAID වලට සමානව ක්‍රියා කරන නමුත් පට්ටිකා වල සාමාන්‍ය ක්‍රියාකාරිත්වය මර්දනය කරයි.[4]

එක් පොදු අතුරු ආබාධයක් වන්නේ බඩේ අමාරුවයි.[4] වඩාත් වැදගත් අතුරු ආබාධ අතරට ආමාශයේ වණ, ආමාශයේ ලේ ගැලීම සහ නරක අතට හැරෙන ඇදුම ඇතුළත් වේ.[4] වයස්ගත වූවන්, මත්පැන් පානය කරන අය, වෙනත් ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්‍රති-ප්‍රදාහ ඖෂධ (NSAID) වර්ග ගන්නා අය හෝ වෙනත් රුධිර තුනීකාරක ලබා ගන්නා අය අතර රුධිර වහනය වීමේ අවදානම වැඩිය.[4] ගර්භනී සමයේ අවසාන භාගයේදී ඇස්ප්‍රීන් නිර්දේශ නොකරයි.[4] රේයි සින්ඩ්‍රෝමය ඇතිවීමේ අවදානම නිසා ආසාදන ඇති දරුවන්ට එය සාමාන්‍යයෙන් නිර්දේශ නොකරයි.[4] අධික මාත්‍රා ගැනීම කන් කුරුකුරුව (ටින්ටිටස්) ඇති වීමට හේතු විය හැක.[4]

ඇස්ප්‍රින් සඳහා පූර්වගාමියෙකු ලෙස විලෝ ගසේ කොළ වල දක්නට ලැබෙන අතර එය අවම වශයෙන් වසර 2,400 ක් තිස්සේ එහි සෞඛ්‍ය බලපෑම් නිසා භාවිතා කර ඇත.[6][7] 1853 දී රසායන විද්‍යාඥ චාල්ස් ෆ්‍රෙඩ්රික් ගෙර්හාර්ඩ් විසින් පළමු වරට ඇසිටිල්සාලිසිලික් අම්ලය නිපදවීම සඳහා සෝඩියම් සැලිසිලේට් ඖෂධය ඇසිටිල් ක්ලෝරයිඩ් සමඟ මුසු කර ප්‍රතිකාර කරන ලදී.[8] ඊළඟ වසර පනහ තුළ, අනෙකුත් රසායනඥයින් රසායනික ව්‍යුහය ස්ථාපිත කර වඩාත් කාර්යක්ෂම නිෂ්පාදන ක්‍රම සොයා ගත්හ.[8] :69–751897 දී, බේයර් සමාගමේ විද්‍යාඥයින් සාමාන්‍ය සැලිසිලේට් ඖෂධ සඳහා අඩු උත්කෝපනයක් ඇති කරන ආදේශක ඖෂධයක් ලෙස ඇසිටිල්සාලිසිලික් අම්ලය අධ්‍යයනය කිරීම ආරම්භ කළහ.[8] :69–75 1899 වන විට, බේයර් එය "ඇස්පිරින්" ලෙස නම් කර ලොව පුරා අලෙවි කළේය.[9] විසිවන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඇස්පිරින් වල ජනප්‍රියතාවය වර්ධනය වූ අතර එය බොහෝ වෙළඳ නාම සහ රසායන සූත්‍ර අතර තරඟයකට තුඩු දුන්නේය.[10] ඇස්පිරින් යන වචනය බේයර්ගේ වෙළඳ නාමය විය; කෙසේ වෙතත්, බොහෝ රටවල එම වෙළඳ ලකුණ සඳහා ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් අහිමි වී හෝ විකුණා දමන ලදී.[10]

ඇස්පිරින් යනු ලොව පුරා බහුලව භාවිතා වන ඖෂධවලින් එකක් වන අතර, සෑම වසරකම ටොන් 40,000 tonne (44,000 ton) ( පෙති බිලියන 50 සිට 120 දක්වා) පරිභෝජනය කරන බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇත.[6][11] එය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ ලැයිස්තුවේ ද ඇත.[12] 2014 වන විට, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින ලෝකයේ තොග පිරිවැය මාත්‍රාවකට US$0.002 සිට US$0.025 දක්වා වේ.[13] 2015 වන විට , එක්සත් ජනපදයේ මාසයක සාමාන්‍ය ඖෂධ පිරිවැය US$25.00 ට වඩා අඩු විය.[14] එය සාමාන්‍ය ඖෂධයක් ලෙස ලබා ගත හැකිය.[4] 2017 දී, එය එක්සත් ජනපදයේ බහුලවම නිර්දේශිත ඖෂධ අතරින් 42 වන ස්ථානය වූ අතර, මිලියන 17 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක බෙහෙත් වට්ටෝරු ලියා තිබුණි.[15][16]

මූලාශ්‍ර

[සංස්කරණය]
  1. 1 2 "Zorprin, Bayer Buffered Aspirin (aspirin) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more". Medscape Reference. WebMD. 7 April 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 April 2014.
  2. 1 2 3 Brayfield, A, ed. (14 January 2014). "Aspirin". Martindale: The Complete Drug Reference. Pharmaceutical Press. 13 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 3 April 2014.
  3. ↑ සැකිල්ල:RubberBible92nd
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 "Aspirin". Drugs.com. American Society of Health-System Pharmacists. June 6, 2016. 25 April 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 August 2016."Aspirin".
  5. ↑ Patrignani P, Patrono C (August 2016). "Aspirin and Cancer". Journal of the American College of Cardiology. 68 (9): 967–76. doi:10.1016/j.jacc.2016.05.083. PMID 27561771.
  6. 1 2 Jones, Alan (2015). Chemistry: An Introduction for Medical and Health Sciences. John Wiley & Sons. pp. 5–6. ISBN 978-0-470-09290-3.
  7. ↑ Ravina, Enrique (2011). The Evolution of Drug Discovery: From Traditional Medicines to Modern Drugs. John Wiley & Sons. p. 24. ISBN 978-3-527-32669-3. 21 February 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 7 August 2020.
  8. 1 2 3 Jeffreys, Diarmuid (2008). Aspirin the remarkable story of a wonder drug. Bloomsbury Publishing USA. ISBN 978-1-59691-816-0. 8 සැප්තැම්බර් 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.:46–48
  9. ↑ Mann, Charles C.; Plummer, Mark L. (1991). The aspirin wars : money, medicine, and 100 years of rampant competition (1st ed.). New York: Knopf. p. 27. ISBN 978-0-394-57894-1.
  10. 1 2 "Aspirin". Chemical & Engineering News. 11 October 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 2007-08-13.
  11. ↑ Warner TD, Mitchell JA (October 2002). "Cyclooxygenase-3 (COX-3): filling in the gaps toward a COX continuum?". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 99 (21): 13371–3. Bibcode:2002PNAS...9913371W. doi:10.1073/pnas.222543099. PMC 129677. PMID 12374850.
  12. ↑ World Health Organization (2019). World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019. Geneva: World Health Organization. hdl:10665/325771. WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
  13. ↑ "Acetylsalicylic Acid". International Drug Price Indicator Guide. 22 January 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 30 August 2016.
  14. ↑ Hamilton, Richart (2015). Tarascon pocket pharmacopoeia (2015 deluxe lab-coat ed.). Jones & Bartlett Learning. p. 5. ISBN 978-1-284-05756-0.
  15. ↑ "The Top 300 of 2020". ClinCalc. 18 March 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 April 2020.
  16. ↑ "Aspirin - Drug Usage Statistics". ClinCalc. 20 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 11 April 2020.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=ඇස්පිරින්&oldid=791017" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි