විකිපීඩියා සාකච්ඡාව:සිංහල අකුරු මාර්ගෝපදේශකය
The Sinhala font seems to be not available. (2005-09-29) The link does not exist. Fonts.lk site has the following link. file:///C:/Documents%20and%20Settings/gihan/My%20Documents/temp/download/Malithi%20Web.html Looks like the guy who created the page has link to the hard drive of his machine :-)
- The font problem is fixed by fonts.lk people, you can download the font now at the same page (or from this direct link). If something goes wrong in downloading (FireFox had a problem in my case), use 'save link as' instead of just clicking on the link. Greenleaf 04:39, 1 October 2005 (UTC)
The idea of having a sinhala Wikipedia is wonderful. However we've got to improve the sinhala Unicode font more. The current font (Malithi) doesn't look nice on an encyclopedic page due to incomplete pilis. It looks like a child's attempt to write Sinhala. For a serious work like an encyclopedia, this font must be complete, and I don't see any technical difficulty in improving Malithi because most things have been already done.
As a native Sinhalese speaker, I cannot be satisfied with the Unicode encoding for Sinhalese characters. Sinhalese due to its insular nature has changed a lot from other Brahmi descendant scripts such as Devanagari. So you cannot use the standard Indic Font yardstick for Sinhalese.
According to my experience I feel that having a glyph for each character with its specific modifiers (pilis) is the best. Font mapping should be similar to that of Chinese or Japanese. Such a system may be slow but at least it will display the text properly.
1.ආගම හා සංකේත වන්දනාව සංකේත යනු යමක් නිරූපණය කර දැක්වීම පිණිස ඒ වෙනුවට භාවිතාවන වෙනත් දේවල් වේ.මේ අනුව සංකේත භාවිතය බොහෝ ක්ෂේත්රභවල සිදුවේ.දිගු විස්තරයක් ලුහුකර දැක්වීම,සෘජුව දැක්විය නොහැකි දේ වක්රුව දැක්වීම,ගැඹුරු දේ පහසුවෙන් වටහාගත හැකි සේ ඉදිරිපත්කිරීම හා පෘථුල අරුත් ඇති දේ ලුහුව දැක්වීම වැනි බොහෝ කරුණු අරමුණු කර ගෙන සංකේත භාවිතාවේ. විවිධ ක්ෂේත්රොවල සංකේත භාවිතාවනු පෙනේ.ආගම මෙසේ සංකේත භාවිතාව බහුලව සිදුවන එක් ක්ෂේත්රධයකි.මේ සඳහා විවිධ ආගම්වලටම අනන්යආ වූ යම් යම් වස්තූන් සංකේත ලෙස භාවිතා වන අන්දම දැකගත හැක.සජීවි බුදුරදුන් වෙනුවට ලී,මැටි,ලෝහ,පාෂාණ, කොන්ක්රීදට් ආදී ද්රීව්ය භාවිතා කර තැනූ මූර්ති භාවිතය මේ සඳහා එක් නිදසුනක් ලෙස දැක්විය හැක.මෙය භෞතික සංකේතයි. මේ අනුව බුදුරදුන් නිරූපණය පිණිස භෞතික ද්රලව්ය භාවිතා කොට තැනූ කිසියම් රූපයක් භාවිතා වූ බව පෙනේ.එය බුදුන්වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් සමඟ කිසිසේත් සමපාතවූ කරුණක් නොවේ.බුදුන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත්තේ යමෙකු මගේ ධර්මය දකීද ඒ පුද්ගලයා මා දුටුවා හා සමානබවය. නමුදු කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ආධ්යා ත්මික ගුණධර්ම වෙනුවට බාහිර භෞතික ද්ර ව්යු වඩා ඉස්මතුවී පෙරට පැමිණියේය.ධර්මයේ පිරිහීම සනිටුහන්වනුයේද මෙසේ ආධ්යාරත්මික ගුණය පරදා බාහිර භෞතික ලක්ෂණ කෙරෙහි මිනිසාගේ නැඹුරුවීම සමඟය.මේ අනුව සිල්වල්බව හා ගුණවත්කම කිසිසේත් ආධ්යාරත්මික ලක්ෂණයක් නොව බාහිර අටෝප සාටෝප අලංකාරය සමඟ මුසුවූ දෙයක් යන අදහසක් සමාජයේ බොහෝ දෙනෙකු අතර වේගවත්ව ප්රපචලිතවිය.මේ යටතේ ආධ්යා ත්මිකවූ ගුණය පසුපසට තල්ලුවී ගොස් ඒ වෙනුවට පුහු හර පෙරට පැමිණීම වේගවත් විය.ආධ්යාිත්මිකබව වෙනුවට බාහිර අටෝපයට මිනිසා නැඹුරුවීමට ප්රපබලම හේතුවක් වූයේ ගුණධර්ම ඇතිකරගැනීමට ඇති අපහසුතාවයයි.සැබවින්ම ගුණවත්වීමට වඩා බාහිරව ගුණවත්බව ප්රරදර්ශනය කිරීම පහසුය.ඒ නිසා සමාජය ක්රවමයෙන් ගුණවතුන්ගෙන් හිස්වන්නටවීමේදී ගුණවත්බව පිටතට ප්රපදර්ශනය කරන හිස් පුද්ගලයින්ගෙන් පිරී යන්නට විය.බොහෝවිට බුදුන්වහන්සේ සූත්රයදේශනාවලදී මෝඝ පුරිස ලෙස දක්වා ඇත්තේ මෙබඳු හිස් කුහක වංක කෛරාටික පුද්ගලයින්බව පැහැදිලිය.පාලි භාෂාවේ පුරිස යනුවෙන් දැක්වෙනුබයේ පුරුෂයා යන අදහසයි.නමුදු උන්වහන්සේ මෙහි පුරිස ලෙස පෙන්වා දී ඇත්තේ හුදෙක් පුරුෂයින් පමණක් නොවේ.ස්ත්රීද පුරුෂ භේදයකින් තොරව ලාමක කටයුතුකරන සියළු දෙනාම මෙහි පුරිස යන්නට අඩංගුකර මේ දේශනාව කරඇතිබව සැලකිය යුතුය. පළමුකොටම පවසන දෙය නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමට ඉතාම වැදගත්ය. නැතහොත් වැරදි වැටහීම් තුළින් විශාල අනර්ථයක් විය හැකි බැවිනි. හරි දේ යැයි පහසුවෙන් වැරදි වැටහීම් දෘෂ්ටි ගතව ග්රතහණය කිරීම වැඩිය.සියුම් ස්ථාන දෙස විචාර පූර්වකව බැලීමේදී වඩාත් ප්රටවේශම් විය යුතුය. මන්ද බොහෝවිට එබඳු ස්ථානලවදී බොහෝ දෙනෙකු අති ධාවනකාරී ලෙස වැරදි නිගමන වලට එළඹීමේ ඉහළ සම්භාවිතාවක් දක්වන හෙයිනි. ආගම අවංකව සැදැහැ සිතින් පිළිගැනීම හා ආගමික සංකේත වන්දනය එකක් නොව දෙකකි. ආගම සංකේතයක් කර ගැනීම අද සමාජය තුළ බොහෝවිට දක්නට ලැබේ. මිනිසුන් ප්ර.තිපත්ති ගරුක බවින් ඈත්වීම සමඟම ආගම සංකේත බවට හරවා ඒවා වන්දනාමාන කිරීම බොහෝ ප්රනචලිත වී තිබේ. මේ අනුව බුදුදහම යැයි බොහෝ අය අද සිතනුයේ බෞද්ධ සංකේත වන්දනා මාන කිරීම මිස අවංකව ප්රුතිපත්ති ගරුකව බෞද්ධයින්වීම නොවේ. සංකේතවලට වන්දනා මාන කිරීම බාහිරව ප්රදති නිරූපනය කර එමඟින් බාහිර සමාජයට තමා හොඳ බෞද්ධයන් බව ඇඟවීමට සමහරු අද බොහෝ උත්සුක වෙති. ආගම පමණක්ම නොව, සංස්කෘතියට අයත් වෙනත් විවිධ සංරචක තුළ පවා මෙසේ සංකේත වන්දනාව ඉතා බහුලව දක්නට ඇත.කලාව, සාහිත්යඅය, නාට්ය ය, සිනමාව, සංගීතය ආදී විවිධ අංශතුළ සංකේත වන්දනාව ඉතා තදින් සිදුවේ.මේතුළ වඩාම ප්රනතිපත්ති ගරුක තැනැත්තා වඩා හොඳින් සංකේත වන්දනාමාන කරන්නාබවටද පත්ව තිබේ. මෙය කිසිසේත්ම සතුටුවිය යුතු තත්වයක් නොවේ. මේ නිසා අද මිනිසා ජීවත්වනුයේ සංකේත ලොවක අතරමංවය. අද සමාජයේ සෑම අංශයකම පවතිනුයේ පැතලිබවේ ආධිපත්යායකි. එක්තරා අතකින් එය මාෆියාවක් ලෙසද නම් කළ හැක. සමාජයක් හසුරුවනුයේ වාණිජ අර්ථක්ර්මය මඟිනි. සමාජ ආර්ථික දේශපාලනික ක්රිෙයාවළිය මඟින් සංස්කෘතික සංරචකය මෙහෙයවනු ලබයි.මේ නිසා සංස්කෘතික සංරචකයට අයත් සියළුම අංශද එක්තරා අතකින් පවතින සමාජයේ ආර්ථික දේශපාලනික ක්රිකයාවළියේ සෘජු පාලනයට යටත් වේ. වෙනත් ලෙසකින් කිවහොත් සංස්කෘතියට සකස් වනුයේ ඒ සමාජයේ ආර්ථික හා දේශපාලනික ව්යුපහය ඉල්ලාසිටින පරිදිය. කවුරු කැමති වුවද, අකමැති වුවද සිදුවනුයේ මේ ක්රිවයාදාම පැතිකඩයි. මේ නිසා සමාජයේ මෙහෙයුම් කාරක වන ආර්ථික, දේශපාලනික ව්යුුහය රිසි යමක් සංස්කෘතිය සේ සමාජයට පහසුවෙන් පිළිගැන්වීමට සුදුසු ඉඩකඩක් ආර්ථික,දේශපාලනික ක්රි යාවළිය මෙහෙයවන ප්රිජාවහට ලැබේ. සංස්කෘතියට අයත් යැයි සැලකෙන ආගම, භාෂාව, සාහිත්යයය, කලා නිර්මාණ හා රසවින්දනය ආදී සියළු දේවල් මේ අනුව මෙහෙයවීමට පුළුවන. මිනිසුන්ගේ රසවින්දනය, රසඥතාව මොටවීමට නොගැඹුරුවීමට එකී නොමනා මෙහෙයවීම් සෘජු ලෙස අදාළය.
බුදු දහම හා සමාජ ආකල්ප
බුදුදහම මේ සමාජයේ බහුතරයකගේ ආගමයි.සමහරු උප්පැන්න සහතිකයට පමණක් බෞද්ධයෝ බව පෙනේ. එබඳු අය නාමධාරී බෞද්ධයින් ලෙස පමණක් හැඳින්විය හැක. සමාජයේ බහුතරයක් දෙනා මෙබඳු පිරිස් බව සඳහන් කරන්නේ ඉතා කණගාටුවෙනි. අද විවිධ කේෂත්ර වල දැන උගත්කම් ඇති අය බිහිවී තිබේ. බුදුදහම පිළිබඳවද මෙසේ දැනඋගත්කම් ඇති අය බිහිව තිබේ.නමුදු වෙනත් ක්ෂේත්රවයන්ට සාපේක්ෂකව බුදුදහම පිළිබඳව උගත්කම ලැබීමට අද භික්ෂූන් වහන්සේලා මිස ගිහි අය දක්වන උනන්දුව අඩුවී තිබේ.මේ විෂය මඟින් සුවිශාල ආර්ථික වාසි ලබාගැනීමට නොහැකි යැයි මිනිසුන්තුළ ඇති පිළිගැනීම මීට එක් හේතුවක් වී තිබේ. ඇතැම් විට මේ ආකල්පය ඇත්තේ ගිහි පක්ෂය අතර පමණක් නොවන බවක්ද පෙනී යයි.පිරිවෙන් අධ්යාමපනය තුළින් බිහිව විශ්වවිද්යා ල ක්ෂේත්රයයේ උසස් අධ්යාඅපන වරම් ලබා පැමිණෙන ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා තුළ පවා මෙබඳු ආකල්ප ඇතිබව පෙනී යයි.ආරම්භක කාල වකවානුව තුළ හුදෙක් ජීවන දර්ශනයක් සේ ක්රිලයාවට නැඟෙමින් අවබෝධ කර ගනිමින් පැවති බුදුදහම කාලයේ ඇවෑමෙන්, අද වනවිට සාම්ප්රරදායික ආගමික ලක්ෂණඋරුමකර ගත් තවත් එක් ආගමක් බවට පත්ව ඇති බව සිහිපත්කළයුතුවනුයේ ධර්මසංවේගයෙනි.තිස්පස්වැනි වියේදී බුද්ධත්වයට පත්වූ සිද්ධාර්ථ තවුසාණෝ එතෙක් සමාජයේ කිසිවෙකු අනුගමනය නොකළ වෙනස්ම ක්රයමවේදයක් ලොවට හඳුන්වා දීමට සමත් වූහ. එය එතෙක් පැවති ශාස්වතවාදී හා උච්ඡේද වාදී සාම්ප්රලදායික ආගමික ක්රවමවේද දෙකටම වඩා විප්ලවීය වූ වෙනසකි.යොවුන් වියේ පසු වූ, ඔටුන්න හිමි රජ කුමරෙකු සිය කුළුඳුල් පුතු උපන් දින දා මහ රාත්රිවයේදී සිය ආදරණීය බිරිඳ, එකම පුතු නෑදෑ සහපිරිවර, සියළු සැපසම්පත් අළුයම ලූ කෙළපිඬක් සේ ඉවත හෙළා ගිහිගෙයින් නික්ම සිය ආධ්යාආත්මික ගවේෂණය පිණිස මහබිනික්මන් ගමන් යෑම එකල සමාජයේ ජන මනස කම්පා කල සිදුවීමක් විය. කිසිවෙකු සිහිනෙන්වත් කිසිදා කිරීමට හෝ නොසිතන දෙයක් කිරීම නිසා සෑම දෙනෙකුම සිද්ධාර්ථ තවුසා දෙස බැලුවේ පුදුමයෙනි.ඒකරුණම නිසාම සමාජයේ බොහෝ පිරිසකගේ අවධානය තමන්වහන්සේ වෙත ඇද ගැනීමට සම්බෝධිය ලැබීමෙන් පසු බුදුරදුන්ට හැකි විය. බිම්බිසාර රජු පවා මුල් දර්ශනයේදීම සිය නුවර තුළ පිඬුසිඟා වැඩි සිදුහත් තවුසා කෙරේ පැහැදුනේ මේ ක්රිපයා පිළිවෙතේ ඇති ශ්රේසෂ්ඨත්වය නිසාය. එදා මුළු භාරත ජනතාවම භීතියෙන් මුසපත් කළ අංගුලිමාල නැමැති දරුණු මිනීමරුවා බුදුරදුන්ට මෙල්ල කළහැකි වූයේ උන්වහන්සේ හා සිදුකළ සාකච්ඡාවේදීය. වියලි ලී දණ්ඩක්වත් අත නොදරා නොබියව තමා අබිමුවට පැමිණෙන මේ ශ්රසමණයාගේ නිර්භීතබව අංගුලිමාලගේ සිත විශ්මයට පත්කලේය. අංගුලිමාල සිතුවේ තමා පිළිබඳ නොදැන එන ශ්රවමණයන්වහන්සේ නමක යැයි කියාය. පසුව බුදුරදුන් සමඟ කෙටි සාකච්ඡාවකට සිවිසීමට අංගුලිමාලට සිදුවිය. ඒ තමා අසා ඇති පරිදි සිය කුළුඳුල් පුතු, බිරිඳ, නෑදෑ පිරිවර, සියළු දේ අත් හැර දමා මහා විප්ලවීය තීරණයක් ගෙන දුෂ්කර ක්රි්යා කර බුද්ධත්වයට පත්වූ සුද්ධෝන මහරජුගේ පුතු ඒ ඔබවහන්ාසේදැයි එහිදී අංගුලිමාල බුදුරදුන්ගෙන් විමසීය.ආයුධ අතින්ගත් මිනීමරු අපරාධකරුවෙකු වන තමාවැනි දරුණු පුද්ගලයෙකු හමුවට නිරායුධව, අභීතව පැමිණීමත්, අංගුලිමාලගේ සිතට විස්මය ගෙන දෙන්නක් වී තිබිණ. සමාජයේ වරදින් මිනීමරුවෙකු වුවද අංගුලිමාල යනු එකල දිසාපාමොක් සරසවියේ උගත් අතිවිශිෂ්ටතම දීප්තිමත් සිසුවා බවද මෙහිදී අමතක නොකළයුතුය. මේ සංසිද්ධිය වර්තමාන යුගයට ගැලපෙන ආකාරයට නම් විශ්ව විද්යාොලයක එක් අධ්යකයන ශිෂ්යව කණ්ඩායමක සිටින අති දක්ෂතම සිසුවා (Batch-Top) ලෙස හැඳින්විය හැක. ඒ නිසා මෙහිදී සිදුවී ඇත්තේ මුග්ධ බව නිසා පුද්ගලයෙකු නොමඟයාම නොව ඉහළ බුද්ධිමය කුසලතා තිබූ අයෙකු සිය ගුරුවරයාගේ වැරදි උපදේශනය නිසා නොමඟට යොමු වීමයි. ගුරුවරයාද මෙසේ සිය ශිෂ්යරයා පිළිබඳ ක්රෝයධ සිතක් ඇති කරගත්තේ සෙසු ශිෂ්යවයින් විසින් කේළාම් කියා ගුරුවරයාගේ සිත බිඳවා තිබූ නිසාය. අහිංසක ශිෂ්යයයා තුළ තිබූ බුද්ධි පාටවය හා දැනඋගත්කම නිසා ඔහු අභිබවා ගිය නොහැකිවූ ඔහු සමඟ එක්ව උගත් සෙසු සිසුන්ටූ ඊර්ෂ්යාදව ඇතිවිය.මේ ඊර්ෂ්යා ව නිසා ඔවුන් ගුරුවරයා හා අහිංසක බිඳුවීමට උපක්රිමයක් ලෙස වැරදි දෙයක් ගොතා පැවසීමට පෙළඹුනහ. පෙර කාලවලදී සියළු සිසුන් දිසාපාමොක් ඇඳුරුතුමාගෙන් සිප්සතර හැදෑරුවේ ඔහුගේ නිවසේ නතරව නිවසේ තිබූ සියළු බැලමෙහෙවර ඉටුකරමිනි.එය එදා පැවති අධ්යා පන සම්ප්ර දායක් විය.එහිදී අහිසංක බ්රාවහ්මණ තරුණයා නිවසේ තිබූ සියළු බැලමෙහෙරව ඉටුකරමින් ආචාර්යවරයාගේ සහ ආචාර්ය බිරිඳගේ සිත දිනා ගෙන කටයුතු කිරීමට සමත්ව තිබිණ.එය සෙසු සිසුන්ගේ ඇසේ කටු අනින්නාක් මෙන්විය. සෙසු සිසුන් කලේ ආචාර්ය බිරිඳ හා අහිංසක නැමැති තරුණයා අතර අසම්මත සබඳතාවක් ඇතැයි කටකතාවක් ගොතා ප්රසචාරය කරවා එය ආචාර්යවරයාගේ කණටද වැටීමට සැලැස්වීමයි. ඔවුන්ගේ උපක්රාමය සාර්ථක විය.සැබවින්ම අහිංසකයෙකු වූ අහිංසක තරුණයා පිළිබඳ සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි වැටහීමක් ඇතිකර ගත් දිසාපාමොක් ඇඳුරිඳු අහිංසක තරුණයා පිළිබඳ දැඩි ක්රෝවධ සිතක් පහළකර ගත්තේය.එනිසාම ඔහුව විනාශ කිරීමට සිතා ගත්තේය. ගුරු පඬුරු පිරිනැමීමේදී ගුරු පඬුරු වෙනුවට තමාට රන්කහවණු අනවශ්යම බවත්,ඒ වෙනුවට මිනිසුන් දහසක් මරා ගුරු පඬුරු පිදිය යුතුබවත් ආචාර්යවරයා අහිංසක තරුණයා අමතා ප්ර කාශ කලේ එහෙයිනි.බුදුරදුන් මෙහිදී කලේ සිය ආචාර්යවරයාගේ වැරදි උපදෙස නිසා නොමඟට යොමුව තිබූ ප්රදඥාඇස නිසිමඟට යොමුකර ඔහුට පිහිටවීමයි. අංගුලිමාල යනු වත්මන් සමාජයේ වෙසෙන අන්ත දරිද්ර තාවය, නිසි ක්රංමවත් අධ්යාපපනයක් නොලැබීම වැනි හේතු නිසා නොමඟට වැටී පාතාල සාමාජිකයෙකු බවට පත්වූ සිරුර මිස මොළයක් නැත්තෙකු හා සමාන පුද්ගලයෙකු ලෙස නොසිතිය යුතුය. අංගුලිමාල එබඳු අයෙකු නම් බුදුරදුන් භාවිතා කළ අධ්යායපන ක්ර මෝපායය වූ බුද්ධිකලම්භන උපක්ර්මය ඔස්සේ ප්රුඥාඇස මෙසේ අවධි කර ගැනීමට ඉඩකඩ සැලසෙන්නේද නැත. බුදුදහමේ ආරම්භක කාලවකවානුයේ ගැබ්වූ සුවිශේෂීත්වය වූ විචාර පූර්වක බව මේ සිදුවීමේදී පවා හොඳින් කැපීපෙනේ. පිරිනිවන් මඤ්චකයේ වැතිර හිඳින බුදුහිමියන්ගෙන් ආනන්දහිමි ඉල්ලාසිටියේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසුව බුදුදහම පිළිබඳ ආධිපත්යහ, සාධිකාරී බලය කිනම් අයවෙත පැවරීමට උන්වහන්සේ ක්රිදයා කරන්නේදැයි යන්නයි. මේ අදහසේ ඇති සාවද්යත බව පැහැදිලි කරන බුදුරදුන් බුදු සසුන කිසියම් වූ පුද්ගල සාධිකාරී බවකට පැවරීමේ ඇති දෝෂය පෙන්වාදුන් සේක. එහිදී බුදුදහම ධර්මවිනයේම ඇති සුවිශේෂී නෛසර්ගික ක්රිවයාකාරීත්වයට එකඟ බවද, එහි නිෂ්පුද්ගල ආධිපත්යනයක් ඇති බවද පෙන්වා දී ආනන්ද හිමියන්ගේ අදහසේ ඇති වරද පෙන්වාදුන් සේක.මේ අනුව ධර්ම විනය සම්බන්ධයෙන් ගැටළු ඇතිවූ විට,එය විසඳිය යුතු හොඳම ක්රනමය පුද්ගල සාධිකාරී ආධිපත්යමයකින් තොරව, හුදෙක් ධර්ම විනය සමඟ සසඳා බලා වැරදි,නිවැරදි බව සැක හැර අවබෝධ කරගැනීම බව පැහැදිලි කරදුන් සේක.මෙය සිදුවූයේ දැනට වසර දහස් ගණනකට පෙර මහපොළව සේ විශිෂ්ට පරම ගම්භීර ඥාණය ඇති චිරරාතඥවූ ශාසනභාරධාරී ෂඩ් අභිඥාලාභී සිව් පිළිසිඹියා පත් මහ රහතන් වහන්සේලා මුළුමහත් භාරතය පුරා අති විශාලවූ ප්රාමාණයක් වැඩ සිටි කාල වකවානුවකදීය. එදා සිට මේ අද දක්වා වසර දහස් ගණනක් ගතවතිබේ.අද බුදුදහම පවතිනුයේද එදා පැවති සුපිරිසිදු පසුබිම තුළද නොවේ.එනිසා එදා බුදුරදුන් විසින් නොපවන ලද සුවිශේෂීවූ පුද්ගල සාධිකාරයක් මෙකලදී පමණක් ටිකදෙනෙකුහට බලපැවැත්විය හැකිද නොවේ.
කැපී පෙනීමේ ආශාව හා ආවේගශීලීබව
නිරතුරුව පුරාජේරුවටමෙන් ආගමික සිද්ධස්ථානවලට යෑම,ආගමික සංකේත ගෙලේ, අත්වල, සිරුරේ පැළඳීම, සිය නම ප්රධචාරය කිරීමේ අරමුණින් ආගමික ස්ථානවලට විවිධ භෞතික සම්පත් ප්රසදානය කිරීම,සෙසුඅයට වඩා අධිකසේ ආගමික නැඹුරුව මතුපිටි ඔපයට හැඟවීමෙන් සමාජයේ එමඟින් කැපීපෙනීමට ප්රායත්න දැරීම,ප්රකතිපත්තිවලට වඩා එබඳු ප්රවතිපත්තිමාළා දිනපතා උදය, සවස, රාත්රීැ උච්චාරණයකිරීමට පමණක් මුල්තැන පිරිනැමීම,තමාආධ්යා ත්මිකව සෙසුඅයට වඩා උසස් ස්ථානයක් අත්පත් කරගත්තෙකුබවට ව්යානජව ඇඟවීම බඳුදේ යමෙකු කෙරෙහි පිහිටා ඇති බව යමෙකු ආගම් සංකේත අතරේ අතරමංව හිඳින්නෙකුබවට හඳුනාගැනීමට ඇති හොඳම සලකුණයි.නමුදු අවංකව ප්රමතිපත්තිගරුකඅයට තමාඋසස් ආගමික බැතිමතෙකුබව ව්යාුජව අඟවා සෙසු අය අතරෙහි කැපීපෙනීමට කිසිදු අවශ්යකතාවයක් නැත.එබඳුඅය මෙබඳු ව්යාඅජ ප්රතතිපත්ති මඟින් අනුන් අතරේ කැපී පෙනීමට දඟලන්නේද නැත.සමහරුන්ට අනුභවයට ගන්නා ආහාරයද ප්ර තිපත්තියක් ලෙස සමාජය හමුවේ දක්වා කැපීපෙනීමට ඇත්තේ පුදුමාකාරආශාවකි.මෙසේ ආහාරයෙන් දැඩිප්රමතිපත්ති ගරුකබව මතුපිටින් පලකරන සමහරුන්ගේ සැබෑ කල්කිරියාවතුළ ඇත්තේ ඊට ප්රිතිවිරුද්ධ ගතිලක්ෂණබව එබඳුඅයව ලඟින්ම ඇසුරුකරන අය මනාව දනිති.බුදුරදුන් ජීවමානව වැඩවිසූ කාලසීමාවේද එබඳු අය සිටිබව ආමගන්ධ තවුසාගේ කතාපුවත අනුව පැහැදිලි වේ.අනුභවකරන ආහාරය අනුව කෙනෙකු ශුද්ධියට පත්වන බවක් ඇදහූ ආගමන්ධ තවුසාගේ දහම අනුව දියගොඩ මස් අනුභවයෙන් වැළකීම උසස්තම ප්රුතිපත්තියයි.එකල අද මෙන්ම මේ මතවාදය ඉස්මුදුනින් පිළි ගෙන කටයුතුකළ විශාලපිරිසක් සිටිබවද ඒපුවතඅනුව පෙනේ.නමුදු ඒ අදහස ප්රයතික්ෂේපකළ බුදුරදුන්ගේ අවවාදයවූයේ සැබෑ ආමගන්ධය නම් දියගොඩ මස්නොව කෙනෙකුට කරදර හිරිහැර වන පරිදි ජීවත්වීමෙන් වැළකීම වූ අකුසලයෙන් වැළකීම බවයි. සමාජයේදී විවිධ මඩගැසීම්,චරිතඝාතන කරමින් මිනිසුන් නොමරා මැරීමට තරම් දුර්දාන්ත ගති ගුණ ඇති සමහරුන් දියගොඩ මසින් වැළකීඅයබව මතුපිටට ප්ර්දර්ශනයකිරීමට කැමැත්තක් දක්වන බවක්ද ඇතැම්විටදී පෙනීයයි. ආගම සම්බන්ධයෙන්ද වර්තමානයේ මුළු මහත් සමාජයපුරා ඇත්තේ ආවේගශීලී නොගැඹුරු කතිකාවතකි.මේ පවතින තත්වය නිර්මාණය කරවාගැනීමට,පවත්වාගැනීමට හා වර්ධනය කිරීමට කිසියම් පිරිසකට තදබල වුවමනාවක්ද ඇතිව තිබෙනබව පෙනීයයි.ආගම සම්බන්ධයෙන් සමාජයතුළ කිසියම් ගැඹුරුකතිකාවතක් ඇතිවීමට සුදුසුඉඩකඩ ලබා නොදීමට වග බලාගෙන ඇත්තේද ඔවුන්මය.ආගම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ගේ අදහස අතිඅධානග්රා.හීය.එය නිරාසයෙන්ම ඇතිවූ අවංක මානසික ආවේගශීලීබවක්ද නොවේ.මිනිසුන්ගේ නොගැඹුරු මානසික ආකල්ප, හැඟීම් කුපිතකිරීම මඟින් ලැබියහැකි විවිධ වාසි,ලාභ ප්රආයෝජන,වරදාන ආදී පස්කම් සුවයට ලොල්ව සිදුකරන සියළුදෑ රහසින් දියත්කිරීම මෙබඳු පිරිස්වල සිරිතයි.මොවුන්ට අනුව මොවුන්ගේ අධානග්රාුහී මතවාදී ආකල්පවලට එරෙහිව යන්නාවූ සියළුඅය මිථ්යාභදෘෂ්ටි දරන්නන් ලෙස හඳුන්වා සමාජයේ ද්වේෂය ඔවුන් කරා එල්ලකරවීම මෙබඳු අයගේ සිරිතයි.එසේ කරන අතරම පාලක පිරිස්වල හොඳහිත දිනාගෙන සියමතවාද හා ක්රිථයාකලාප පමණක් නිවැරදි බව කියා පෑමටද මොවුහු මනාවසැලසුම්කරති. මෙය සෑම ආගමක් සම්බන්ධයෙන්ම සත්යාවන කරුණකි.සමාජයේ බහුතරය බුදුදහම පිළිපදිනඅය නිසා මෙබඳු දේ වඩාත් සංවේදීව දැනියහැකිය.බුදුදහම දාර්ශනික පසුතලයක් ඇති එසේම පරිපූර්ණ ජීවන ක්රදමවේදයක් අන්තර්ගතව ඇති චින්තන නිදහස ඉහළින් අගයකරන දහමකි.මේ හේතුව නිසාම පසුගිය කාලවලදී යම්යම් කූඨලාමක අදහස්ඇතිවද විවිධ පිරිස් අත්තනෝමතිකව බුදුදහම විවරණ කර එහි ගැබ්වූ අකාලික දහම විකෘති කිරීමට පවාඋත්සහ දරනලද වගද නොරහසකි.පෙළබස හා තෙවළා දහම නිසිසේනොදැන,ගැඹුරින්නොහදාරා මතුපිට පමණක් විවරණය කිරීමටඋත්සාහ දැරීම නිසා බුදුදහමේ ගැඹුරු දාර්ශනිකපසුතලය වෙනුවට සමාජය හමුවටපැමිණියේ ඒවා අර්ථකථනය කිරීමට උත්සාහ දරනුලැබූවන්ගේ හිතළු පමණක්බව නම් නොපවසා සිටිය නොහැක.වැරදි කරන,සාවද්යර මතවාද සමාජයේ ව්යාපප්තකර හැරීමට උත්සහ කරන්නන් පමණක් නිසිසේ තෝරාබේරා නොගෙන,සෑම අයෙකු දෙසම සැකමුසු දෘෂ්ටි කොණයකින් බලා සොයානොබලා අවිචාරපූර්වකව කටයුතුකිරීම තරමක් අමනෝඥබවක්ද ඒහා සමානවම පෙනීයයි.දිවයන මුවන්ව අල්ලාගත නොහී,සිත්තැවුලට පත්ව ගෙදරඇති මුවහමට තඩිබෑම නොසුදුසු වන්නාක්සේ වැරදිකරුවන්ගෙන් ගතයුතුවූ වාඩුවට නිර්දෝෂී සෑම අයෙකුම පළිනැතිබව එබඳුඅය වටහාගතයුතුය.බොහෝවිට දඬුඅඬුවට අසුවනුයේ අසරණයින්ය.
