අසර්බයිජානයේ රජය සහ දේශපාලනය
_(cropped).jpg)
ජනාධිපති
_(1x1_cropped).jpg){kind=spacer}
උප ජනාධිපති
.jpg)
අගමැති
අසර්බයිජානයේ රජය ප්රායෝගිකව ඒකාධිපති පාලන තන්ත්රයක් ලෙස ක්රියා කරයි;[1][2][3][4] එය නිතිපතා මැතිවරණ පැවැත්වුවද, මේවා මැතිවරණ වංචා සහ අනෙකුත් අසාධාරණ මැතිවරණ භාවිතයන්ගෙන් විනාශ වේ.[5][6][7][8][9][10][11] 1993 සිට අඛණ්ඩව හෙයිඩර් අලියෙව් විසින් පිහිටුවන ලද අලියෙව් දේශපාලන පවුල සහ නව අසර්බයිජාන් පක්ෂය (යෙනී අසර්බයිකාන් පාර්ටියාසි, YAP) විසින් රජය පාලනය කර ඇත.[12] එය "නිදහස් නොවන" ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ ෆ්රීඩම් හවුස් විසිනි,[13][14] එය 2024 දී ගෝලීය නිදහස් ලකුණු මත 7/100 ශ්රේණිගත කළ අතර, එහි පාලන තන්ත්රය ඒකාධිපති ලෙස හැඳින්වීය.[15]
දේශපාලන පද්ධතියේ ව්යුහාත්මක සැකැස්ම 1995 නොවැම්බර් 12 වන දින ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව සම්මත කිරීමෙන් අවසන් විය. ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 23 වන වගන්තියට අනුව, රාජ්ය සංකේත වන්නේ ධජය, ලාංඡනය සහ ජාතික ගීය ය. රාජ්ය බලය නීතියෙන් සීමා කර ඇත්තේ අභ්යන්තර ගැටළු සඳහා පමණි, නමුත් ජාත්යන්තර කටයුතු ජාත්යන්තර ගිවිසුම්වල විධිවිධාන මගින් ද සීමා කර ඇත.[16]
අසර්බයිජානයේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ සඳහන් වන්නේ එය විධායක, ව්යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ යන බල ශාඛා තුනක් සහිත ජනාධිපති ජනරජයක් බවයි. ව්යවස්ථාදායක බලය නක්චිවන් ස්වයං පාලන ජනරජයේ ඒක මණ්ඩල ජාතික සභාව සහ උත්තරීතර ජාතික සභාව විසින් දරනු ලැබේ. මිලි මජ්ලිස් ලෙස හඳුන්වන අසර්බයිජාන් පාර්ලිමේන්තුව, බහුතර ඡන්දයෙන් තේරී පත් වූ නියෝජිතයින් 125 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වන අතර, තේරී පත් වූ සෑම සාමාජිකයෙකුටම වසර පහක කාලයක් පවතී. මැතිවරණ සෑම වසර පහකට වරක් නොවැම්බර් පළමු ඉරිදා පැවැත්වේ. රජය පිහිටුවීම සඳහා පාර්ලිමේන්තුව වගකිව යුතු නොවේ, නමුත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට මිලි මජ්ලිස් විසින් අමාත්ය මණ්ඩලයේ අනුමැතිය අවශ්ය වේ.[17] නව අසර්බයිජාන් පක්ෂය සහ පාලක රජයට පක්ෂපාතී ස්වාධීන පුද්ගලයින්, දැනට පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 125 න් සියල්ලම පාහේ හිමිකරගෙන සිටිති. 2010 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී, විරුද්ධ පක්ෂ වන මුසාවත් සහ අසර්බයිජානියානු ජනප්රිය පෙරමුණු පක්ෂය එක ආසනයක්වත් දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය. මැතිවරණයට පෙර සහ මැතිවරණ දිනයේදී යුරෝපීය නිරීක්ෂකයින් බොහෝ අක්රමිකතා සොයා ගත්හ.[18]
විධායක බලය සෘජු මැතිවරණ මගින් වසර හතක කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයා සහ අගමැති විසින් දරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයාට සහ ජාතික සභාවට වගකිව යුතු සාමූහික විධායක ආයතනයක් වන කැබිනට් මණ්ඩලය පිහිටුවීමට බලය ඇත.[19] කැබිනට් මණ්ඩලය ප්රධාන වශයෙන් අගමැති, ඔහුගේ නියෝජිතයින් සහ අමාත්යවරුන්ගෙන් සමන්විත වේ. අසර්බයිජානයේ 8 වන රජය එහි වත්මන් සැකැස්මේ පරිපාලනයයි. ජනාධිපතිවරයාට ජාතික සභාව විසුරුවා හැරීමට අයිතියක් නැත, නමුත් එහි තීරණ නිෂේධ කිරීමට අයිතිය ඇත. ජනාධිපති නිෂේධ බලය අභිබවා යාමට, පාර්ලිමේන්තුවට ඡන්ද 95 ක බහුතරයක් තිබිය යුතුය. අධිකරණ බලය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා අධිකරණය, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ආර්ථික අධිකරණය වෙත පැවරී ඇත. මෙම අධිකරණවල විනිසුරුවන් නම් කරනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරයා විසිනි.
