අග්න්යාශයික ප්රදාහය
| අග්න්යාශයික ප්රදාහය | |
|---|---|
 | |
| අග්න්යාශය සහ එය වටා පිහිටි අවයව | |
| විශේෂඥතාව | ආමාශයාන්ත්රිකවේදය, සාමාන්ය ශල්යවේදය |
| රෝග ලක්ෂණ | ඉහළ උදර ප්රදේශයේ වේදනාව, ඔක්කාරය, වමනය, උණ, මේදමය මල[1] |
| කාලය | කෙටිකාලීන හෝ දීර්ඝකාලීන[1] |
| හේතූන් | පිත්තාශ ගල්, අධික මද්යසාර භාවිතය, තුවාල, ඇතැම් ඖෂධ, කම්මුල්ගාය[1] |
| අවදානම් සාධක | දුම්පානය[2][3] |
| රෝග විනිශ්චය ක්රමය | රෝග ලක්ෂණ අනුව, රුධිර ඇමයිලේස් හෝ ලයිපේස්[4][1] |
| ප්රතිකාර | අන්තඃශිරා දියර, වේදනා ඖෂධ, ප්රතිජීවක[1] |
| සංඛ්යාතය | 8.9 මිලියන (2015)[5] |
| මරණ | 132,700 (2015)[6] |
අග්න්යාශයික ප්රදාහය යනු අග්න්යාශයේ ප්රදාහය මගින් සංලක්ෂිත තත්ත්වයකි.[1] අග්න්යාශය යනු ආමාශය පිටුපස ඇති විශාල ඉන්ද්රියයක් වන අතර එය ආහාර ජීර්ණ එන්සයිම සහ හෝමෝන ගණනාවක් නිපදවයි.[1] මෙහි ප්රධාන වර්ග දෙකක් තිබේ: තීව්ර අග්න්යාශයික ප්රදාහය සහ නිදන්ගත අග්න්යාශයික ප්රදාහය.[1] අග්න්යාශයික ප්රදාහයේ රෝග ලක්ෂණ අතරට ඉහළ උදරයේ වේදනාව, ඔක්කාරය සහ වමනය ඇතුළත් වේ.[1] වේදනාව බොහෝ විට පිටුපසට යන අතර සාමාන්යයෙන් දරුණු වේ.[1] තීව්ර අග්න්යාශයික ප්රදාහයේදී, උණ ඇති විය හැකි අතර, රෝග ලක්ෂණ සාමාන්යයෙන් දින කිහිපයකින් පහව යයි.[1] නිදන්ගත අග්න්යාශයේ ප්රදාහයේදී බර අඩු වීම, මේදමය මළපහ පිටවීම සහ පාචනය ඇති විය හැක.[1][4] සංකූලතා අතරට ආසාදන, රුධිර වහනය, දියවැඩියාව හෝ අනෙකුත් අවයව සමඟ ගැටළු ඇතුළත් විය හැකිය.[1]
තීව්ර අග්න්යාශයේ ප්රදාහයට වඩාත් පොදු හේතු දෙක වන්නේ අග්න්යාශයික ප්රණාලය සම්බන්ධ වන ස්ථානයට පසු පිහිටි පොදු පිත්ත ප්රණාලය අවහිර කරන පිත්තාශ ගලක් තිබීම ; සහ අධික ලෙස මත්පැන් භාවිතයයි.[1] අනෙකුත් හේතූන් අතර සෘජු තුවාල, ඇතැම් ඖෂධ, කම්මුල්ගාය වැනි ආසාදන සහ පිළිකා ඇතුළත් වේ.[1] තීව්ර අග්න්යාශයේ ප්රදාහයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස නිදන්ගත අග්න්යාශයික ප්රදාහය වර්ධනය විය හැක.[1] එය බොහෝ විට සිදුවන්නේ වසර ගණනාවක් තිස්සේ අධික ලෙස මත්පැන් පානය කිරීම නිසාය.[1] අනෙකුත් හේතූන් අතර රුධිර මේද මට්ටම ඉහළ යාම, රුධිර කැල්සියම් මට්ටම ඉහළ යාම, සමහර ඖෂධ සහ සිස්ටික් ෆයිබ්රෝසිස් වැනි ඇතැම් ජානමය ආබාධ ඇතුළත් වේ.[1] දුම්පානය තීව්ර හා නිදන්ගත අග්න්යාශයේ ප්රදාහය යන දෙකෙහිම අවදානම වැඩි කරයි.[2][3] තීව්ර අග්න්යාශයික ප්රදාහයේ රෝග විනිශ්චය පදනම් වන්නේ රුධිරයේ ඇමයිලේස් හෝ ලයිපේස් වල තුන් ගුණයක වැඩිවීමක් මත ය.[1] නිදන්ගත අග්න්යාශයේ ප්රදාහයේදී, මෙම පරීක්ෂණ සාමාන්ය විය හැකිය.[1] අතිධ්වනි සහ සීටී ස්කෑන් වැනි වෛද්ය ප්රතිබිම්භකරණ ද ප්රයෝජනවත් විය හැකිය.[1]
තීව්ර අග්න්යාශ ප්රදාහ රෝගයට සාමාන්යයෙන් ප්රතිකාර කරනු ලබන්නේ අන්තඃශිරා තරල, වේදනා ඖෂධ සහ සමහර විට ප්රතිජීවක සමඟිනි.[1] සාමාන්යයෙන් රෝගීනට ආහාර ගැනීම සහ පානය කිරීම නිර්දේශ නොකෙරෙන අතර, ආමාශයේ නාසා-ආමාශයික නලයක් ඇතුළත් කෙඩේ.[1] දුරස්ථ පොදු පිත්ත ප්රණාලය පරීක්ෂා කර පිත්තාශයේ ගලක් තිබේ නම් එය ඉවත් කිරීම සඳහා එන්ඩොස්කොපික් ප්රතිගාමී කෝලැන්ජියෝපැන්ක්රියටොග්රැෆි (ERCP) ලෙස හඳුන්වන ක්රියා පටිපාටියක් සිදු කළ හැකිය.[1] පිත්තාශයේ ගල් ඇති අයගේ පිත්තාශය බොහෝ විට ඉවත් කරනු ලැබේ.[1] නිදන්ගත අග්න්යාශයේ ප්රදාහයේදී, ඉහත කරුණු වලට අමතරව, ප්රමාණවත් පෝෂණයක් ලබා දීම සඳහා නාසා-ආමාශයික නලයක් හරහා තාවකාලිකව පෝෂණය කිරීම භාවිතා කළ හැකිය.[1] දිගුකාලීන ආහාර වෙනස්කම් සහ අග්න්යාශයික එන්සයිම ප්රතිස්ථාපනය අවශ්ය විය හැකිය.[1] තවද සමහර විට අග්න්යාශයේ කොටස් ඉවත් කිරීමට ශල්යකර්මයක් සිදු කරනු ලැබේ.[1]