අනුන් මැඬ පැවැත්වීම හා තමා ඉස්මතුවීම
ථේරවාදී මූලධර්ම පිළිබඳ මහඉහළින් කතිකාවත් ගොඩනඟන සමහරු කලකටඉහත මෙරට ථේරවාදී නොවන මතවාද ක්රිියාපිළිවෙත් ක්රි යාවට නංවා අසාර්ථකව ටිකකලක් පසුබැස සිට යළි මතුව ඉහළට ඉල්පෙන අයවීම හාස්යරයටද කරුණක් වී තිබේ.කලකට ඉහතදී තාවකාලික පැවිදි වීමක් මෙරට ථේරවාදී බහුතර සමාජයට හඳුන්වාදීමට ගොස් සිය සැබෑ හැඩතල මෙරට පොදු ජනතාවට හෙළිනිසාඇතිවූ සමාජ විරෝධතා නිසා කලක් බියපත්ව සැඟවී කටයුතු කළ අයයි. සමහරු තමතමන්ගේ කිල්ලෝටවල ඇති හුණ වසාගන්නට අනුන්ගේ කිල්ලෝට විවර කර පෙන් වීමට වෑයම් කරන අයයි. අනුන්ට ඇඟිල්ලක් දිගුකරන විට තමන්ට ඇඟිලි රැසක් දිගු වන බවට කතාවක් තිබේ. එය වැරදි පෙන්වා දී අසත්යදයේ කළු සළුපිළි ඉවත්කර නිරුවත් සත්යවය හෙළි කිරීමේ අවස්ථාවන් වැළැක්වීමට වැරදිකරුවන් භාවිතා කරන ප්රේබල මානසික උපක්රිමයක් වීමටද ඉඩ තිබේ. මන්ද එසේ පැවසූවිට බියපත්වීම නිසා කිසිවෙකු වැරැද්ද පෙන්වානොදෙන නිසාය. කාගේ කාගෙත් කිල්ලෝටවල හුණු බිඳ බැගින් ඇති බවේ කතාබහද එබඳුම ප්රදහාරක මානසික අවියක් වීමටද ඉඩකඩ තිබේ. අද බුදුදහම දේශීය, විදේශීය ඉහළ ඉල්ලුමක් සහිත ජනප්රි ය මාතෘකාවක් වී ඇත.වෙනත් විෂයයන් පිළිබඳ දන්නා අය සේම වෙනත් කිසිදු විෂයක් ක්ර්මානූකූලව හැදෑරීමට අපොහොසත් වූ අයද බුදුදහම පිළිබඳ වූ විවිධ සාකච්ඡාවන්ට ප්රයවේශ වී සිටිති. සඳුන් හරය කැපීම නිසාම වඩාත් සුවඳ හමන්නාක් සේ බුදුදහම කතාබහට ලක්වූ තරමටම ආලෝකවත්ව බබලන බවද සඳහන්ය.මේනිසා බුදුදහම ගැඹුරින් දත්අය වුවද ඊට ප්රටවේශ වන ආගන්තුකයින්ගේ විවිධ අවිචාරශීලී අත්තනෝමතික සුළු අඩුපාඩු මැදහත් සිතින් ඉවසනබවද පෙනෙන්නට තිබේ. නමුදු හිතාමතා දහම කෙලෙසීමට එය නිදහසට කරුණු ද නොවේ. බුදුදහම පිළිබඳ ගිහි පැවිදි විවිධ අයගේ නිර්මාණශීලී වියමන්, පතපොත අද බහුලව බිහිවේ. ගිහි වුවද පැවිදි වුවද එබඳු නිර්මාණවල වැදගත්විය යුත්තේ අන්තර්ගතයයි. එසේ නොමැතිව බාහිර ඔපය දෙස පමණක් බලා අවිචාර පූර්වකව කටයුතු කිරීම යෝග්යයයැයි පැවසිය නොහැක. බුදුදහම පිළිබඳ ඇතිවන ඒ නිර්මාණශීලී ආකල්ප, සුදුසු විද්වත් කමිටුවකින් අනුමතවීම සුදුසුය. නමුදු එය නීතිය හා සාමය ස්ථාපිත කිරීම පිණිස සිවිල් සමාජයතුළ ඇති පොලිසිය වැනි ආයතනයක් නොවිය යුතුය. එක්තරා වරප්ර සාද ලත් සීමිත පිරිසකට පමණක් අනුන්ගේ කලාත්මක, නිර්මාණාත්මක වපසරිය තීරණය කිරීමේ අසීමිත අත්තනෝමතික බලතල පවරා නොදිය යුතුය. එසේ වුවහොත් බුදු දහමේ විචාර පූර්වක බව කෙලෙසී යනු ඇත. බුදුදහම තුළ ගැබ්ව ඇති අති ශ්රේරෂ්ඨ දාර්ශනික ආකල්ප ඉවත්වී එවිට බුදුදහම අද විද්යිමාන ස්වරූපයෙන්ද තවත් පහළට වැටෙන බවද මෙහිදී අමතක නොකළ යුතුය. අනෙක් අතට එබඳු ආගමික මණ්ඩල නමින් ඇති පොලිසි තුළ රජ කරමින් සිය කල්ලිවාද වලට නොවැටෙන අහිංසක නිර්මාණශීලී අයගේ නිර්මාණ කපා දමමින් විවිධ වරදාන, පස්කම් සුව විඳිමින් කල් මැරිය හැකි වන්දිභට්ට පුද්ගල පැළැන්තියක් බිහිවීමට ඉඩකඩ තැබීමද නොසුදුසුය. සෑම විටකදීම සෑම අදහසකම ඇති සෑම අංශයක්ම මධ්ය ස්ථව විමසා බැලීමට උත්සුකවීම ඉතා වැදගත්ය. මන්ද කිසිදු අදහසකට පමණට වඩා ගැතිවීම වුවද අවැඩදායක බැවිනි. අද විවිධ ජන සන්නිවේදන මාධ්යසවල දිගහැරෙන විවිධආගමික අදහස්වල කිසියම් ඒකකාරී ස්වරූපයක් දක්නට ලැබේ.එකම පිරිසකට,එකම හැඩයකට සීමාවීමක් ඒවායේ විද්යීමානය. මේ නිසා බිහිවන නව පිරිසකට එබඳු ක්ෂේත්ර වල සිය ආකල්ප,නිර්මාණ,අදහස් ව්යායප්ත කරහැරීමට කිසියම් බාධාවක්ද ඇතිවේ. සුදුසුනම්, එකම පුද්ගලයාගේ වුවද එබඳුවූ දේ තිබීමේ වරදක් නැත.නමුදු බොහෝවිට සිදුවනුයේ ඉහළ තැන්වලට වන්දිභට්ටකම් සිදුකරන අයව පමණක් පුම්බමින් ඉහළට ගෙනඒමේ සම්ප්රබදායකි. මේ පිරිසගේ අරමුණු අවංක නැත.ඔවුන්ට අවශ්ය වනුයේ කෙක්කෙන් හෝ කොක්කෙන් සිය අභිමතය ඉටුකරගෙන විවිධ වාසි,ලාභ එතුළින් අත්පත් කර ගැනීම පමණි.මේවා එක්තැනකින් ලබාගත නොහැකිවූ විට තවත් තැනකට කිට්ටුවී සියළු පාවාදීම් කෙසේහෝ සිය අභිමතය ඉටුකරගැනීමට වෑයම්කිරීම ඔවුන්ගේ පිළිවෙතයි. කටුස්සාගේ ගෙල බැඳි රන් මෙන් මෙබඳු සමහර අය තමාලැබූ ස්වල්පයෙන් පවා මහත්සේ මාන්නාධිකබවට පත්වෙති. බුදුරදුන් ජීවමාන යුගයේදී සෑම අයෙකු කෙරෙහිම සමමෙත් කරුණාව යොමුකළබව ප්රතචලිතය.අනුගාමිකයින්තුළ එබඳු ගුණදම් වියැකීයාම සෝබරය.ඇතිහැකි අයට එක්පිළිවෙතකුත් අසරණ දිළිඳු අයහට තවත්පිළිවෙතකුත් බුදුදහමතුළනම් තිබිය නොහැක.සමහරු බුදුදහම පිළිපැදීම යැයි සිතනුයේ විවිධඅන්තවාදී ආකල්ප ගතින් සිතින් වචනයෙන් දරමින් සිය මතවාදයට වෙනස් සෙසුමතවාද මර්ධනයට වෙරදැරීමයි.බුදුදහම නිසිලෙස රැකීයමට අවශ්ය ප්රතතිපත්තිගරුකවීම පමණි. 2.ජනප්රිතය දහම හා භාවිතය ලෝකයේ ආගම් බිහිවීමේ හේතුව දාර්ශනියකයින්ගේ අවධානයට ලක්ව තිබේ.මේ පිළිබඳ ලොව ප්රිකට විද්වතුන් විසින් විශාල පර්යේෂණ රාශියක් සිදුකර තිබේ.මනෝවිද්යාතව,සංස්කෘතිය, ඉතිහාසය,ලලිත කලාව,පුරාවිද්යාතව,සන්නිවේදනය,ලේඛන කලාව ආදී විවිෂ විෂය ක්ෂේත්රයවල අතීත යුග පිළිබඳ පර්යේෂණාත්මක අධ්යසනයන්හිදී මිනිසාගේ බිය,කුතුහලය ආදී කරුණු මඟින් බිහිව වැඩි දියුණුවූ ආගමික සංකල්ප පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු සොයාගෙන තිබේ.ලොව ඕනෑම රටක ආගමක් බිහිවනුයේ මානවයාගේ සමාජයීය හා මානසික අවශ්ය තාවයන් තෘප්තිමත් කිරීමට එහිඇති උපයෝගීතාව නිසාය. මේ නිසාම මුල් කාලීනව ආගමේ ප්ර භවය පවා ඇදහිලි, අභිචාර විධි මත සකස්ව පවතී. මේ බව පැහැදිලි වනුයේ ලොව මුල් කාලීනව ලෝකයේ විවිධ රටවල බිහිවූ විවිධ ප්රාහථමික ඇදහිලි, විශ්වාස පිළිබඳ විචාර පූර්වකව විමසා බැලීම මඟිනි. මේනිසා ලෝකයේ සෑම ආගමකටම මිනිසුන්ගේ ආධ්යා,ත්මක, සමාජයීය අවශ්ය තා තෘප්තිමත් කිරීමට සිදුවේ. ඒ මඟින් පරිබාහිරව ඕනෑම ආගමකට පැවැත්මක් නැත.කිසියම් ආගමික මෙකී සෑම අංශයකම ඇති සමබරතාව ඒ ආගමේ සාර්ථකත්වයට හේතුවයි.කිසියම් ආගමක් සෙසු ආගම්වලට වඩා හොඳ වනුයේ මේ සමබරතාවය අනුවය.ආගමක ජනප්රිෙය බව හෝ වැඩි පිරිසකගේ ආගමවීම එම ආගම නිවැරදි බවට සාධකයක් නොවේ.නිවැරදි හොඳ ආගම් ජනප්රිහය නොවන වාද නොවේ.නමුදු ආගමක හොඳ බව මැනීමට ජනප්රි.යත්වය නිර්ණායකයක් කරගැනීම වැරදිය. මේ නිසා සිදුවනුයේ ආගමික මතවාද වැරදිලෙස භාවිතා කළහැකි පිරිස් නිර්මාණය වීමේ සම්භාවිතාවක් ඇතිවීමය. තදින් ආගම හා බද්ධ වූ ජන ප්රිජාවක් පහසුවෙන් අභිමත ලෙස පාලනය කිරීමට ආගම භාවිතා කිරීමේ ප්රහවණතාවක්ද මෙවිට ඇතිවේ.එය හොඳට මෙන්ම නරකට පවා ඇති වීමට ඉඩතිබේ. කෲර දුර්දාන්ත පාලකයෙකුට අවශ්යිනම් හොඳ ආගමික බැතිමතෙකුවීම මඟින් රිසි සේ ජනතාව පීඩාවට පත් කිරීමට මෙමඟින් හැකියාව සැලසීම ඉතා බියකරු කරුණකි.එහිදී ආගම භාවිතා වනුයේ නිවැරදිසේ නොවේ. ආගම ආභරණයක් නොවේ. නමුදු සමහරුන්ට නම් එය ආභරණයකි. එසේම උපකරණයකි. තමාගේ දුක්පීඩා දුරු කරගැනීම පිණිස අහිංසකයින්ට ඇති සැබෑ අවශ්ය තාවය ආගම ආභරණයක් හෝ උපකරණයක් කරගත් කපටි අයට නැත. එබඳු කපටියන්ගේ අරමුණ ආගමේ සෑබෑ අවශ්යඋතාවය ඇති අහිංසකයින්ගේ ඒ පිරිසිදු අරමුණ සිය කපටිකම්වලට අනුන් පහසුවෙන් අවනත කරගැනීමට භාවිතා කළ හැකි මෙවලමක් කරගැනීම පමණි.මෙයට රැවටෙන අහිංසකයින් කපටි අයට පහසුවෙන් වසඟ වේ. ඔවුන් පවසන සියල්ල ඉස් මුදුනින්ම අවිචාර පූර්වකව පිළිගැනීමට පවා ඉක්මන්වේ. සමාජයේ වැඩි දෙනෙකු කමක් විචාර පූර්වකව කල්පනා කළ හැකි අය නොවීමේ වාසියද අවසානයේ ලබාගනුයේ මෙබඳු කපටි අයම බව පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට තිබේ. තමාගේ ඇති පිළිවෙත අනුන්ට ප්රෙදර්ශනයවීමට පුවරුවල ලේඛනගත කර තැබීමට වඩා හදවතේ සියුම් මානුෂික තෙතමනයක් ඇතිව අවංකව හෘද ශාක්ෂියට එකඟව කටයුතු කිරීම උතුම්ය. සෑම තැනකම දක්නට ලැබෙනුයේ නිසරු බොරු පූචානම් හරසුන් විගඩම් මිසක ඵලක් ඇති ප්ර්තිපත්තිගරුක ක්රි යා නොවේ. මේවා දැනගෙනම නොදැනගෙන සේ බොරුවට නිදාගෙන සිටින ඇතැම් පිරිසක්ද සිටිති. සත්යො පැවසුවහොත් සිය වරදාන, වරප්ර සාද අහිමිවී වේ යැයි බිය නිසා නොදුටු සේ ඉවතබලා සිටින බව පෙනේ. නමුදු වරද දැක දැකත් නිහඬව මුනිවත රැකිය නොහැකි හෘද ශාක්ෂයට එකඟව ජීවත්වන අවංක අයද වෙසෙති.
ජනප්රිවය ලක්ෂණ හා නිවැරදි ප්රදතිපත්ති
ආගම ඕනෑමරටක මිනිසුන්ගේ පොදුජන හදගැස්ම හා සංස්කෘතික හැඩය සමඟ ඉතා තදින් බද්ධව පවතින්නකි. මින් වැඩිම ප්රසයෝජනයක් ගනු ලබන්නේ පාලක ප්රරජාවයි. මිනිසුන්ව පාලනය කිරීම සඳහා ආගමේ හැඩතල සූක්ෂම භාවිතා කරන්නේ කෙසේදැයි යන කරුණ බොහෝ පාලකයින්ගේ පාලන ක්රඩමවල සාර්ථකත්වය හා බද්ධව ඇත. මේ අනුව වඩාත් සාර්ථක පාලකයා යනු ආගමේ හැඩතල වඩාම නිවැරදිව සූක්ෂම අයුරින් භාවිතා කළ හැකි පුද්ගලයා සේද සැලකිය හැක. මේ කරුණ විවිධ පාලක පිරිස්තුළ වඩාත් තරඟකාරීව ඉස්මතු වියහැකි ලක්ෂණයකි. එවිට මේ බොහෝ දෙනෙකු කරනුයේ ආගමේ ප්රළතිපත්ති ගරුක බව ඉවතදමා මතුපිට අභිචාර විධි පමණක් උත්කර්ශයෙන් පැවැත්වීමට යොමුවීමයි. මෙය ආගම් වල පැවැත්ම උදෙසා බරපතල ගැටළු නිර්මාණය කරවන්නක් බවට පසුකාලීනව පත්විය හැකි කරුණක් බව අවබෝධ කර ගත යුතුය. කිසියම් ආගමක හරය රඳා පවතිනුයේ මතුපිට ඔපය වූ අභිචාර විධි වල නොව එහි ඉගැන්වෙන ප්රකතිපත්ති සමුදාය තුළය. එසේම එහි ගැබ්වෙන ජීවන දර්ශනය මතය. මින් පිට පැන්න විට ඕනෑම ආගමකට පැවැත්මක් නැත. ජනප්රිැය ලක්ෂණ පමණක් උරුම කරගත් එහෙත් ප්රනතිපත්ති වලින් හිස්වූ ආගමික නාම පුවරු වලින් දුකට පත්වූ මිනිස් සිත් සුවපත් කළ නොහැක. ආගම කෝකටත් තෛලයක් කරගත් විට ඉන් බරපතලම හානිය සිදුවනුයේ ආගමටම බව අවබෝධකර නොගැනීම පවා බරපතල ඛේදවාචකයකි. අනෙක් අතට පාලකයින් ආගම සේ සලකනුයේ හුදෙක් ආගමික සංකේත වන්දනයම පමණකි. කිසියම් ආගමකට අයත් ආගමික සංකේත තිබේ.මේ ආගමික සංකේත තුළ අභිචාර විධි, ආගම සබැඳි භෞතිකවූ වස්තු,ජනප්රිකය ලක්ෂණ ආදියද අන්තර්ගත වියහැක.මේ අතරින් ප්රපතිමා, වාස්තු විද්යාිත්මක නිර්මාණ හා ස්වභාවික වස්තුද ජනප්රිඅය බවින් වඩාත් මුල්තැනක්හිලා සැලකිය හැක. ආගමික ප්රකතිපත්ති මෙකී ආගමික සංකේතමඟින් නිරූපනය කිරීමට මතුපිට ඔපය කෙරෙහිම පමණක් ඇලීගැලී කටයුතු කරනඅය දක්වනුයේ විශාල රුචිකත්වයකි.ඉන් විශාලමප්රමයෝජනය අත්පත් වනුයේ ශූරකපටි පුද්ගලයන්ටය.ඔවුහු මිනිසුන්ගේ අන්ධ ආගමික භක්තිය ඔවුන්ව රිසිසේ පාලනය කිරීම පිණිස උපකරණයක්කොට ගනිති.ඔවුන්ගේ විවිධ අත්තනෝමතික කටයුතු සාධාරණීයකරණය කෙරෙනුයේ ආගමිකභක්තිය මඟිනි.මේ අනුව වඩාත් සාර්ථකම පාලකයා යනු ආගම වඩාත් සූක්ෂම අයුරින් භාවිතාකිරීමේ කලාව මනාව දැනහැඳින ගත් පුද්ගලයා බව පැහැදිලි වේ. ආගම යනු ආගමික ලියකියවිලි අන්තර්ගත වූ ග්රහන්ථගත සාහිත්යැ හෝ ආගමික සංකේත පමණක්ම නොවේ.ආගම මිනිසුන් මෙහෙවීම සඳහා දක්ෂ ලෙස සූක්ෂමව භාවිතාකළහැකි තැනැත්තන් මෙබඳු දේ සිය පැවැත්මසඳහා යොදාගැනීමට කිසිවිටෙකත් පසුබටනොවනබව නූතනසමාජය දෙස බැලූවිට මනාව පෙනීයනකරුණකි. පොදුජනතාවගේ හදගැස්මේ ස්වරූපය හා සබැඳි සංස්කෘතික අනන්යකතාව ආගම සමඟ බද්ධවපවතී.සියඅභිමතය මනාව මෙහෙයවිය හැකි වනුයේ වඩාත් ජනප්රි ය, බහුතර පිරිසකගේ ආගමික සංකේත සුක්ෂම භාවිතාව තුළ බව මෙබඳු අය දනිති.
සමාජ විවරණ හා දාර්ශනික පසුතලය
කිසියම් ආගමකට පාලකප්රිජාව කිට්ටුවී කටයුතුකිරීම වඩාත් රුචිකරන පිරිසක්ද සිටිති. එනම් ආගමික සංස්කාර විධි,ප්රටතිපත්තිරැකීම හා ආගම සන්නිවේදනය පිණිසම සියජීවිතය කැපකර ඇති පිරිසයි. මේ පිරිසට වඩාත් ළංවූ තරමටම ඔවුන්ගේ ආශිර්වාදය පාලකප්රසජාවට හොඳින් ලැබේ. මේ නිසා ජන සමාජය සිතැඟි පරිදි පාලනය කිරීම පිණිස ඔවුන්ගේද අභිරුචිකම් ඉටුකිරීමට පාලක ප්ර ජාවට සිදුවේ.එහිදී විවිධ අත්තනෝමතික ක්රිියා අනුගමනය කිරීමට සිදුවියහැක.එබඳුදේ ඇතැම් අවස්ථා වලදී ඔවුන්ගේ හෘදසාක්ෂිය වුවද අනුමත නොකරනවා විය හැක. අධානග්රාදහී, අන්තවාදී, මූලධර්මවාදී ලෙස කටයුතු කිරීමට ඔවුන්ගේ කිසිදු කැමැත්තක් නැතද,බහුතර මතය ලබාගැනීමේ අපේක්ෂාවෙන් ඊට අනුගතවීමට ඔවුන්ට සිදුවියහැක.ආගම පිණිස සිය පෞද්ගලික ජීවිතය කැප කළ පිරිසට වුවමනා ආකාරයට කටයුතුකිරීමට සිදුවීමෙන් වඩාත් හානිකර තත්වයකට පසු කාලීනව මුහුණපෑමට සිදුවනුයේද පාලක ප්ර ජාවටම බව අද සමාජය අනුව පැහැදිලි වන කරුණකි. ආගමේ මුල්කාලීන සමාජ විද්යා ත්මක අවශ්ය තාවය හරිහැටි හඳුනා නොගැනීම හා එය නොසලකා හැරීම මීට හේතුවයි. ආගමේ ඇති මේ සමාජවිද්යාුත්මක අවශ්යනතාවය එහි අන්තර්ගත අධ්යාවත්මික අවශ්යිතාවය තරමටම වැදගත් කාලීන වූවකි. ඇතැම් සමාජ විවිරණය කිරීමේ මතවාදී දර්ශන වලදී ආගමට මිනිස් විශ්වාස පහසුවෙන් අන්ධ කළ හැකි බව පැවසී ඇත්තේ මේ නිසාය. ලෝකයේ සෑම ආගමක්ම දාර්ශනික පසුතලයක් මත සාකච්ඡා කිරීමේදී එක සමාන නොවේ. නමුදු ඒ දාර්ශනික මතවාද සාමාන්ය ජනතාවට ඵලක් නැත. ඔවුන් සෑම ආගමක්ම ක්රිෝයාත්මක කරනුයේ බාහිර පැතිකඩ පමණක් හිස් මුදුනේ තබා ගෙනය. මේ නිසාම ආගම්වල ආගමික සංස්කාර විධිවලට හා ආමිෂයට වර්තමානයේ වැඩි තැනක් ලැබීමද ස්වභාවිකය. ලෝකයේ ඕනෑම ආගමක් දෙස විචාරපූර්වකව බැලීම බොහෝ ආගම් කර්තෘලවරු විසින් ප්රආසංශාවට ලක්කරද තිබේ.නමුදු ආරම්භයේදී ආගමික කර්තෘ වරුන්ගෙන් ලද නිදහස පසුකාලීන අනුගාමිකයින්ගෙන් එසේම නොලැබිණ. මේ තත්වය හා පසුබිම බොහෝ ආගම් සඳහා සාධාරණය. ක්රුම ක්රඑමයෙන් කල් ඉකුත්වී යත්ම අනුගාමිකයින්ගේ අරමුණුද වඩා ලෞකික පක්ෂයට අන්තවාදීව බරවූ නිසා සෑම ආගමක්ම එහි ආරම්භක වකවානුවේ පැවති දාර්ශනික පසුබිමින් දුරස්විය. අද වනවිට බොහෝ ආගම්වල ඇත්තේ ආගමික දර්ශනයට වඩා එනමින් ඇති පුවරුවකට සීමාවූ ලෞකික අදහස් ගොනු රැසක් පමණි.ඒහා සමානවම මිනිසුන්ගේ ආවේගශීලීත්වය ආගමේ නමින් කුපිත කරවනු ලැබ තිබේ. එයද අනුගාමිකයින් විසින් සිය පැවැත්ම සුරක්ෂිත කරගැනීම පිණිස හිතාමතා ඇති කරවන ලද කෘතිම මානසික ආවේගශීලී තත්වයක් පමණි. මෙය කෙතරම් අන්තවාදී, අධානග්රා්හී, අත්තනෝමතික ලෙස සිදු කරන්නේද යත්, ඇතැම්විට සිය ප්රාතිවාදීන් මැඬීම පිණිස පවා බහුලව මෙබඳු ප්රතචාරණ යාන්ත්රරණයක් භාවිතා කරනු පෙනේ. තමා සතුව පවතින ආගමික භක්තියේ ප්රාමාණය සිය ප්රෝතිවාදියාට වඩා දශමයකින් හෝ ඉහළ බව අනුන්ට ඇඟවීමට මොවුන් නොකරන දෙයක් නොමැතිතරම්ය.ඒසඳහා ඇතැම්විට ආගමේ මූලික ප්රඇතිපත්ති වලට වටහැනි දේ සිදුකිරීමට පවා මෙබඳු අය නොපැකිලෙන බව පැහැදිලිව පෙනේ. මිනිස් ආවේගයන්ට දාර්ශනික මුහුණුවරක් දීම සඳහා ආගම භාවිතාකිරීමේ ඇති බියකරු බව පිළිබඳව මනෝ වෛද්යිවරු පමණ පැහැදිලිව වටහාගත් වෙනත් පිරිසක් නොමැති තරම්ය.එපමණටම වර්තමාන සමාජයේ ආගමේ භුමිකාව පිළිබඳ බලවත් ගැටළුකාරී අවස්ථා වලට පවා අද බොහෝ දෙනෙකුට මුහුණපෑමට සිදුවීතිබේ.පොලිසිය කිවු සැනින් සිහිපත් වනුයේ දැඩිනීති ස්ථාපිත කොට එමඟින් සමාජයතුළ ඇතිවන විවිධ ගැටුම්,අපරාධ ආදිය මර්ධනය කර මිනිසුන් හික්මවනු ලබන එක්තරා මහජන ආයතන වර්ගයකි.මෙහිදී පොලිසිය යන්න යොදා ඇත්තේ එබඳු මහජන ආයතන හැඳින්වීමට නොව එබඳු ක්රිියාකාරකම් සහිත පුද්ගල චරිත හඳුන්වා අර්ථකථනය කිරීම සඳහා පමණක් බව කාරුණිකව සැලකුව මැනවි.ආගම,කලා ශිල්ප,සිරිත් විරිත්,ජන විඥානය ආදී සියළු දේ සංස්කෘතියකට අයත්වේ.සංස්කෘතික පොලිසිය ලෙස අර්ථ දක්වා ඇතිතේ සංස්කෘතිය දැඩිව පාලනය කිරීමේ ලක්ෂණයයි.ආගමේ දාර්ශනික හැඩය වෙනුවට එය සංස්කෘතික පොලීසියක හැඩතලයක් හෝ සංදර්ශන භූමියක පවතින කිසිදු ඉවක්බවක් නැති සැනකෙලි මුහුණුවරක් ගැනීම යන දේ අන්තයන්ම එතරම් උචිතනොවේ. මෙහි න්යා යාචාර්යවරු ලෙස හැඳින්වෙන්නේ දැනඋගත් බව ලබා පොතේ ගුරුවරු මිසක සමාජ දැනුම ලබා නොමැති අයයි. මෙය අපගේ විධිමත් අධ්යා්පන ක්ර මවේදයේ පවතින එක් ප්රලබල දුබලතාවයකි. සමහර න්යාඅයාචාර්වරු ආගම මෙසේ වරදවා භාවිතා කිරීමේ පවා නොමැති අතිපණ්ඩිතමානී ගැඹුරක් ඇතැම් කියනුයේ අවංක පිරිසිදු චේතනාවකින් නොවන බව එය වරදවා භාවිතා කරන ඇත්තන්ද දත යුතුය. සිය මව පියා වුවද අලෙවිකර දමා පහසුවෙන් වරදාන ලැබිය හැකිනම් ඊටද මෙබඳුඅය උත්සුක වන බව පෙන්වාදෙනුයේ ඔවුන් ගැන ඊර්ෂ්යාිවෙන් නොවේ. සමහරුන්ට මෙලෝ වැඩක් හරිහැටි කරගැනීමට බැරි වුවද කතාව නම් දෝලාවෙනි. මෙබඳු අයගේ බොරු පුරසාරම්වලට ඉතාම ඉක්මනින් මිනිසුන් හසුවීම ඛේදජනකය. කිසිදු වැඩක් කළ නොහැකි වුවද, කිසිදු දක්ෂතාවක් නැති වුවද අනුන්ගේ සිත් ඇඳ බැඳ තබා ගන්නා ලෙස කථා කිරීමට නම් එබඳු අයට මනා හැකියාවක් තිබේ. මිනිසුන් රෑ වැටුණු වලේ දහවල්ද වැටීමට තරම් අඥානවීම සිතාගත නොහැකි තරම්ය. අනුන්ගේ බොරුපූචානම් කතාබහට රැවටීම තරම් මෙරට මානව ජන සමාජය තුළ බහුල වශයෙන් දක්නට ලැබෙන වෙනත් චර්යාවක් තවත් නැති තරම්ය. එය අපගේ සංස්කෘතික අංගයක් මෙන් මෙරට සමාජයතුළ පතුළටම කාවැදී තිබෙන සෙයක් හැඟේ. මෙරට ජන සමාජයට ඕනෑම දෙයක් මතක සිටින්නේ සතියක පමණ කාලකැයි එකල මුළු රටම බියවද්දාගෙන ජීවත්වූ ත්ර ස්තවාදී නායකයෙකු විශ්වාස කළබව සඳහන්ය.යමෙකු එවිට එහි ඇති හරි වැරදි බව පෙන්වා දුන්නද හුදෙක් එය ශ්රාව්යාකබාධිත අයෙකුට වෙණ වයනවා මෙන් නිෂ්ඵල කටයුත්තක් වී තිබේ.කොපමණ පෙන්වාදී නිවැරදි කිරීමට තැත් කළද, මිනිසුන්ගේ වැරදි දේ නිවැරදි කිරීමට වෑයම් කිරීම වක්වීම දුරැලීම පිණිස සුනඛ වලිගය උණ පුරුකේ දැමීම හා සමාන නිෂ්ඵල දෙයක් බැව් හැඟේ. හුදෙක් තමාට හිමි සමාජ වගකීම ඉටු කිරීම හැරෙනන්ට එබඳු දේ පෙන්වා දෙන්නෙකුහට වෙන අනුගමනය කළහැකි විකල්ප පිළිවෙතක්ද නැත. තෝරා ගැනීමට ඇති සියල්ල විවිධ වස විෂ වර්ග වන විට, එක්කෝ කිසිදු වසක් විෂක් තෝරා ගැනීමෙන් වැළකිය යුතුය. නැතහොත් අයහපත අවම වස වර්ගයක් විකල්පය ලෙස තෝරා ගත යුතුය. බොහෝවිට මෙහිදී මිනිසුන් සිදුකරනුයේ මෙහි සඳහන් දෙවන විකල්පය එනම් අඩුම අයහපත ඇති විස වර්ගය තෝරාගැනීම බව පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබේ.වසවිෂ සිරුරට අයහපත්ය. නමුදු ඇත්තේ වස විෂම නම් වෙනත් කළහැකි දෙයක් නැත.
