Jump to content

ඇන්ගෝලාවේ භූගෝලය

බැඳියන් එක්කරන්න
විකිපීඩියා වෙතින්
ඇන්ගෝලාවේ භූ විෂමතාව.

1,246,700 km2 (වර්ග සැතපුම් 481,400) විශාල[1] ඇන්ගෝලාව යනු ලොව විසිහතරවන විශාලතම රටයි - විශාලත්වයෙන් මාලි වලට සංසන්දනය කළ හැකිය, නැතහොත් ප්‍රංශය හෝ ටෙක්සාස් මෙන් දෙගුණයක් විශාලය. එය බොහෝ දුරට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 4° සහ 18°S අතර දේශාංශ 12° සහ 24°E අතර ය.

ඇන්ගෝලාව මායිම් වන්නේ දකුණින් නැමීබියාව, නැගෙනහිරින් සැම්බියාව, ඊසාන දෙසින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය සහ බටහිරින් දකුණු අත්ලාන්තික් සාගරයයි.

උතුරේ කැබින්ඩා නම් හුදකලා භූමිය උතුරින් කොංගෝ ජනරජය හා දකුණින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය සමඟ මායිම් ඇත.[2] ඇන්ගෝලාවේ අගනුවර වන ලුආන්ඩා රටේ වයඹ දෙසින් අත්ලාන්තික් වෙරළ තීරයේ පිහිටා ඇත. ඇන්ගෝලාවට 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 8.35/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 23 වැනි ස්ථානයට පත් විය.[3]

දේශගුණය

[සංස්කරණය]
දේශගුණික වර්ගීකරණයේ ඇන්ගෝලා සිතියම.

නිවර්තන අප්‍රිකාවේ සෙසු ප්‍රදේශ මෙන්ම ඇන්ගෝලාව ද වෙනස් වේ. ප්‍රත්‍යාවර්ත වැසි සහ වියළි කාලයන් අත්විඳියි.[4] උතුරේ වැසි සමය සාමාන්‍යයෙන් සැප්තැම්බර් සිට අප්‍රේල් දක්වා මාස හතක් තරම් දිගු කාලයක් පැවතිය හැක, සමහර විට ජනවාරි හෝ පෙබරවාරි මාසවල කෙටි අඩුවීමක් ඇති විය හැක.[5] දකුණේ වැසි සමය නොවැම්බර් මාසයෙන් පසුව ආරම්භ වන අතර පෙබරවාරි පමණ දක්වා පවතී.[6] වියළි සමය (cacimbo) බොහෝ විට අධික උදෑසන මීදුමකින් සංලක්ෂිත වේ.[7] සාමාන්‍යයෙන්, වර්ෂාපතනය උතුරේ වැඩි වේ, නමුත් ඕනෑම අක්ෂාංශයක එය වෙරළට වඩා අභ්‍යන්තරයේ වැඩි වන අතර උන්නතාංශය සමඟ වැඩි වේ.[8] සමකයට ඇති දුර හා උන්නතාංශය සමඟ උෂ්ණත්වය පහත වැටෙන අතර අත්ලාන්තික් සාගරයට සමීප වීමට නැඹුරු වේ.[9] මේ අනුව, කොංගෝ නදියේ මුඛයේ පිහිටි සෝයෝ හි සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 26 °C පමණ වේ, නමුත් සෞම්‍ය මධ්‍යම සානුවේ හුවාම්බෝ හි එය 16 °Cට වඩා අඩුය.[10] ශීතලම මාස වන්නේ ජූලි සහ අගෝස්තු (වියළි සමයේ මැද), සමහර විට ඉහළ උන්නතාංශවල තුහින ඇති විය හැක.[11]

පරිපාලන අංශ

[සංස්කරණය]
අංක සහිත පළාත් සහිත ඇන්ගෝලා සිතියම
හුවාම්බෝ පළාත් රජය

2016 මාර්තු වන විට, ඇන්ගෝලාව පළාත් දහඅටකට (පළාත්) සහ මහ නගර සභා 162 කට බෙදා ඇත. මහ නගර සභා තවදුරටත් කොමියුනිස්ට් (නගර) 559 කට බෙදා ඇත. පළාත් වන්නේ:

අං. පළාත ප්‍රධාන නගරය ප්‍රදේශය (km2)[12] ජනගහනය

(2014 සංගණනය)[13]

1 බෙන්ගෝ කැක්සිටෝ 31,371 356,641
2 බෙන්ගුලා බෙන්ගුලා 39,826 2,231,385
3 බයි කුයිටෝ 70,314 1,455,255
4 කැබින්ඩා කැබින්ඩා 7,270 716,076
5 ක්වාන්ඩෝ කියුබන්ගෝ මෙනොංගු 199,049 534,002
6 ක්වාන්සා නොර්ටේ නදලටන්ඩෝ 24,110 443,386
7 ක්වාන්සා සුල් සුම්බේ 55,600 1,881,873
8 කූනේන් ඔන්ඩ්ජිවා 87,342 990,087
9 හුවාම්බෝ හුවාම්බෝ 34,270 2,019,555
10 හුයිලා ලුබන්ගෝ 79,023 2,497,422
11 ලුආන්ඩා ලුආන්ඩා 2,417 6,945,386
12 ලුන්ඩා නෝර්ටේ ඩන්ඩෝ 103,760 862,566
13 ලුන්ඩා සුල් සෞරිමෝ 77,637 537,587
14 මලන්ජේ මලන්ජේ 97,602 986,363
15 මොක්සිකෝ ලුයිනා 223,023 758,568
16 නැමිබේ මොකාමීඩීස් 57,091 495,326
17 උයිගේ උයිගේ 58,698 1,483,118
18 සයිරේ එම්බාන්සා-කොංගෝ 40,130 594,428

කැබින්ඩා පළාත

[සංස්කරණය]
නැමිබේ පළාත් රජය.

දළ වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර් 7,283 (වර්ග සැතපුම් 2,812) ක ප්‍රදේශයක් සහිත උතුරු ඇන්ගෝලාවේ කැබින්ඩා පළාත කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ කිලෝමීටර් 60 (සැතපුම් 37) පමණ පළල තීරුවකින් රටේ සෙසු ප්‍රදේශවලින් වෙන් වී තිබේ. පහළ කොංගෝ ගඟ දිගේ. කැබින්ඩා උතුරට සහ උතුරු-ඊසාන දෙසින් කොංගෝ ජනරජයට මායිම් වන අතර නැගෙනහිරින් සහ දකුණින් කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය වේ. කැබින්ඩා නගරය එම පළාතේ අගනුවරයි.

1995 සංගණනයකට අනුව, කැබින්ඩා හි ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 600,000 ක් වූ අතර, ඔවුන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 400,000 අසල්වැසි රටවල පුරවැසියන් වේ. කෙසේ වෙතත්, ජනගහන ඇස්තමේන්තු අතිශයින් විශ්වාස කළ නොහැකි ය. බොහෝ දුරට නිවර්තන වනාන්තර වලින් සමන්විත වන අතර, කැබින්ඩා ඝන දැව, කෝපි, කොකෝවා, බොර රබර් සහ පාම් තෙල් නිෂ්පාදනය කරයි.

කෙසේ වෙතත්, එය වඩාත් ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ නිෂ්පාදනය වන්නේ එහි තෙල් වන අතර එය එයට "අප්‍රිකාවේ කුවේටය" යන අන්වර්ථ නාමය ලබා දී ඇත. කැබින්ඩා හි සැලකිය යුතු අක්වෙරළ සංචිතවලින් පෙට්‍රෝලියම් නිෂ්පාදනය දැන් ඇන්ගෝලාවේ නිමැවුමෙන් අඩකට වඩා වැඩිය.[14] එහි වෙරළ තීරයේ ඇති තෙල්වලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් පෘතුගීසි පාලනය යටතේ 1968 සිට කැබින්ඩා ගල්ෆ් ඔයිල් කොම්පැණි (CABGOC) විසින් සොයා ගන්නා ලදී.