අසර්බයිජානයේ පාලන ක්රමය නාමිකව ද්වි-ස්ථර ලෙස හැඳින්විය හැක. රජයේ ඉහළම හෝ ඉහළම ස්ථරය වන්නේ ජනාධිපතිවරයාගේ ප්රධානත්වයෙන් යුත් විධායක බලයයි. ප්රාදේශීය විධායක අධිකාරිය යනු විධායක බලයේ අඛණ්ඩ පැවැත්මක් පමණි. 1999 ජුනි 16 වන දින සම්මත කරන ලද ප්රාදේශීය විධායක අධිකාරිය (යර්ලි ඉක්රා හකිමියාටි) පිළිබඳ ප්රාදේශීය රාජ්ය පරිපාලනයේ නෛතික තත්ත්වය මෙම විධිවිධානය තීරණය කරයි. 2012 ජුනි මාසයේදී, ජනාධිපතිවරයා විසින් ප්රාදේශීය කටයුතුවලදී ඔවුන්ගේ ප්රමුඛ ස්ථානය ශක්තිමත් කරමින්, ප්රාදේශීය විධායක බලධාරීන්ට අමතර බලතල ලබා දෙන රෙගුලාසියක් අනුමත කරන ලදී.[20] ආරක්ෂක මණ්ඩලය ජනාධිපතිවරයා යටතේ සාකච්ඡාමය ආයතනය වන අතර, ඔහු එය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට අනුව සංවිධානය කරයි. එය 1997 අප්රේල් 10 වන දින පිහිටුවන ලදී. පරිපාලන දෙපාර්තමේන්තුව ජනාධිපති කාර්යාලයේ කොටසක් නොවන නමුත් ජනාධිපතිවරයාගේ සහ ඔහුගේ කාර්යාලයේ මූල්ය, තාක්ෂණික සහ මූල්ය කටයුතු කළමනාකරණය කරයි.[21]
විදේශ සබඳතා
[සංස්කරණය].jpg)
කෙටි කාලීන අසර්බයිජාන් ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජය රටවල් හයක් සමඟ රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා ඇති කර ගැනීමට සමත් වූ අතර, ජර්මනියට සහ ෆින්ලන්තයට රාජ්ය තාන්ත්රික නියෝජිතයන් යවන ලදී.[22] බිඳ වැටෙන සෝවියට් සංගමයෙන් අසර්බයිජානයේ නිදහස ජාත්යන්තරව පිළිගැනීමේ ක්රියාවලිය ආසන්න වශයෙන් වසරක් පැවතුනි. අසර්බයිජානය පිළිගත් මෑත කාලීන රට වූයේ 1996 නොවැම්බර් 6 වන දින බහරේනයයි.[23] අන්යෝන්ය දූත මණ්ඩල හුවමාරුව ඇතුළුව පූර්ණ රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා මුලින්ම ස්ථාපිත කරන ලද්දේ තුර්කිය, පකිස්ථානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ඉරානය[22] සහ ඊශ්රායලය සමඟය.[24] අසර්බයිජානය තුර්කිය සමඟ ඇති "විශේෂ සම්බන්ධතාවය" කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත.[25][26]
අසර්බයිජානය මේ වන විට රටවල් 158 ක් සමඟ රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා පවත්වන අතර ජාත්යන්තර සංවිධාන 38 ක සාමාජිකත්වය දරයි.[27] එය නොබැඳි ජාතීන්ගේ ව්යාපාරයේ සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ නිරීක්ෂක තත්ත්වය දරන අතර ජාත්යන්තර විදුලි සංදේශ සංගමයේ වාර්තාකරුවෙකි.[27] 2006 මැයි 9 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය විසින් අසර්බයිජානය අලුතින් පිහිටුවන ලද මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ සාමාජිකත්වයට තේරී පත් විය. ධූර කාලය 2006 ජුනි 19 වන දින ආරම්භ විය.[28] රටවල් 155 ක සහාය ඇතිව 2011 දී අසර්බයිජානය එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර නොවන සාමාජිකයෙකු ලෙස ප්රථම වරට තේරී පත් විය.