සාධාරණත්වය හා වරප්රසසාද ලැබීම
පිරිසක් සමඟි සම්පන්නව ඒකරාශීව සිටින විට වැරදි කරන අය වහා බියට පත් වේ. ඔවුන් පිරිස අසමඟි කර ඛේද කර දැමීමට නොගන්නා වෙහෙසක් නැත. සමඟි පිරිස බිඳවීම පිණිස විවිධ කෙටවීම, කේලාම්කීම් නිතර සිදු වේ. පිරිස බිඳී වෙන්වීයාම එසේ කිරීමට වෑයම් කරන්නාගේ මූලික අරමුණයි. එකී මූලික අරමුණ ඉටු නොවීමට ඇවැසි ඉඩකඩ ලබාදීම සැමගේ වගකීමයි. මේ වගකීම පැහැර හැරදමා පසුව පසුතැවිලි වීමට වඩා මූලික අවස්ථාවේදීම එය මැනවින් හඳුනා ගෙන ඉන් ප්රහවේශම්වීම වඩා උචිතය. වර්තමාන සමාජයේ මිනිසුන්ගේ චර්යා හා ආකල්ප දෙස විමසිලිවත් වන අයෙකුට මෙහි විවිධ පැතිකඩ නොඅනුමානව නිරීක්ෂණය කළ හැකි වනු ඇත. මිනිසා දැන උගත්කම් වලින් ඉහළට යත්ම එකී දැනුම නිසා තවත් මිනිසුන් පීඩාවට පත්කළ හැකි ක්රවමවේද අනුගමනය කිරීමට උත්සුකවීම මහත් හානිකරය. නමුදු වර්තමානයේදීනම් සිදුවනුයේම ඒ දේම බව වටහාගත හැකිවනු ඇත. උඩින් වර්ණනාකර යටින්පහරදීමට වඩා උඩින්මෙන්ම යටින්ද සමාන ප්රැතිපත්තියක පිහිටා සිට කටයුතු කිරීම උසස් වේ. නිවැරදි අවධානය යොමුවිය යුත්තේ ක්රිඇයාවට නොව චේතනාව වෙතය. ඒසඳහාද කිසියම් බුද්ධි මට්ටමක් ඇවැසිය.නමුදු උගත්කම යනු බුද්ධිය නොවේ. සහතික නැති බුද්ධිමත් අය බහුලව සිටිති. යමෙකු විසින් කරනු ලද කර්ම විපාකය ඒ පුද්ගලයා විසින්ම යා ගෙවිය යුතුය. එය විශ්ව ධර්මතාවයයි. සෑම දෙනෙකුම විශ්ව ධර්මතාවයට යටත්ය.මේ විශ්වධර්මතාව කඩකළහැකි කිසිදු ජගතෙකු මිහිපිට නැත.අද සමාජයේ බොහෝවිට දක්නට ලැබෙනුයේ සාධාරණත්වය නොවේ. ඉහළ සිටින අය වැරදි කරන විටදී පහළ ස්ථරවල අය වඩාත් වැරදිවලට යොමු වේ. යටින් වැරදි කරමින් මතුපිටින් සුදනන් විලස කටයුතු කිරීමට වැරදිකරන අය දක්වනුයේ ඉහළ දක්ෂතාවයකි. ඉහළ අයගේ වැරදි නිවැරදි හොඳ දේ ලෙස පෙන්වාදී ඒවා බොරුවට අගය කිරීමට පවා සමහරු යොමු වනුයේ එමඟින් ලැබියහැකි විවිධ වරප්රැසාද කෙරෙහි ඇති ගිජුකමිනි. එසේ කල අයට විවිධ වරප්රවසාද ලැබී තව තවත් ඉහළට යන ආකාරය සමාජයේ සෑම අංශකට දක්නට ලැබෙන සුලභ දසුනක් වී ඇත. සමාජයේ මෝඩයින්ගේ ප්රසමාණාත්මක බව අධික වීමත්, බුද්ධිමතුන් හිඟවීමත් නිසා බහුතර මෝඩයින්ගේ අඥාන තීරණවලට වන්දි ගෙවීමට සිදුවී ඇත්තේ සියළු දෙනාටම වීම අවාසනාවන්ත සිදුවීමකි. වැරදි කරන අය කෙසේහෝ සිය වැරදි වසා ගැනීමට මෙන්ම එබඳු දේ සාධාරණීකරණය කිරීමට නොගන්නා වෙහෙසක් නැත.මෙබඳුඅය වැරදි පෙන්වන අය කෙරෙහි කිපීම ස්වභාවිකය. තමාගේ වැරදි පෙන්වා දීම වැරදි කරන අය කිපීමට පත්විය හැකි කරුණකි. එසේ වූ කල මෙබඳු සමහරු පළිගැනීම පිණිස එබඳු දේ පෙන්වා දෙන අයට විවිධ විපත්, කරදර, හිරිහැර සිදු කිරීමට පවා පෙළඹේ. ධනය, බලය හා කාමය සිත්සේ භාවිතයට ගෙන තමාට එරෙහි වන නිර්දෝෂී අහිංසක පුද්ගලයින්ට විවිධ තාඩන පීඩන, කරදර, හිරිහැර අභුත මඩ චෝදනා පවා එල්ල කර ඔවුන්ට නිහඬ කරවීමට මානබැලීම මෙබඳු අසත්පුරුෂයින්ගේ සිරිතයි. තමා අවංකව වරදක් කර නැති නම් කලබලයට පත්ව තමන්ට එරෙහිව යන අයට අනුකම්පා විරහිතව පහර දෙන්නේ නැත. වැරදි කරුවන් එසේ කලත් කම් නැත. නමුදු වැරදිකරුවන්ගේ කිලිටි රෙදි පෙරෙදි සේදීමට ඔවුන් වටා සිටින නිල මැසි කැලගේ නිර්දය ප්ර්හාරයට ලක්වීම වඩා අනුචිතය.කිඹුලා කෑම ඉවසුවත්, කොහිල කටු ඇනීම ඉවසිය නොහැක්කා සේ මුල් පුටුවලට වඩා බැලමෙහෙකම්වල නිරත අයගේ නිර්දය ප්රිති ප්රිහාරයට ලක්වීම ඉවසීමට සිදුවීම අවංක ප්ර තිපත්ති ගරුක අයට වඩාත් අපහසු කරුණක්ව තිබේ. 3.ආවේගශීලීත්වය හා සංහිඳියාව මානසික සංහිඳියාව බුදුදහමින්ද උසස් යැයි සැලකේ.මානසික සංහිඳියාව යනු හැමවිටම එකම තැනකටම වී කල්පනාකරමින් සිටීම නොවේ.කෙනෙකුට පූර්ණ ක්රිියාශීලීත්වයතුළම මානසික සංහිඳියාව අත්පත්කරගන්නා අයුරු බුදුදහම පෙන්වාදී තිබේ.එනිසා හැමවිටකදීම මනස මන්දගාමීවීම උසස්යැයි නොසැලකේ.මන්ද සෘණාත්මක සිතිවිලි නිසාද ඇතැම්විටක මානසික ක්රිීයාකාරීත්වය මන්දගාමීවීමට ඉඩ ඇති හෙයිනි.එබඳුඅවස්ථා වලදී එදිනෙදා බොහෝ කාර්ය නිසි ලෙස ඉටුකර ගැනීමට පවා අපහසුතා ඇතිවේ.එනිසා උසස් මානසික මට්ටමකදී මනසේ පූර්ණ ක්රිඉයාශීලී බව පවත්වා ගැනීම අතිශයින්ම වැදගත්ය.මේ සඳහා වූ ඉහළ කාර්යසාධනය ලැබෙනුයේ ධනාත්මක චිත්තවේග මඟිනි. සෘණාත්මක චිත්ත වේග යනුවෙන් හැඳින්වෙනුයේ අයහපත් කිලිටි සිතිවිලි නිසා මනසේ උපදින්නා වූ වේගවත් හැඟීම් බර ස්වභාවයයි.මේ අවස්ථාවලදී ආවේගශීලී බවට පත්වීම සේ හැඳින්වෙන ප්රබකෝපකාරී තත්වයන්ට පවා පහසුවෙන් කෙනෙකු ගොදුරු විය හැක. කෝපය, ඊර්ෂ්යාටව,මානය,මසුරුකම,කාමය ආදී හැඟීම් නිසා ඇතිවන හැඟීම්බර ස්වරූපය සෘණාත්මක චිත්තවේගයි. සෘණාත්මක චිත්තවේගවලට ගොදුරුවීම නිසාම පුද්ගලයා එහි වහලෙකු බවට පත්වේ. හුදෙක් ආගමික ඉගැන්වීම් ප්රාකයෝගිකව ක්රිරයාත්මක කර එතුළින් ආධ්යාබත්මක සැනසීමක් ලබනවා වෙනුවට එබඳු දේ උපයෝගී කරගෙන ප්ර්චාරක වැඩසහටහන් දියත්වීම අයෝග්යකය. මේ බොහෝ ප්රගචාරක වැඩසටහන්වල මතුපිට මුහුණුවර තුළ දිස්වන ආගමික හැඩය අභ්ය්න්තරයේ දක්නට නැත.බොහෝවිට ආගමද මුදලට අලෙවි කිරීමට වඩා උසස් පරමාර්ථ ඒවායේ නොමැති බව සඳහන් කරන්නේ කණගාටුවෙනි.ඇතැම් ආගමික වැඩසටහන් ක්රිවයාවට නඟනුයේ රෝගීන් සුවපත් කිරීම යන තේමාව මුලට දමාගෙනය.එහි සත්යටතාව සැබෑ නම් මෙරට රෝහල් පද්ධතිය පවත්වා ගෙනයෑම හෝ වෛද්යදවරු ඇතුළු කාර්යමණ්ඩවලට හිමි වැටුප් වේතන ගෙවමින් දරණ වියදම මුළුමනින්ම නිෂ්ඵල කාර්යයක් ලෙස සැලකිය හැක.වැඩි දැන උගත්කමක් නැති අසරණ මිනිසුන් මුළාවේ දමමින් ඔවුන් රවටමින් ගෙනයන මෙබඳු ප්රෝඋඩාකාරී වැඩපිළිවෙලවල් නිසා එකී ආගම්වල ශාස්තෘවරුන්ට හා සැබෑ ආදී කර්තෘපවරුන්ට අත්පත්වන නිගරුව සුළුපටු නොවේ.නමුදු අද නිදහසේ ක්රියාත්මක වන විවිධ අන්ත මූලධර්මවාදී ආගමික සංවිධාන සිය ප්ර්චාරක වැඩසටහන් තුළ ක්රි යාවට නඟනුයේ මිනිසුන්ගේ යටි සිතේ නිදන්ව ඇති ආවේගශීලීබව කුපිතකර මතුපිටට ගැනීමයි. ඇතැම්විටදී මෙය යක්ෂයා පළවාහැරීම යනාදී නම්වලින් ඉදිරිපත්වන බව ප්රපසිද්ධියේම දැකගත හැක. බොහෝවිට මොවුන්ගේ ප්රනචාරක වැඩසටහන්වලදී ඉදිරිපත් කරන සියළුම දේ කලින් සැලසුම් කර ඉදිරිපත් කරන රඟපෑම් බව මිනිසුන් නොදන්නා නිසා ඒවා සත්යදයැයි පහසුවෙන් රැවටීමට පත් වේ. ඒ සඳහා ඔවුන් භාවිතා කරන උච්ච අධි සංඛ්යාවත ශබ්ද තරංගවල හානිකර මනෝ වෛද්යත විද්යාවත්මක පසුබිම පිළිබඳ වගකිවයුතු නිශ්චිත පසුවිපරමක් සිදුවී ද නැත. එබඳු දේ සැබවින්ම ඉතා අහිතකරය. සමහර ආගමික වැඩසටහන්වලදී ප්රචසිද්ධ සංදර්ශනාත්මක වැඩසටහන් වලට මුළිකත්වය පිරිනමා අතිවිශාල ජනසමූහයක් සහභාගී කරවාගෙන උත්සව ශ්රීියෙන් පැවැත්වෙන බව පෙනෙන්නට තිබේ. නමුදු ඒවාට සහභාගීවන පිරිස්වල හැසිරීම් රටා අනුව සලකා බැලූ විට ඒවා ආගමික වැඩසටහන් යැයි හැඳින්වීමටද නොහැකි තරම්ය. බොහෝවිට මිනිසාට කිසියම් ආගමක් අවශ්ය වනුයේ මානව සංජානනයට සම්බන්ධ අභිප්රේ රණ හා චිත්තවේග කාර්යයන් එමඟින් පහසුවෙන් ඉටුකරගැනීම පිණිසය. ඒඅනුව කිසියම් ආගමක උපයෝගීතාව සැලකෙනුයේ මානසික අවශ්යවතා සේ සැලකෙන මේ හැකියා තෘප්ත කර ගැනීම පිණිස එකී ආගමික ඉගැන්වීම්වල ප්රා්යෝගික භාවිතාව කෙසේ ඉවහල්වන්නේද යන කරුණය. ආගමක ප්රවයෝගික පක්ෂය මින් වඩාත් දැඩිව අවධාරණය කෙරේ. ප්රයයෝගික නොවන ආගම් හුදෙක් ආගමික ග්රමන්ථ හෝ ආගමික ලියකියවිලිවලටම පමණක් සීමාවේ.එබඳු ආගම් හුදෙක් පොත්ගුල්වලට පමණක් සීමාවෙනු ඇත.පොත්ගුල්වලට සීමාවූ ආගමකින් මිනිසුන්ට ඵලක් නැත.බුදුදහම සෙසු ආගම් අතර ඉතා විශිෂ්ට ඉගැන්වීමක් වනුයේ මෙකී ප්රාමයෝගික භාවිතාව ඉතා උසස් අන්දමින් ගැබ්වී ඇති නිසාය. නවීන ලෝකයේ සෙසු ආගම්වල දක්නට නොලැබෙන ඉතා උසස් ප්රා යෝගික භාවිතාව නිසා බුදුදහම වෙත දැන් වර්තමාන ලෝකයේ බොහෝ උගතුන්ගේ දෑස් යොමුව පවතී. එය දිනෙන් දින ජනප්රි යත්වයට පත්වනුයේ බුදුදහමේ ඇති ආමිෂය පූජාදිය නිසා නොව එහි ගැබ්වූ උසස් පරීපුර්ණ ප්රාරයෝගික ඉගැන්වීම් වෙත නවීන උගත් සමාජය ආකර්ශණයවී පැමිණිම නිසාය. එනිසාම නවීන සමාජයට තිළින කළයුත්තේ බුදු දහමේ බාහිර හැඩතල නොව එහි ගැඹුරු අධ්යාසත්මික වූ ස්වරූපය බව වටහාගත යුතුව ඇත. බුදු දහම ආමිෂ පූජාදිය ප්රවතික්ෂේප කරනැතිබව වෙනම කරුණකි. ප්රාතික්ෂේප කර නැති බවෙන් අදහස් වනුයේ එක එකම හරය සේ හුවා දක්වා ඇති බවද නොවේ. එක්තරා කාලවකවානුවකදී මානව සංස්කෘතිය පැවති නොදියුණු පසුබිමතුළ බුදුදහමේ ආධ්යාාත්මික හැඩතල පහසුවෙන් සාමාන්යැ මිනිසුන්ට වටහාගත නොහැකි නිසා ඒ වෙනුවට මුලික වශයෙන් බාහිර ආමිෂ ලක්ෂණ හඳුන්වා දීම සිදුවිය. නමුදු අද සමාජය ඇත්තේ එදා සිටි තැන නොවේ.
බුදු දහම හා නූතන සමාජ ආකල්ප
මේ නිසා බුදුදහම ඇසුරින් නූතන සමාජය ඉල්ලා සිටිනුයේ සිය කුපිත වූ නොමනා අධි ආවේගශීලී හැඟීම් වලට අමතන ක්ර මවේද නොව සිය බුද්ධියට අමතන ක්ර මවේද හරහා විචාර පූර්වකව සිය අවබෝධය තෘප්ත කරවීම පිණිස යමක් ලබා ගැනීමයි. බුදු දහම ප්රරඥාවන්තයින්ට ගැලපෙන දහමකි.බුදුරදුන් බුදුදහම ශ්ර වණය කිරීම සඳහා ආරධනා කර ඇත්තේද විඤ්ඤු පුරිසයින් හටය. මේ විඤ්ඤු පුරිසයින් නම් හුදෙක් පතපොතේ දැනුම ලැබූ සහතික උගතුන් පමණක්ම නොවේ. පංතිකාමර අධ්යාසපනය ලැබීමට වරම් හිමි නොවුවද, සමාජ දැනුම ,ව්යනවහාරික ලෝකය තුළ ප්රයයෝගික අත්දැකීම් ලැබූ බුද්ධිමත් අය විඤ්ඤු පුරිස යන නමින් හැඳින්වේ. ඇතැම් විට සහතික උගතුන් අතර වුවද මෙබඳු අය සිටිය හැක. අධ්යානපන සහතික ලැබීම විඤ්ඤු පුරිස නාමය ලැබීමට එකම හේතුව නොවන බව පෙන්වාදීම මින් අපේක්ෂිතය.මේනිසා නූතන සමාජ ගතව පවතින සන්නිවේදනයේ අපේක්ෂාව විය යුතු වනුයේද සිය බුද්ධිමත් ග්රානහක පිරිස්වල බුද්ධිමය අවශ්යයතාව මනාව වටහාගෙන ඒඅනුව සිය කාර්යභාරය දිශාගත කරවීමයි. එසේ නොවුනහොත් බුදුදහමේ සඳහන් වටිනා ඉගැන්වීම සමාජය නොදැන ගැනීමට සලස්වනවා පමණක් නොව, ඒ ඉඩකඩෙන් සෙසු ප්රා්යෝගික නොවන ප්රයචාරකවාදී අන්තවාදී ආගම් අයුතු ප්රොයෝජන ගැනීමට පවා ඉක්මන්වනු නොඅනුමානය. හැමවිට බුදුදහම පිළිබඳ යමක් කමක් දැන උගත්කම් ඇති අයටම ආමන්ත්රපණය කිරීමට පමණක් වෙහෙසවීමට වඩා අළුතින් පිරිස් ඒවෙත ඒක රාශි වනුයේ ඔවුන්ගේ බුද්ධි මට්ටම් දැන උගත්කම් අනුව නූතනයේ සමාජ දිශානතිය රැචි අරුචිකම් පිළිබඳ මනා අවබෝධයකින් යුතුව සන්නිවේදයේ යෙදීමෙනි. ඒසඳහා බුදුදහමේ ගැබ්වන වටිනා ඉගැන්වීම් සැහැල්ලුකර විකෘතිනොකළ යුතුය. එසේ වනුයේ ගැඹුරු හැදෑරීමකින් තොරව සන්නිවේදනය කිරීම නිසාය. පළමුව පෙළ භාෂාව (පාලි භාෂාව හා සාහිත්යිය) පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් ලබා, අනතුරුව ත්රි පිටක ධර්මයද දැන උගෙන ගැඹුරුඅවබෝධයක් ඇතිකරගැනීමට යම් පුද්ගලයෙකුට සිය ජීවිත කාලයම වුවද ඒ සඳහා මඳි වීමටද පුළුවන.ඒ තරම් ගැඹුරක් බුදුදහමේ හා පෙලබසේ පවතී. ත්රිිපිටකේ අර්ථවිවරණ සම්ප්රඳදාය ගැබ්වනුයේ අට්ඨකථා, ටීකා, ටිප්පණිතුළම බැවින් ඒ පිළිබඳව හැදෑරීමද වැදගත්ය.යම් කෙනෙකුට ස්වාධීනව බුදුදහම පිළිබඳ විවරණය කළ හැක්කේ එවිටම පමණි. අද කිසියම් ආගමක විශිෂ්ටතාව සැලකෙනුයේ එකී ආගමික ඉගැන්වීම්වල අන්තර්ගත අභිප්රේයරණ හැකියාව අනුවය.මානව අභිප්රේගරණය (Motivation)නම් සෘණාත්මක මානසික මට්ටම වෙනස් කිරීම පිණිස අවශ්යය වූ ධනාත්මක උත්තේජන ලබාදීමේ ක්රිගයාවළියයි. එදිනෙදා දිවි පෙවෙත තුළ දී මිනිස් සිත් ඉතා ඉක්මනින් කළකිරීමට, ආතතියට හා වෙහෙසට පත්වේ. නිරතුරුව මානවයාට මුහුණ පෑමට සිදුවන ජීවන අභියෝග විශාලය. එනිසා ඒ සිදුවීම් දුක් වේදනා, කරදර සේ සැලකූ විට ඉතා ඉක්මනින් සිතට කළකිරීමක් ඇතිවේ. මේ කළකිරීම් සහගත මානසික මට්ටම නිසා ඇතිවන මානසික ගිලන් බවට වූ ප්රසතිකර්මය නම් අභිප්රේරණයයි. අභිප්රේමරණය මඟින් මිනිස් සිතේ නිදන්ව පවතින සෘණාත්මක ගති ලක්ෂණ මොනවාදැයි දැනහඳුනාගෙනමැනවින් වටහා ගෙන අනතුරුව එකී ගති ලක්ෂණ දුරු කිරීම සඳහා යොදවන උපදේශනාත්මක ප්රිතිකාරය සිතට ධනාත්මක සිතිවිලි ඇතුළත් කිරීමයි.මේ සෘණාත්මක මානසික ගති ලක්ෂණ නිසා කාංසාව වැනි මානසික ගිලන්බවේ ආරම්භක ලක්ෂණ පවා පහළවී තිබිය හැක. එහිදී සුදුසු උපදේශන ක්රකම භාවිතයෙන් උපක්රාමශීලීව ධනාත්මක මානසික ආකල්ප ලබාදී ක්රිමිකව සිතේ ගිලන් ස්වභාවය ඉවත් කළ හැක.බුදුදහම උපදේශනයද විදර්ශනා භාවනාව ද හඳුන්වාදී ඇත්තේ මිනිස් සිතේ වූ ධනාත්මක මානසික ආකල්ප වර්ධනයට ක්රේමවේදයක් වශයෙනි.
මානසික ආතතිය හා අභිප්රේභරණය
නූතන ලොවතුළ අභිප්රේිරණය විද්යාහත්මක මෙවලමක් ලෙස භාවිතයට ගතහැකි තරමට සුමට කර ඇත. මනෝඋපදේශනයේදී බොහෝවිට උපදේශනයට පාත්රෙවන්නා තුළ සැඟව ඇති විවිධ විභව ශක්තීන් අවධිකර එකී ශක්තීන් මඟින් දිවි පෙවෙත සාර්ථක කරගැනීමට මඟ පෙන්වීමක් සිදුකරනු ලැබේ.එබඳු මනෝඋපදේශන සායනවලදී බොහෝවිට අභිප්රේැරණය බහුලව භාවිතයට ගනු ලැබේ. එසේම සාමාන්යා මානසික තත්වයන් තුළදී පවා අභිප්රේකරණය මඟින් කළ හැකි දේ විශ්මිත බැව් පිළිගැනීමට පාත්ර්වී තිබේ. කෙනෙකුගේ මානසික ධාරිතාව, ස්මරණය, කාර්යඵලය, කායික මානසික ක්රිියාකාරීත්වය බඳු කායික චර්යා හා මානසික සංජානන රටා ඉහළ නැංවීමට මානවයාගේ අභිප්රේටරණයට හැකියාවක් ඇත.මේ හේතුව නිසා නූතන ලෝකයේදී අධ්යාවපනය, ක්රීරඩා, තරඟකාරී අවස්ථා ආදියේදී අභිප්රේනරණය භාවිතා කරනු ලැබේ.විවිධ වෙළඳ ආයතනවල සේවක ඵලදායිතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා අද අභිප්රේයරණය සාර්ථක ලෙස වාණිජ මට්ටමින්ද භාවිතා කරනු ලැබේ. අභිප්රේකරණය මඟින් සියළු මානසික හැකියා ඉහළම මට්ටමකට ගෙනඒමට පුළුවන. සංජානන ක්රිායාවළිය පවා අභිප්රේසරණය මඟින් ඉහළ මට්ටමක් වෙත රැගෙන යාහැක. අනෙක් අතට අභිප්රේභරණයක් සිදුනොවන විට,සෘණාත්මක ආකල්ප වලින් පසුවන විට, ආතතියට පත්වීම නිසා සිත එකඟ කරගත නොහැකි අවස්ථාවලදී සංජානන හැකියාවද අවමවූ මට්ටමක පවතී. බොහෝ විට සංජානනය ඇවැසි සෙසු සාධක සම්පූර්ණව පවතිද්දී වුවද සංජානනය නිසි ආකාරයට සිදු නොවීමට පවා ඉඩ තිබේ. ඇතැම්විට විකෘති සංජානන ඇති වීමට පවා ඉඩ තිබේ. අධික ආගම් භක්තිය පිණිස අත්තකිලමථානුයෝගී විවිධ ව්රිත අනුගමනය කිරීමේදී මෙලෙස මානව සංජානනය විකෘති වීමට ලක්විය හැක. සංජානනය විකෘතවීමේ ලක්ෂණ නම් නිසි ලෙස නිවැරදිව සිතීමේ නොහැකියාවයි. චිත්තවේගය (Emotion) නම් මානව හැඟීම්වල පවතින ආවේගශීලීබවයි. හැඟීම් (Feeling) සංවේදන නිසා ඇති වේ.මිනිස් මනසට දැනෙන සංවේදනවල භාවමය ස්වරූපය හැඟීම්ය.මේ හැඟීම් අතර මානසික ක්රිියාකාරීත්වය වේගවත් කිරීමට ඉවහල්වන හැඟීම් චිත්තවේග සේ හැඳින්විය හැක. චිත්තවේග දෙවර්ගයකි. ඉන් එකක් නම් ධනාත්මක චිත්ත වේගයි.අනෙක නම් සෘණාත්මක චිත්ත වේගයි. ධනාත්මක චිත්තවේග යනුවෙන් හැඳින්වෙනුයේ යහපත් සිතිවිලි නිසා මනසේ උපදින්නා වූ වේගවත් හැඟීම්බර ස්වභාවයයි. කරුණාව, පරෝපකාරය, දයාව, අනුකම්පාව, සමඟිය බඳු හැඟීම් නිසා ඇතිවන හැඟීම්බර ස්වරූපය ධනාත්මක චිත්තවේගයි.මේ ආකාරයේ ධනාත්මක චිත්තවේග නිසා මනසට ඇති වනුයේ සිසිලකි. මානසික සංහිඳියාවකි. එබඳු සංසිඳුනු මානසික මට්ටමකදී පුද්ගලයා පූර්ණ ක්රිේයාශීලීබවකට පත්වේ.නිද්රාධශීලී බව යහපත් මානසික මට්ටමක් ලෙස නොසැලකේ.නිදි දුරුකර ධෛර්යමත්ව භාවනානුයෝගීව සිටීම ජාගරියානුයෝගය ලෙස බුදුදහමේ හැඳින්වෙන්නේ මේ නිසාය.කෙළෙස් සංසිඳවා ගැනීම සඳහා වෑයමින් ජාගරියානුයෝගීව කටයුතු කළබව දක්වා තිබේ. මානසික ක්රිගයාකාරීත්වය මන්දගාමී බවක් ගැනීම සෑම අවස්ථාවකදීම යහපත් යැයි නොසැලකේ. ඇතැම්විට මෝහය යන අකුසල මූලයේ බලපෑම නිසාද සිත මේ ආකාරයට නිද්රාේශීලී වේ. මෝහය සියළු අකුසල දේ ඇතිවීමට හේතුවකි. නිරවුල් මානසික ක්රිියාකාරීත්වය පරිපූර්ණ ක්රිායාශීලී දිවිය සඳහා අත්යාපවශ්යතය. අනවශ්යර චිත්තවේගික බව නිසා අද ඇතැම්විට අනවශ්ය් ගැටුම්කාරී වාතාවරණයන්ට පවා මිනිසුන්ට මුහුණ පෑමට සිදුව ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ. මේනිසා ආගමික ඉගැන්වීම් අවශ්යිවනුයේ මිනිසුන්ගේ ස්වභාවිකව උත්සන්නව පවතින ප්රේවේගකාරී, ආවේගශීලී ප්රිචණ්ඩකාරී චිත්තවේග නිසි අයුරින් කළමණාකරණය කර මැඩ පවත්වා අවසානයේදී සංසිඳවීම පිණිසය. මිනිස් සිත සාමාන්යරයෙන් සන්සුන්ව පවතිද්දී එය ආවේග ශීලීව, කුපිත කරවීමට ආගමික ඉගැන්වීම් භාවිතා කිරීම ඉතා හානි දායකය. අන්තවාදී ආගම්වල ප්රාචාරක උපක්රිම තුළ ගැබ්ව ඇත්තේම මෙකී ආවේගශීලී චර්යා වලට මිනිසුන්ව යොමු කරගෙන ඉන් කිසියම් ප්ර චාරයක් ලබාගැනීම පමණි. කෙළෙස් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ සෘණාත්මක හැඟීම් හා ආකල්පයි.සෘණාත්මක හැඟීම්වල වහලෙකුබවට පත්වීමෙන් පසු තමා විසින් සිදුකරන ක්රිසයා නිවැරදිදැයි ඒ පුද්ගලයාම නොදනී. හැඟීම් වලට වහල්වීම ලෙස සාමාන්ය ව්යෙවහාරය අනුව දැක්වෙනුයේ මෙබඳු සෘණාත්මක චිත්තවේග වලට ඉතා පහසුවෙන් ගොදුරු වීමයි. ඇතැම් විට මෙසේ ඇතිවීමට අභ්යතන්තර හෝ බාහිර හේතු මුල් විය හැක. එම අභ්යෙන්තර හේතු නම් පුද්ගලයාගේ සිතේ ඇතිවන විඳීම්, හැඟීම්, ආශා, තණ්හා, බලාපොරොත්තු නිසා ඇති වන සෘණාත්මක චිත්තවේගයි. බාහිර හේතු නම් විවිධ බාහිර උත්තේජන නිසා පුද්ගල සිතක ඇති වන කැළඹීමයි. තමා ජීවත්වන බාහිර සමාජයේ දී පුද්ගලයාට පසිඳුරන් මඟින් අරමුණු වන විවිධ ගති ලක්ෂණ ඇති දේ නිසා මෙබඳු වූ සෘණාත්මක මානසික කැළඹිල්ලක් ඇතිවිය හැක. නිදසුනක් ලෙස අනුන් කෙරෙහි මිත්රුශීලී ආකල්ප වලින් පසුවන අයෙකුට නිකරුනේ සිදුකරන බැණවැදීමක් හෝ පහරදීමක් නිසා ඒ පුද්ගලයා නිකරුනේ කෝපයට පත්වීම දැක්විය හැක. මේ අවස්ථාවේදී සෘණාත්මක බලපෑමක් එල්ල වනුයේ පුද්ගල අභ්යපන්තරගතව නොව බාහිරවය.බාහිරව එල්ල වන සෘණාත්මක ආකල්ප නිසා පුද්ගල අභ්ය න්තරයට බලපෑමක් මෙහිදී සිදුවේ.මෙබඳු සිදුවීම් වලින් පවා නොපසුබටවීමකින් තොරව සමාජයේ ජීවත්විය හැකි පුද්ගලයෝද සිටිති.ශක්තිමත් පෞරුෂයක් ඇති අයෙකුට අනුන් තමාට කුමන ප්රවතිචාරයක් දැක්වුවද ඒ කිසිවකින් නොකැළඹීමකට පත්ව අටලෝ දහමේ නොසැලී ජීවත්විය හැකිබව බුදුදහමින් පෙන්වා දී තිබේ.ආගමක් අවශ්යම වනුයේ ආගමික ඉගැන්වීම් නිසා පුද්ගලයාගේ අයහපත් මනෝ භාවයන් තාවකාලිකව මැඩපවත්වා ගැනීමට හෝ ස්ථිර ගුණයෙන් යුක්තව තබාගැනීමට එමඟින් කිසියම් රුකුලක් සැලසෙන බැවිනි. බුදුදහමේ මෙකී අයහපත් මානසික ආකල්ප දමනය තදංග මට්ටම හා විෂ්කම්භන යනාදී අවස්ථා අනුව පාලනය කළහැකි බව පෙන්වාදී තිබේ.එසේම මිනිස් සිතේ අයහපත් මානසික ආවේග නිසා සිත කැළඹී පවතින අවස්ථා වීතික්කම,පරියුට්ඨාන හා අනුසය යනුවෙන් දක්වා තිබේ.අවසානම වශයෙන් අනුසය හෙවත් සිත යට නිදිගත් ස්වරූපයෙන් පවතින අයහපත් මානසික අවේග පවා සමුච්ඡේද වශයෙන් ප්රහහාණය කළ හැකි බවද පෙන්වා දී ඇත. බුදුදහමේ පමණ පරිපූර්ණ අයුරින් සෙසු කිසිදු ආගමක මෙය දක්වා නොමැතිබව කිවහැක.හින්දු දහම ලෞකික සමාපත්ති වැඩීම අතින් උසස් ස්ථානයක වැජඹුනද එහි විදර්ශනා චින්තනයට ඇතිකර ගන්නේ කෙසේදැයි දක්වා නොමැත.බුදුරදුන් ලොවට පහළ වීමට ප්ර්ථම අෂ්ට සමාපත්ති ලාභීන් විසූ නමුදු නිවන් අවබෝධය ලබා කෙළෙස් දුරුකර යළි ඉපැදීම අවසන්කළ අය එබඳු දහම්හි නොවීය.වෙනත් ආගම්වලට වඩා බුදු දහමේ දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂීතාවය නම් එයයි.