ගෝලීය වශයෙන්, 2015 දී අග්න්යාශ ප්රදාහ වාර්තා මිලියන 8.9 ක් පමණ හමු විය.[5] මෙය 1990 දී මරණ 83,000 ක් වූ අතර එය 132,700 ක් විය.[6][7] තීව්ර අග්න්යාශයේ ප්රදාහය වසරකට පුද්ගලයින් 100,000 කට 30 දෙනෙකු තුළ ඇතිවේ.[2] නිදන්ගත අග්න්යාශ ප්රදාහය වසරකට පුද්ගලයින් 100,000 කට 8 දෙනෙකුගෙන් පමණ නව වර්ධනයක් පෙන්වන අතර වර්තමානයේ එක්සත් ජනපදයේ පුද්ගලයින් 100,000 කට 50 දෙනෙකුගෙන් පමණ එය බලපායි.[8] එය කාන්තාවන්ට වඩා පිරිමින් තුළ බහුලව දක්නට ලැබේ.[1] බොහෝ විට නිදන්ගත අග්න්යාශයේ ප්රදාහය වයස අවුරුදු 30 ත් 40 ත් අතර කාලය තුළ ආරම්භ වන අතර ළමුන් තුළ එය දුර්ලභ වේ.[1] තීව්ර අග්න්යාශ ප්රදාහ රෝගය ප්රථම වරට 1882 දී මරණ පරීක්ෂණයේදී විස්තර කරන ලද අතර නිදන්ගත අග්න්යාශයික ප්රදාහය ප්රථම වරට විස්තර කරන ලද්දේ 1946 දී ය [8]
ආශ්රේයයන්
[සංස්කරණය]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 "Pancreatitis". niddk.nih.gov. August 16, 2012. 7 March 2015 දින පැවති මුල් පිටපත වෙතින් සංරක්ෂිත පිටපත. සම්ප්රවේශය 1 March 2015. සංරක්ෂිත පිටපත, http://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/digestive-diseases/pancreatitis/Pages/facts.aspx, ප්රතිෂ්ඨාපනය 23 May 2026
- 1 2 3 Lankisch, PG; Apte, M; Banks, PA (20 January 2015). "Acute pancreatitis". Lancet. 386 (9988): 85–96. doi:10.1016/S0140-6736(14)60649-8. PMID 25616312.
- 1 2 Yadav, D; Lowenfels, AB (June 2013). "The epidemiology of pancreatitis and pancreatic cancer". Gastroenterology. 144 (6): 1252–61. doi:10.1053/j.gastro.2013.01.068. PMC 3662544. PMID 23622135.
- 1 2 Witt, Heiko (April 2007). "Chronic pancreatitis: challenges and advances in pathogenesis, genetics, diagnosis, and therapy". Gastroenterology. 132 (4): 1557–1573. doi:10.1053/j.gastro.2007.03.001. PMID 17466744.
- 1 2 GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence, Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545–602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.
{{cite journal}}:|first=has generic name (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link) - 1 2 GBD 2015 Mortality and Causes of Death, Collaborators. (8 October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1459–44. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. PMC 5388903. PMID 27733281.
{{cite journal}}:|first=has generic name (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link) - ↑ GBD 2013 Mortality and Causes of Death, Collaborators (17 December 2014). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117–71. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442.
{{cite journal}}:|first=has generic name (help)CS1 maint: numeric names: authors list (link) - 1 2 Muniraj, T; Aslanian, HR; Farrell, J; Jamidar, PA (December 2014). "Chronic pancreatitis, a comprehensive review and update. Part I: epidemiology, etiology, risk factors, genetics, pathophysiology, and clinical features". Disease-a-month : DM. 60 (12): 530–50. doi:10.1016/j.disamonth.2014.11.002. PMID 25510320.
| වර්ගීකරණය | |
|---|---|
| බාහිර සම්පත් |