විදේශ ප්රතිපත්ති ප්රමුඛතා අතරට, පළමුවෙන්ම, එහි භෞමික අඛණ්ඩතාව ප්රතිෂ්ඨාපනය කිරීම ඇතුළත් වේ; නාගෝර්නෝ-කරබාක් සහ නාගෝර්නෝ-කරබාක් අවට අසර්බයිජානයේ තවත් ප්රදේශ හතක් අත්පත් කර ගැනීමේ ප්රතිවිපාක ඉවත් කිරීම;[29][30] යුරෝපීය සහ යුරෝ-අත්ලාන්තික් ව්යුහයට ඒකාබද්ධ වීම; ජාත්යන්තර ආරක්ෂාවට දායකත්වය; ජාත්යන්තර සංවිධාන සමඟ සහයෝගීතාවය; කලාපීය සහයෝගීතාවය සහ ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා; ආරක්ෂක හැකියාව ශක්තිමත් කිරීම; දේශීය ප්රතිපත්ති ක්රම මගින් ආරක්ෂාව ප්රවර්ධනය කිරීම; ප්රජාතන්ත්රවාදය ශක්තිමත් කිරීම; ජනවාර්ගික හා ආගමික ඉවසීම ආරක්ෂා කිරීම; විද්යාත්මක, අධ්යාපනික සහ සංස්කෘතික ප්රතිපත්ති සහ සදාචාරාත්මක වටිනාකම් ආරක්ෂා කිරීම; ආර්ථික හා සමාජ සංවර්ධනය; අභ්යන්තර හා දේශසීමා ආරක්ෂාව වැඩි දියුණු කිරීම; සහ සංක්රමණය, බලශක්ති සහ ප්රවාහන ආරක්ෂක ප්රතිපත්තිය.[29]
අසර්බයිජානය ජාත්යන්තර ත්රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කරන ජාත්යන්තර සන්ධානවල ක්රියාකාරී සාමාජිකයෙකු වන අතර සැප්තැම්බර් 11 ප්රහාරයෙන් පසු සහාය ලබා දුන් පළමු රටවලින් එකකි.[31] කොසෝවෝ, ඇෆ්ගනිස්ථානය සහ ඉරාකයේ සාම සාධක කටයුතු සඳහා දායක වෙමින් නේටෝවේ සාමය සඳහා හවුල්කාරිත්ව වැඩසටහනේ ක්රියාකාරී සාමාජිකයෙකු වන රටකි. අසර්බයිජානය 2001 සිට යුරෝපීය කවුන්සිලයේ සාමාජිකයෙකු වන අතර යුරෝපීය සංගමය සමඟ හොඳ සබඳතා පවත්වාගෙන යයි. අවසානයේ යුරෝපා සංගම් සාමාජිකත්වය සඳහා ඉල්ලුම් කළ හැකිය.[29]
2021 ජූලි 1 වන දින, එක්සත් ජනපද කොන්ග්රසය 2012 සිට වොෂින්ටනය අසර්බයිජානයට යවා ඇති හමුදා ආධාර කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති කරන නීති සම්පාදනය කළේය. මෙයට හේතුව ආර්මේනියාවට ලැබෙන පැකේජ සැලකිය යුතු ලෙස කුඩා වීමයි.[32]
විදේශයන්හි තම අරමුණු ප්රවර්ධනය කිරීම සඳහා සහ රට තුළ මැතිවරණ නීත්යානුකූල කිරීම සඳහා විදේශ නිලධාරීන්ට සහ රාජ්ය තාන්ත්රිකයින්ට අල්ලස් ලබා දීම සම්බන්ධයෙන් අසර්බයිජානය දැඩි ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇති අතර, එය කේවියර් රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවය ලෙස හැඳින්වේ.[33][34][35][36] අසර්බයිජානියානු රෙදි සෝදන යන්ත්ර මුදල් විශුද්ධිකරණ මෙහෙයුමට අසර්බයිජානියානු රජයේ මහජන සම්බන්ධතා අවශ්යතා සඳහා සේවය කිරීම සඳහා විදේශීය දේශපාලනඥයින්ට සහ මාධ්යවේදීන්ට අල්ලස් ලබා දීම ඇතුළත් විය.[37]
හමුදා
[සංස්කරණය]
අසර්බයිජාන ප්රජාතන්ත්රවාදී ජනරජයේ ජාතික හමුදාව 1918 ජුනි 26 වන දින නිර්මාණය කරන ලදී.[38][39] සෝවියට් සංගමය විසුරුවා හැරීමෙන් පසු අසර්බයිජානය නිදහස ලබා ගත් විට, අසර්බයිජාන ජනරජයේ සන්නද්ධ හමුදා 1991 ඔක්තෝබර් 9 වන දින සන්නද්ධ හමුදා පිළිබඳ නීතියට අනුව නිර්මාණය කරන ලදී.[40] කෙටි කාලීන ජාතික හමුදාව පිහිටුවීමේ මුල් දිනය හමුදා දිනය (ජුනි 26) ලෙස සමරනු ලැබේ.[41] 2021 වන විට, අසර්බයිජානයේ එහි සන්නද්ධ හමුදාවන්හි ක්රියාකාරී පුද්ගලයින් 126,000 ක් සිටියහ. පැරාමිලිටරි භටයින් 17,000 ක් සහ සංචිත පුද්ගලයින් 330,00 ක් ද සිටිති.[42] සන්නද්ධ හමුදාවන්ට ශාඛා තුනක් ඇත: භූමි බලකායන්, ගුවන් හමුදාවන් සහ නාවික හමුදාව. ඊට අමතරව, අවශ්ය විටෙක රාජ්ය ආරක්ෂාව සඳහා සම්බන්ධ විය හැකි හමුදා උප කණ්ඩායම් කිහිපයක් සන්නද්ධ හමුදාවන්ට අයත් වේ. මේවා අභ්යන්තර කටයුතු අමාත්යාංශයේ සහ වෙරළාරක්ෂක බලකාය ද ඇතුළත් රාජ්ය දේශසීමා සේවයේ අභ්යන්තර භට පිරිස් වේ.[43] අසර්බයිජානියානු ජාතික ආරක්ෂක බලකාය යනු ජනාධිපතිවරයාට යටත් ආයතනයක් වන විශේෂ රාජ්ය ආරක්ෂක සේවයේ අර්ධ ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස ක්රියාත්මක වන පැරාමිලිටරි බලකායකි.[44]