ධනාත්මක ආකල්ප හා ආර්යභාවය
කෙසේවුවද ධනාත්මක චිත්තවේග නිසා පුද්ගලයෙකුගේ කාර්යසාධන හැකියාව ඉහළම මට්ටමකට පැමිණෙන අතර ඒ සමානව සෘණාත්මක චිත්තවේගවලින් වියුක්තවීම නිසාද කිසියම් පුද්ගලයෙකුගේ කාර්ය සාධන හැකියාව පහළම මට්ටමකට පැමිණේ. මේ නිසා චිත්තවේග පිළිබඳ අධ්ය යනය පුද්ගලයාගේ කාර්යසාධනය පිළිබඳ වැදගත් තීරකයක් ලෙස හැඳින්වේ.මානව සංජානනයද පුද්ගලයෙකුගේ කාර්යසාධනයට අදාළ වැදගත් පැතිකඩකි.ඇතැම් අවස්ථාවලදී පුද්ගලයෙකුගේ චිත්ත වේගය අනුව සංජානන විවිධ විය හැක. ධනාත්මක චිත්තවේග වලින් පසුවීම නිසා සංජානන හැකියාව අධික විය හැක. කරුණාබර වූ පුද්ගලයෙකුට තව අයෙකුට සිදු වූ යම් විපතක් සංජානනය වීමේ දී ඒ පුද්ගලයා තුළ අදාළ සිදුවීමට දක්වන සංවේදී බව සාමාන්ය ප්රනමාණයට වඩා අධික විය හැක. එනිසා වඩාත් ක්ෂණික වහා ගැඹුරින් සංජානනය සිදුවිය හැක. සිය එකම දරු සිඟිත්තා කෙරෙහි ඇති අධික ස්නේහය නිසා ඉතා දුරබැහැර රටක හෝ පළාතක විසූවද ආදරණීය මවකට දරුවාට සිදුවන විපතක් ක්ෂණිකව අවිඥානිකව දැනේ.දැඩි ආදරය කරන දෙමව්පිය, දූදරුවන්, සහෝදර සහෝදරියන් අඹු සැමියන් අතර මෙබඳු අවිඥානික ආධ්යාරත්මික සබඳතාවක් පවතී.පුහුදුන් අය තුළ පවතින ඇල්ම කෙළෙස්බර වුවද සමීපතමයින්ගේ දුකකදී වහා සංජානනය සිදුවීමේහැකියාව ඒවායේ පවතී.බුදුවරුන්ගේ සියළු සිතිවිලි උදාරතරය.නිර්මලය.එබඳු උදාරතර නිර්මළ සිතිවිල්ලක ගැබ්වන සංජානන හැකියා පිළිබඳ වචනයෙන් දැක්වීමට පවා අසීරු වේ.බුදුවරු තුළ ඇති මහා කරුණාව නිසා පිහිට විය යුතු පුද්ගලයින් බුදුඇසට අරමුණුවන බව පැවසේ. සෑම දිනකම මහා කරුණා සමාපත්තියට සමවැද පිහිටවිය යුතු පුද්ගලයින් පිළිබඳ විමසීම සෑම බුදුවරයෙකු විසින්ම සිදු කරන චාරිත්රියක් බවද සඳහන්ය. යම් අවස්ථාවලදී ඉන්ද්රීය සංජානනය ඉක්මවා අතීන්ද්රිමය සංජානන මට්ටම දක්වා වුවද එබඳු පුද්ගලයින් තුළ ඇති සංජානන හැකියා වැඩිදියුණුවන බව පිළිගෙන තිබේ.එකම උත්තේජනයේදී වුවද විවිධවූ පුද්ගලයින්ගේ සංජානන හැකියා හා සංජානන සඳහා දක්වන ප්රතතිචාර විවිධ වනුයේ මේනිසාය. එකී සංජානන හැකියා විවිධවීම නිසාද චිත්තවේග අඩු හෝ වැඩිවිය හැකි අවස්ථාද එළඹේ. යම්අයෙකුට සිය සමීපතමයෙකුගේ වියෝවක් හෝ දුක්කරදරයක් ඉවසාදරා ගැනීමට අපහසුවනුයේ මේනිසාය. මධ්යගස්ථ පුද්ගලයෙකුගේ මරණ පුවතක් සංජානනයවීමේදී පුද්ගලයාගේ චිත්ත වේගය,සමීපතම වූ පුද්ගලයෙකුගේ මරණ පුවතක් සංජානනයවීමේදී ඇතිවන චිත්තවේගයට වඩා ඉතා අඩු මට්ටමක පවතිනුයේ ඒ නිසාය.සංජානන හැකියාවේ විවිධත්වය නිසාම පුද්ගලයින් චරිතලක්ණ අනුවද විවිධවේ.රාගචරිත,ද්වේෂ චරිත,ශ්රචද්ධා චරිත,බුද්ධි චරිත,විතක්ක චරිත හා මෝහ චරිත ආදීවශයෙන් පුද්ගලයින්ගේ පෞරුෂ වර්ගකරණයකටලක් කරතිබේ.බුදුදහමේ ඉගැන්වීම් ක්රවමවේද මේ පෞරුෂ විවිධතාව අනුව එක්එක් පුද්ගලයාට සැසඳෙන පරිදි සකස්වඇත. ඇතැම්විටකදී තමාට සතුරු පුද්ගලයෙකුගේ මරණයක් හෝ විපතක් පිළිබඳ ඇතිවන සංජානනය නිසා පුද්ගලයාට සතුටක්පවා ඇතිවේ.එවිට එකී චිත්තවේගය ධනාත්මක හැඩතල දැරූවද, එය ධනාත්මක චිත්තවේගයක් සේ සැලකීම වැරදිය.මන්ද කිසියම් අයෙකුගේ මරණය හා විපත තවත් පුද්ගලයෙකුට සතුටක්වීම සදාචාරාත්මක ආකල්ප හා චර්යා පිළිබඳ විශ්වධර්මතාවය එමඟින් උල්ලංඝනයවන බැවිනි.සමහරු නොදන්නාකම නිසා වැරදික්රිතයා කර සතුටු වනුයේ මේ බව නොදන්නාකම නිසාය.චිත්තවේගය හොඳබවේ ලක්ෂණ දැරූ පමණින් එය හොඳ චිත්ත වේගයක් බව නොසිතියයුතුය.වැරදිදේ සිදුකර සතුටක් ලැබීමට හුරුවීම ධනාත්මක චිත්තවේගයක් නොවේ. යමක් පවක් හෝ අකුසල් වීමට ඒබව නොදැන සිටීම නිදහසට කරුණක් නොවන්නේ මේ හේතුව නිසාය.වැරැද්ද වැරද්දක් යැයි දැන සිටියත් එය වරදක් නොව නිවැරදි දෙයක් යැයි වරදවා හඳුනාගෙන සිටියත් ඊට හිමි අකුසල හෝ පාපකර්ම විපාකය විඳීය යුතුය.යම් විටෙක වරදක් වරදක්බව දැනහැඳින සිටීම නම් එහි අකුසල බලපෑම වන දිට්ඨිගත සම්පයුක්ත නමැති තදබල අයහපත් විපාකයේ දැඩිබව අඩුවීමට හේතුවක් ලෙස ආභිධම්මික ඉගැන්වීම්වලදී පැහැදිලි කරදී තිබේ. මන්ද තමා අතින් සිදුවූයේ වරදක්බව අවංකව පිළිගෙන තිබීම නිසා ඒ පුද්ගලයා මිථ්යාීදෘෂ්ටියකට වැටීම වැළකීමයි.මිථ්යා දෘෂ්ටිය සතර අපාදුකට හෙළන සාධකයකි. සෝවාන්වීමේදී දිට්ඨිගත සම්පයුක්ත සිත්සතරින් වැළකෙන බැවින් සමහරවිට ඒඋතුමා අතින් විය හැකි සුළුසුළු අතපසුවීම්වලදී එහි විපාක වශයෙන් සතර අපාදුකට පත්නොවනුයේ මෙකී හේතුව නිසාම බව පැහැදිලිය. චිත්තවේගයක් වශයෙන් සතුට නිවැරදිබව දැක්වීමට හොඳ නිර්ණායකයක් නොවේ.මන්ද සතුට හොඳ,නරක දෙක සඳහාම ඇතිවන බැවිනි.ඒනිසා මෙහිදී සතුට ධනාත්මක චිත්තවේගයක් වශයෙන් සැලකෙනුයේ කරුණාව,දයාව, මෛත්රිපය,සමඟිය,පරෝපකාරය බඳු අවස්ථාවලදී සිතට දැනෙන සතුටුදායකබවනිසාය.අනුන්ට සිදුවූ විපතක්, කරදරයක් පිළිබඳ පුවතක් සංජානනය කිරීම නිසා තවත් අයෙකුගේ සිත සතුටින් පිනායෑම වරදකි.එය ශිෂ්ට සම්මත ලෝකයාපවා පිළිකුල් කරන මානසික පසුබිමකි.එබැවින් එබඳු අවස්ථාවල සතුටේ ස්වරූපයෙන් සිතේ ඇතිවනුයේ ද්වේෂ සහගත හැඟීමක් බව දක්වාතිබේ.චිත්තවඤ්චනික ධර්ම නමින් බුදුදහමේ සඳහන්වනුයේ යටිසිතේවූ මෙබඳු රහස්පාපී සිතුවිලිය. 4.බාහිර ආටෝපයට වඩා පිළිවෙත් ගරුකබව වැදගත් වර්තමානයේදී සෑම තැනකදීම බහුලව ව්ය වහාර කරනු ලබන විවිධ ප්ර.කාශ තිබේ.දැනට විශාල වශයෙන් වියපැහැදම් දරාගෙන සූදානම්වුවද එබඳු බාහිර ඔපවත් වැඩපිළිවෙලවල් මඟින් අන්තර්ගතයේ හරය නිසි ලෙස නිවැරදි සේ ක්රිුයාත්මක වේදැයි විමසා නැත.සම්බුද්ධත්ව ජයන්තියට පිළිවෙතින් පෙළ ගැසෙමු යනුවෙන් සඳහන්වුවද පිළිවෙත කුමන පිළිවෙතක්ද යන්න වටහාදීමක් සිදුවී නොමැත.බුදුරදුන් ආමිෂ පූජාදිය ප්රුතික්ෂේප නොකළබව ඇත්තය.නමුදු ප්රාතිපත්තියට වඩා ප්ර තිපත්තිය මුල්බුදුදහමේ හරයවිය.ආමිෂ පූජාදිය පවා අනුදැන ඇත්තේ ප්රාතිපත්තිපූජාවට පූර්වංගමව මානසික පැතිකඩ සකස්කරදී පුද්ගලයා ප්රආතිපත්තිය වෙත පමුණාවා ලන ක්රමමවේදයක් වශයෙනි.ඒමිස ප්රපතිපත්තියට වඩා වැදගත් තැනක් ආමිෂයටලබා දී නොමැත. වර්තමාන සමාජයේ බුදුදහම පිළිපඳින ප්රපමාණයට වඩා බෞද්ධ ප්රැතිපත්තිවලට අනුව කටයුතු කරන බව හුවා දක්වාමිනිසුන්ගේ ජනප්රපසාදය දිනාගැනීමේ පිළිවෙත්වන නිරත පිරිස අධිකබව පැහැදිලිවම පෙනෙන්නට තිබේ.ඒනිසා නූතන සමාජයතුළ බහුලව වාණිජ ප්ර ජාවගේද අනුග්රදහය ඇතිව සිදුකරන සුවිශාල ව්යාගපෘති තුළ සැබවින්ම ප්රිතිපත්ති ගරුක බවට තැනක් තිබේදැයිඅවංකව හෘද සාක්ෂියට එකඟව විමසාබැලිය යුතුය.මේනිසා අවංක පිළිවෙත වියයුත්තේ තමා උපමාකර ගෙන අනුන්ට හිංසා කරදර කිරීමෙන් වැළකීමය.මුල්ම බුද්ධප්රතඥප්තිය වන ඕවාද ප්රාඅතිමොක්ඛයේ හරය වනුයේද එයයි.අනුන්ට හිංසාපීඩා කරන්නා යහමඟ නොපිළිපන්නෙකු බවද එහි සඳහන්ය. කිසියම් ආගමක ප්රමතිපත්තිමාළාවක් අනුගමනය කිරීම යනුවෙන් අදහස්වනුයේ එකී ආගමට හිස්ගෙඩි ගණනක් වැඩිකර ගැනීම නොවේ.ආගම්අතර අනවශ්යෙ තරඟකාරී ස්වරූපයකින් හැකි තාක් අනුගාමිකයින් බඳවාගැනීමේ හැඩතල ක්රි්යාත්මකවීමද නුසුදුසුය.වෙනත්ආගම් අරබයා එබන්ඳක් ක්රිලයාත්මකවුවත්,බුදුදහමඅරබයානම් එබන්ඳක් ක්රිදයාත්මකවීම ඉතා නුසුදුසුය.බුදුහම වෙනත්ආගම් ලෙස හුදෙක් ආගමික පසුතලයක් පමණක් හිමි දහමක් නොවේ.බුදුදහමට ශ්රේ ෂඨවූ ජීවන දර්ශනයක් හිමිවේ.වෙනත් ආගම්වල බුදුදහමේ මෙන් ජීවනදර්ශනයක් නැත.තිබුණත් බුදු දහමේ ප්රමාණයට සර්ව සම්පූර්ණ නොවේ.එය එසේ වුවද මේ සියළුම හේතුකාරණා බුදුදහම කෙරෙහි අන්ධවිශ්වාසයෙන් හැකිතාක් හිස්ගෙඩිම එක්රැස් කිරීමට සාධක නොවේ.එසේම බුදුදහම අතිශයින්ම නිදහස ප්රිහය කරන දහමකි.එහි ශ්රාැවකයාට අනවශ්යු නීතිරීති පැණවීමක් නැත.ගිහියන්ට කොහෙත්ම නීතිරීති නැත.ප්රාතිමොක්ෂ විනය ශික්ෂාපද හුදෙක් නීතිරීති ව්ය වස්ථාමාළාවක්ද නොවේ. එහි ඇත්තේ අර්හත්වය පරම නිෂ්ටාව කොටගත් යායුතුදිශාව මේයැයි තීරණය කෙරුණු මඟ පෙන්වීමක්පමණි. බුදුරදුන් ජීවමානකාලයේදීම ප්රාතතිමොක්ෂ විනයශික්ෂාආරක්ෂාකිරීම මහත් හිරිහැරයක්කොට සැලකූ එක්තරා භික්ෂුවක් ඒබැව් දන්වාසිටිවිට බුදුරදුන්ගේ පිළිතුරවූයේ එසේ නම් හදවත පවිටු සිතිවිලිවලින් ආරක්ෂාකරගන්නා ලෙසයි.මේඅනුව ක්රිගයාකළ ඒභික්ෂුව පසුව අර්හත්වයට පත්විය. මින්පැහැදිලි වනුයේ ආණාප්රා තිමොක්ෂයේ හරය හදවතේ පවිත්රහතාව බවයි.
ගිහි විනය හා පැවිදි ප්ර්තිපදාව
ගිහියන්ට නීතිරීති නැතිවුවද පංචශීල ප්රවතිපදාව ඇත.එයද නීතීරීති ව්යවස්ථාමාළාවක් නොවේ. යමෙකු පංචශීලය කැඩුවා කියා ඒපුද්ගලයාට රටේ පවතින නීතිය අනුව අධිකරණය හමුවට පමුණුවා දඬුවම්ලබාදීමේහැකියාවක් නැත.එය එසේවුවද පංචශීලය කැඩීම නිසා රටක ව්යවවස්ථාපිත නීතිරීති උල්ලංඝනය වියහැකි පසුබිමක් ගොඩනැඟියහැක.එනිසා පංචශීලය කඩ වූවාට සෘජුව රටක අධිකරණ ක්රිීයාවළිය මඟින් වරදකරුවෙකු කොට දඬුවම්කිරීමේ හැකියාවක් නැතිවුවද පංචශීලය කැඩීමේදී සිදුවන වරදේ ස්වභාවය අනුව රටක අධිකරණ ක්රිමයාවළිය හමුවේ වරදකරුවෙකු වී දඬුවම් ලැබීමේ සම්භාවිතාව අධිකය.පංචශීලය නම් කිසියම් වරදක් සිදුවීමට ප්රකථම අදාළ පුද්ගලයාට එකී වරදකාරී ස්වභාවයට පත්වීමේ හැකියාව වැළැක්වීම සඳහා ඇති එක්තරා සදාචාරාත්මක ප්රුඥප්තියක් ලෙස හැඳින්විය හැක.මේනිසා බුද්ධිමත් සදාචාර ශිෂ්ඨසම්පන්න ලෝකජාතීන් බහුතරයක් දෙනාඅතර පංචශීල ප්රයතිපදාව උසස් ශික්ෂණ ක්ර්මයක් ලෙස ජාත්යනන්තරව පවා පිළිගැනීමට පත්වීතිබේ.මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්වප්රරකාශනයෙහි පවා පිළිගෙන තිබෙනුයේ ආගම් බේදයකින් තොරව පංචශීලප්ර්තිපදාවේ සඳහන් කරුණුපහ උසස් ආචාරශීලී පැවැත්මක් ඇතිකරන සදාචාරසම්පන්න පැවතුම් සමූහයක්බවයි. කතෝලිකදහමේ දසපණත තුළද මෙකී පංචශීලප්රනතිපදාවට අයත් කරුණු අන්තර්ගතය. එසේම ලෝකයේ දැනට ප්රළධානආගම්සියල්ලකම අඩංගු සදාචාරසම්පන්න ඉගැන්වීම්වල එක්තරා සංක්ෂේපයක් ලෙසද පංචශීලප්රආතිපදාවදැක්විය හැක.පංචශීලප්රඑතිපදාව මුලින් අනුදැන දේශනාකොට වදාරනලද්දේ බුදුරදුන්ද නැතහොත් එය ඊටපෙර ලොව භාවිතයේ පැවතුනු දහමක්ද යන්න පංචශීල ප්රදතිපදාවේ ගැබ් වන උසස් සදාචාර ශික්ෂණයට අදාළ නොවේ. පංචශීල ප්රකතිපදාව බුදුන් විසින් නොවදාරනලද නම් එය උසස් සදාචාර ශික්ෂණයක් වුවත් ප්රාතික්ෂේප කළ යුතුද?බුදුරදුන් දෙසූසතරමහා උපදේශ තුළ යම් ක්ර මවේදයක් මඟින් කිසියම් ධර්ම කොටසක වලංගුතාවය මැනගන්නා ආකාරය පෙන්වා දී තිබේ. මේ අනුව දහම් කරුණක වලංගුතාව මැන පරීක්ෂා කර බැලීමේදී එය පැවසූ තැනැත්තා ප්ර මාණකර නොගෙන හුදෙක් අදාළ ධර්මකරුණ මූලික ධර්මවිනයට සැසඳෙන, නොසැසඳෙන බව සලකා එහි සත්යම, අසත්යධතාව මනාව දැන හැඳින ගත හැක. යමක හොඳ නොහොඳ බව තීරණයෙහිලා පුද්ගල අධිකාරය ප්රුමාණයක් ලෙස ගැනීමේ අයෝග්යපතාව පිළිබඳ මෙහිදී සලකා බැලේ. විශේෂයෙන් සතරමහා උපදේශ බුදුරදුන් විසින් දේශනාකර වදාළේ පසුකාලීනව ධර්ම විනය සම්බන්ධව ඇතිවියහැකිවූ විවිධ ගැටළු ස්ථාන නිරාකරණය කිරීමේලා උපාය මාර්ගිකව වැදගත් විය හැකි එබඳු පිළිවෙතක් තිබීමේ වැදගත්කම නිසාය. පංචශීල ප්රෙතිපදාවේ මූලික අංගය ජීවිත අයිතියයි.මේ ජීවිත අයිතිය මනුෂ්යුවර්ගයාගේ අයිතිය හා සමානව සත්ව වර්ගයාටද ඇති බව ප්රා ණඝාතයෙන් වැළකීමේ ශික්ෂාපදය මඟින් පෙන්වා දේ. බුදුරදුන්ගේ සූත්රප දේශනා විශාල සංඛ්යාදවක සියළු සත්වයින්ගේ ජීවිත අයිතිය සුරැකිය යුතු බව පෙන්වා දී තිබේ. බෞද්ධ විචාර පූර්වක චින්තනයේ මුදුන් මල්කඩ ලෙස සැලකෙන කාලාම සූත්රනයේද මේ පංචශීල ශික්ෂණය අනුදැන වදාරා තිබේ. පංචශීල ශික්ෂණය බුදුන් ලොව පහළ වීමට පෙර පැවති බව සැබෑය. නමුදු එහි ඇති ප්ර යෝගික වටිනාකම තහවුරුකොට දී යළි බුදුරදුන් විසින්ම එය අනුමත කර තිබේ. මනා පැවැත්මක් ඇති වනුයේ ජීවිත අයිතිය සුරැකීම තුළය. ජීවිත අයිතිය රැක දෙන්නාගේ ජීවිත අයිතිය ස්වභාව ධර්මය මඟින් රැකේ. මෙලොව සත්වයන්ගේ පරමායුෂ අවම වීම සිදුවනුයේ සත්ව වර්ගයා උනුන්ගේ දිවි පැවැත්මට එරෙහිවම කටයුතු කරන නිසාය. සදාචාරයෙන් තොර විද්යානව කෙතෙක් දියුණු වුවද මිනිස් දිවි පැවැත්ම රැකීමට එය ප්රසමාණවත් නොවේ. මූලිකව සදාචාරාත්මක නියමය නම් ජීවිත අයිතිය සුරැකීමයි. විද්යාමවේ පිහිට නිසා නිෂ්පාදනය වන වසවිස ප්ර මාණය කෙතරම්ද? ඒ සියල්ල මිනිසා ඇතුළු ප්රාකණීන්ගේ ජීවිත අයිතිය විනාශ කර දමයි. බෞද්ධ සහජීවනයේ දී මිනිසාට වියුක්ත පැවැත්මක් නැති බව මේ අනුව පැහැදිලි විය යුතුය. පුද්ගලිකදේපලවල සුරක්ෂිතතාව සහතික කිරීම පංචශීල ශික්ෂාවේ දෙවන ශික්ෂාපදයෙන් සිදු වේ. සොරකම යන දේනිසා සිදුවනුයේ පුද්ගලිකදේපළ පරිභෝජන අයිතිය අහිමිවීමය. එය වැළකීමට අදින්නාදානා වේරමණීයන ශික්ෂාපදය පැණවී තිබේ. සමාජවාදී සමාජක්රමවලදී සමජීවන මට්ටම් පිළිබඳ සාකච්ඡාකළද මිනිසාගේ තෘෂ්ණාව මුලිනුපුටා දමනතුරු එය සමාජ ක්රලමයට ආදේශ කළහැකි ප්රාඡයෝගික විසඳුමක් සේ දැකිය නොහැක. යමෙකු වැර වෑයමෙන් හරිහම්බ කරනුයේ සිය අනාගත දිවි පෙවෙත සුරක්ෂිත කරගැනීම සඳහාය. උපයන ක්රබමය නිවැරදි ධාර්මික විය යුතුය. බුදුදහම ධාර්මික ලෙස හරිහම්බ කිරීම වැරදි යැයි පවසා නොමැත.එකල ධාර්මික බවේ සංකේත ලෙස සැලකුණු අනේපිඬු සිටුතුමා විශාඛා මහ උපාසිකාව වැනි අය වාණිජප්රධජාව අතරින් බිහිවූ අයවෙති.මේ නිසා පුද්ගලික දේපළ පරිභෝජනය මානව අයිතිවාසිකම් සේ බුදුදහම සලකා තිබේ. අදත්තාදාන ශික්ෂාවෙන් සිදුවනුයේ යමෙකුගේ එකී අයිතිය පිළිගැනීම හා සුරක්ෂිත කර දීමකි.
බුදු දහම හා නිර්වාණාවබෝධය
නිරර්බුද යුගදිවියක් ගතකිරීමේ අයිතිය තෙවන ශික්ෂාවෙන්රැකේ.බුදුදහමේ පරම ඉලක්කය සියළු තෘෂ්ණාආශා සිතින් පහකර නිර්වාණාවබෝධය ලැබීම වුවද,පැවිදි පක්ෂය වෙත මිස ගිහි පක්ෂය වෙතින් එබඳු පිරිසිදු බඹසර විසීමක් අපේක්ෂා නොකරයි.මෙය ගිහිවත පැවිදි වතෙන් වෙන්වන නිශ්චිත සීමාව ලෙසද සැලකියහැක.ගිහියාගෙන් අපේක්ෂා කරනුයේ කාමය වැරදි ලෙස පරිභෝනයකිරීමෙන් වැළකීම පමණි.මෙහි කාමය යන්නේ අදහසද මෛථුන සේවනයටම පමණක් ලඝුකර දක්වා ඇත.නිවැරදි,නිරර්බුද පවුල් ජීවිතයක් ගතකිරීම ගිහියාගේ අරමුණ සේ සැලකේ.මෙය පුද්ගලික හා සමාජයීය යන දෙයාකාරයෙන්ම වැදගත්ය.මන්ද ඉවක් බවක් නැතිව කාමසේවනය සමාජඅර්බුද සේම පුද්ගලිකදිවි පෙවෙතේ අර්බුදකාරීබව පිණිසම ඉවහල්වන බැවිනි.එනිසාම නිවන් අරමුණ ශාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස යන ගමනේදී ඊට බාධාවක් නොවන අයුරින් ගිහිජීවිතයේ යුතුකම් වගකීම් ඉටුකරමින් නිවැරදි කාමතෘප්තිය ලැබීමටද බාධාවක් නැත. නිවැරදි සන්නිවේදන අයිතිවාසිකම සිව්වන ශික්ෂාපදය මඟින් රැකේ.මුසාවාදයෙන් වැළකීම සේ අදහස් වනුයේ අනුන්ගේ සත්යව සන්නිවේදන අයිතිවාසිකම රැකදීමයි. අසත්යතදෑ සන්නිවේදනයෙන් අනුන් රැවටීම මුසාවාදයයි.සමාජයක අසත්යිය ව්යා ප්තවීම එමසමාජයේ ජීවත්වන සියළු දෙනාගේම නිවැරදි සන්නිවේදන අයිතිවාසිකම කඩ කිරීමකි. අයහපත් සියළු දේ සිදු වීමට මුසාවාදය ඉවහල් වේ. මුසාවාද කියන්නාට නොකළ හැකි අපරාධයක්ද නැත. බුදු බව පතන බෝසත්වරු පාරමී පුරන සමයේ සිට බුදු බව දක්වා නිතැතින්ම දිවි හිමියෙන් මුසාවාදයෙන් වැළකෙති. සමාජයේ සමඟිය,නැතිවීමට මුල් හේතුව අසත්යනදෑ ව්යාවප්ත කරවීම හේතු වේ. එබැවින් අසත්යම පැවසීම මෙන්ම සත්යටය පැවසීමෙන් වැළකීම ද යහපත් නැත. සිහිනුවණ ඇතිව විසීමේ අයිතිවාසිකම පස්වන ශික්ෂා පදය මඟින් සුරැකේ. මත්පැන්, මත්ද්රවව්යස නිසා සිහිය විකෘතිවී මිනිසා නොකළ යුතු දෙය කිරීමට පවා පෙළඹේ. හරි වැරද්ද, හොඳ නරක තෝරා බේරා ගැනීමට නොහැකි වේ. කෙතරම්දුක් කම්කටොළු පැමිණියත්, ප්ර කෘති සිහි නුවණින් ඒවාට මුහුණ දීමට ධෛර්යය, ආත්ම ශක්තිය ඇතිකර ගැනීම වැදගත්ය. අසිහිය කිසිදු ගැටළුවකට විසඳුම නොවේ. අසිහිය නිසා නැති ප්රරශ්න ඇතිවේ. අසිහියෙන් පසුවන විටදී ලැජ්ජාව, බිය යන දේව ධර්ම දෙක නැතිව ක්රි යා කිරීමට මිනිසා පෙළඹේ. ලැජ්ජාව, බිය නිසා මිනිස්සු වරදින් වැළකෙති. අසිහිය සමාජ අපවාදය නැඟීමට පවා මඟක්වේ. සමාජයේ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර කිසිදු පිළිගැනීමක් නැති වේ. එබැවින් ප්රේකෘතිය සිහිය මනාව පවත්වා ගැනීම උසස් පිළිවෙතකි. මේ අයුරින් සලකනවිට පංචශීලශික්ෂා මඟින් සිදුවනුයේ මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්ර්කාශනයේ සඳහන් මූලික මිනිස් අයිතීන් සුරැකීමකි. එනමුදු මානව අයිතිවාසිකම් කඩවීම් පිළිබඳ මහ ඉහළින් කතාබහ කරන අය පංචශීලයේ ඇති ශික්ෂාපද මඟින් මානව අයිතිවාසිකම් සුරැකීමට ජාති ආගම්බේදනැතිව බෞද්ධ ජනතාව ක්රි යා කරන අයුරු නොතකති. බුදුදහමේ පවතින විචාර පූර්වක උතුම් නිදහස බුදු දහමටම පහරදීම සඳහා භාවිතා කිරීමට පවා ඇතැම්හු නිර්ලජ්ජිත වෙති. සමහරු ඒ සඳහා කාලාම සූත්රාය කෝකටත් තෛලය ලෙස භාවිතා කරනුයේ අවම තරමින් ඒ සූත්ර ය විවේකීව කියවා බලා වත් නොවන බව ඒඋදවියදක්වන අදහස් අනුව පැහැදිලි වේ. මන්ද පංචශීල ප්රවතිපදාව කාලාම සූත්ර යේ අන්තර්ගත වන බැවිනි. සෑම විටකදීම වැරදි ක්රිමයාවලින් අත්මිදී නිවැරදි ක්රිඋයාවල පමණක් නිරතවීම බුදුදහම අගය කරයි. සමහරු ආගමික සංකල්ප තේරුම් ගෙන ඇත්තේ වැරදි අර්ථකථන අනුව බව ඔවුන්ගේ ක්රි.යා කලාප විමසා බැලූ විට පැහැදිලිවේ.ආගමික සහනශීලීතාව සේ අදහස් කරන්නේ සෑම ආගමික ඉගැන්වීමකින්ම ස්වල්පයබැගින් ගෙන කලවම් වූ සංකල්ප තැනීම යැයි වටහා ගත් පිරිසක්ද සිටිති. ඒඅනුව හැමආගමකින්ම ස්වල්පය බැගින් ගෙන ක්රිපයාත්මක කිරීමට සමහරු උත්සහ ගනිති.ඒ මඟ නිවැරදි යැයි සිතා ඔවුහු එය අනුන්ට පිළිගැන්වීමට පවා උත්සුක වෙති.එහි ඇති වැරැද්ද පෙන්වා දෙන අය ඊර්ෂ්යාුව නිසා මෙසේ කරතැයි ඔවුන් සිතනබව පෙනේ.මෙසේ කරනුයේඔවුන්ගේ කටයුතු කඩාකප්පල් කිරීමට යැයි සැක කිරීමට පවා මොවුහු පෙළඹෙති. මෙබඳු අයට ස්ථිර වචනයක් නැත. යමක් පවසා ඊළඟ මොහොතේ සිය වචනය වහා වෙනස්කර ඊට ප්රසති විරුද්ධ දේ වුවද පැවසීමට මොවුහු නොපැකිලෙති. ආගමික සහනශීලීතාව යනු ආගම් මැදට සර්ව විශේෂණයක්ද එක් කර සර්ව ආගමික යන්න භාවිතය තුළ යැයිද මොවුහු සාවද්යම සේ උපකල්පනය කරති. මේ උපකල්පනයන් කෙතරම් වැරදිද, අතාර්කිකද, අවිද්වත්දැයි වටහා ගැනීමට හෝ වටහා දීමට සුදුසු උපදේශක ප්රආජාවකගේ සේවයක්ද මොවුන්ට නැත.