පෘතුගාලය එහි පැරණි එතෙර ඇන්ගෝලා පළාතේ ස්වෛරීභාවය ප්‍රාදේශීය ස්වාධීන කණ්ඩායම් (MPLA, UNITA සහ FNLA) වෙත භාර දුන් දා සිට, කැබින්ඩා ප්‍රදේශය ඇන්ගෝලා රජයට එරෙහි කැබින්ඩා බෙදුම්වාදී ගරිල්ලා ක්‍රියාවල කේන්ද්‍රස්ථානයක් වී ඇත. (එය එහි සන්නද්ධ හමුදා යොදවා ඇත.)

කැබින්ඩා-සන්නද්ධ හමුදාවන් නිදහස් කිරීමේ පෙරමුණ (FLEC-FAC) නසිතා හෙන්රික්ස් ටියාගෝගේ සභාපතිත්වය යටතේ කැබින්ඩා ෆෙඩරල් ජනරජය නිවේදනය කළේය. කැබින්ඩන් නිදහස් ව්‍යාපාරයේ එක් ලක්ෂණයක් වන්නේ එය කුඩා හා කුඩා කොටස්වලට නිරන්තරයෙන් ඛණ්ඩනය වීමයි.

යොමු කිරීම්

[සංස්කරණය]
  1. ^ "Country Comparisons -- Area". The World Factbook. United States Central Intelligence Agency. 4 February 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  2. ^ "Cabinda". Global Security. 8 July 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත.
  3. ^ Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C.; Robinson, J. G.; Callow, M.; Clements, T.; Costa, H. M.; DeGemmis, A.; Elsen, P. R.; Ervin, J.; Franco, P.; Goldman, E.; Goetz, S.; Hansen, A.; Hofsvang, E.; Jantz, P.; Jupiter, S.; Kang, A.; Langhammer, P.; Laurance, W. F.; Lieberman, S.; Linkie, M.; Malhi, Y.; Maxwell, S.; Mendez, M.; Mittermeier, R.; Murray, N. J.; Possingham, H.; Radachowsky, J.; Saatchi, S.; Samper, C.; Silverman, J.; Shapiro, A.; Strassburg, B.; Stevens, T.; Stokes, E.; Taylor, R.; Tear, T.; Tizard, R.; Venter, O.; Visconti, P.; Wang, S.; Watson, J. E. M. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material". Nature Communications. 11 (1): 5978. doi:10.1038/s41467-020-19493-3. ISSN 2041-1723. PMC 7723057. PMID 33293507.
  4. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  5. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  6. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  7. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  8. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  9. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  10. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  11. ^ Public Domain මෙම ලිපිය තුළ, පොදු වසම තුළ පවතින මෙම ප්‍රභවයේ පෙළ ඇතුළත්වෙයි: Collelo, Thomas, ed (1989). "Angola: a country study" (in English). Angola: a country study. Washington, D.C.: Federal Research Division, Library of Congress. pp. 57–61.
    OCLC 44357178
    . https://www.loc.gov/item/90003244/. ප්‍රතිෂ්ඨාපනය 19 June 2022.     
  12. ^ "Angola General Information". geohive.com. 2016-09-30 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 3 March 2022.
  13. ^ "Resultados Definitivos Recenseamento Geral da População e Habitação - 2014" (PDF). Instituto Nacional de Estatística, República de Angola. 14 December 2019 දින මුල් පිටපත (PDF) වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්‍රවේශය 3 May 2020.
  14. ^ "Angola profile". BBC News. 22 December 2013. 24 June 2018 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්‍රවේශය 21 June 2018.
"https://si.wikipedia.org/w/index.php?title=ඇන්ගෝලාවේ_භූගෝලය&oldid=735615" වෙතින් සම්ප්‍රවේශනය කෙරිණි