යුරෝපයේ සාම්ප්රදායික සන්නද්ධ හමුදා පිළිබඳ ගිවිසුමට අසර්බයිජානය අනුගත වන අතර සියලුම ප්රධාන ජාත්යන්තර අවි සහ අවි ගිවිසුම් අත්සන් කර ඇත. සාමය සඳහා හවුල්කාරිත්වය සහ පුද්ගල හවුල්කාරිත්ව ක්රියාකාරී සැලැස්ම/pfp සහ ipa වැනි වැඩසටහන් වලදී අසර්බයිජානය නේටෝව සමඟ සමීපව සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි. අසර්බයිජානය ඉරාකයේ එහි සාම සාධක හමුදා 151 ක් සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ තවත් 184 ක් යොදවා ඇත.[45]
අසර්බයිජානය 2020 වන විට එහි ආරක්ෂක අයවැය සඳහා ඩොලර් බිලියන 2.24 ක් වියදම් කළේය,[46] එය එහි මුළු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 5.4% ක් වූ අතර,[47] සහ සාමාන්ය රජයේ වියදමෙන් 12.7% ක් පමණ විය.[48] අසර්බයිජානියානු ආරක්ෂක කර්මාන්තය කුඩා අවි, කාලතුවක්කු පද්ධති, ටැංකි, සන්නාහ සහ රාත්රී දර්ශන උපාංග, ගුවන් බෝම්බ, UAV/මිනිසුන් රහිත ගුවන් වාහන, විවිධ හමුදා වාහන සහ හමුදා ගුවන් යානා සහ හෙලිකොප්ටර් නිෂ්පාදනය කරයි.[49][50][51][52]
මානව අයිතිවාසිකම් සහ නිදහස
[සංස්කරණය].jpg)
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව භාෂණයේ නිදහස සහතික කරන බව ප්රකාශ කරයි, නමුත් එය ප්රායෝගිකව ප්රතික්ෂේප කරනු ලැබේ. 2014 දී මාධ්ය සහ මාධ්ය නිදහස වසර ගණනාවක් පහත වැටීමෙන් පසු, යුරෝපීය කවුන්සිලයේ අමාත්ය කමිටුවට (2014 මැයි-නොවැම්බර්) රට නායකත්වය දුන් විට පවා, ඕනෑම විරුද්ධත්වයක් සහ විවේචනයක් නිහඬ කිරීම සඳහා රජයේ ව්යාපාරයක් යටතේ මාධ්ය පරිසරය වේගයෙන් පිරිහී ගියේය. මාධ්යවේදීන්ට එරෙහි ප්රචණ්ඩත්වය සඳහා ව්යාජ නීතිමය චෝදනා සහ දඬුවම් නොලැබීම සාමාන්ය දෙයක් ලෙස පවතී.[53] සියලුම විදේශීය විකාශන රට තුළ තහනම් කර ඇත.[54] 2013 ෆ්රීඩම් හවුස් ෆ්රීඩම් ඔෆ් ද ප්රෙස් වාර්තාවට අනුව, අසර්බයිජානයේ මාධ්ය නිදහසේ තත්ත්වය "නිදහස් නොවේ", සහ අසර්බයිජානය රටවල් 196 න් 177 වන ස්ථානයේ සිටී.[55] 2025 දී, අසර්බයිජානයේ දේශපාලන සිරකරුවන් 375 ක් සිටියහ.[56] රේඩියෝ ෆ්රී යුරෝප්/රේඩියෝ ලිබර්ටි සහ වොයිස් ඔෆ් ඇමරිකා අසර්බයිජානයේ තහනම් කර ඇත.[57] අසර්බයිජානයේ LGBT පුද්ගලයින්ට එරෙහිව වෙනස්කම් කිරීම පුළුල්ව පැතිර පවතී.[58][59]
ක්රිස්තියානි ධර්මය නිල වශයෙන් පිළිගැනේ. සිරගත කිරීමේ අවදානම යටතේ හමුවීමට අවසර දීම සඳහා සියලුම ආගමික ප්රජාවන් ලියාපදිංචි විය යුතුය. මෙම ලියාපදිංචිය බොහෝ විට ප්රතික්ෂේප කරනු ලැබේ.[60][61]
.jpg)