සැබෑ ප්ර තිපත්ති හා බොල් හර
ඕනෑම කෙනෙකුට අදහස් ප්රමකාශ කිරීමේ අයිතිය තිබේ.එය ප්රවජාතන්ත්ර වාදී අයිතියකි. ඒ අයිතිය භුක්තිවිඳින්නාද එහි සීමා මායිම් මනාව දැනඋගෙන සිටීම බෙහෙවින්ම අත්ය්වශ්යවය. පෞද්ගලික ලියවිල්ලකට වඩා පොදුවේ සමාජගත කරන ලියවිලිවලදී වඩාත් වගකීම් සහගතවිය යුතුය. යමක් පිළිබඳ පරිපූර්ණ නිවැරදි වැටහීමක් නැතිනම් පළමුව ඒගැන නිවැරදිව දැනඋගෙන ඉන් අනතුරුව ඒපිළිබඳ සියඅදහස් දැක්විය හැක.මේ පිළිවෙතේ නොගොස් අත්තනෝමතිකව යම් විටක කටයුතු කිරීම තමාටම හානියකි.එසේම එය සමාජයටද ඊට වඩා විශාල හානියකි.සමහරු මේ වැරදි වැඩවල නිරත වනුයේ එමඟින් යහමින් යූරෝ,ඩොලර් මුදල් ලැබෙන නිසා විය හැක. නමුදු සියළු මනුෂ්යේයින්ම මිය යන මිනිසුන්බවද ඒ සමඟම සිතිය යුතුය.ස්වල්ප කලක් වැරදි වැඩ කර යහමින් කාමසුඛල්ලිකානුයෝගයේ නිරතව වුවද මිය යන මොහොත තුළ වුවද පසුතැවිලි වීමට අවස්ථා එළඹිය හැකිබවද සිහියේ තබාගැනීම යෝග්යතය. සමහරු දැනදැනම පව් සිදු කර ගන්නා අතර සමහරු නොදැනුවත්කම නිසාම පව්සිදුකර ගනිති. නොදැනුවත්කම නිසා පව් සිදු කර ගන්නා ඇත්තන් හදාගතහැකි වුවද දැනදැන වැරදිකරන ඇත්තන් කෙසේවත් හදාගත නොහැක. උන පුරුකේ ලූව ද සුනඛ වලිගයේ ඇද නොහරින සේය. ආගම පිළිබඳ පරිපූර්ණ දැනුමක් සහිත නම් ඒවා පිළිපැද අවංකව උසස් ප්රිතිපත්තික සිටී නම්, ගිහි,පැවිදි වුවද ඒ ජීවිතය ඵලදායකය.බුදුදහමේගිහිවත මොණරගමනටද,පැවිදිවත හංස ගමනටත් උපමාකර ඇත.ඒ එකමනිවන වෙතයන ගමනේ ගමන්වේගය පමණක්වෙනස්වීම මතය. මොණරා බාහිරව ලස්සනය.නමුදු ගමනමන්දගාමීය.හංසයා වේගවත්ය. නමුදු බාහිර ආටෝපයක්ද නැත. ගිහිමෙන්ම පැවිදිපක්ෂයේද එකමඅරමුණ නිවන සාක්ෂාත්කිරීමයි.අර්බුද බහුල වත්මන් සමාජය තුළ විවිධ පිරිස් මේ ගිහි හා පැවිදි කාර්යභාර මඳක් පටලවාගෙන කටයුතු කිරීමට පවා යුහුසුළු වන බවක්ද පෙනී යයි.ඒ අනුව නිවන් අරමුණකරා පැමිණෙන ගමන්වේගපවා මාරු කර ගෙන ඇතිබවක්ද පෙනීයයි.බුදුදහමේ මූලධර්මවාදී ආකල්ප,අදහස් නැත.මූලධර්මවාදය සේ සැලකෙන්නේ කිසියම් අධානග්රාහහී මතවාදයක දෘෂ්ටිගතිකව දැඩිව එල්බගෙන සිට,ඊට පරිබාහිර සෙසු සියල්ල පහත්කර සැලකීමයි.ඉහළම සාධාරණතැනැත්තා තමාම පමණක් යැයි සිතන කෙනෙකු තුළ පවා යම් විටකදී දැඩි අධානග්රාහහී අතාර්කික මූලධර්මවාදී ලක්ෂණ මතුවියහැක.මේ නිසා යමක් කීමේදී,බිණිමේදී හා කිරීමේදී වඩාත් සැලකිලිමත් වියයුතුය.අනුන්ව විවේචනයකිරීමට පෙර තමන් ඒ වැරැද්ද නොකිරීමට ප්රකවේශම්වියයුතුය. බොහෝදෙනෙකුගේ විවේචන අර්ථ ශූන්යද වනුයේ වැරදි කරමින් අනුන් විවේචනයට යෑම නිසාය. එවිට ඒවා වැදිබණ ලෙස සැලකිය හැක. ලක්ෂ කෝටි ගණනින් මහජන මුදල් වියපැහැදම්කර විවිධ උත්සව පවත්වා සමරන දේවල්ද තිබේ.මුදල්වියදම් නොකර ප්රපතිපත්තිගරුක සිටීම තුළින් ඊටවඩා උපහාරලබාදිය හැකි දේවල්ද ඇත.ආගමික කටයුතුවලදී මුල්තැනක් හිමි විය යුතුවනුයේ බාහිර ආටෝපයට වඩා අභ්ය්න්තර හරයට බව අවිවාදිතව පිළිගැනෙන කරුණකි.එතරම් ප්රාඥාසම්පන්න නොවන සාමාන්යඇ ජනතාව ඒකාරාශිකරගැනීම පිණිස යම්යම් ප්රරචාරක වැඩසටහන් ක්රිසයාවට නැඟිය යුතුබව ඇත්තකි.ඒ සමඟම ප්රිතිපත්තියට මූලික තැනලබාදෙන වැඩසටහන්ද පෙළගැස්වීමට වගකිය යුතුඅයගේ අවධානය යොමුවිය යුතුය. කිසියම් එක් ආගමක් පිළිබඳ දැවැන්ත ප්රිබෝධයක් පවතින අවස්ථාවක සෙසු ආගම්ද ඊට ඇඳු සර්වආගමික වැඩසටහන් ඒතුළට බලහත්කාරයෙන් එබ්බවීම අයෝග්යවය.මේනිසා බලාපොරොත්තුනොවන අයුරින් මතගැටුම් පවා ඇතිවියහැක. මේසියල්ලදෙස විචාරපූර්වක අවධානය යොමුකිරීමේදී මතුපිටින් එක්ආගමක ප්ර බෝධයක් ක්රිමයාවට නැගෙතැයි අඟවද්දී ඊටයටින් වෙනත්ආගමිකවැඩසටහන්සැබෑවටම රහසේ ක්රියයාත්මකවනබව පැහැදිලිවපෙනේ.මෙය ඉතා සියුම් ලෙස සිදු වන්නකි.මේනිසා නිවැරදි බොදුප්රධතිපත්තිය අඳින ඇඳුමට,පරිභෝජනය කරන ආහාරයට පමණක් පටුලෙස ලඝු නොවිය යුතු කාලසීමාවක් වර්තමානයේ පැමිණඇතිබව වටහාගත යුතුය.මන්ද බාහිර කුමන්ත්රසණ සියුම්ව ක්රිායාත්මකවීම නිවැරදිව ග්රටහණයකළහැක්කේ ඒගැන විචාරපූර්වක මානසික අවධිමත්බවකින් කටයුතු කළහොත්පමණක්වන නිසාය. 5.ජය හා පරාජය පුද්ගලික විජයග්රාහණයට වඩා සාමූහික ප්රහයත්නය තුළින් ලබන ජය අතිශයින්ම වැදගත්ය.නමුදු වර්තමානයේදී මේ තත්වය දක්නට නොලැබේ.සමාජය ඇසුරේදී පමණක් නොව පුද්ගල ජීවිත ඇසුරේදීද මේ තත්වය එකහා සමානව පොදුය.පුද්ගලයා පරයා දැඩි ආත්මාර්ථකාමීව තවෙකෙකු යුදවදියි.කවරෙකු දිනුවද එය තාවකාලිකය.මෙම සදාතනික දහම අබිමුව අපරාජිතව සිටින්නට නම් තමා පිළිබඳව මෙන්ම අනෙකා පිළිබඳවද මිනිසුන්ට නිවැරදි අවබෝධයක් ඇති විය යුතුය.දැඩි ආත්මාර්ථකාමීත්වය හෘදයාංගම ඇසුරට බාධාවකි.පුරාණ සමාජයේදී මිනිසුන්ගේ හදවත්තුළ පැවති ගුණ දම් හා සංවේදී බව වර්තමාන මිනිසුන්ගේ හදවත්තුළ නැතිබව පැවසෙනුයේ මේනිසාය.මිනිසුන් භෞතික සම්පත් හැකි තාක් ගොඩගසන්නට,කෘතිම ලොවක සැරිසැරීමට ඇති නොතිත් ආශා පොදිබඳින්නට මිනිසත්කම පළායයි.මේනිසාම මිනිසුන් හදවතින් වියළි, කඨෝර හදවතේ තෙතමනය සිඳගත් යාන්ත්රිනක මිනිසුන් බවට පරිවර්තනයවේ.මේ නිසා වර්තමාන සමාජයේ මිනිසුන් අතර ජීවමානව සිටිනුයේ යාන්ත්රි ක රොබෝවරු යැයි පැවසීම අතිශයෝක්තියක් නොවේ.එනිසා ගුණදම් වැඩීමට උත්සාහ දැරීමද වටියි. මිනිස් සමාජයතුළදී ඇතිවන අත්දැකීම් සුවදායීවීමට නම් මිනිසුන් අතර පැවතිය යුත්තේ හෘදයාංගම සබඳතාය. නමුදු වර්තමාන සමාජයේදී බොහෝවිට මිනිසුන් පවත්වනුයේ කෘතිම මානව සබඳතාය.අතිශය පෞද්ගලික සබඳතාවල පවා දක්නට ඇත්තේ මෙවැනි හැඩතලයකි.මේ ලක්ෂණ මානව සබඳතා සුවදායී කිරීමට ප්රතතිපක්ෂ බැව් අමුතුවෙන් පහදාදිය යුතු නොවේ.මෙබඳු වාතාවරණයක් යටතේ දූදරු දෙමාපිය, අඹුසැමි, සොයුරු, ඥාතිහිත මිත්රාාදීන් ඇසුරේදී පවා හුදකලා වූ ස්වභාවයක් වර්තමාන මිනිසාට අත්විඳීමට සිදුවඇත්තේ මේ නිසාය.මේ කෘතිම සබඳතා හුදෙක් යුතුකම් වගකීම් ඉටුකර පවත්වන බැඳීම් නොවේ.මේ සබඳතාවලට හේතුවඇතැම්විට නීතියට බියයි.නැතහොත් සමාජයට බියයි.යුතුකම් ඉටුවීම පසෙකලා බිය නිසා අනෝන්ය වශයෙන් ඇතිකරගන්නා මේබැඳීම කිසිවිටෙකත් යහපත් සමාජ සබඳතාවයක් යැයි කිව හැකි නොවේ. බිය කේන්ද්ර කරගත් බැඳීම් ඇති තැන බියට මිස හෘදයාංගම බවට තැනක් හිමිනොවේ.මේ තත්වය නිසාම මිනිසුන් කාලය ගෙවනුයේ ඉතා අසහනයෙනි.මේ අසහනය නිසා බිය තවතවත් වැඩි දියුණුවේ.බිය දැඩිවෙත්ම සෙසුඅය පිළිබඳ සාමූහික සිතිවිලි සිතට ඇතිවේ.එයද බිය නිසාම ඇති වන මනෝභාවයකි.බියෙන් මිඳීම සඳහාවන එකමුතුකමට වඩා වෙනස්තත්වයක් මෙහි නැත. සාමූහික ක්රිදයාකාරකම්වල නියැලීමට,සාමූහික අත්දැකීම් විඳගැනීමට මෙබඳු ක්රිවයාවල මිහිර විඳගැනීමට සුදුසු මානසිකත්වයක් බියෙන්සලිත මිනිසුන්තුළ නොමැත.ඒනිසා මෙය සැබෑ හෘදයාංගම බව නොවේ.
බිය හා හුදකලාව
බියම මිස බියෙන්මිදීමට සුදුසුක්රකමවේදයක්ද බොහෝවිට මිනිස් හදවත්තුළ නැත.බිය හා ආශාව අතර දෝලනය වීම නිසා බියද එක්තරා ආශාවක් ලෙස මිනිස් සන්තානයතුළ පැළපදියම්වී තිබේ.මේ නිසා බිය පළවාහැරීමට අසීරු වී තිබේ.බිය දුරුකිරීමට මිනිසුන් නොසිතනුයේ ඒ බියම ආශාවේ ස්වරූපයෙන් මහත් බලාපොරොත්තු ගොන්නක් සමඟ හදවත වෙළා පැතිර ඇති බැවිනි.සුන්දර ආශාවේ හැඩතල රස විඳීනුයේ සිය හදවත තුළ ඇති බිය තුළ බව මිනිසුන් කිසි දිනෙක නොසිතීම මහත් අවාසනාවකි.සහනය පතා රටවටේම දිවඇවිද සෙව්වද එය කිසිකලෙකවත් නොලැබෙනුයේද සිය හදවත තුළ එය නොදකින බැවිනි.මේ නිසා සහනය ලැබිය යුත්තේ තමා පීඩාවට පත්කර සිටින බියෙන් මිදීමතුළම බව මිනිසුන් විසින් වටහාගත යුතුය.බිය ආශාවේ තිමිර පටල විසින් සිරගත කරනුලැබ ඇති බැවින් බියෙන් නිදහස්වීමට නම් ආශාවේ එකී රැහැන් සිඳබිඳ දැමියයුතුබව අවබෝධකරගත යුතුය.නමුදු ආශාව තුනීකිරීමට වන වැදිය යුතු නොවේ. මිනිසාතුළ සාමූහික ක්රිතයාකාරකම් පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැතිකම නිසා ඇතිවන විවිධ අර්බුද හටගනී. ජන සමූහයක් සේ විවිධ ගැටළු හා අභියෝගවලට මුහුණ දී ලබන විවිධ ජයග්ර හණවල තනි අයිතිය පුද්ගලයෙකු සතුකර ගැනීමට වෑයම් කිරීමේ හේතුව මේ සඳහා ඇතැම් අවස්ථාවලදී බලපානු ලබයි.රටක සංවර්ධනය ආකල්ප දියුණුව හා බැඳී පවතියි.මිනිස් ආකල්ප නොදියුණු නම් භෞතික වශයෙන් කෙතරම් ඉහළටගියත් ඵලක් නැත.දියුණුවේ ඉහළම හිණිපෙතේ සිට පහළට ඇඳ වැටීමට බොහෝවිට සෘණාත්මක ආකල්ප හේතුවේ.මේ නිසාම නූතන සමාජයේදී පුද්ගල ඵලදායිතාව, කාර්යක්ෂමතාව වැනි වටිනාකම් අද (Organization Behavior) සාමූහිකචර්යා සමඟ අගයනු ලැබේ. අද බොහෝදෙනෙක් මනසින් හුදකලාවී සිටිති.කායිකහුදකලාවට වඩා මානසික හුදකලාව ඉතා පීඩාකාරීය. එය විඳීමට අපහසුය.මානසික ආතති රැසක්මැද තනිවීමට වඩා හුදකලාබව යහපත්ය.තනිවීම බැඳීම් කෙරෙහි ආශක්තබව නිසා ඇතිවේ.එය සිතට පීඩාවකි.මානසික ආතතියකි.හුදකලාව නම් පූර්ණ නිශ්ශබ්දතාවයි. රුක්ඛ මූල, ශුන්යාදගාර, ආරණ්යක වැනි විවක්ත ස්ථාන සේවනයෙන් හුදකලාව ඇතිකරගතයුතුබව බුදුරදුන් විසින් පෙන්වාදී තිබේ.සිත,කය දරථ රහිත උපධි විවේකයම හුදකලා වාසය ලෙස පැහැදිලි කරදී තිබේ.තමාට වඩා ගුණනුවණින් උසස් හෝ තමාට සමාන වූවෙකු ආශ්රයයට නොලැබුණහොත් ගුණනැණ හීනයන් ඇසුරුකරනවාට වඩා එක් අඟක් සහිත කඟවේණෙකු සේ එකලා හුදකලා වනගත වාසය යහපත් බව බුදුරදුන් විසින් දක්වා තිබේ.විවක්ත හුදකලා බව මඟින් ආධ්යාාත්මික දියුණුව ඇතිකළ හැකිබව මෙයින් පෙනේ.උපධි විවේකය,දරථ රහිතබව ලෙස වර්ණනාකර ඇත්තේ හුදකලාබවේ අනුසස්ය. පුද්ගලයා උස් පහත්සේ වර්ගීකරණයවනුයේ (Cataloging)ගුණනැණ අනුවය.බාහිර දියුණුව ආධ්යාපත්මික සංවර්ධනයට උපකාරී කරගත හැකි වුවත් එය වඩා අදාළ කරගන්නේ පිරිහීම පිණිස බව පෙනේ.බාහිර දියුණුව මානය, මච්ඡරිය වැනි සෙසු අකුසල ධර්ම වර්ධනයටද හේතුවකි.ඇති හැකි අය ගුණවතුන් වන්නේ ඉතා කළාතුරකිනි. කුසගිනි, සා පිපාසා හොඳින් හඳුනන්නේ ඒවායින් පෙළෙන අයයි.දුගියාට පිහිට ලැබෙන්නේ ද තවත් එවැනිම දුගියෙකුම පමණි. ධනය, බලය හා සමාජ තත්වය වැනි නිසරු දේවල් පුද්ගලයෙකුගේ උසස් පහත් බව මැනීමට හොඳ මිම්මක් නොවේ. දුක,වේදනාව,කඳුළ සියළු ජෛව ප්ර්ජාවෙහිම පොදු උරුමයන්ය.මනුෂ්යබත්වටද එබැවින් ඒ කරුණු අදාළ වේ. මනුෂ්යිත්වට සෙසු ජීවින්ට නොමැකි බුද්ධිමය පසුතලයක් ඇත.එබැවින් තමා අවට විද්යවමාන සෙසු සාධක මැනවින් හසුරවාගෙන විසීමට මිනිසාට ඇති හැකියාව සෙසු ජීවීන්ට නොමැත.තමාට දැනෙන හැඟීම් සෙසු මනුෂ්යගයින්ටද පොදු බව වටහාගැනීමට තරම් බුද්ධිය වැඩීඇතද අවාසනාවකට මෙන් මිනිසුන් නොසිතන්නේද ඒ කාරණයමය.තමා අකමැති දේ සෙසු අයට කිරීමට තරම් වරෙක මනුෂ්යසත්වය තිරිසන්බව දක්වා පහළට වැටෙන ආකාරය ඉතාම ශෝචනීයය. මානව සමාජය භෞතික අංශයෙන් බොහෝ සංවර්ධනයවුවත් ආධ්යා ත්මික අංශයෙන් දින දින ප්රභපාතය කරා ගමන් කරයි.මිනිස් ශිෂ්ටාචාරය ඉතාමත් දියුණුව පැවති ලෙස සැලකෙන දුර ඈත යුගවලදී එම ශිෂ්ටාචාර සහමුලින් විනාශවූයේ මිනිසුන් සාරධර්ම නොතකා ක්රිඈයාකරන්නට වූ නිසා බව කියැවේ.ඒවා සත්යස බව තහවුරු වන්නේ වර්තමාන දියුණු සමාජයෙහි පවා මිනිසුන්ගේ ඇතැම් ක්රිකයාකාරකම් දකින අසන විටය.මෙයට මූලිකම හේතුව තමාගේ නියම ස්වභාවය පිළිබඳව නිසි වැටහීමක් තවමත් බොහෝ දෙනෙකුට නොමැතිකමයි.නියම ස්වභාවය යන්නෙන් අදහස් වනුයේ තමා ලෝකයට අයත් මිස ලෝකය තමාට අයත් නොවන බව නොදන්නා බවයි.වුවමනාවට වඩා සංකීර්ණ චිත්ත ස්වභාවයකට පරිවර්තනයවීම නොදන්නා දේ දැන ඉගෙනීමට බාධාවකි.
සමඟිය හා පිරිස් බලය
දියුණුව කරා යාමට නම් මූලිකවම සමඟි සම්පන්න විය යුතුය.ජාතියක්,රටක්,පුද්ගලයෙකු වශයෙන්ද මෙය බලපානු ලැබේ.මිනිසුන්තුළ අසමඟිය ඇතිවීම හා ඇතිවීමට රුකුල්ලබාදීම සමාජයේ හා පුද්ගලයාගේ පිරිහීමට ප්රලධාන හේතුවකි.පවුලක හෝ ජනසමාජයක දියුණුව සැලසෙන්නේ සමඟිය ඇතිවිටය.අනුන්ගේ දියුණුව නොපතන අය සමඟියට විරුද්ධය. කිසියම් පිරිසක් සමඟි සම්පන්නවූවිට භේද ඇතිකිරීමට සමහරු තැත්කරති.බොරදියේ මාලු බාන්නේ එබඳු අයයි. කලදුටුකළ වල ඉහ ගැනීමට ඔවුහු මාන බලති.අනුන්ට වලකපා තමා පමණක් දියුණුවීමට ඇතැම් අය උත්සහ කරති.නමුදු ඉන් සිදුවනුයේ තමා නොදැනුවත්වම විශාල බොරුවළවල්වල තමාව ඇඳවැටීමය.විශ්වධර්මතා න්යානය ක්රිතයාකරන ආකාරය පිළිබඳ අද වැඩිදෙනකු නොසිතීම මෙයට ප්රැධාන හේතුවයි.මේ අය සිතන්නේ අනුන්ට වළ කපා තමා රජවීමටය.එය ඔවුන් සිතන ආකාරයට ඉටුනොවේ.බොහෝවිටඅනුන්ට කපනවලේ ඇදවැටෙන්නේ තමන්ය. උත්සහවන්තබව දියුණුවට අදාළ අනෙක් දෙයයි.දිගුකලක් වැටීසිට යළි අර්බුදවලින් ගොඩඒමට උත්සහය විශාල අත්වැලකි.තමන්ගේ දුර්වලතා මඟහරවා ගැනීමට අනුන්ට සවන්දීම විශාල පිටිවහලකි.නමුත් අකෘතඥ යටි අදහස් ඇති අය පවසන දේ එක්වර බාරගැනීම නොසුදුසුය. සිත අධෛර්යයට පත්කර දියුණුව වැළකීම පිණිසද ව්යා ජ හිතවත්කම් පවා පා උපදෙස් දෙන අය බහුල බැවිනි.සමහරු ගැටළුවලට විසඳුම් සේ දෙන යම් යම් උපදේශ නිසා අර්බුද තවත් උග්රු වේ. නැති කරදරද ඇතිවිය හැක.අනුන්ට උපදෙස් දෙන ඒදණ්ඩේ යාමට බැරි පණ්ඩිතයින්ද සිටිති.ලුලා නැති වලට කනයා පණ්ඩිතයා විය හැකි අවස්ථාද වේ.ගස් නොමැතිවිට තුත්තිරි ගසත් ගසක් වේ. බොහෝ විට එබඳු උපදේශවලට වඩා වටින්නේ තමන්ට හුරුපුරුදු අත්දැකීම් අනුව ක්රිවයා කිරීමයි. කිසිදු ලාභ ප්ර යෝජනයක් නොමැතිව කෙනෙකුට හොඳක් කරන්නට ගොස් නරක නාමය අසා ගැනීමට ද ඇතැම් අවස්ථාවල සිදුවේ.මීයක් කඩන්නේ අත ලෙව කන්නට නොවන බව දක්වා එබඳු අවස්ථාවල දී පවා ආත්මාර්ථකාමී යටි පරමාර්ථ ඇතිබවට සමහරු සැකකරති.අනිත් අයගේ අහේතුක සැකයට ලක්ව හිත රිදවාගන්නා බොහෝ අය අනුන්ට අනුකම්පා කිරීම ද භූමිකම්පාවක් සේ සලකති.වඳින්න ගිය දේවාලේ ඉහේ කඩා වැටුනා වගේ යැයි කියන්නේ එබඳු අවස්ථාවලදීය. හොඳ නරක ස්වයං බුද්ධියෙන් තමාටම වැටහේ නම් සිතැඟි අනුව කටයුතු කිරීමේ කිසි වරදක් නොමැත.නමුත් අත්තනෝමතිය සෑම අවස්ථාවකටම එකසේ නොගැලපේ.වඩා සුදුසු සියළු අදහස් කෙරෙහි විවෘතවීමයි.එවිට තමාගේද විවිධ අඩුපාඩු හා දුර්වලතා වටහාගැනීමට ඉඩකඩ ලැබේ. ක්ෂණිකව තීරණයකට එළඹිය යුතු අවස්ථාවන්හි තමාගේ රුචිකත්වයට අනුව ක්රිියාකිරීම ගැලපේ. තීරණයක් ගත නොහැකිව චංචලවීම එබඳු අවස්ථාවලදී අවාසිදායක වන බැවිනි.පුද්ගලයා සතු කළමනාකරණ හැකියාව එවන් අස්ථාවලදී මහත්සේ උපකාරීවේ.තමා සතු සම්පත් (Resources) හා හැකියා පිළිබඳව නිවැරදිව තක්සේරු කරගැනීම උපායමාර්ගිකව වැදගත්ය.නිශ්චිත ඉලක්කයකට සියල්ල ගොනු කොට මැනවින් පරිපාලනය කළ හැකි වන්නේ නායකත්ව කුසලතා (leadership Skills)වර්ධනය කරගැනීමෙනි. පිරිස් බලය බොහෝවිට යම් යම් කාර්ය ඉටු කරගැනීම සඳහා උපකාරීවේ.නමුත් නිසිසේ කළමනාකරණය නොවුනවිට ඉන් අනපේක්ෂිත අර්බුදපවා මතුවියහැකිය.තමා සතු පිරිසේ විවිධ හැකියා හා කැමැත්ත මනාව හඳුනාගෙන ඒ අනුව ඔවුන්ව නිශ්චිත කාර්යය ඉටු කිරීමට සාර්ථක ලෙස මෙහෙයවීම දක්ෂ කළමනාකරුවෙකුගේ වගකීමයි.දක්ෂතාවය හා හැකියාව විවිධ අයතුළ විවිධ මට්ටමින් පවතී.තම අනුගාමික පිරිස කුමන තරාතිරමකදැයි හැඳිනගැනීම සාර්ථක නායකයා සතු ලක්ෂණයකි.එමෙන්ම අනුගාමික පිරිස තමාට අවශ්යද පරිදි අභිප්රේනරණයටද (motivation) නායකයා දත යුතුය.ඕනෑම නායකයෙකුට හැකියා හා කැමැත්ත ( Ability & Attitude) අනුව වර්ග සතරකට අයත් අනුගාමික පිරිසක් ලැබෙන බව පුහුණුකිරීමේ මූළධර්ම (Training Principles) අනුව සඳහන්වේ. කැමැත්ත හා හැකියාව නැති,කැමැත්ත ඇති හා හැකියා නැති,කැමැත්ත හා හැකියාව ඇති,හැකියාව ඇති කැමැත්ත නැති වශයෙනි.ඕනෑම පිරිසක් මේ වර්ග සතරට අයත්වේ.කැමැත්ත හා හැකියාව නැතිඅය පවා ඇතිඅය බවට පත්කරවා ගැනීමට නායකයා දක්ෂ විය යුතුය.අනුගාමික පිරිස අරමුණෙහි රඳවා තැබීමට නායකයාට හැකිවිය යුතුය. පිරිසේ සමඟිය වැදගත් වන්නේ එය නායකත්ව කුසලතාවයක් ලෙස භාවිතා කළ හැකි බැවිනි. නායකයා ( Leader)තුළ දක්ෂ කළමනාකරුවෙකු (Manager)සිටීම නායකත්ව ගුණාංග (Leadership) ඉස්මතු වීමට හේතුවකි. හොඳ නායකයා පිරිස අතරින් නිරායාසයෙන් මතුවේ.ඇතැම් අයතුළ නායකත්ව ලක්ෂණ, ගුණාංග නිරායාසයෙන්ම පිහිටයි.එසේම පුහුණුකිරීම මඟින් හොඳ නායකත්ව ගුණාංග වර්ධනය කළ හැක. වර්තමානයෙහි නායකයින් පමණක් නොව නායකයන් බිහිකරන පුහුණුකරුවන් පවා පුහුණුකරන විෂයක්රිම සංවර්ධනය වී තිබේ. ඉදිරියට පැමිණෙන්නේ දැනුම ප්රාහග්ධනය ( Capital of Knowledge) සේ සලකන සමාජයකි.
අර්බුද විසඳීම හා යටි උගුල්
වර්තමානයෙහි පවතින බොහෝ අර්බුදවලට හේතුව සමඟිය නොමැති කමයි. කිසියම් කෙනෙකු හොඳ දෙයක් කරන විට ඊර්ෂ්යාඅව නිසා එයට විරුද්ධවීම අනෙක් අයගේ සිරිතයි.යම් හේතුවක් ඇතත් නැතත් සෑම දෙයටම විරුද්ධවන පිරිසක් ද සිටින බව පෙනේ. තමන්ට කිසිදු වාසියක් නොමැතිව කිසිවක් කරකියා ගැනීමට නොහැකි අය මෙයට අයත්ය. තමන්ට මූලිකත්වය හිමිවිය යුතු බව බොහෝ දෙනාගේ ආකල්පයයි. මේ හේතුව නිසා සමඟි සම්පන්නව සිදුකළ යුතු කාර්යයන් අතපසු වන පෙනේ.සාමූහික වගකීමක් දැරිය යුතු කණ්ඩායම් ක්රිකයාකාරකම් මෙවැනි අයට සිදුකළ නොහැක.මෙවනි දුර්වලතා ද කණ්ඩායම් ක්රිායාකාරම් පුහුණුව මඟින් දුරුකළ හැක. ඊර්ෂ්යා්ව නිසා නොයෙක් සතුරුකම්කිරීමට උත්සහකරන අතර එය කළ නොහැකිවූවිට ඒ පුද්ගලයාගෙන්ම විවිධ ලාභ ප්රතයෝජන ගැනීමට පවා සමහරු උත්සුක වෙති.කපන්න බැරි අත සිඹීමක් ලෙස එවැනි දේ සාමාන්යර ව්ය වහාරයෙහි දැක්වේ.වරක් පසමිතුරන්වී සිටි සමහරු කළ්යාකණ මිතුරන්සේ කටයුතු කරති.එසේවූ පසු සමහරු තමාට මුලින් හිතවත්ව සිටි අයව අමතක කරදමා පසුව මිතුරු වූ අයට වඩා සලකති.මුලින් ආ අඟට වඩා පසුව පැමිණි කණ ලොකුවූ බව එබඳු විටදී පැවසේ.තව සමහරු මතුපිටින් හිතවත්කම අඟවමින් යටින් සතුරුකම් කරති. අඟේ සිට කණ කන්නේ එබඳු අයයි.මෙවැනිඅය හඳුනාගැනීම එක්වර අසීරුය.සතුරුකම් පිටට ප්ර දර්ශනය නොකරන හෙයිනි. සමහරුන්ගේ සැබෑ හිතවත්කම් හඳුනාගැනීමට තමා විශාල කරදරයකට පත්විය යුතු වේ. එවිට සැබෑ මිතුරන් තම සෙවනැල්ල හා බිතුසිතුවම් රූ මෙන් හැරදමා නොයයි.ව්යාජ හිතවතුන් හැර යන්නේ පැදුරටවත් නොකියාය.තවත් අය යන යකා කොරහේ බිඳ ගෙනම ගියා සේ විශාල පාඩුවක් අලාභයක් සිදුකරගෙනම තමන්ගෙන් වෙන්වේ.එවන් අයට උදව්කරනවාට වඩා සතෙකුට ආහාර බිඳක් දුනිනම් යෙහෙකැයි සිත්තැවුලට පත් අයට සිතේ.කෙසේ නමුත් එබඳු අයට පවා තම සිත දූෂ්යිකර නොගෙන මෛත්රීට සහගත වන ලෙස බුදු දහම උපදෙස් දේ.සැබෑ අභියෝගය ඇත්තේ හිතවතාට පමණක් නොව දුර්ජන ගුණමකු ද්රෝ හී අයටද එකලෙස මෛත්රීස සම්පන්නවීම තුළය. කිසියම් අයෙකු ශ්රේභෂ්ඨ වන්නේ තමා දිනීම මඟිනි.අනුන් දිනීමට වඩා බුදුදහම වැදගත් සේ සලකන්නේ තමා දිනීමයි.අනුන් දිනීමට වෛරය,ක්රෝ්ධය,පළිගැනීම අවැසි නමුත් තමා දිනීමට ඒ හැම දුරුකොට කරුණාව, මෛත්රිමය, මුදිතාව හා උපේක්ෂාව වර්ධනය කිරීම අවශ්යටමය.එනිසා තමා දිනීම වඩා අපහසු සේ සැලකේ. බුදු දහම උපදෙස් දෙනු ලබන්නේ වඩා අපහසුමුත් එම කාර්ය ඉටු කිරීම පිණිසය.මුළු ලොවම ජය ලැබුණත් තමාට තමා නොමැති නම් කිසිදින සිතේ සැනසීමක් උදා නොවේ.තමාගේ සිත දමනයකර ක්ලේශමාරයා පරදවා ලබන විජයග්ර හණයම පමණක් සදාකාලික ජය සතුට සැනසුම ගෙනදීමට සමත්වේ.අවිදු අදුර මැඩ ලබන සදාකාලික විමුක්තිය නම් නිවණයි. අවිද්යා තෘෂ්ණා ක්ලේශ දුරුකර නිර්වාණ විමුක්තියෙන් නිවී සැනසීම ලැබීම සියළු දුකෙන් මිදීමයි. 6.අහිමි සහනය මිනිසුන් සමාජයේ සෙසු අය පළිබඳ කල්පනා කළ යුත්තේ තමාව උපමාවට ගෙනය.එසේ නොවනා තාක් කල් මනුෂ්යකත්වයට නොගැලපෙන සාවද්යග ක්රි යාවල නිරතවන අය තුළ ආචාරශීලී සිතුම් ජනිත කළ හැකි යැයි විශ්වාස කළ නොහැක.මිනිසුන්ගෙ සාවද්යස,විකෘති හා මානසික රෝගී ඇතැම් චර්යා රටා කළඑළි බසිනුයේ පොදු ප්රදවාහනසේවා භාවිතා කිරීමේදීය.පුජ්යෝ පක්ෂය,ගැබිණි මව්වරුන්,ආබාධිත අය ආදී සමාජයේ සැලකිල්ලට ලක්විය යුතු අයට පොදු ප්ර.වාහන සේවා වලදී ලැබියයුතු යම්යම් වරප්ර්සාද අදමිටු ස්වල්ප දෙනෙකු නිසා වර්තමානයේ අහිමිව ගොස් තිබේ.සමහරු මේ අය බස්රියට නඟිනවා දුටුවිටම බොරු නිදිමතක් ගෙන වහා නින්දට පිවිසෙති.මේ අය නැවතුමෙන් බැසගිය පසුව මේ අයට තිබූ නිදිමතද ඉබේම පහවේ.භික්ෂූන් වහන්සේ නමක දුටුවිට ආසනය දෙන්නටය කියා රටේ අධිකරණනීතිපද්ධතිය මඟින් ව්යානස්ථාපිත නීතියක් පණවා නැතිබව සත්යටයකි.එසේම එලෙස නොකළා කියා රටේ නීතිය අනුව දඬුවම්ලබාදීමට හැකියාවක්ද නැත.එය වරදක් වන්නේ හදවතේ නීතිය අනුවය.ඒනිසා ඊට දඬුවම් ලැබෙනුයේ තමාගේ හෘදශාක්ෂියඅනුව බව සිහිපත්කරගැනීම වැදගත්වනුඇත.මෙබඳු බොහෝඅය සිතාගෙනසිටිනුයේ තමන්කෙදිනකවත් නොමැරෙනමිනිසුන් ලෙසය.වර්තමානයේ බෙහෙවින් උත්සන්නව පවත්නා භෞතිකවාදී ආකල්ප හා ද්රුව්ය.වාදී නැඹුරුවද මීට ප්රවබලව හෙතුවී තිබේ.පුරාණයේදී පුද්ගලයෙකුගේ අගය මැන්නේ ඒපුද්ගලයා සතුව පැවති ආධ්යාවත්මික ගුණවගාව,ගතිලක්ෂණ අනුවය. ගැබිණි මවක් බස්රියකට නඟිනු දකිනවිට බොරුවට නිඳිකිරාවැටෙනුයේ තමන්ද බිහිව ඇත්තේ එබඳු මෑණීයන් කෙනෙකුගෙන් බව අමතක කරදමාය.මෙබඳු අය දකිනවිට මේඅය මෙලොවට බිහිව ඇත්තේ ඕපපාතිකවදැයි සැකයක්ද මතුවනුයේ මේඅයට මවකගේ අගය,වටිනාකම නිසි ආකාරව තේරුම්ගත නොහැකි නිසාය.මේ චර්යාරටා දකින බොහෝ මෙබඳු අයව හෙළා දකිනුයේ හරි අම්ම කෙනෙකුගෙන් ජාතකවු අය නොවනබව පවසමිනි.අද මව්වරුන්ද බොහෝවිට දරුවන් ප්රනසූතකර කාණුපල්ලේ දමායන පුවත්ද ඉදහිට අසන්නට ලැබේ.මේ අනුව සලකාගත යුත්තේ මෙබඳු පුද්ගලයින් කුඩාකල සිට මව් සෙනෙහස නිසිසෙල නොලැබී ඇතිදැඩිවූ අය ලෙසය.මන්ද මවකගේ නියම වටිනාකම දැනගැනීමට අසමත්ව ඇත්තේ එබැවිනි.වසරටම එක්දිනක් මව්වරුන්ගේ දිනය ලෙස නම්කිරීමට වඩා වසරේ සියළු දිනවලම මවකට ලැබිය යුතු ආරක්ෂාව,ආදරය,සෙනෙහස ඇයට ලබාදීමට සමාජ කතිකාවතක් ගොඩනැඟීම වඩාවැදගත්උතුම් කාර්යයකි. විවිධ හේතුනිසා සමාජයේදී මිනිසුන්ගේ ඇස,කණ,අතපය අහිමිව ආබාධිත තත්වයට පත්වියහැක.මානසිකරෝගී බවද එක්තරා ආබාධිත තත්වයක් ලෙස සැලකිය හැක.මන්ද ඔවුන්ටද සමාජයේ සෙසු අයගේ ආදරය,සෙනෙහස හිමිවිය යුතු බැවිනි.මොවුන් සමාජයේ කොන්කරදමා සැලකීම ඉතාමවැරදිය.මන්ද ඔවුන්ද මනුෂ්යුයින් වන හෙයිනි.ඔවුහු ඔබෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ රුපියල්සත නොවේ.ඔබට නොමිලයේම පහසුවෙන් ඔවුන් වෙත පිරිනැමිය හැකි දෙයකි.එනම් ආදරය සෙනෙහස හා පිළිගැනීමයි.මේවා ඔවුන්ට ලබාදීමට ඔබට සතයක්වත් වියපැහැදම් නොවේ.නමුදු මේවා ලබාදියහැකිනම් එමඟින් අත්පත්වන කුශල සම්භාරය ගිණීමට දැනට අප අතර ව්යසවහාර වන සංඛ්යාකත්මක වටිනාකම් මඳිවිය හැක.එතරම් විශාල කුශලසම්භාරයක් ඉන් අත්පත්වේ.සසරේ උපඋපන් ජාතිවල ඒඇත්තන් විඳින දුක බඳු දුකක් ඔබට උරුමනොවේ. ඒ ආබාධිත මිනිසුන් විඳින දුක පිළිබඳව මොහොතක් හෝ කාරුණික,දයාව සිතිවිලි මාත්රදයකින් හෝ දැක්වියහැකි නම්එය ඔබ විසින් මේ ආත්මභාවයේ සිදුකරගතහැකි ඉතාම විශාල කුශල කර්මය සිදුකරගත්තාට හැමතින්ම සමානය.
වාණිජ අර්ථ ක්ර්මය හා නූතන සන්නිවේදනය
මේ පිළිබඳව කරුණු වටහා දෙන්නට යන සාරධර්ම ගරු කරන පුද්ගලයින් බොහෝ දෙනෙකුහට සිදු වන්නේ තමා විසින් කරනු ලබන හිරිහැරය විඳ දරා ගැනීමට අපහසු නම් පුද්ගලික වාහනයකින් තමන්ගේ ගමන බිමන ඉටු කරගන්නා ලෙස වැනි මුග්ධ අතාර්කික බොළඳ පිළිතුරක් අසා මෝඩකමට අනුකම්පා කිරීමටය. නැතහොත් පරුෂ හා අසභ්ය වදන් අසා වෙනත් පුද්ගලයින් විසින් තමාව වර්ණනා කිරීම නිසා ඇති වී තිබෙන ඇස්වහ කටවහ හෝවහ දොස් අඩුකර ගැනීමටය. නීතියක් රීතියක් කිසිදු ශීලාචාරකමක්, සංවේදීත්වයක් හෝ මනුෂ්යඩකමක් හදවතෙහි තැවරී හෝ නොමැති ලෙස හැසිරෙන පුද්ගලයන් ප්රටකට කරන්නේ දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ මෙරට යහපත් බෞද්ධ පසුබිමක් හෝ සාරධර්ම සපිරි සංස්කෘතියක් හෝ පැවති බවෙහි ලක්ෂණ නොවේ. වරද ඇත්තේ එවන් පුද්ගල මානසිකත්වයක් බිහි කරන නූතන සමාජ ආර්ථික රටාවෙහි ද නැතහොත් එවන් අවස්ථා වල දී නුදුටු සේ මුනිවත රකින සෙසු අයගේ ද යන්න පිලිබඳ සමාජ කතිකාවත් බිහිවීමට කාලය පැමිණ තිබේ. අනුන්ට කුමක් සිදුවුවත් තමාට ප්ර ශ්නයක් නොවේ නම් බොහෝ දෙනෙකු තමාට පාඩුවන අවස්ථා වල දී නිහඬවම මුනිවත රැකීමට පුරුදු පුහුණු වී සිටීම කිසිසේත් යහ ගුණයක් සේ සැලකිය හැකි නොවේ.එබඳුඅයට අනුන්ගෙන් කරදරයක් සිදුවන විටදී දෙවියන්ද ඉවත බලාගන්නාබව දතයුතුය. මෙසේ මිනිස් චර්යාවන් අලස නිද්රෝයපගත ලෙස සකස් වීමට හේතු ගණනාවක් මුල්විය හැකිය. කලා රසඥතාවයත් හා සාහිත්යරමය රසාස්වාදයත් හීනවීම එක් හේතුවකි. හොඳ දේ අගය කිරීමට හා හොඳ දෙයින් මිහිරක් හෝ රසයක් විඳීමට මිනිසුන් පුරුදු පුහුණු වී නොතිබීම නිසා පහත් හරසුන් දේ වටිනා අගනා දේ ලෙස සලකා ක්රිසයා කිරීමට යොමු වේ. මිනිසුන් සතුට ලබා ගන්නට පෙළඹෙන්නේ මිනිසුන්ගේ රසඥතා තලය සකස් වී තිබෙන ආකාරය අනුව බැවින් උසස් රසඥතාවයකට මනස හුරු පුරුදු කරන ලද පුද්ගලයා උසස් දේ තුළින් රසයක් විඳීමටත් නොගැඹුරු රසඥතාවයක් සහිත ළාමක පුද්ගලයා තමා සතු හීන රුචිකත්වය හේතුවෙන් ග්රාගම්යහ දේ තුළින් පහත් රසයක් ලැබීමටත් යොමු වේ. වාණිජ අර්ථ ක්රරමයෙහි ප්රාබල බලපෑම නිසා ඇතැම් නූතන සන්නිවේදන කලා මාධ්යය තුළින් මිනිසුන්ගේ උසස් රසඥතාවය දියුණු කරනවා වෙනුවට සිදු කරන්නේ පහත් කුණු රසය ඇවිස්සීමෙන් මුදල් හරි හම්බ කරගැනීමට වෑයම් කිරීමයි. හොඳ දේ අලෙවි කර මෙයට වඩා වාණිජ අතින් සාර්ථක වීමට වර්තමානයෙහි පවතින අර්ථ ක්රිමය තුළම අවකාශ ඇතත් ඒ සඳහා අවශ්යි කරන සාධාරණ ආචාරශීලී ව්යාවපාරික ඥාණය නොමැතිකම නිසාම එබඳු අය සිතන්නේ දියුණු වීමට, මුදල් හරි හම්බ කිරීමට අවැසි එකම ක්රැමය වනුයේ මිනිසුන්ගේ පහත් රුචිකත්වය ඇවිස්සීම පමණක් බවයි.
තරඟකාරී නිෂ්පාදනය හා සාම්ප්රවදායික බව
අවශ්යර මෙම තත්වය තරඟකාරීව සිදු කිරීම නිසා ඉතා වේගයෙන් ව්යාදප්ත වී යන්නේ උසස් දේට නොව පහත් හරසුන් දේ කෙරෙහි ආශක්ත බවක් දක්වන රසිකයින් හා ග්රාහකයින් පිරිසකි. නූතන රසික, ප්රේ්ක්ෂක හා ග්රාරහක ප්ර්ජාව පෙර කාලවල සිටී අයට වඩා බොහෝ දේ අතින් ඉදිරියෙන් සිටින උගත් බුද්ධිමත් සංවේදී පිරිසකි. එබැවින් ඒ අය හොඳ දේ අගය කරන්නටත් පහත් හරසුන් දේ ඉවත දමා උසස් දේ වැළඳ ගන්නටත් ප්රි යතාවයක් දැක්වීම සාමාන්ය් සිදුවීමකි. මේ තත්වය මනාව වටහා ඒ අනුව කටයුතු කිරීමට යොමුව සිටින බුද්ධිමත් උගත් වාණිජ ප්රහජාව වර්තමානයෙහි ස්වකීය වෙළඳ ප්රවචාරණ යාන්ත්රකණයෙහි සිටම භාවිතා කරනුයේ ආචාර විද්යාසත්මක වටිනාකමකින් යුක්ත වෙළඳ ප්රාචාරක උපක්රරමය. ඒ යටතේ පෞරුෂ වර්ධනය, පුද්ගල සාරධර්ම සංවර්ධනය මෙන්ම සමාජ සදාචාරය ඉහළ නැංවීම කෙරෙහි පවා වෙනදාට වඩා වැඩි අවධානයක් යොමු කොට ඇති බව නූතනයෙහි ඉතා බහුල වශයෙන් නිර්මාණය වන ඇතැම් නිර්මාණශීලි ප්ර චාරක උපක්රූම දෙස අවධානය යොමු කරන විට හැඟී යයි. නූතන වෙළඳපොල හැසිරෙන ක්රිශයාකරන ආකාරය පිළිබඳව විමසිලිමත් වීමේ දී වඩා වැඩි වශයෙන් හා වේගයකින් විකිණෙන්නේ කුමන භාණ්ඩ හා සේවා දැයි විධිමත්ව නිරීක්ෂණය කිරීමේ දී මිනිසුන් විසින් ඔවුන්ගේ බුද්ධියට ආමන්ත්රිණය කරනු ලබන සත්යට යැයි ඔවුන් විසින් හඟිනු ලබන දේ කෙරෙහි වඩා වැඩි ආකර්ශණයක් තිබෙන බව පැහැදිලි වේ. එසේම ඒ පිළිබඳව පර්යේෂණාත්මක මානසික ආකල්ප වලින් යුක්තව නිරීක්ෂණය කරන කල්හී, ඔවුන් වඩා සංවේදී වන්නේ සාම්ප්ර දායික ගතානුගතික දේ වලට වඩා නිර්මාණාත්මක ආකල්ප මෙන්ම සාරධර්ම හා බද්ධ වූ නව අදහස් කෙරෙහි බව හොඳින්ම පෙනී යයි. මේ බව වැටහෙන්නේ වෙනදා අති මහත් වෙළඳ ප්ර චාරණයක් දියත් කොටවත් නොවිකිණී වෙළඳ සල්වල එකතුවෙමින් පැවති භාණ්ඩ හා සේවා නිෂ්පාදන තමන්ගේ ප්රොමිතිය උසස් කිරීමෙන් අනතුරුව උණු කැවුම් මෙන් ආදායම් වාර්තා තබමින් අති සීඝ්ර්යෙන් අලෙවි වන කල්හිය. අලෙවිය සඳහා සූදානම් කොට වෙළඳ පළට ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු පළමු දින සවස් වරුව වන විටම මුළුමින්ම අලෙවි වී පසුව එන ගැණුම් කරුවන්ට හිඟ වන තරමට මිනිස් සමාජයෙහි ආචාර විද්යාුත්මක පක්ෂය ග්ර හණය කර වෙළඳ පොළට ඉදිරිපත් කරන භාණ්ඩ හා සේවා ක්ෂණයකින් අලෙවි වී අවසන් වන්නේ උසස් ප්රඑමිතියකින් සමන්විත දේ කෙරෙහි ඇති රසික ආකර්ශණයට සමගාමීව ඒවාවල ඉල්ලුම ද අධික වන බැවිනි. මේ තත්වය පොත් පත්, වාර සඟරා, පුවත්පත් වැනි මුද්රිවත මාධ්යි සාහිත්ය ය මෙන්ම ගුවන්විදුලි, රූපවාහිනී, අන්තර්ජාලය වැනි විද්යුහත් මාධ්යණ සන්නිවේදනය හා සිනමා කලාව, නාට්ය හා රංග කලාව, මූර්ති චිත්රා හා දෘෂ්යය කලාව වැනි විවිධ ප්රනසංගික කලා මාධ්ය, සම්බන්ධයෙන් ද පොදුය. ඒවායෙහි දී තමන් විසින්ම ඇති කරගනු ලබන උසස් ප්රමිතියකට අනුව කටයුතු කරන කුමන හෝ සන්නිවේදන මාධ්ය,යකට වුව ද ප්රේික්ෂක හා ග්රා හක ප්රිජාවගේ ධනාත්මක ප්රහතිචාරය වහා හිමි වේ. මිනිසුන් දැනුම හා උගත්කම පිලිබඳ දරණ ආකල්පය ද කිසිදු විචාර පූර්වක සිතිවිල්ලකට මඟ නොපෙන්වනු ලබයි. කිසියම් විෂය කේෂ්ත්රචයක් පිළිබඳව ප්රඟවීණත්වය ලබා ගැනීම අදාළ විෂයෙන් පරිබාහිරව වෙනත් විෂය ප්රිදේශයක් පිලිබඳව කටයුතු කිරීමට ඇති සුදුසුකමක් නොවේ. සමාජයෙහි ජීවත්වීමේ දී අපට වෙනත් විෂය විශේෂඥවරුන්ගේ සහය හා පිහිට අවශ්යන වන්නේ බැවිනි. එනම් තමා දන්නා දේ කියා දී ඒ වෙනුවට තමා නොදන්නා එහෙත් වෙනත් පුද්ගලයන් දන්නා දේ ඔවුන්ගෙන් දැනගැනීම පිණිසය. සැබවින්ම මෙලොව ජීවත් වනවා යන්නෙහි නියම අර්ථය වන්නේ ද මේ ආකාරයෙන් දැනුම අන්යෝාන්යැ වශයෙන් හුවමාරු කරගනිමින් කටයුතු කිරීමය. පවතින තත්වය අනුව කිසිදු පුද්ගලයෙකුහට සියළු විෂයන් පිළිබඳ ප්ර වීණත්වය කිසිසේත් අත්පත් කරගත නොහැක. පිරුණු කළේ දිය නොසැලේ බඳු විෂය දැනුමින් පරප්රාරප්ත සාර ගුණයෙන් යුක්ත තැන්පත් වියතුන් කිසි විටෙකත් අනුන් හෙලාතලා කටයුතු කිරීමට නොපෙළඹේ. සර්වඥතාවය වශයෙන් හඳුන්වන්නේ දත යුතු සියල්ල පිළිබඳව සෑම තන්හිම ව්යාොප්තව ඇති නොඅඩු වූ පරිපූර්ණ ඥාණය පවතින බවයි. සාමාන්යියෙන් සර්වඥතා ඥාණය ලබා ඇත්තේ සම්මා සම්බුදුවරයාණන් වහන්සේලා ලෙස සාමාන්යත සමාජය පිළිගනු ලබයි. මෙලොව ජීවමනා පුද්ගලයන් අතරින් කිසිදු පුහුදුන් පුද්ගලයෙකු සර්වඥතා ඥාණය ලබා ගෙන නොමැත. ඇත්තේ එක් එක් විෂය පිලිබදව ප්රිවීණත්වය ලබාගත් විෂය විශේෂඥවරුන් පමණි.
දාර්ශනික ආකල්ප හා පෞරුෂ ගුණාංග
තමා එක් විෂයක් පිලිබඳව ප්රලවීණයෙන් විය හැකි මුත් අනෙක් විෂයන් පිලිබඳව තමාගේ දැනීම එතරම් දුරකට ප්රවගුණව නොතිබෙන්නට පුළුවන. නමුත් සමහර අති පණ්ඩිත පුද්ගලයන් තමාගේ පාණ්ඩිත්යකය ප්රුකාශ කරන්නේ තමා හරිහැටි නොදන්නා දේ පිලිබඳව දන්නා සේ තර්ක විතර්ක කිරීමට යාම තුළිනි. නොදන්නා දේ දන්නා බව ඇඟවීමට යාමේ දී ඒ බව තමන්ට වඩා අන්ය්යන්ට ප්රිකට වේ. මෙබඳු අති පණ්ඩිත බොල් පුද්ගලයින් මේ සමාජය තුළ ඉතාමත්ම බහුලය. තමන් නොයෙක් විෂය කරුණු අන්ය යන්ට වඩා දන්නා බව ප්රගදර්ශනය කිරීමට හා මතවාදීමය වශයෙන් අනුන් නිහඬ කිරීමේ අටියෙන් සමහරු බොරු හේතු ඉදිරිපත් කරගෙන අනුන් හා වාද විවාද තර්ක විතර්කාදියට යොමුවන අයුරු දැක ගැනීමට ලැබේ. අනුන් පහසුවෙන් තමාට අභිමත අයුරින් පාලනය කරීමේ අභිලාශයෙන් සමහරු මෙවන් ලාමක උපක්ර ම ක්රි යාත්මක කරතත් මේ තත්වය අවබෝධ කරගන්නා බුද්ධිමතුන් එබඳු පුද්ගලයන් හා වාද විවාදිය සඳහා ඉදිරිපත් නොවෙති. ඒ වෙනුවට තමාගේ දාර්ශනික ආකල්පය හා මතවාදය ඉදිරිපත් කළ යුතු නිසි වේදිකාව නිදහසේ සකස් වන තුරු නිහඬව අනුන්ට පහසුවෙන් තමාගේ අදහසට සතුරු යමක් සිදු කිරීමට නොහැකි වෙන පරිදි නොසුදුසු අවස්ථාවල හා නොසුදුසු පුද්ගලයන් හමුවේ මෙවන් අදහස් වමෑරිමෙන් හැකිතාක් ප්රදවේශම් වෙති. සමහරු අනුන් පරීක්ෂා කිරීම සඳහාම බොරු හේතු ඉදිරිපත් කරගෙනම ව්යා ජ වාද විවාදාදිය ආරම්භ කරන බව පැහැදිලිව පෙන්නට තිබේ. සමහරු බුද්ධිමත්ව විචාර පූර්වකව සිතන මතන අය සිටිනවාට අකමැතිය. උසස් අධ්යා පනය ලැබූ හෝ ස්වභාවයෙන්ම බුද්ධිමත් පුද්ගලයන්හට වඩා නූගත් හෝ මෝඩපහේ පුද්ගලයන් පාලනය කිරීම පහසු යැයි සිතන ඇතැම් අය උගතුන් බුද්ධිමතුන් නිහඬ කරවීම සඳහා යම් යම් වැඩ පිලිවෙලවල් රහසේ යොදන බැවින් ඒවා අවබෝධ කරගන්නා පුද්ගලයින් තමාගේ නිදහස් මතවාදය පළ කිරීමට නිසි අවස්ථාවක් මතුවන තුරු අකමැත්තෙන් වුවත් සිතින් යටපත් කරගෙන එවැනි කරුණු පිළිබඳ වැටහීමක් නොමැති සාමාන්යැ පුද්ගලයින් සේ කටයුතු කිරීමට පෙළඹෙනු සමාජයෙහි දක්නට ලැබේ. කිසියම් කරුණක් හෝ විෂයක් පිළිබඳව තර්ක කිරීමට පළමුව එය හොඳින් හදාරා අවබෝධ කරගෙන තිබීම වැදගත්ය. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක හැර වෙනත් කිසිදු පුද්ගලයෙකුහට සර්වඥතා ඥාණයක් අත්පත් කරගත නොහැක. කිසි කලක බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකහට හැරෙන්නට වෙනත් කිසිදු පුද්ගලයෙකුට එමපණට විශිෂ්ඨ බුද්ධි ප්රජභාවක් ඇතිවිය නොහැකිය. කෙතෙක් බුද්ධි බලය, ශීල මහත්වය, චිත්ත සමාධිය පැවති මුත් ලොව්තුරා බුදුවරු ලෝකයා හමුවෙහි ඒ ගුණ සියල්ල ලාභාපේක්ෂවෙන් හෙළි නොකරන සේක. ඒ වෙනුවට හුදු නිහතමානි ගුණයම ප්ර කට කරන සේක. බුද්ධකාරක ධර්මතා ලෙස හැඳින්වෙන ත්රිා විද්යාව, පසළොස් චරණ පාක්ෂික ධර්ම ගුණ සමුදාය තමන් වහන්සේ තුළ ඇතැයි යන කරුණ හැර බුදුරදුන් විසින් පවා තමන් වහන්සේ සර්වඥ යැයි හඳුන්වා ගන්නට නොකැමති වූ ආකාරය බුද්ධ දේශනා තුළම සඳහන්ව තිබේ. බුදුවරුන්ගේ බුද්ධි ප්රිභාවයට හා සමානව කාරුණික ගුණයෙන් ද අග තැන්පත්ය. මහා කාරුණිකයන් වහන්සේ යන නාමය බුදුවරු සඳහා ව්යාවහාර කරන්නේ ද එහෙයිනි. බුදුවරු සතුව ඇති මහා කරුණාව කෝටියක් මව් පිය වරුන් සතු එබඳු ගුණයකට ද වඩා අධික බව දහමේ දක්වා තිබේ. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ බුද්ධි ප්රවභාව හා සමගාමීව සාරධර්ම ද පරිපූර්ණ පුද්ගල පෞරුෂත්වයකට අත්ය වශ්යල බවයි. 7.නායකත්වය හා බලය මිනිස් ජන සමාජය අතර නායකත්වය පිළිබඳව ඇත්තේ ඉතා දැඩි ආශාවකි.නිතරම එකිනෙකා පරයා ඉහළට නැඟීමට ඇති ආශාව නිසාම මෙවැනි ආකල්ප වඩාත් තීව්රකතරවේ.මිනිසුන් අතර පවතින මේ තරඟය යහපත් යැයි කිසිවිටෙක පැවසිය නොහැක.මක්නිසාද යත් මේ නිසා ඔවුනොවුන් අතර වෛරය,පළිගැනීම, ක්රෝ.ධය,ඊර්ෂ්යා්ව වැනි අහිතකර සෘණාත්මක මානසික තත්ව හටගන්වන බැවිනි.මෙවැනි දුෂ්ට මානසික ලක්ෂණ පිළිකාවක් හා සමානව ඉතාමත් වේගයෙන් එකිනෙකා අතර ව්යායප්තවේ.එහි අසාදනයට ලක්වූ අයට මෛත්රිහය, කරුණාව, මුදිතාව, උපේක්ෂාව වැනි සාරධර්ම පිලිබඳ තැකීමක් ඇතිනොවේ.අවම වශයෙන් මනුෂ්යා සංහතියේ නිරර්බුද පැවැත්ම පිළිබඳව හෝ කිසිදු වැටහීමක් නැත.අතිශය කෲර චේතනාවල ගොදුරක්වෙමින් තමාද අනුන්වද යන දෙපක්ෂයම ක්රෝළධ ගින්නෙන් දවාපුළුස්සා හළුකිරීම පිණිස රිසිදෙයක් කිරීමට පෙළඹේ. බලය ලැබීම පිණිස ඕනෑම දෙයක් කිරීමට ඇති සූදානම මිනිසා නොමිනිසෙකු කරවයි.නායකත්වය ලබාගත හැකි දෙයක් නොව අනුන් වෙතින් නිරායාසයෙන් ලැබිය යුතු දෙයකි.හොඳ නායකයා අනුගාමිකයින් විසින් තෝරා ගන්නා පුද්ගලයාය.නායකත්වය කිසිවිටෙක බන්දේසියක තබා පිළිගැන්විය නොහැකි දෙයක් බව සැබැය. නමුදු එය ලැබිය හැක්කේ වෙහෙසගෙන වැඩකිරීමෙන් මිස සුදුසු අය කපාදමා කෙක්කෙන් හෝ කොක්කෙන් එය ලබාගැනීමට වැරගැනීමෙන් නොවේ.ආත්මාර්ථකාමී හැඟීමෙන් ඔද වැඩුනු පුද්ගලයෙකුට කිසිදිනෙක සාර්ථක නායකයෙකු විය නොහැක.ආත්මාර්ථකාමීබව යනු තමාගැනම පමණක් සිතන ස්වභාවයයි.කිසියම් ප්රුජාවක;ජන සමාජයක සිය පැවැත්ම තකාම කටයුතු කරන අයෙකුට මිනිසුන්ගේ විශ්වාසය දිනාගතනොහැක. සාරධර්ම පක්ෂයෙන් ගත්කළ නායකත්වයට එබඳු පුද්ගලයා නොගැලපේ.තමාගේ පෞද්ගලික අභිමථාර්ථ සාමූහික අපේක්ෂා වෙනුවෙන් කැපකළ හැකි පුද්ගලයා නියම නායකයෙකු ලෙස සැලකිය හැක.ජලය බිඳුවෙන් බිඳුව එක්වී මහ සමුදුර සැදෙන්නාක් මෙන් නායකත්වයට උචිත ගුණ දහම් අනුක්රමමයෙන් වර්ධනයවී පරිපූරණ පෞරුෂයකින් සමන්විත නායකයෙකු සමාජයට බිහිවේ.
අයුතු ලෙස බලය ලැබීම
බොරුව වංචාව සැමදා එක ලෙස පවතින දෙයක් නොවේ.අසත්යලයට ආයුෂ බොහෝ මඳය.සත්යායට වැට කඩුළු බැඳ අහුරාදැමීමට හැකි වනුයේ ඉතාමත් කෙටි කාලයක් පමණි.දිය මත ඔබා සිටින රබර් බෝලය අවකාශලත් සැනෙකින් දියමතට පැමිණෙන්නාසේ නිරුත්සාහකව සත්ය්ය මතුවේ.නායකයෙකුගේ චින්තන පසුබිම සත්ය්ගරුක වූ පමණට අනුගාමිකයින් ඒ නායකත්ව ගතිලක්ෂණවලට ක්ෂණිකව ආකර්ශණයවේ.ඒ නිසා වෙනත් සෙසුඅවශේෂ පුද්ගලයින් සත්යිගරුක වූ පමණටත් වඩා නායකයෙකු සත්යාගරුකවීම වැදගත්ය. කිසියම් නායකයෙකුගේ නායකත්ව පෞරුෂත්වය හා භූමිකාව රඳා පවතින්නේද ඒ සත්යයගරුකභාවය මතය. සත්යවගරුකවීමට මිළ මුදල්,නිලතල,වරදාන හා විවිධ වරප්රාසාද අවශ්යමනොවන මුත් අසත්ය.ය රඳාපැවැත්වීමට හා බොරුව අඛණ්ඩව නඩත්තුකිරීමට නම් එවැනිදේ අවශ්යනය.විශාල පිරිවැයක් දරා බොරුව පවත්වාගැනීමට වඩා එවැනි අනවශ්යශ කිසිදු පිරිවැයක් නොදරා සත්යයය මඟින් මිනිසුන්ගේ හදවත්වලට පහසුවෙන් සමීපවීමට හැකියාව ඕනෑම සාර්ථක නායකයෙකුතුළ තිබිය යුතු යහ පාලන හා මානව සංවේදීබවේ ගතිලක්ෂණයකි.යහපාලනය යනු තමාගේ ඕනෑම වරදක් සාධාරණීකරණය කරගැනීමටද නොවේ. කුරිරු නොවීම හා අනුන්ගේ මතවාද ඉවසීමට හැකියාවක් පැවතීම සංවේදී පැවැත්මේ මූලිකලක්ෂණ ලෙස දැක්විය හැක.තමන්ට විරුද්ධ මතවාද මර්දනය කිරීමට කෲර හා ප්රිචණ්ඩබව උපයෝගීකරගැනීම නිසා වඩාත් මිනිස් හදවත්තුළින් නායකයා කෙරෙහි ඇති ජනප්රලසාදය හා ආකර්ශණය ඉවත්ව යයි.මෙලෙස ඉවත්ව ගිය ජනප්රාසාදය හා ආකර්ශණය නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට වුවද අසත්ය ය හා මර්දනය භාවිතාකිරීම ශිෂ්ඨබව පිළිබඳ ගැටළුවකට හේතුවිය හැක.සෑමදෙනා අතින්ම වැරදි සිදුවේ.වැරදි සිදුනොවන මනුෂ්යවයෙකු නැත.එම වැරදි වටහාගනු ලැබූ විට වහා නිවැරදි කරගැනීම ශිෂ්ඨ මනුෂ්යසත්වයේ ලක්ෂණයයි.නායකයෙකුවුවද මනුෂ්යි දුර්වලතා නොමැති අයෙකු නොවේ.එනිසා නායකත්වය වඩා ශ්රේ.ෂ්ඨ වනුයේ සිදුවූ වැරදි අතපසුවීම් පිළිබඳව අවංකවම කණගාටුවට පත්වී එවැනි දේවලින් මින්පසු වැළකී සිටීමට ප්රවයත්න දැරීම මිස තව තවත් වරදෙහි ඇලී ගැලී කටයුතු කිරීම නොවේ.ළිඳේ වැටුන මිනිසා ගොඩ ආ යුතුවනුයේද ළිං කටෙන්මය යන න්යාැයයට අනුව කිසියම් වරදක් සිදුකොට ඉන් ගැලවීම සඳහා ඊට වඩා විශාල තවත් වැරදි රාශියක් සිදුකීරීම සාරධර්ම හෝ සදාචාරයට කිසිසේත් එකඟ කටයුතු නොවේ.පිරිස් බලය හැකිතාක් වැඩිවූ පමණට එය තමාගේ නිවැරදි බව පෙන්වන ලක්ෂණයක්ද නොවේ.කිසියම් අගතිගාමී පුද්ගලයෙකුවටා එබඳු ගතිඇති පිරිස එක්වන බැවිනි.එක සමාන කුරුල්ලන් එකඅත්තේ වසනුයේ එබැවිනි.ඇසුරුකරන අය මඟින් පුද්ගලයාව මැනේ. බොහෝවිට හැකිතාක් පිරිස්බලය වැඩිකරගැනීම පිණිස දුර්ජන අසත්පුරුෂ අයද කිට්ටුකරගැනීමට ඇතැම් අය සිතති.ඉන් සිදුවනුයේ සිය ප්රුතිරූපයට හානිවීමය.දුර්ජනයින් විසින් සිදුකරන විවිධ අකටයුතුකම්වල වන්දිය පවා අවසානයේ බැරවනුයේ ඔවුන් ඇසුරට ගත් පුද්ගලයාගේ ගිණුමටය.සුනඛයින් සමඟ සයනය කිරීම මැක්කන් සහිතව විසීමට හේතුවක්වේ.නමුදු තමාට වඩා උසස් හෝ තමාට සම වූ ගතිගුණ ඇති අය නොමැතිවූ විට අගතිගාමී පහත් අයගේ ඇසුර ලැබීමටවඩා එක්අඟක් ඇති කඟවේණෙකු වනයේ තනිව නිර්භයව හැසිරෙන්නාක් සේ හුදකලාව විසීම උතුම් බව බුදු දහමේ සඳහන්ය.ලාභ වාසි වැඩිපුර ඇති තැනට එක් රොක්වීම සාමාන්යීයෙන් මිනිසුන් තුළ විද්ය.මාන ගති ලක්ෂණයකි.මේ නිසා විචාර පූර්වකව නොසිතා භෞතික වටිනාකම් සහිතදේ වටා මිනිසුන් ගොනුවේ.ඒ නිසා බල ලෝභීව එක්වන විශාල අනුගාමික පිරිසක් පිරිවරා සිටීම සාර්ථක නායකත්ව ලක්ෂණයක් නොවේ. එම නිසා සංඝ සමාජයේ පරිපාලන හා අර්ථ ක්රසමය දැක්වෙන ප්රා්තිමොක්ෂ විනය නීති ශික්ෂාවල විනයකර්ම සිදුකිරීමේදී බහුතරමතය සාවද්යඅ වන විටකදී හුදෙක් පිරිස්බලයම සලකා වැරදිදේ තහවුරුවීමට ඉඩ නොතබා සුළුතර මතයවුවද නිරවද්ය බවට හැමවිට මූලික ස්ථානය පිරිනැමිය යුතුබව බුදුරදුන් විසින් දේශනාකර තිබේ.