මයිඩාන් රූපවාහිනී මාධ්යවේදීන්ට එරෙහිව ආරම්භ කරන ලද අපරාධ නඩුවක කොටසක් ලෙස අසර්බයිජානියානු මාධ්යවේදිනියක වන කයාලා අගයේවා 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. මාධ්යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීමේ කමිටුවට අනුව, 2015 දී යුරෝපයේ වැඩිම මාධ්යවේදීන් සංඛ්යාවක් සිරගත කර ඇත්තේ අසර්බයිජානය වන අතර එය ඉරානය සහ චීනයට වඩා ලෝකයේ 5 වන වඩාත්ම වාරණය කරන ලද රටයි.[62] අසර්බයිජානයේ COVID-19 වසංගතය වාර්තා කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචනාත්මක මාධ්යවේදීන් කිහිප දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත.[63][64] ස්වාධීන අබ්සාස් මීඩියා, ටොප්ලම් ටීවී සහ මේඩන් ටීවී හි මාධ්යවේදීන්ට 2024 සහ 2025 දී ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන අසාධාරණ ලෙස විස්තර කළ නඩු විභාගවලදී නඩු පවරන ලදී.[65][66][67]
2015 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇම්නෙස්ටි ජාත්යන්තර පර්යේෂකයෙකු විසින් නිකුත් කරන ලද වාර්තාවකින් පෙන්වා දෙන්නේ "... පසුගිය වසර කිහිපය තුළ අසර්බයිජානයේ මානව හිමිකම් දැඩි ලෙස පිරිහීම. කණගාටුදායක ලෙස අසර්බයිජානයට පෙර නොවූ විරූ මට්ටමේ මර්දනයකින් ගැලවීමට ඉඩ දී ඇති අතර එම ක්රියාවලියේදී එහි සිවිල් සමාජය පාහේ අතුගා දැමීමට ඉඩ දී ඇත."[68] ඇම්නෙස්ටි හි 2015/16 වාර්ෂික වාර්තාවේ[69] රට පිළිබඳව සඳහන් වූයේ "... දේශපාලන විසම්මුතියට හිංසා කිරීම දිගටම පැවතුනි. මානව හිමිකම් සංවිධානවලට ඔවුන්ගේ වැඩ නැවත ආරම්භ කිරීමට නොහැකි විය. වසර අවසානයේදී අවම වශයෙන් හෘද සාක්ෂියේ සිරකරුවන් 18 දෙනෙකු රැඳවුම් භාරයේ සිටියහ. ස්වාධීන මාධ්යවේදීන්ට සහ ක්රියාකාරීන්ට එරෙහිව පළිගැනීම් රට තුළ සහ විදේශයන්හි දිගටම පැවති අතර, ඔවුන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයින්ට ද හිරිහැර හා අත්අඩංගුවට ගැනීම්වලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් නිරීක්ෂකයින් තහනම් කර රටින් නෙරපා හරින ලදී. වධහිංසා පැමිණවීම් සහ අනෙකුත් අයහපත් සැලකිලි පිළිබඳ වාර්තා දිගටම පැවතුනි."[70]
2017 අප්රේල් මාසයේදී ගාඩියන් පුවත්පත වාර්තා කළේ, "ප්රමුඛ යුරෝපීයයන්ට ගෙවීමට, සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට සහ පාරාන්ධ බ්රිතාන්ය සමාගම් ජාලයක් හරහා මුදල් විශුද්ධිකරණය කිරීමට අසර්බයිජානයේ පාලක ප්රභූව රහසිගත ඩොලර් බිලියන 2.9 (£ බිලියන 2.2) ක උපාය මාර්ගයක් ක්රියාත්මක කළ බවයි.... කාන්දු වූ දත්තවලින් පෙනී යන්නේ අනුක්රමික මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම්, පද්ධතිමය දූෂණ සහ මැතිවරණ වංචා සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබූ අසර්බයිජානියානු නායකත්වය 2012 සිට 2014 දක්වා රහසිගත ගෙවීම් 16,000 කට වඩා සිදු කර ඇති බවයි. මෙම මුදලින් කොටසක් අසර්බයිජානයේ ජනාධිපති ඉල්හැම් අලියෙව් පිළිබඳ විවේචන අපසරනය කිරීමට සහ ඔහුගේ තෙල්වලින් පොහොසත් රට පිළිබඳ ධනාත්මක ප්රතිරූපයක් ප්රවර්ධනය කිරීමට ජාත්යන්තර ලොබි මෙහෙයුමක කොටසක් ලෙස දේශපාලනඥයින්ට සහ මාධ්යවේදීන්ට ගියේය." වෙස්වළාගත් මාර්ගයක් හරහා මුදල් ලැබුණු බැවින් සියලුම ලබන්නන් එහි මූලාශ්රය පිළිබඳව දැන සිටි බවට කිසිදු යෝජනාවක් නොතිබුණි.[71]
පරිපාලන අංශ
[සංස්කරණය].png)
ජනරජයේ සෘජු අධිකාරිය යටතේ ආර්ථික කලාප 14 ක් ඇත; රේයන් 66 ක් (රේයන්ලර්) සහ නගර 11 ක් (ෂෙහර්ලර්) ඇත.[72] එපමණක් නොව, අසර්බයිජානයට නක්චිවන් හි ස්වයං පාලන ජනරජය (මුක්ස්ටාර් රෙස්පුබ්ලිකා) ඇතුළත් වේ.[43] අසර්බයිජානයේ ජනාධිපතිවරයා මෙම ඒකකවල ආණ්ඩුකාරවරුන් පත් කරන අතර, නක්චිවන් රජය නක්චිවන් ස්වයං පාලන ජනරජයේ පාර්ලිමේන්තුව විසින් තෝරා පත් කර අනුමත කරනු ලැබේ.
| ආර්ථික කලාපය | දිස්ත්රික්ක | දේශීය නම | ආර්ථික කලාපය | දිස්ත්රික්ක | දේශීය නම |
|---|---|---|---|---|---|
| බාකු | බාකු[a] | Bakı | ගුබා-කච්මාස් | කුබා | Quba |
| අබ්ෂෙරොන්-ඛිසි | අබ්ෂෙරොන් | Abşeron | කුසාර් | Qusar | |
| ඛිසි | Xızı | කච්මාස් | Xaçmaz | ||
| සුම්ගෙයිට්; නගරය[a] | Sumqayıt | ෂබ්රාන් | Şabran | ||
| මධ්යම අරන් | අග්දාෂ් | Ağdaş | සියාසාන් | Siyəzən | |
| ගොයිචේ | Göyçay | නැගෙනහිර සැන්ගෙසුර් | කුබාඩ්ලි | Qubadlı | |
| කුර්දාමීර් | Kürdəmir | ජබ්රයිල් | Cəbrayıl | ||
| උජාර් | Ucar | කල්බජාර් | Kəlbəcər | ||
| යෙව්ලාක් | Yevlax | ලචින් | Laçın | ||
| යෙව්ලාක්;නගරය[a] | Yevlax | සැන්ගිලන් | Zəngilan | ||
| සර්දාබ් | Zərdab | ලංකාරන්-ඇස්ටාරා | අස්ටාරා | Astara | |
| මින්ගචෙවිර්;නගරය[a] | Mingəçevir | ජලීලබාඩ් | Cəlilabad | ||
| මිල්-මුගන් | බෙයිලගන් | Beyləqan | ලංකාරන් | Lənkəran | |
| ඉමිෂ්ලි | İmişli | ලෙරික් | Lerik | ||
| සාට්ලි | Saatlı | මසල්ලි | Masallı | ||
| සබීරාබාද් | Sabirabad | යාර්ඩිම්ලි | Yardımlı | ||
| ෂිර්වාන්-සාලියන් | බිලසුවාර් | Biləsuvar | ලංකාරන්;නගරය[a] | Lənkəran | |
| හජිගාබුල් | Hacıqabul | නක්චිවන් | බබෙක් | Babək | |
| නෙෆ්ට්චලා | Neftçala | ජුල්ෆා | Culfa | ||
| සල්යාන් | Salyan | කන්ගර්ලි | Kəngərli | ||
| යෙව්ලාක් | Yevlax | ඕර්දුබාද් | Ordubad | ||
| ෂිර්වාන්;නගරය[a] | Şirvan | සදාරක් | Sədərək | ||
| මවුන්ටේනස් ෂිර්වාන් | අග්සු | Ağsu | ෂාබුස් | Şahbuz | |
| ගොබුස්තාන් | Qobustan | ෂරූර් | Şərur | ||
| ඉස්මයිලි | İsmayıllı | නක්සිවන්;නගරය[a] | Naxçıvan | ||
| ෂමාඛි | Şamaxı | ෂකි-සගතලා | බලකන් | Balakən | |
| ගංජා-දෂ්කාසන් | ඩෂ්කසන් | Daşkəsən | කබලා | Qəbələ | |
| ගොරන්බෝයි | Goranboy | කාක් | Qax | ||
| ගොයිගොල් | Göygöl | ඔගුස් | Oğuz | ||
| සමුක් | Samux | ශකි | Şəki | ||
| ගංජා;නගරය[a] | Gəncə | ශකටලා | Zaqatala | ||
| නැෆ්තලාන්;නගරය[a] | Naftalan | ශකි;නගරය[a] | Şəki | ||
| ගසාක්-ටොවුස් | අග්ස්ටෆා | Ağstafa | කරබාක් | අගාහ්ජබාදී | Ağcabədi |
| ගඩබේ | Gədəbəy | බර්ඩා | Bərdə | ||
| කසාක්ස් | Qazax | අග්ඩම් | Ağdam | ||
| ෂම්කීර් | Şəmkir | ෆුසුලි | Füzuli | ||
| ටෝවුස් | Tovuz | කොජාලි | Xocalı | ||
| කොජාවෙන්ඩ් | Xocavənd | ||||
| ශුෂා | Şuşa | ||||
| ටාටාර් | Tərtər | ||||
| ස්ටෙපනකර්ට්;නගරය[a] | Xankəndi | ||||
යොමු කිරීම්
[සංස්කරණය]- ^ Geybulla, Arzu (February 2023). "Uncensored journalism in censored times: Challenges of reporting on Azerbaijan". Journalism (ඉංග්රීසි බසින්). 24 (2): 313–327. doi:10.1177/14648849211036872. ISSN 1464-8849. S2CID 238548904.
- ^ Rookwood, Joel (3 April 2022). "From sport-for-development to sports mega-events: conflict, authoritarian modernisation and statecraft in Azerbaijan". Sport in Society. 25 (4): 847–866. doi:10.1080/17430437.2021.2019710. S2CID 245453904.
- ^ Toepfl, Florian; Litvinenko, Anna (12 March 2021). "Critically Commenting Publics as Authoritarian Input Institutions: How Citizens Comment Beneath their News in Azerbaijan, Russia, and Turkmenistan". Journalism Studies. 22 (4): 475–495. doi:10.1080/1461670X.2021.1882877. S2CID 232081024. 1 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 September 2023.
- ^ Lebanidze, Bidzina (2020). "Introduction". Russia, EU and the Post-Soviet Democratic Failure. Vergleichende Politikwissenschaft (ඉංග්රීසි බසින්). Springer Fachmedien. pp. 1–16. doi:10.1007/978-3-658-26446-8_1. ISBN 978-3-658-26446-8. S2CID 242740253. 6 September 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 September 2023.
- ^ Umudov, Agshin (2019). "Europeanization of Azerbaijan: Assessment of Normative Principles and Pragmatic Cooperation". Politik und Gesellschaft im Kaukasus: Eine unruhige Region zwischen Tradition und Transformation (ජර්මන් බසින්). Springer Fachmedien. pp. 67–68. ISBN 978-3-658-26374-4.
- ^ Goyushov, Altay; Huseynli, Ilkin (2019). "Halted Democracy: Government Hijacking of the New Opposition in Azerbaijan". Politik und Gesellschaft im Kaukasus: Eine unruhige Region zwischen Tradition und Transformation (ජර්මන් බසින්). Springer Fachmedien. pp. 27–51. doi:10.1007/978-3-658-26374-4_2. ISBN 978-3-658-26374-4. S2CID 211343684.
- ^ Bedford, Sofie; Vinatier, Laurent (October 2019). "Resisting the Irresistible: 'Failed Opposition' in Azerbaijan and Belarus Revisited". Government and Opposition (ඉංග්රීසි බසින්). 54 (4): 686–714. doi:10.1017/gov.2017.33. ISSN 0017-257X. S2CID 149006054.