මරණය හා මුනිවත
කිසියම් ජන ප්රබජාවක සමඟිය රඳා පැවැත්ම කෙරෙහිද නායකයා සැලකිලිමත් විය යුතුය.තමාට බලය ලබා ගැනීම පිණිස ජන සමාජය විවිධ අයුරින් භේදකිරීම නොකළ යුතුය.ජන සමාජය භේදකොට තමා ලබන ජයග්රණහණය තාවකාලික බැව් සිහියට ගැනීම වැදගත්ය.ඕනෑම ජනසමාජයක සමඟිය රඳා පැවැත්ම සඳහා ගනු ලබන විවිධ උපක්රිම ඇත.ඒවා හොඳ හෝ නරක විය හැකිය.නරක භාවිතාකොට සිදුකරනු ලබන උපක්රකමශීලී බවට වඩා හොඳින් සිදුකරන යහපත් දේ බුදුදහම අගයයි.පිරිසක් සමඟි හෝ අසමඟි කිරීම සඳහා භාවිතා කළ කළ හැකි ක්ර ම හතරක් අධම්මෙන වග්ග කම්ම,අධම්මෙන සමග්ග කම්ම,ධම්මෙන වග්ග කම්ම හා ධම්මෙන සමග්ග කම්ම ලෙස මහාවග්ග පාලියේ සඳහන්වේ.බුදුරදුන් විසින් අනුමත කර ඇත්තේ මෙයින් දැහැමි පිරිස හොඳ යහපත හා සත්ය වාදීබව භාවිතාකර සමඟි කරවන ධම්මෙන සමග්ග කම්ම නැමැති ක්රිමවේදය පමණි. එහිදී පිරිස අතර හොඳහිත පවත්වාගැනීම පිණිස වුවද කිසිදු අවස්ථාවක අයුක්තිසහගත අධාර්මික අසාධාරණ දූෂිත වංචනික රැවටිලි වැනි අසත්යතදේ නොකළ යුතුබව අධම්මෙන සමග්ග කම්ම යනුවෙන් පෙන්වාදී තිබේ.අනුන්ට හා තමාට යන දෙපක්ෂයටම වැඩදායකවන දේ පමණක්ම කළයුතුය. මනුෂ්යය ජීවිතය ඉතා අගනා දෙයකි.එහි වටිනාකම මිළ කළ නොහැක.ඕනෑම කෙනෙකුගේ ජීවිතය ඒ පුද්ගලයාට නොව සමස්ත විශ්වයටම අයත්ය.එබැවින් තමාට වුවද තමා අනවශ්යග පුද්ගලයෙකැයි සිතා සියදිවි නසාගත නොහැක.යමෙකු එසේ කරතොත් එය සමස්ත විශ්වය සතු ජීවිත අයිතිය ඝාතනය කිරීමට වරදකරු වනුයේ තමාමය.මේ අනුව ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට ඇති අයිතිය වනාහී ජීවත්වීමේ අයිතියයි.තමාව නඩත්තුකර මනාව රැකබලා ගනිමින් සුරක්ෂිතව දිවිගෙවීමේ අයිතිය ඕනෑමඅයෙකුට ඇත.එය සියළු ජීවින්ගේ වගකීමකි. නමුත් මෙපමණකල් ජීවත්වීම ප්රේමාණවත්ය.එනිසා මේ අවස්ථාවේ මියයාම වඩාසුදුසුයැයි සිතා තම පුද්ගලික අභිමතය පරිදි මරණය තෝරා ගැනීමට කිසිවෙකුටවත් නොහැකිය.සියළු දෙනාගේ ජීවත්වීමේ කාලසීමාව තීරණය කරනුයේ ආයුෂයයි.ආයුකාලය ගෙවී හෝ රෝගීවී හෝ වෙනත් උපද්රමවයකින් හෝ මියයාම ලෝක ස්වභාවයට එකඟය.ඒ දක්වා කැමැත්තෙන් හෝ අකැමැත්තෙන් හෝ මෙලොව ජීවත්වීමට අපට සිදුව තිබේ. තමාගේ ජීවිතය තණ අග පිණි බිඳුව සේ අස්ථිරවූවක් බව වටහාගන්නවා නම් කිසිදිනෙක වෙනත් අයෙකුගේ ජීවත්වීමේ ඇති අයිතිය පාගා දැමීමට කිසිවෙකු කල්පනා නොකරන බව පැහැදිලිය.මරණසතිය වැඩීමේ ප්රාතිඵලය නම් මේ වැටහීම මනාව ලැබීමයි.මරණය මෙනෙහිකරත්ම ජීවිතයක ඇති අගයද මනාව අවබෝධවේ.සිය දිවි නසා ගනුයේ ජීවිතයේ ඇති අගය නිසියාකාරයෙන් වටහානොගැනුම නිසාය.ජීවිතය ක්ෂණික බව සැබෑය.නමුත් ජීවත්වන මොහොතක හෝ කාලය තමාටත් අනුන්ටත් ප්රවතිඵලදායකව ජීවත්වීම වටිනා දෙයකි.ඕනෑම අයෙකුගේ ජීවිතයේ අගය මිළකළ නොහැක්කේ ඒ ජීවිතය විසින් අනුන්ගේ ජීවිතවලට ආලෝකය ලබාදී ගුණසුවඳින් පුරවන හෙයිනි.එබඳු අය සාමාන්යනයෙන් දුර්ලභ වුවද ලෝකය මෙතරම් දුරකට හෝ ලස්සනවී පවතින්නේ සත් පුරුෂ ටික දෙනෙකු හෝ දැනට මේ මිනිස් සමාජයේ ඉතිරිවී සිටින හෙයිනි. මේ නිසා ශිෂ්ඨ සම්පන්න ජන සමාජයක ජීවත්වීමේ නිදහස හා ජීවත්වීමේ අයිතිවාසිකම ඉතා ඉහළ පරාසයකින් අගයනු ලැබේ.යමෙකු තවත් අයෙකුගේ ජීවිත නිදහස හා අයිතිය උදුරාගැනීමට සැරසෙන්නේ නම් එබඳු තැනැත්තා මෙබඳු ශිෂ්ඨ ජන සමාජයකට නොගැලපෙන පුද්ගලයෙකු බවට පත්වේ.මානව සමාජය නොදියුණු කල පැවති වනචාරී යුගයන්හි පැවති ආකාරයට වර්තමාන සමාජයේ කටයුතු කළ නොහැක.එසේ ක්රිායාකරන්නා වූ අය වනචාරීන් ලෙස හැඳින්වීම වඩා සුදුසුය.තමාට හෝ තවත් අයෙකුට වාසිවන පරිදි එවන් ක්රිනයාවන් කරවන හෝ එසේ කිරීමට විවිධ අයුරින් සහයෝගය අධාර උපකාර දැක්වීම මිනිස්කම පාගා ඉවත දමා සිදුකරන තිරශ්චීන ක්රිරයාවකි.එවන් සිදුවීම් අසන දකින අයගේ සිත්සතන් එබඳුදෑ නිසා වඩාත් කළකිරීමට පත්වීම ඒකාන්තය.එනිසා මිනිසුන්ගේ ප්ර සාදය පාත්ර්වීම කෙසේවුවද පිලිකුළට ලක්වීම නම් නිරුත්සාහකවම සිදුවන බව පැවසිය හැක.සමහරු එබඳු අයගේ බලය නිසා ටිකකලක් එවැනිදෑ ඉවසාසිටිය හැකිවුවද සැමදාම සැමදෙන මුනිවත නොරකිනබව තේරුම්ගැනීම මිනිස් සමාජයේ ශිෂ්ඨබව රඳා පැවැත්මතකා ඉතා වැදගත්ය.
මානව සබඳතා බිඳ වැටීම
බලය හා ජීවත්වීමේ ඇති අයිතිය යනු දෙකක් නොව එකක්ම යනතැනට මානව සමාජය පත්වීම ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි.බලය ලබාගැනීම හා බලය රැකගැනීම සඳහා මිනිස් ජීවිතවල ඇතිඅගය පහතට දමා කටයුතු කිරීමට පෙළඹීම සංවේදීබවට නොතරම්වන සිදුවීම්ය.රළු හා කෲරබව සහනශීලී පිළිවෙතට විරුද්ධ අංශය නියෝජනය කරයි.රහසින් හිංසනය ක්රිඅයාත්මක කරමින් මතුපිට අවිහිංසාව පැතිරවීම නියම ක්රයමවේදය ලෙස එතරම් දැන උගත් බුද්ධිමත් නොවූ අයට කෘතිමව ඒත්තුගැන්විය හැකිවුවද බුද්ධිමත් අය පහසුවෙන් ඒ ලෙස මොළ ශෝධනයට ලක්කළ නොහැක.වැරැද්දට වංචාව බොරුව හා කපටිකම එක්වූ විට එය නරක දේ නියෝජනය කරන සෘණාත්මක ආකල්ප සංකීර්ණයක් ලෙස විඤ්ඤු පුරුෂයින්ට පහසුවෙන් හඳුනාගත හැක. මිනිස් ආකල්ප පහසුවෙන් වෙනස්කළ නොහැකිවීම එහි විද්යවමාන විශේෂ ලක්ෂණයකි. තමා නිවැරදි වීමට වඩා අනුන්ව නිවැරදි කිරීමට ප්රදයත්න දැරීම බොහෝ අයගේ සිරිතකි.කෙසේ හෝ ආරවුලකින් තොරව වාසයකිරීම පිණිස අනුන් හා නොගැටීමට සමහරු හැමවිටකදීම උත්සහදරණ නමුත් එසේ සිටීම බියගුළුබවේ ලක්ෂණයක් ලෙස ඇතැම්හු වරදවා සිතති.මරණ බිය සෑම ජීවත්වන සත්වයෙකුටම පොදුය.තමා අකමැතිදේ හෝ අයුක්තිසහත අසාධාරණ යමක් සිදුකිරීම පිණිස මරණ බිය උපයෝගී කිරීමේ කලාව එතරම් යොග්යසසේ නොපෙනේ.එසේ කොට ලබාගන්නා කැමැත්ත කෙදිනක හෝ තමාටම විපත පිණිස වනබව තේරුම්ගැනීම වැදගත්ය.බියකර සිය මතයට නම්මා ගන්නා තැනැත්තා කෙදිනක හෝ අවස්ථාවලද විගස තමා හැරයනබව වටහාගෙන ක්රිරයාකළ යුතුය.ප්ර තිපත්තිගරුක මිනිසුන්ගේ හිඟය වර්තමාන යුගයේ බොහෝ සමාජ අර්බුදවලට හේතුවයි.විවිධ ලාභ ප්රෙයෝජනවලට ගිජුවී මිනිසත්බවට නොගැලපෙන දේ සමාජයතුළ ප්රේතිෂ්ඨාපනයකිරීමට වෑයම් කිරීම නිසා සමාජ සම්බන්ධතා විකෘතිවී යයි.සංකීර්ණ අත්තනෝමතික හැසිරීම් රටා සමාජයේ ව්යාසප්ත වීමට දූෂිත මානසික මට්ටමකින් නූතන මිනිසා ක්රිණයාකිරීම බොහෝ සේ උපස්ථම්භකවන බව පෙනී යයි. වර්තමාන මිනිසා මානසිකව පමණක් නොව ශාරීරිකවද බොහෝ සේ පිරිහී ඇත.දේහ අභ්යමන්තරව හෝමෝන ක්රිනයාකාරීත්වය පවා විකෘතිවීමට ලක්ව තිබේ.ඒ හේතුව නිසා කිසිදු කලක නොවූ විරූ නෑසූ පරිදි ඉතාම විස්මය එළවනසුළු සිදුවීම් ශාරීරික මානසික වශයෙන් පවතින මෙම විපර්යාස බඳු තත්ත්ව නිසා ඇතිව තිබෙන බව සන්නිවේදනය වන විවිධ පුවත් දෙස විමසිලිමත්වන විට පෙනී යයි.බොහෝ විට මානව සබඳතා සුවිශාල ලෙස බිඳ වැටීමකට පවා මේ හේතූන් ඉවහළ් වී තිබීම ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි.පෙරදිග පැවති සුරක්ෂිතව පවුල් සංස්ථාවට මේ නිසා එල්ලවී ඇති තර්ජනය සුළුපටු නොවේ.මේ හේතුව නිසා නැවත වරක් මිනිස් සමාජය අළුතින් සිතියයුතු සන්ධිස්ථානයකට පැමිණ ඇතිබව බොහෝ බුද්ධිමත් ජනයාගේ අදහසයි. 8.මිතුරු සබඳතා සාමකාමී බව තරම් මානව මනසට සුවදායී අන්යමක් තිබිය නොහැක.එතරම්ම සමඟියේ ඇති අගය අවිවාදත බැවිනි.කිසිදු ප්රයශ්නයක් නොමැතිව ඉතා සාමකාමීව ජීවත්වීමට වැඩිදෙනෙකු කැමතිය.නමුත් ඒ අතර ඊට වඩා වෙනස් අදහස් හා ආකල්ප දරණ අය ද සිටිය හැක.ඔවුන්ට අවශ්යන නිතරව අනුන් සමඟ දබරවීමට කුමක් හෝ හේතුවක් සොයා ගැනීමටය.එය එක්තරා අයුරකින් මානසික රෝගයකටද සමානය.නිතරම අනුන් හා විවිධ ගැටළු ආරවුල් ගොඩනඟාගැනීමට ප්රිාය කරන අය නිසා සාමකාමීව ජීවත්වීමට කැමති අයටද මතුවනුයේ විශාල ගැටළුවකි. සමහරුන්ගේ මානසික මට්ටම අනුවම ඔවුන් වඩාරුචිකරනුයේ අනුන් හා විවිධ අඬදබර කලහෝලාහල ඇතිකර ගනිමින් විසීමටය.මේ අයට සාමය, සමඟිය ස්වභාවයෙන්ම අරුචිය.එබඳුඅය සමාජයේ බහුලවීම සමාජසංහිඳියාවට විශාල තර්ජනයක් වීම නොවැළැක්විය හැකිය.සමාජයක සමඟිය සාමය රඳා පැවතීමට එබඳු සමාජ අර්බුද නිර්මාණය කරන අය සතුව පැවතිය හැකි විවිධ අධිකාරී බලතල යම් පමණකට හෝ සීමාකළ හැකිනම් එය විශාල ආශිර්වාදයක් වනු නොඅනුමානය.සමහරු එබඳු අය සමාජයේ බලවත්ව සිටීම ප්රිිය කරනුයේ සිය පැවැත්ම ස්ථිරකරගැනීමට ඉන් නොමඳව උපකාර සැලසෙන හෙයිනි.නමුත් සුනඛයින් සමඟ සයනය කිරීම මැක්කන් සහිතවීමට හේතුවක්විය හැකි බව සිහිපත් කරගැනීම වඩා ප්රයඥාගෝචරය.අසත්පුරුෂ අයගෙන් ලැබෙන ලාභප්රගයෝජන තාවකාලිකය. තමාට සත්පුරුෂ අයගෙන් උපකාර නොලැබෙතැයි සිතා නිසා අසත් පුරුෂයින් ළංකරගැනීම ඉතා හානිකරය. තමාට වඩා උසස් හෝ තමාට සමාන හෝ සත්පුරුෂයින් ආශ්රගයපිණිස නොලැබෙතොත් අසත්පුරුෂයින් ළංකර ගන්නවාට වඩා හුදකලාව විසීම උතුම්බව ධම්මපදයේ පෙන්වාදී තිබේ.එසේ තාවකාලිකව හෝ හුදකලාවීම මඟින් තමාගේ දුර්වලතා පිළිබඳව විමර්ශනාත්මකව හා විචාර පූර්වකව සිතාබැලීමට අවශ්යව මානසික විවේකය ලැබෙන බැවින් එලෙස තාවකාලිකව හෝ හුදකලාවීම අප්රසසන්න දෙයක් නොවේ.උපධි විවේකය ලැබිය හැකි වනුයේද එලෙස හුදකලාව විවක්ත ස්ථාන සේවනය කිරීම මඟින් බව බුදුදහමේ සඳහන්ය.මානසික විවේකය නිසා සිත කය දෙකෙහි ආතති ස්වභාවය පහව ගොස් එක්තරා සංසිඳීමක් ඇතිවේ.නිර්වාණලාභය සඳහා මෙම මානසික සංසිඳීම ඉතා අවශ්ය වේ.කාර්යබහුල ලෞකික දිවිපෙවෙතතුළදී පවා මානසික සැහැල්ලුව වැදගත්ය.
හෘදය ශාක්ෂිය හා පරාධීන බව
නූතන සමාජය ගතහොත් අද ජීවත්වන වැඩිදෙනෙකු කිසියම් මානසික ආතතියකින් දිවිගෙවනු දැකිය හැකිය. එයට හේතුව බොහෝ විට තමාගේ හෘද ශාක්ෂියට එකඟව කටයුතු කිරීමට නූතන සමාජයේ ඇති ප්රවබල අපහසුකමයි. සිතේ අකමැත්ත තබාගෙන සිනාමුසු මුහුණින් ප්රිමයමනාපව සිටීමට හා තමාතදබලසේ අප්රි ය කරන දේප්රි්යබව ඇඟවීමට සිදුවතිබීම මිනිසුන්ගේ සිත දූෂ්යත කිරීමට බලපානුලබන ප්රසබල සාධකයකි.තමාගේ නිසර්ග බුද්ධිය යටපත් කරගෙන අනුන් විසින් ගනුලබන බහුතර මෝඩ තීන්දු තීරණවලට කිසිත් නොදොඩා මුනිවත පෑමෙන් එකඟවීමට සිදුවීම බඳු විවිධහේතු නිසා හෘදරෝග,මානසිකආතති,චිත්ත සංකූලතා,ස්නායු ආබාධ වැනි විවිධ රෝග පීඩාදියට බහුලව ලක්වීමෙන් වර්තමාන මානව සමාජය බොහෝසේ ව්යා කූලව පවතියි. කෙතරම් ඖෂධ වර්ග සොයාගත්තද සිත අසහනකාරීවීම නිසා වැළඳෙන බොහෝ රෝගවලට ඖෂධ මඟින් ස්ථිරව පිළියම් යෙදියහැකි නොවේ.අතීතයේ විසූ මානව පරම්පරාවලට වඩා නූතන මානව පරපුරුවලට සතුටින් සැහැල්ලුවෙන් විසීමට අවශ්යම ඉඩකඩ සමාජය හැසිරවීමේ බලය ඇති ආත්මාර්ථකාමී මිනිසුන් ස්වල්ප දෙනෙකු විසින් අහිමිකරනු ලැබ තිබේ.මනුෂ්ය්ත්වය අනුව සැලකූවිට මෙය ඉතාමත් අවාසනාවන්ත කරුණකි. මෙබඳු විෂම තත්වය දකින අසන පැරණි පරම්රාවල මිනිසුන්ට සිය ආයුකාලය නිමාවට පත්වීමට ආසන්නයට පැමිණ ඇති හෙයින් සිත සනසාගෙන නෙත්පියා ගැනීමට ඇති කාලය කෙටි යැයි සිතා සැහැල්ලුවෙන් ජීවත් විය හැකිය.නමුත් තව ජීවත්වීමට බොහෝ කාලයක් ආයු ඇති නව පරම්පරාවලට මේ තත්වය අවබෝධකර ගැනීමට තරම් ජීවිත නුවණ අතීත අත්දැකීම් මඳ බැවින් ඔවුන්ද තමන්ට මුහුණ පෑමට සිදුවඇති දුඃඛිත දුර්දාන්ත විෂම වාතාවරණය නියම ලෙස නොදැන පවතින විනාශකාරී තත්වය සමඟම එකඟවී සිටිනු දැකිය හැක. පැරණි පරම්පරාවලට සාපේක්ෂකව වර්තමාන පරම්පරාවල සෑම අයෙකුටම පාහේ තාක්ෂණ ඥාණය හා විවිධ නවීන විෂය ක්ෂේත්රප පිළිබඳ දැනුම ඇත.මේ දැනුම ජීවිතය සුවපහසුව පවත්වාගෙනයෑමට අවැසිදේ පහසුවෙන් හා ක්ෂණිකව සම්පාදනය කරගැනීම සඳහා මිස ජීවිතය අවබෝධකරගැනීමට ආධාරකරගත හැකි දැනුමක් නොවේ.මේ දැනුම ජීවිතය සුවපහසුවෙන් පවත්වාගෙනයෑමට අවශ්යනවන උපකරණ පිළිබඳ ලබාදෙන දැනුමක් වන නිසා උපකරණමය දැනුම ලෙස දැක්වේ.ජීවිතාවබෝධය ලබාදිය හැකි දැනුම ප්රෙඥාවයි.අද දැනුම තිබුණද මිනිසුන් තුළ ප්රේඥාව නොමැත්තේ එහෙයිනි.සමාජය දියුණුවනවා යන්නෙහි නියම අර්ථය සුවපහසුව දිවිගෙවනවා යන කාරණය පමණක්ම නොවේ.නමුත් බොහෝ දෙනෙකු දියුණුව යැයි සලකනුයේ හුදෙක් සුව පහසුවෙන් ජීවත්වීමට ඇති ඉඩකඩ පමණකි.මේ තුළ මිනිසුන්තුළ ඇත්තේ උපකරණමය දැනුම පමණකි. උපකරණමය දැනුම පමණක් සහිත පුද්ගලයා මානුෂික ජීවගුණවිරහිත රෝබෝයන්ත්රනයකට සමානය. පරිගණකයක් මෙහෙයුම් පද්ධතිය,යෙදවුම් මෘදුකාංග නිසිලෙස භාවිතාකරලබාදෙන නියෝග අනුකූලව ක්රි යා කරන්නාක් මෙන් කටයුතු කරන සිතිය නොහැකි කිසිදු නිර්මාණශීලීබවක් නොමැති අයෙකුගෙන් සමාජයට කිසිදු ඵලක් නොමැත.එබඳු තැනැත්තා කන බොන නිදන ප්රාමථමික ගණයේ තවත් එක්ජීවියෙකු පමණි.උසස් මානසික මට්ටමක් ඉහළ රසඥතාවයක් සහිත පුද්ගලයෙකුගෙන් සමාජය අපෙක්ෂාකරන දායකත්වය එබඳු තැනැත්තෙකු ගෙන් සමාජයට නොලැබේ.එබඳු තැනැත්තා පහසුවෙන් රැවටිය හැකි තැනැත්තෙකුවීම තවත් අහිතකර අතුරු විපාකයකි.තමාටම කියා කිසිදු චින්තනක්රැමයක් නොමැති හිස් මිනිසෙකු වනුයේ උපකරණමය දැනුම පමණක් සහිත පුද්ගලයාය.මෙබඳු පුද්ගලයා හැමවිටකදීම අන්යඋ සිතිවිලි මත යැපෙන පරාධීන අයෙකි.
අඩු දැනුම නිසා සිදුවන අයථා ක්රි යා
වංචනික පුද්ගලයෙකුට තමන්ගේ වංචාකාරී ස්වභාවය සැමදිනකම වසන්කරගෙන සිටිය නොහැක. කවදා කෙදිනක හෝ එම පුද්ගලයාගේ වංචාකාරී ස්වභාවය හෙළිදරවු වනු ඇත.එය දියයට රබර්බෝලයක් සිරකරගෙන සිටීමට සමානය.දියයට තෙරපාගෙන සිටියහැකි බලය අවසන්වූ පසුව නිරායාසයෙන්ම රබර් බෝලය දියමතට පැමිණෙන්නාක් සේ සත්යයය නිරායාසයෙන්ම මතුවේ.මිනිසුන්ගේ කපටිකම් හා වංචනික ස්වරූපය විවිධාකාරය.ඒවා මැනවින් හඳුනාගැනීමට මිනිසුන්ව බොහෝ කලක් ආශ්රමයකළ යුතුය.පුද්ගලයෙකු රැවටීමට වඩා පිරිසක් රැවටීම අපහසුය.මක්නිසාද යත් ඒ පිරිස අතර විවිධ ස්වරූපයේ පුද්ගලයින් සිටිය හැකි හෙයිනි.නමුත් එබඳු පිරිසක් වුවද රැවටිය හැකි අතිශය කපටි පුද්ගලයින්ද මේ සමාජයේ නොමැතිවා නොවේ. කෙසේ හෝ කපටි පුද්ගලයින්ට අනුන්ව එසේ පහසුවෙන් රැවටිය හැකි වනුයේ මිනිසුන්ගේ චරිතවල ඇති විවිධදුබලතා නිසාය.පරිපූර්ණ පෞරුෂයක් ගොඩනඟාගත් පුද්ගලයෙකු කිසිදිනෙක මුළාවට පත්කළ නොහැක. අවංක සෘජුප්රුතිපත්ති ඇති තැනැත්තාව විවිධලාභ ප්රියෝජනය ලබාදී වසඟකළහැකි නොවේ.බුදුදහම උපදෙස්දෙනුයේ මෙබඳු සත්පුරුෂයින් වන්නටය.ආගම ආවරණයක් සේ භාවිතා කරමින් අනෙකුත් සමයවලට එරෙහිව ආවේගශීලී බවින් අන්ධවන්නට ලබාදෙන මෝහමූළික උපදේශතුළ ගැබ්වනුයේ නොගැඹුරු දැනුමයි. ඇතැම් විටකදී මිනිසුන්ගේ අවධානය වෙනතක යොමුකරවීම පිණිසද මෙබඳු උපක්රආම භාවිතාකිරීමට කපටි අය පෙළඹෙනු පෙනේ.මිනිසුන් තාවකාලිකව ආවේගශීලීකරවා තම පටු අභිමථාර්ථ සලසාගැනීමට උත්සුකවීමද මේ ක්රිමවේදයේ තවත් ලක්ෂණයකි. තුලනාත්මක සමයඅධ්ය්යනය සඳහා අවශ්යන පහසුකම් නිසිසේ නොලැබීම සමාජයේ බොහෝ මිනිසුන් සතුව පවතින මෙබඳුදුර්වලතාවලට ප්රඅධානතම හේතුවකි.ආගම විෂයේ දැඩිඅධිකාරී බලයක් පැවතීම සාරධර්ම වර්ධනයෙහිලා එය දක්වන උපයෝගීතාව මෙතරම් අල්පවීමට එක් හේතුවකි. ටික දෙනෙකු අසත්යියෙන් දීර්ඝකාලීනව රැවටිය හැකි වුවද සෑම දෙනෙකුම එසේ රැවටිය හැක්කේ කෙටි කාලයකි.කපටි පුද්ගලයින් සිතන්නේ බොරු වංචාකොට අනුන්ව පහසුවෙන් රැවටිය හැකි බවයි.තමාම ඉන් රැවටීමට පත්වන බව ඒ පුද්ගලයා නොදනී.රැවටීම,කපටිකම,අසත්යපය හා වංචාව එකිනෙක හා බැඳී පවතී. ඒ සියල්ල සෘණාත්මක මානව චර්යා හෙවත් නරක අංශය නියෝජනය කරයි.සමහරවිට රැවටීම වෘත්තියක් වූ අවස්ථාද ඇත. එබඳු විටක රවටන්නා හා රවටනු ලබන අය අතර මතුපිටින් විද්යයමාන නොවන කිසියම් එකඟතා ලක්ෂණ පවතින බව පෙනේ.රැවටීමට පත් අයතුළ තමා එසේ රැවටීම ගැන මහත් ප්රතසාදයක් ඇතිබව ඇතැම්විට දකින්නට ඇත.රැවටීම වෘත්තියක්සේ සිදුකරන අවස්ථාවලදී මේ තත්වය වඩාත් පැහැදිලිවම දැකගත හැක. කිසියම් වෘත්තියක් පිළිබඳ ඉගෙනීම ලබා හෝ විශේෂඥතාවය ලබා එහි නිරතවීමට කිසියම් කාලයක් වැයකර ශ්ර මයක් කැපකර යුතුය.නමුත් එබඳු කාලයක් හෝ ශ්රාමයක් වැය නොකර පහසුවෙන් මුදල් සෙවීමට විවිධ අය කල්පනාකරති.කිසියම් වෘත්තියක නිරතවී අනුන්ට සේවයක්කර මුදල් හරිහම්බකිරීමට වඩා අනුන් දුක්මහන්සියෙන් හරිහම්බකරනමුදල් කපටිකමින් වංචාවෙන් ගසාකෑමට හැකිදෙයක නිරතව ඉන් කෙසේහෝ මුදල් ලබාගැනීමට විවිධ උපාය මාර්ග භාවිතාකිරීම හා එබඳු ආදායම් මාර්ග තනාගැනීමට පිඹුරුපත් සැකසීම නූතන යුගයේ බොහෝ පිරිසගේ කාර්යයි.මෙබඳු දේවලට එතරම් ආයුෂ නොතිබුණත් අලස කුසීත පුද්ගලයින් බොහෝවිට අනුන්ගෙන් විවිධ ආකාරයෙන් මුදල් කඩාවඩා ගන්නේ මෙබඳු අයථා දේ සිදුකිරීම මඟිනි.
කෙබඳු අයගේ උදව් ලැබිය යුතුද
බුද්ධිමත්ව කල්පනාකළ නොහැකි බහුතරයක් සිටින විට ඔවුන්ව පහසුවෙන් රැවටීමට ගොදුරුකරගත හැක. පුහුදුන් මානව සමාජයක බොහෝදුරට ඇත්ත ඇති සැටියෙන් ක්ෂණිකව අවබෝධකරගතහැකි සාරධර්ම ගරුකරන බුද්ධිමත් සත්යමයවාදී අය ඉන්නේ අල්ප වශයෙනි.විශාල පිරිසක් එවැනි හැකියාවක් නැති අයය.මේ නිසා වැඩි දෙනෙකුගේ මතය සේ සැබවින්ම ප්ර.කාශවන්නේද නිවැරදිදේ පමණක්ම යැයි සහතිකවිය නොහැක. මෙම තත්වය නිසා බුදුරදුන් සංඝකර්මවලදී බහුතර කැමැත්ත මෙන්ම නිවැරදි බවට ප්රකමුඛස්ථානය පිරිනැමීමට උත්සුක විය යුතු බව ප්රාහතිමොක්ෂ විනය පැණවීම්වලදී දේශනාකොට තිබේ.නිවැරදිබව වැඩිදෙනාගේ අදහස මඟින් සත්යරය යටපත්වීම වැළැක්වීම එහිදී උන්වහන්සේගේ අභිප්රාැයවී තිබේ.මානව ගතිලක්ෂණවල යථාර්ථය හා පියවි ස්වභාවය බුදුරදුන්ගේ සර්වඥතාඥාණයට ඉතා මැනවින් අරමුණුවී ඇති ආකාරය මින් පැහැදිලිවේ. ටික දෙනෙක් පහසුවෙන් රැවටීමට පත්වුවද ඒ මිම්මෙන් සෑම කෙනෙකුම මැණීම එතරම් යහපත් යැයි සිතිය නොහැක.සමහරු නිහඬව සිටින්නේ රැවටීමට පත් වූ නිසා නොව සිදුවූ විවිධ වැරදි නිවැරදි කිරීමට සුදුසු කාලය පැමිණෙනතෙක්ය.ගැඹුරු දිය නිසල යැයි පැවසෙන්නේ බුද්ධිමතාතුළ පවතින මේ අව්යාුජ නිහඬබවය. පුහුඝෝෂාව මුග්ධබවේ ප්රැධාන ලක්ෂණයකි.මෝහයට කළහැකි කිසිදු ප්රුතිකර්මයක් නැත.වාචාළබව මෝහය වර්ධනය කරන සාධකයකි.තර්කය සැමවිටකදීම සත්ය්ය මතු නොකරයි.තර්කයෙන් අසත්යවයද ඔප්පුකළහැක. කපටිකම බුද්ධිය නොවෙතත් සමහරු සිතන්නේ හැකිතාක් කපටිකම්කරමින් ජීවත්වීම බුද්ධිමත්බවේ ලක්ෂණයක් ලෙසය.සමහරවිටකදී බුද්ධිමත් වුවද ආර්ථික තත්වය වඩා යහපත් කරගැනීම පිණිස මෝහයේ පිළිසරණ පතන අවස්ථා දැකගතහැක.එබඳු අවස්ථාවලදී එවන් පුද්ගලයින් පිළිබඳව තරහකට වඩාඇතිවනුයේ විශාල අනුකම්පාවකි.තමන් සතුව සෘජු ප්රුතිපත්ති නැති වංක පුද්ගලයින් ආශ්ර යකිරීමේදී ප්රකවේශම්වීම වැදගත්ය. මක්නිසාද යත් එබඳු අය තමාට ලැබෙන ලාභ ප්රගයෝජන තකා විවිධාකාරයේ කෙනෙහිලිකම් හා පාවාදීම් සිදු කිරීමට ඉඩකඩ ඇති හෙයිනි.නපුරු යැයි සම්මත වන සතුන්ටද වඩා මිනිසාතුළ නපුර නොනැසී සැඟව පවතී. මේ නපුර එළියට පැමිණෙන්නේ අවස්ථාව ලද විගසය.පාපී අදහස් ඇති අය එකට එක්ව කටයුතු කිරීමට රිසි බව පැහැදිලි කරුණකි.ඒ පාපී අදහස් ඇති අය තුළ බලපවත්වනු ලබන විෂම ලෝභී බවේ බලවත්කම නිසාය. මෝඩ මිතුරාට වඩා ප්රදඥාවන්ත සතුරා හොඳබව පැවසෙනුයේ පසමිතුරෙකුගෙන් සිදුවියහැකි හානියට වඩා විශාල හානියක් මෝඩ හිතෛෂිවන්තයෙකුගෙන් වියහැකි හෙයිනි.ඒනිසා සතුරාටවඩා තමා ළඟින් සිටින හිතවතුන් යැයි පෙන්වන අසත්පුරුෂ හා මෝඩ උදවියගෙන් ප්රාවේශම්වීම නුවණට හුරුය.එය හානියක් නොව තමාගේ මතු දියුණුව පිණිස පවතින්නක් බව සිතට ගැනීම වැදගත්ය.රජුගේ ඇහිඟේ වසන මැස්සන් අසිපතින් එළවාදැමීමට වෑයම් කළ හිතෛෂීවන්ත මෝඩ වඳුරාගේකථාව මෙහිදී සිහිපත්විය හැක. ක්රිැයා කළ යුතුවනුයේ තමාගේ හෘදශාක්ෂිය අනුව මිස එබඳු අසත්පුරුෂ හා මෝඩ උදවියගේ කේවට්ට උපදේශ අනුව නොවේ.එලෙස ක්රි යාකොට විනාශය කරා යන අයගෙන් ඈත්වී තනිකරදමා ඇතිහැකි වෙනත් අයකරා ළංවීම මෙබඳු අසත්පුරුෂයින්ගේ සිරිතයි.එම නිසා තමාට නොගැලපෙන නොසැසඳෙන කපටි අයගේ ඇසුරෙන් ඈත්වීම ප්රිඥා ගෝචරය.තමාටහිමි නිසිතැන නොලැබීම නිසා මන්දොත්සාහීවූ අධෛර්යයමත් වූ සත්පුරුෂයින්ට හිමිනිසිතැන ලබාදී ඔවුන්වඇසුරට ගැනීම කෘතඥතාපූර්වකබවට හිමි සමාජඇගයුම ලබාදීමකි.සමාජය දියුණුවටපත්කළහැක්කේ එලෙස ක්රිතයාකිරීමෙනි. 9.හික්මවූ සිත සුව ගෙනෙයි මිනිසුන් දිනීමට වඩා සිය සිත දිනීම අපහසුය. යුද්ධ දහසක් ජයග්රකහණය කළත් සිය එකම සිත පමණක් විජයග්රසහණය කළ තැනැත්තා සෙසු අයට වඩා ශ්රේගෂ්ඨ බව බුද්ධා දී උතුමන් ද පවසන බව ධම්මපදයෙහි දැක්වේ. සිතේ ජයග්රතහණය සැමටම වඩා ශ්රේකෂ්ඨ වන්නේ ද උතුම් වන්නේ ද එය මරණය පරාජය කරන විජයග්රහහණයක් බැවිනි. සෙසු ජයග්රෂහණ මරණයට යටත් වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ බෝධි මූලයෙහි දී නිර්වාණාවබෝධය ලබා බුද්ධත්වයට පත්වූයේ වසවර්ති මාරයා ඇතුළු දසබිම්බරක් මාරසේනාව පරාජයට පත් කරමිනි.එදා බුදුරදුන් ලැබූ ජයග්රතහණය මරණය පරදවා ජය ගැනීමක් වන්නේ ඉන් භවයෙහි යළි යළිත් මැරෙමින් ඉපදෙමින් යන මේ භව ගමන ඉන් නැවැත්විය හැකි බැවිනි. එය ශ්රේැෂ්ඨ විජයග්රනහණයක් වන්නේ අනුන් දිනීමට වඩා තමන් දිනීම මුල්කර ගත්තක් වන නිසාය. ද්රනව්ය වාදයට හෝ භෞතිකවාදයට මිනිස් මනස යොමු වන්නේ ආධ්යාරත්මික හර පද්ධතිය පිළිබඳ මනා වැටහීමක් නොමැති වූ විටය. අනෙක් අතට සමාජය විසින් වඩාත් අගය කරන්නට හා වටිනාකම් ආරෝපණය කරන්නට උත්සුක වන්නේ ද්ර ව්යතවාදී හෝ භෞතිකවාදී දේ පමණක් නම් එතරම් දියුණු විඥාන ශක්තියක් නොමැති ජනයා ද මෝහ මුළිකව ඒ වෙතට වඩාත් ආකර්ශණය වීම වැළැක්විය නොහැකි කරුණකි. සමාජය මෙවන් දෙයින් වැසී යන විට හුදෙක් නිසර්ගයෙන්ම ලැබූ ප්ර ඥා ශක්තිය ඇති බුද්ධිමත් මිනිසුන් එවැනි අය වෙතින් ඈත්වන්නේ සත්යලයෙහි හා ව්යාකජ පුහුබොල් දේවල වෙනස හොඳින් හඳුනන බැවිනි. ඇතැම් අය ධනයට, බලයට, නිලයට හා කාමයට වශීකෘත වෙති. සිල් සුවඳ, මානුෂික බව හා සංවේදීත්වය වැනි සත් පුරුෂයින් ගරු කරන ධර්මයන් කෙරෙන් දුරස් වෙති. කිසියම් සමාජයක අසත් පුරුෂයින් අධික වී සත් පුරුෂයින් අවමවීම මහත් අවාසනාවන්ත තත්වයකි.