- ^ Kamilsoy, Najmin (1 September 2023). "Unintended transformation? Organizational responses to regulative crackdown on civil society in Azerbaijan". Southeast European and Black Sea Studies. 25 (2): 229–248. doi:10.1080/14683857.2023.2243698. S2CID 261468959.
- ^ Bajek, Mateusz (2020). "The meaning behind Azerbaijan's forged elections". New Eastern Europe (English බසින්). pp. 107–113. 6 September 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 September 2023.
{{cite news}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ^ Synovitz, Ron (7 February 2020). "Azerbaijan's 'Equal Coverage' Law Stifles Media Reports On Elections". Radio Free Europe/Radio Liberty (ඉංග්රීසි බසින්). 6 September 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 September 2023.
- ^ Kramer, Richard Kauzlarich, David J. (11 April 2018). "Azerbaijan's Election Is a Farce". Foreign Policy. 6 September 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 September 2023.
{{cite news}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ^ McCallion, Chris (22 September 2022). "A small war in Central Asia is a big problem for Joe Biden's narrative about taking on Russia and China". Insider.com (ඉංග්රීසි බසින්). 22 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 22 September 2022.
- ^ "Freedom House: Azerbaijan". 23 January 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 7 February 2023.
- ^ "freedomhouse.org: Combined Average Ratings: Independent Countries 2009". Freedom House. 23 December 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 3 October 2023.
- ^ "Azerbaijan: Freedom in the World 2024 Country Report". Freedom House (ඉංග්රීසි බසින්). 18 April 2024 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 April 2024.
- ^ "State power". courts.gov.az. 6 August 2022 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 23 November 2020.
- ^ (Constitution of Azerbaijan Republic, Articles 104–107)
- ^ "Monitors criticize Azerbaijani elections". Al Jazeera. 11 November 2010 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 8 November 2010.
- ^ උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;LaPorte2016නමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ^ "Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi". president.az (අසර්බයිජාන් බසින්). 8 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 22 December 2018.
- ^ "Təhlükəsizlik Şurası". president.az (අසර්බයිජාන් බසින්). 21 July 2021 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 24 November 2020.
- ^ a b "Azerbaijan – Foreign Relations". Country Studies. 25 July 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 31 May 2007.
- ^ "Bilateral relations". Ministry of Foreign Affairs. 4 May 2007 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 27 May 2007.
- ^ Lenk, Arthur (7 March 2007). "15th anniversary of Israel-Azerbaijan diplomatic relations" (PDF). Ministry of Foreign Affairs of Israel. 9 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 21 March 2008.
- ^ Kardas, Saban. "Turkey Develops Special Relationship with Azerbaijan". Eurasia Daily Monitor Volume. 9 December 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 December 2010.
- ^ Katik, Mevlut. "Azerbaijan and Turkey Coordinate Nagorno-Karabakh Negotiation Position". EurasiaNet. 9 December 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 December 2010.
- ^ a b උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;FCOනමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ^ "Elections & Appointments – Human Rights Council". United Nations. 20 December 2008 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 3 January 2009.
- ^ a b c "National Security Concept of the Republic of Azerbaijan" (PDF). United Nations. 23 May 2007. 13 January 2014 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF). සම්ප්රවේශය 23 May 2007.
- ^ Selim Özertem, Hasan. "Independence of Kosovo and the Nagorno-Karabakh Issue". TurkishWeekly. 3 April 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 April 2008.
- ^ "Rex Tillerson affirms US support for Azerbaijan's efforts to diversify its economy" (ඉංග්රීසි බසින්). 29 March 2017. 15 April 2017 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 14 April 2017.
- ^ "US Congress puts the squeeze on military aid to Azerbaijan". The National. July 2021. 1 July 2021 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 2 July 2021.
- ^ "Disgraced: Azerbaijan and the End of Election Monitoring As We Know It" (PDF). European Stability Initiative. 5 November 2013. 9 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
- ^ Jamie Doward. "Plush hotels and caviar diplomacy: how Azerbaijan's elite wooed MPs". The Guardian. 5 July 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 July 2015.
- ^ "Europe's caviar diplomacy with Azerbaijan must end". 30 November 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 July 2015.
- ^ "Baku Smooths Over Its Rights Record with a Thick Layer of Caviar". RadioFreeEurope/RadioLiberty. 8 November 2013 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 July 2015.
- ^ Project, Organized Crime and Corruption Reporting. "The Azerbaijani Laundromat". OCCRP (ඉංග්රීසි බසින්). 21 May 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 6 September 2023.
- ^ Azerbaijan: Short History of Statehood සංරක්ෂණය කළ පිටපත 18 ජූලි 2007 at the Wayback Machine, Embassy of Republic of Azerbaijan in Pakistan, 2005, Chapter 3.
- ^ Creation of National Army in 1918 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 9 දෙසැම්බර් 2015 at the Wayback Machine (රුසියානු බසින්).
- ^ Law of the Republic of Azerbaijan on Armed Forces සංරක්ෂණය කළ පිටපත 14 ඔක්තෝබර් 2017 at the Wayback Machine, No. 210-XII, 9 October 1991 (රුසියානු බසින්).
- ^ "Army Day Celebrated in Azerbaijan". Trend.Az (ඉංග්රීසි බසින්). 26 June 2008. 9 October 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 October 2023.
- ^ C. W. Blandy Azerbaijan: Is War Over Nagornyy Karabakh a Realistic Option? Advanced Research and Assessment Group. Caucasus Series 08/17. – Defense Academy of the United Kingdom, 2008, p. 12 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 10 මැයි 2011 at the Wayback Machine
- ^ a b උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: අනීතික
<ref>ටැගය;ciaනමැති ආශ්රේයන් සඳහා කිසිදු පෙළක් සපයා නොතිබුණි - ^ Выступление Президента Азербайджанской Республики, Верховного Главнокомандующего Гейдара Алиева на церемонии, посвященной 5-й годовщине образования Национальной гвардии – Штаб Национальной гвардии Азербайджана (රුසියානු බසින්). Heydar Aliyev Heritage Research Center. 25 December 1996. 24 July 2011 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී.
- ^ Abbasov, Shahin. "Azerbaijan: Baku Can Leapfrog over Ukraine, Georgia for NATO Membership". EurasiaNet. 6 June 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 3 June 2009.
- ^ "Military expenditure (current USD) – Azerbaijan". World Bank. 4 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 September 2022.
- ^ "Military expenditure (% of GDP) – Azerbaijan". World Bank. 4 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 September 2022.
- ^ "Military expenditure (% of general government expenditure) – Azerbaijan". World Bank. 4 September 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 September 2022.
- ^ "Azerbaijan to start manufacturing arms, military hardware in 2008". BBC Monitoring Service. 11 February 2012 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 January 2008.
- ^ "Azerbaijan to produce tanks, aviation bombs and pilotless vehicles in 2009". panarmenian. 9 January 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 24 December 2008.
- ^ "Uzeir Jafarov: "Azerbaijan will be unable to produce competitive military technique in the next five years"". Today.Az. 23 March 2009 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 26 September 2008.
- ^ "President Ilham Aliyev attends the openings of several defense-related facilities". Today.Az. 9 December 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 4 March 2011.
- ^ Parliamentary Assembly of the Council of Europe, The Protection of media freedom in Europe සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2 ජූලි 2016 at the Wayback Machine.Background report prepared by Mr William Horsley, special representative for media freedom of the Association of European Journalists
- ^ Freedom House, Azerbaijan සංරක්ෂණය කළ පිටපත 10 සැප්තැම්බර් 2015 at the Wayback Machine 2015 Press Freedom report
- ^ "Freedom of the Press 2013" (PDF). Freedom House. 9 October 2022 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත (PDF).
- ^ "Baku's latest 'biggest enemy' Journalist Orkhan Mammad explains how Azerbaijani propaganda weaponized the ongoing diplomatic crisis with Russia". Meduza. 4 July 2025.
- ^ "Threat to retransmission of BBC, Voice of America and Radio Liberty/Radio Free Europe". Reporters Without Borders. 17 October 2006. 19 September 2016 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 25 June 2016.
- ^ "Azerbaijan: Anti-Gay Crackdown". Human Rights Watch. 3 October 2017. 30 July 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 August 2019.
- ^ "Azerbaijan named most anti-LGBT+ country in Europe". The Independent. 13 May 2019. 18 August 2019 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 18 August 2019.
- ^ "Azerbaijan". The Voice of the Martyrs Canada. 28 September 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 March 2020.
- ^ "2018 Report on International Religious Freedom: Azerbaijan". US Department of State. 18 October 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 9 March 2020.
- ^ Ognianova, Nina (11 June 2015). "Baku 2015: Press freedom, Azerbaijan, and the European Games". Committee to Protect Journalists. 3 March 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 23 February 2016.
- ^ "Azerbaijan: Crackdown on Critics Amid Pandemic". Human Rights Watch. 16 April 2020. 21 May 2020 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 17 May 2020.
- ^ "Azerbaijan abuses quarantine rules to jail critical journalists and bloggers". International Press Institute. 23 April 2020. 3 May 2020 දින මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. සම්ප්රවේශය 17 May 2020.
- ^ "New Wave of Arrests Targets Journalists and Activists in Azerbaijan". Human Rights Watch. 6 March 2024.
- ^ "Azerbaijan Convicts Critics in Relentless Crackdown". Human Rights Watch. 3 July 2025.
- ^ "Imprisoned Meydan TV journalists begin hunger strike". Meydan TV. 4 July 2025.
- ^ Nozadze, Natalia (8 October 2015). "Azerbaijan closes its doors". News. Amnesty International. 17 June 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 June 2016.
- ^ Amnesty, International. "Annual report on Azerbaijan". Amnesty International. 17 June 2016 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 15 June 2016.
- ^ "Amnesty International Report 2015/16 – Azerbaijan". Amnesty International. 24 February 2016. 26 March 2023 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 29 April 2022 – via Refworld.
- ^ Harding, Luke; Barr, Caelainn; Nagapetyants, Dina (4 September 2017). "UK at centre of secret $3bn Azerbaijani money laundering and lobbying scheme". The Guardian. සම්ප්රවේශය 26 December 2017.
- ^ "The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, Administrative and territorial units of Azerbaijan Republic". Azstat.org. 12 May 2011 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 22 May 2011.
උපුටාදැක්වීම් දෝෂය: "lower-alpha" නම් කණ්ඩායම සඳහා <ref> ටැග පැවතුණත්, ඊට අදාළ <references group="lower-alpha"/> ටැග සොයාගත නොහැකි විය.