බුදු ගුණ හා අධ්යාහත්මික නැඹුරුව
බුද්ධාදී කළ්යා ණ සත් පුරුෂ ආශ්රෙය ඉතා උතුම්ය. බුදුරදුන්ගේ විජ්ජාචරණ සම්පන්න, සුගත, ලෝවිදූ, අනුත්තර, පුරිස ධම්ම සාරථි හා සත්ථා දේව මනුස්ස වැනි බුදුගුණ පවතින හෙයින් ද දහමෙහි අකාලික, ඒහිපස්සික, පච්චත්තං වේදිතබ්බ හා ස්වක්ඛාත වැනි ගුණ විද්ය්මාන හෙයින් ද මහා සංඝයා වහන්සේලාගේ අඤ්ජලීකරණෙය්යස, දක්ඛිණෙය්යව, උජු හා ඥාණ පටිපන්න වැනි ගුණ සුවඳ ඔපවත් හෙයින් ද කළ්යා ණ සත් පුරුෂ ආශ්රිදය වර්තමාන බෞද්ධයාහට ද නොමඳව ලබා ගත හැකිය. කිසියම් නිශ්චිත දිනකදී හෝ නියමිත වේලාවක දී ආගමික කටයුතු ඉටු කරමින් වර්ධනය කරගන්නා ලද සාරධර්ම පසුබිම ඔස්සේ ස්වකීය ජීවිත කාලය මුළුල්ලේම යාවජීව ලෙස ගුණවත් සත් පුරුෂයින්ව කල්ගත කළ හැක. සාරධර්ම සංවර්ධනය කිරීමට පුර්වංගම වශයෙන් උපකාරී විය හැකි වුව ද සාරධර්ම යනු ආගමික සිද්ධස්ථානවල පමණක්ම පවතින දෙයක් ලෙස උපකල්පනය කිරීම සාවද්යනය. එය කිසියම් පුද්ගලයෙකුගේ උපතෙහි සිට මෙලොව ජීවත්වන සෑම මොහොතක් පාසාම ජීවිතය ගුණනුවණින් සුවඳවත් කළ හැකි අගනා ඔසුවක් සේ සැලකිය හැකිය.එම ඔසුවෙන් පිළියම් ලැබීමට තමාගේ උත්සාහයක් හා වුවමනාවක් තිබිය යුතුය. සෑදිය යුත්තේ ද සෑදීමෙන් වඩාත් ප්රිතිඵල ළඟා කරගත හැක්කේ ද මිනිස් සිතම බව බුදු දහමින් අපට උගන්වයි. බුදු දහම අගයන සමාජයක් ලෙස මිනිසුන් බුදුමඟ අනුගමනය කරත් නම් එමඟින් ප්ර්තික්ෂේපිත නොයෙක් දේ සමාජය පුරා මේ අන්දමින් ව්යාුප්ත වී ඇත්තේ මන්දැයි විවිධ අය ප්ර්ශ්න කරන බව පෙන්නට තිබේ. සෑම ප්ර ශ්නයකටම පිලිතුරක් ඇත්තාක් සේ මෙම ප්රිශ්නයට ද විවිධ ශාස්ත්රී්ය පිළිතුරු ගොනු කරන්නට පැවිදි හා ගිහි පක්ෂය උත්සුක වුවත් අදාළ පිළිතුරෙන් යථෝක්ත ප්රවශ්නය වඩාත් සාධාරණීකරණය කිරීමට උත්සහ දැරීම එතරම් යෝග්ය් ක්රිතයාවක් සේ නොපෙනේ. අනෙක් අතට මෙම ප්රටශ්නයට වඩාත් වගකිව යුත්තේ පැවිදි හෝ ගිහි පක්ෂය දැයි තර්කයක් ගොඩනඟා ඒ ඔස්සේ සිය අවධානය වෙනතක යොමු කිරීම ද නොසුදුසුය. මේ ආකාරයට සමාජය විවිධ කොටස්වලට බෙදා ඒ ඒ අයහට මෙහි වගකීම වටවා තමන් නිදහස්වීමට ප්රගයත්න දැරීම යෝග්යස නොවේ. සියළු දෙනාම සමාජයට අයත් හෙයින් සියළු දෙනා වෙතම එක හා සමානවම සමාජ වගකීමක් තිබේ. මිනිස් සිත් සතන් ආත්මාර්ථකාමී බවෙන් රළුවීම නිසා සහෘදත්වය, කාරුණික සංවේදීත්වය මිනිස් හදවත්වලින් පළා ගොස් තිබේ. වැළැක්වීමට කෙතරම් උත්සහ දරණු ලැබූවත් වර්තමාන සමාජයෙහි විවිධ අපරාධ සොර මැරකම් හා හිංසාවන් බහුල සේ සිදුවීමට කිසියම් කරුණක් තිබේදැයි මොහොතකටවත් සිතා බැලුවේද? මිනිස් සිත් සතන් තුළින් මානුෂික බව හා සංවේදීත්වය පළා යාම වර්තමාන සමාජයෙහි විද්යාමාන මහත්ම ඛේදවාචකය වේ. මිනිසා භෞතික දේ අගය කිරීමට හා එවා අනවශ්යහ ලෙස හුවා දැක්වීමට උත්සහ දැරීමේ බියකරු ප්රහතිඵලය නම් තමාගේ මුළු මහත් ජීවන පැවැත්ම කෙරෙහිම ඉන් ප්රවබල සෘණාත්මක බලපෑමක් ඇතිකර ගැනීමට අවස්ථාව සලසා ගැනීමයි. මිනිසුන් සංවර කිරීමට හා හික්මීමකින් යුක්ත කිරීමට ආගමට ඇත්තේ පුදුමාකාර බලයකි. විටෙක එය ලොව ඇති සියළු බලවේගයන්ට වඩා ඉතාමත්ම ආකස්මික බවක් පළ කරයි. එසේම ආගම මිනිසුන් හික්මවන්නේ දඬුවම හා නීති රීති උපයෝගී කර ගනිමින් නොවීම ද මෙහි දී ඇති සුවිශේෂීමය කරුණ වේ. ආගම සෘජුවම මිනිසුන්ගේ බුද්ධියට හා හදවතට ආමන්ත්රදණය කර මේ කටයුත්ත සාර්ථක සේ ඉටු කරන බව පෙනෙන්ට තිබේ. ලෝකයෙහි විවිධ ආගම් තිබේ. එසේම ඒ ආගම් අතර ප්ර චාරණ තරඟකාරීත්වය ද තිබේ. තමාගේ ආගම හැර ලොව සියළු ආගම් මිත්යාට දෘෂ්ඨි සේ සලකන්නට මිනිසුන් පුරුදුව සිටී. තමන් හරි බවත් අනුන් වැරදි බවත් හැමදෙනාම සිතීම මේ අනුව අරුමයක් නොවේ. මේ අතර විවිධ ආගමික ඉගැන්වීම්වල ඇති පොදු කරුණු වන සහනශීලී බව, සමානාත්මතාවය, පරෝපකාරය, මානුෂික බව වැනි හදවතෙහි සංවේදීත්වය වර්ධනය කරන දේ පිළිබඳ තුලනාත්මකව ගැඹුරින් හදාරා කිසිදු ආගමික ඉගැන්වීමකට පමණට වඩා පක්ෂපාතී නොවී ස්වකීය ජීවන රටාව ඒ අනුව සකස් කරගෙන සිටින පුද්ගලයින්ද මේඅතර දක්නටලැබේ.මෙබඳු ගැඹුරුඅධ්යඒයන්හි නියැලී නොමැතිඅයද ජනප්රිගයතාව සඳහා විවිධදේ කරති.
දාර්ශනික ආකල්ප හා සාරධර්ම
බුදුදහමේ ගැඹුරු දාර්ශනික ආකල්ප නිසි ලෙස නොහදාරා එක්වරම අත්තනෝමතික අර්ථකථන ලබාදීමටද ක්රි යාකරන පිරිස් සිටිති.මොවුන්ට ආකර්ශණයවන එක්තරා කොටසක්ද සිටිති. මේ කොටසට අයත් පිරිස නිවැරදි දෙයට වඩා වේගත්ව වහා ව්යානප්ත වන අලුත් දේ ඒකාන්ත සත්යදයකැයි අදහති.බුදුදහම වරදවා අර්ථකථනය කරන සමහරු සිය අර්ථකථන ස්වයං අවබෝධය ලබා ඒ පිළිබඳ සිදුකරන විවරණ ලෙස ප්රුචාරය කරති.මෙබඳු ඇතැමෙක් තමා සෝවාන්ය යනුවෙන් ප්ර චාරය කරහැරීමට පවා පසුබට නොවන බව ඒ පිළිබඳ ලැබී ඇති තොරතුරු අනුව හෙළිවේ. මෙබඳු ක්ෂණික අතිධාවනකාරී හිස් ප්රළලාපවලට හසුවී මුළාවේ වැටී තමා මෙතෙක් කල් අනුගමනය කර ඇත්තේ වැරදි මඟක්බව ඒ උදවිය නිසියාකාරව දැන හඳුනාගන්නේද ඒ ඔස්සේ බොහෝ දුරක් යාමෙන් පසුවය. ඒ නිසා යමක් පැවසූ ක්ෂණයෙන්ම එය බාර නොගෙන මඳක් හෝ විචාර පූර්වකව, මධ්යවස්ථව ඒ පිළිබඳව කල්පනා කර බලා පිළිගැනීම හෝ බැහැර කිරීම වඩාත් උචිතය. නිවැරදි දේ වැරදි යැයි සළකා බැහැර කිරීමට මෙන්ම වැරදි දේ නිවැරදියැයි සලකා පිළිගැනීමද එක ලෙසම උචිත නැත. ඕනෑමදෙයක් කිරීමට ප්ර්ථම ඒදෙය පිළිබඳව මැනවින් හැදැරීමේ අවශ්යඋතාව වඩාත් ඉස්මතු වනුයේ මේ නිසාය. අද ඇත්තේ යමක් අධ්ය යනය කිරීමට කාලය කැප කිරීමට වඩා හැකි ඉක්මනින් මතුව එකිනෙකා පරයමින් ඉහළට ඉල්පීමට පවත්නා තරඟකාරී ආශාවකි. මේනිසා අද නිවැරදි දේට වඩා ක්ෂණික දේට ඉහළ පිළිගැනීමක් නූතන සමාජය තුළ නිර්මාණය වෙමින් පවතී. මේ අනුව එක් විෂය ක්ෂේත්රියක් පිළිබඳ දැනුම ඇති විෂය විශේෂඥයින්ට වඩා සෑම දෙයක් පිළිබඳව යම්තම් උඩින් පල්ලෙන් ඉතා සුළුදැනුමක් ලැබූ අය බහුල බව දැකගත හැක. කිසිම ආගමික ඉගැන්වීමකට වහල් නොවන බව පැවසුව ද බොහෝ උගතුන් පඬිවරුන් හා දාර්ශනිකයින් බුදු දහමට දක්වන්නේ පුදුම සහගත හිතෛෂිවන්ත බවකි. මෙයට පෙරදිග හෝ අපරදිග කියා කිසිදු වෙනසක් නැත. බුදු දහමට මෙවැනි උසස් අය දක්වන ලැදියාව පිටුපස ඇති සැබෑ කරුණ නම් බුදු දහම තවත් එක ආගමික ඉගැන්වීමකට පමණක්ම සීමා නොවීමයි. එසේම ඉන් ඉදිරිපත් කෙරෙන්නේ ජීවන දර්ශනයකි. ප්රකයෝගික වැඩපිළිවෙළකි. මෙවන් දේ අනෙක් කිසිදු අවෙශ්ෂ ආගමික ඉගැන්වීමක අන්තර්ගත නොවීම බුදු දහම පෙරදිග හා අපරදිග ලොව තුළ ලබා ඇති අති මහත් ජනප්රසාදයට ප්රනධානතම හේතුව වේ. ආගමික සංස්කාර විධි පැවැත්වීමට පමණක්ම ස්වකීය ආගමික චින්තනය සීමා නොකරගත් බුදු සමය ස්වයං ප්රැත්යමක්ෂය මහත් ලෙස අගය කරන හා බුද්ධිමත් විඤ්ඤු පුරිසයන්ට තමා විසින්ම විමර්ශනය කර සත්යී නම් පමණක් පිළිගැනීමට ආරාධනා කරන බුද්ධිගෝචර විලාශය ප්රඥාවන්තයින් වඩාත් ඒසඳහා ආකර්ශනය කරවීමට හේතුවකි.විද්වතුන් බුදුදහමට ඇළුම්කිරීම පසුපස ඇති සැබෑහේතුව නම් මෙයයි. දුව්යේවාදී හෝ භෞතිකවාදී නොවී ආධ්යාාත්මික සුන්දරත්වය අපේක්ෂා කරන ගුණවත් අය ලේබල් ගසාගෙන ජීවත්වීමට වඩා නිහඬව ප්රයතිපත්ති ගරුකව විසීම වඩා ප්රිනය කරන්නේ චාම් බව ගරු කරන හෙයිනි. අතේ හෝ කරේ ආගමික සංකේත පැළඳ ලොවට ධාර්මික බව ප්රරකාශ කිරීමට වඩා මානුෂික සංවේදී බව වැනි යහපත් දේ ප්රංතිපත්තීන් ලෙස ආරක්ෂා කිරීම වඩා දුෂ්කරය. නමුත් සිදු කළ යුතු වන්නේද එයමය. අනෙක් අතට සාරධර්ම සංවර්ධනය කිරීමට ආගමික සිද්ධස්ථානම අත්යුවශ්ය යැයි නියමයක් ද නොවේ. සමහරවිටක එවන් ස්ථාන වඩා පහසු විය හැකිය. සාරධර්ම ඇති බවට හොඳම ශාක්ෂිය නම් මානුෂික සංවේදී බව ස්වකීය හදවතෙහි පැවතීම වේ. හදවත මෘදු නොවූ පුද්ගලයාහට කිසිදුගුණධර්මයක් පුරුදුපුහුණු කළනොහැකිය.මානවගුණ වැඩෙනුයේ ඊට යෝග්යූ පරිසරයක්ඇතිවිටය. ආගමික ස්ථාන පවතින්නේ ඒ ස්ථාන ආශ්රිටතව මිනිසුන්හට මනුෂ්යිත්වයෙහි ගුණ සුවඳ ස්පර්ශ කිරීමටය. රළු කඨෝර බවත් කර්කශකත්වයත් ඒ තුළින් විද්ය මාන වේ නම් මිනිසුන් එවන් ආගමික ස්ථානවලට ගොස් යම් යම් ආගමික වැඩපිළිවෙල්වල නිරත වී සාරධර්ම සංවර්ධනය කර ගැනීම සඳහා යොමු නොවනු ඇත. සාරධර්ම වර්ධනය කිරීම පිණිස ආගමික සිද්ධස්ථාන අවශ්යමම ද යන කාරණය වෙනම සාකච්ඡා කළ යුත්තකි. සාරධර්ම යනු සැබවින්ම මිනිස් හදවත් තුළ අනුන් වෙනුවෙන් තැන්පත්ව ඇති මානුෂික සංවේදී ආකල්ප සමූහයයි. බුදු දහම තුළ සතර බ්රළහ්ම විහරණ නාමයෙන් දැක්වෙන්නේ සාරධර්ම අතරිනුත් වඩාම කැපී පෙනෙන සාමූහික ධර්මතා විශේෂයකි. වර්තමානයෙහි ඕනෑම ස්ථානයකට ආරක්ෂාව අවශ්ය බව සැබෑය. විශේෂයෙන්ම බහුලව මිනිසුන් ගැවසෙන ස්ථාන ආශ්රිටතව වඩාත්ම ආරක්ෂාව තිබීම හොඳය. මිනිසුන් ආගමික ස්ථාන කරා යොමු වන්නේ ස්වකීය හදවතෙහි මානුෂික සංවේදී බව වර්ධනය කරගැනීම පිණිස ඒ තුළ යෝග්යන පරිසරයක් සකස් වී පවතින්නේ යැයි යන අවිහිංසක අපේක්ෂාවෙනි. ඒ නිසා ආගමික ස්ථාන ආශ්රිිතව පැවතිය යුතු වන්නේ මානුෂික සංවේදී බව ඇති කරන හා තමා තුළ ඇති එවන් ගුණ වඩාත් සංවර්ධනය කළ හැකි පරිසරයකි. එනමුත් මානුෂික සංවේදී බව තිබිය යුතු ආගමික ස්ථාන ආශ්රි්තව රළු, ගොරහැඩි, කර්කශක හා ශුෂ්ක වටාපිටාවක් නිර්මාණය වී පවතිනවා නම් එම ආගම වෙනුවෙන් සිදු කළ හැකි මහත්ම හානිය වනු ඇත්තේ ද එයමය. විශේෂයෙන්ම දකින අයගේ සිත තුළ ආගමික බැතිය වෙනුවට වියළි රළු වාණිජ හා ඉන්ද්රීයය ප්රීෂණන සංදර්ශන ආකල්ප ජනිත වන ලෙස එබඳු ස්ථානයන්හි වටාපිටාව සකස්ව තිබීම නුසුදුසුය.
ආගමික සංස්කාර විධි හා බාහිර පරිසරය
අනෙක් අතට අති අන්තයේ හෝ නිවාඩු දිනෙක සිය විවේක කාලය විනෝදවීම සඳහාම කැප නොකොට ආගමික කටයුත්තක නියැළී මානසික සුවය ලැබිම සඳහා යොමු වීමට නූතනයේ බොහෝ පිරිස් උත්සුක වී සීටීම සතුටට කරුණකි. දෛනික ජීවිතයෙන් ලැබෙන විඩාව අවම කර සැහැල්ලුව අල්පේච්ඡතාවය අත්දැක මානුෂික බවෙන් යුතු සංවේදී තෘප්තියක් ලැබීම පිණිස උසස් රස වින්දනයක් සහිත පිරිස් යොමු වන්නේ ඔවුන් සතු බුද්ධිමය පරිපාකය නිසාය. වියපත්, තරුණ හා ළමා සියළු පුද්ගල කොට්ඨාශ ආගමික සිද්ධස්ථාන ආශ්රිාතව සිදුකරන ආගමික සංස්කාරවලින් සිතට සැහැල්ලුව ලැබීමට පුරුදු පුහුණුව සිටින බව පෙනෙන්ට තිබේ. මෙවැනි වැඩ පිලිවෙළකට යොමු වී සිටින පිරිස් තව තවත් ධෛර්යමත් කරනවා වෙනුවට ඔවුන් අධෛර්යමත් කොට ආපසු හරවා යැවීමේ විවිධ ක්රි යාදාමයන් යම් යම් ආගමික සිද්ධස්ථාන ආශ්රියතව සිදු වන්නේ නම් එය ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි. බෞද්ධයන් අන්යාවගමිකරණයට ලක් වෙනවා යනුවෙන් මරහඬ තැලීම වෙනුවට බෞද්ධයන්ගේ සංවේදී සිත් රිදවන හා ඔවුන්ට සිද්ධස්ථාන එපාකරවන යම් නොගැලපෙන වටාපිටාවක් ඒ ස්ථාන ආශ්රිතතව සකස්ව පවතින්නේදැයි විමසා බැලීම වත්මන් යුගය අනුව වඩා කාලෝචිත පියවරක් වනු ඇත.විවේකීබව,නිශ්ශබ්දතාව ඒතැන් ආශ්රිිතව තිබිය යුතුය. ආගමික ස්ථාන කරා මිනිසුන්ගේ පැමිණීම බහුල සති අන්තවල කිසියම් නිශ්චිත කාල වේලාවක දී ඇතැම් සිද්ධස්ථානවල ආගමික කටයුතු අත්හිටුවීමට පියවර ගැනීම කුමන තත්වයක් යටතේ වුවත් අනුමත කළ නොහැකි වාතාවරණයකි. ඇතැම් විට දෙමව්පියන් ස්වකීය දූදරුවන් ද කැටිව එවන් සිද්ධස්ථාන කරා වන්දනා මාන කිරීම වැනි ආගමික සංස්කාර විධි පැවැත්වීම සඳහා ඉතාමත් දුර බැහැර සිට පැමිණ බලාපොරොත්තු කඩවූ විලස ආපසු හැරී යෑම සුලබ දසුනක් වීම සාමාන්යු සිදුවීමක් බවට පත්වී තිබේ. වර්තමානයේ දී විවිධ ආගමික ඉගැන්වීම් ස්වකීය ලබ්ධීන් ප්ර චාරය කිරීම සඳහා ගෙන යන්නේ පුදුමාකාර තරඟයකි. විවිධ ආගමික ලබ්ධීන් ආශ්රිීතව පමණක් නොව එකම ආගමේ සිද්ධස්ථාන ආශ්රිනතව පවා මෙවන් තරඟයක් විද්ය්මාන වේ. අප රටේ එකම ආගමකට අයත් ආරාම, ආශ්රනම, අසපු, සෙනසුන්, ජාත්ය්න්තර මධ්යාස්ථාන ආදී විවිධ නම් වලින් හැඳින්වෙන ආගමික සිද්ධස්ථානවලට මිනිසුන් ගෙන්වා ගැනීමට ඇත්තේ මෙවන් ස්වරූපයේ දැඩි තරඟකාරී බවකි. ඒවායෙහි ක්රිසයාත්මක වන විවිධ ආගමික සංස්කෘතික හා සාමාජික වැඩ පිළිවෙළවල් දෙස බැලූ විට ද මෙම තත්වය වඩා හොඳින්ම තහවුරු වේ. ඒ කුමන වැඩ පිළිවෙළක් ක්රිැයාත්මක වුව ද ඒවා හුදෙක් මතුපිට ඔපය දනවන තත්වයෙන් බැහැර වී ගැඹුරු ආධ්යාවත්මික පක්ෂය සංවර්ධනය කරවන දෙයක් බවට පත් වුවහොත් මිස නූතනයෙහි බුද්ධිමත් ජනතාවගේ ඇසට වැලි ගසන ආකාරයෙහි වැඩපිළිවෙක් නම් මිනිසුන් එය එක හෙලාම ප්රතතික්ෂේප කරනු ඇත. උගත් බුද්ධිමත් මිනිසුන් වඩ වඩාත් ආගමට ළං කර ගැනීමට නම් ඔවුන්ගේ ආගමික හා මානසික අවශ්යරතා මැනවින් හඳුනාගෙන ඒ අනුව සිය ආගමික වැඩපිළිවෙල සකස් කරගැනීමට තරම් දූරදර්ශීවීම පසුව ඒ වෙනුවෙන් මැසිවිලි නැඟීමට වඩා ප්රෙඥාගෝචරය. 10.පටු පරමාර්ථ හා සමාජ ආකල්ප වර්තමාන සමාජයේ මානව සබඳතා බොහෝසෙයින් බිඳවැටී ඇතිස්වරූපයක් විද්යාමානවේ.මිනිසුන් බොහෝ විට ජීවන්වනුයේද ඇල්මැරුණු ස්වරූපයකිනි.මානව චින්තනය කිසියම් රාමුවකට සීමාකර තැබූවිට නිර්මාණශීලීබවට හානිවේ.නිර්මාණශීලී වටාපිටාවක් නොමැතිවිට බිහිවන නව නිර්මාණද නැත.නොගැඹුරු අනුකාරවාදීබව ඇතිවීමටද මෙබඳු පසුබිමක් බොහෝවිට ඉවහල්වේ.යමෙකු අළුතින් දෙයක් කරන විට,එය අසාධාරණව, අයුක්ති සහගතව අවිචාර පූර්වකව විවේචනයකර ඒපුද්ගලයා අධෛර්යකර ඒකාර්යයට අකුල් හෙලීමට ඕනෑ තරම් අයසිටිති.මිනිසුන්මානසිකව දුර්වලකරබිඳ දමා තමන්ටඅවශ්යෙදේ කරගැනීමට මෙබඳු පසුබිමක් නිර්මාණයවී පැවතීමඇතැම්අයගේ අවශ්යුතාවයකි. නිර්මාණශීලී මිනිසුන් පහසුවෙන් පාලනය කළනොහැකිය යන මතයක සිට කටයුතුකිරීමට මේඅය උත්සුකවීමනිසාද එබඳු නිර්මාණශීලී මිනිසුන්ට බොහෝවිට නැතිකරදර ඇතිකරනු ලැබේ.සමාජයේ බුද්ධිමතුන් සේ හුවා දක්වන අයගේ කටයුතු මුළුමනින්ම බලයට ආවඩනසුළුවීම පවත්නා සමාජක්රේමයේ එක්තරා අඳුරු පැතිකඩක් නිරූපණයවීමකි.විශ්වය සකස්ව ඇත්තේ කිසියම් ධර්මතාවක් අනුව ක්රිුයාත්මකවීමටය. ඒ විශ්වධර්මතාවයවත් නොතකා ක්රි්යාකිරීමට පවා මේ අය පෙළඹීතිබීම ඥානඅන්ධබවේ හොඳම නිදසුනලෙස පෙන්වාදිය හැක.කර්මඵලවිපාක විශ්වධර්මතාවේ කොටසකි. බුදුදහමේ විග්රමහ කරනුයේ විශ්වධර්මතාවේ සැබෑ ස්වරූපයයි.මේ අනුව විශ්වක්රිවයාකාරීත්වය ඇතිවීම,නැතිවීම පිළිබඳ නිසි දැනුමක් බෞද්ධයාට ලැබේ.බුදුදහම විශ්වය සේ පෙන්වා ඇත්තේ පුද්ගලයා සතුව ඉන්ද්රී්ය ක්රිපයාකාරීත්වය නිසා ඇතිකරගන්නා සංස්කාර ලෝකයයි.බඹයක් පමණවූ මේ ශරීරයතුළම ලෝකය හා ලෝක සමුදය,ලෝකසමුදය නිරෝධය හා ලෝක නිරෝධ මාර්ගය යන සිව් සත්යත ගැබ්ව පවතිනබව බුදුහිමියන් විසින් අපට මනාවපෙන්වාදීතිබේ. මේ කිසිත් හසරක් නොදැන තවතවත් සසරෙහි වල්වත්ව ක්රියයාකරනුයේ මිනිසුන්ගේ නොදන්නාකම නිසාය.එය එක් අතකින් නොදත්කමකට වඩා තමාගේ නොදත්බව නොදැන සිටීමකැයි කිවහැක.මිනිසුන් බොහෝදේ නොදන්නාමුත් දන්නාබව සිතන හෙයින් කෙදිනකවත් නිවැරදි දේ වටහාගත නොහැක.මන්ද නොදත්බව නිසා හීනමානය ඇතිවීමද බොහෝදේ නොදනිතත් දන්නාබව සිතාසිටීම නිසා අධිමානය ඇතිවීමද සිදුවන බැවිනි.යමක් පිළිබඳ අධ්යියනයකිරීම යම් නිශ්චිත කාලසීමාවක් කැපකිරීමට අවශ්යිවන බොහෝ දුෂ්කර ක්රිබයාවකි.මේ දුෂ්කර ක්රිකයාවේ නොයෙදී යමක්ගැන දනිතැයි මුළාවට පත්වීම බොහෝසේ හානිකරය.සිද්ධාර්ථ තවුස්තුමා බුද්ධත්වය අවබෝධකලේ සය වසරයක් දුක්විඳ යම්යම් අධ්යකයනයන්හි නිරතවීමෙනි.අදසෑම ක්ෂේත්රේයක්මඇල්මැරුණු ස්වරූපයකට පත්වඇත්තේ නොදැනීම නිසාය.
සංස්කෘතිය හා සාරධර්ම
සැබෑ ලෙසම වර්තමාන සමාජය පත්ව ඇති සමාජ අර්බුදය සමනය කරගැනීම සඳහා කුමක් කළ යුතුදැයි යන පැණය සෑම බුද්ධිමත් අයෙකු තුළම ඇතිවේ.සමාජ,ආර්ථික රටාවතුළ වල්මත්වීම හැරෙන්නට බොහෝ දෙනෙකුට අනාගතය පිළිබඳව ඇත්තේ එතරම් ප්රසසන්න ආකල්ප නොවේ.අපගේ ආචාර ධර්ම හා සාරධර්ම මඟින් ලබාගත හැකි පුද්ගල හා සමාජ සාධාරණත්වය පතා සුවිශාල ලෙස සටන් කිරීමට මෙවැනි සාරධර්ම පිරි සංස්කෘතියක සිටින අපට සැබවින්ම ඇවැසි නොවේ. අපේ සමාජ සංස්කෘතිය සාරධර්මවලින් පිරී පවතියි. නමුත් අප දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව හැල්මේ දිව යාමට අද අපට සිදු වී ඇති නිසා එවන් සාරධර්ම අප තුළ තිබේදැයි සිහිපත් කිරීමටවත් ඉස්පාසුවක් හෝ මානසික විවේකයක් මෙරට කාර්ය බහුල ජීවිත ගතකරන බොහෝ දෙනාහට නැත.වර්තමානයෙහි මෙරට ජනතාවගේ සාමාන්ය නෛදික දිවි පෙවෙත හැල්මේ දුවන අශ්ව රේස් බඳුය. එම තුරඟ තරඟ රටාවට අවතීර්ණව හිඳින මිනිසුන්හට අවශ්යර වන්නේ අමතකව හා යටපත්ව පවතින සමය හා සංස්කෘතික සාරධර්ම පිළිබඳව සිහිපත් කරදීම පමණි. නොමැති විශාල අර්බුද සිතින් මවා ගෙන ඒවාට විසඳුම් සැපයීමට වර්තමානයෙහි උත්සහ දැරීම මුහුද හත් ගව්වක් තිබියදී අමුඩ ගැසීමට ක්රිටයාකිරීමක් හා සමානය.අනෙක් අතට මෙරට සංස්කෘතිය තුළ කුමන ආගමක ඕනෑම තරාතිරමක අයෙකු හට වුවද අනුගනය කළහැකි ඉතා යහපත් සාරධර්ම හා ආචාර ධර්ම පද්ධතියක් ඇත.බෞද්ධයා හට පංචශීල ප්රිතිපදාවද කතෝලික ජනයාහට දස පණත ද හින්දු ජනතාවහට භගවත් ගීතාවෙහි දැක්වෙන ධර්මිෂ්ඨ ධර්මතාද මුස්ලිම් ජනතාවහට ඉස්ලාම් දහමේ අල්- කුරාණ ආචාර ධර්මද මඟින් පුද්ගල සමානත්වය හා සාධාරණත්වය පිළිබිඹුවේ. සමාජ අසාධාරණය නිසා බැට කන විවිධ සංස්කෘතික වලට අයත් අසරණ ජනතාව පිළිබඳ නිරන්තරයෙන් ආගමික කතෘවරු අවධානය යොමු ඇති ආකාරය දක්නට ලැබේ. එක් එක් ආගමෙන් නිර්දේශ වී ඇති සාරධර්ම පද්ධතිය සකස්වීමට බොහෝ දුරට බලපා ඇත්තේ එකී සංස්කෘතික ලක්ෂණ නිසා අසාධාරණයට ලක් වූ මිනිසුන්ගේ චිත්තවේගික ආකල්පයි. බුදු දහමේ සදාචාර පසුබිම සකස්වීමට බ්රායහ්මණ හා වෛදික සමයෙන් ඉගැන්වූ වර්ණ, කුල, පංති බේද වැනි ආකල්ප මූලිකවම හේතුවිය. බුදුරදුන් සෘජුවම ස්වකීය පැවිදි සමාජයෙහි සාමාජිකයින් අතර එවැනි කුල, වර්ණ හා පංති බේදයකට අවකාශ නොතැබුවේ හා තම ඉගැන්වීම් මඟින් එවැනි බේද තත්වයන් නිර්දය විචාරයට ලක් කළේ එහෙයිනි. එවැනි සමාජ ආකල්ප බෞද්ධ සාරධර්ම ලෙස සම්මතව සමස්ත භාරතය පුරා අති මහත් වේගයෙන් ව්යාකප්ත විය. පසුකාලීනව භාරතයෙහි සිදු වූ විදේශීය විනාශකාරී මුස්ලිම් ආක්රරමණ හා රට අභ්යයන්තර ඇති වූ විවිධ යුද්ධ, කැරළි කෝළාහල ආදිය නිසා බුදු දහම මුළුමනින්ම පසුකාලීනව භාරතයෙන් වියැකී යන තෙක්ම බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් කරා ජනතාව ආකර්ෂණය වීමට ප්රනධනතම හේතුව වූයේ කිසිදු බේදයකින් තොරව මිනිසාගේ ස්වච්ඡන්දතාවය හා දුෂ්කර කාර්යයන් ඉටු කිරීමෙහිලා ආත්ම ධෛර්යය බුදුරදුන් විසින් මහත් සේ අගය කොට සැලකූ බැවිනි. මේ යටතේ බ්රා්හ්මණ, ක්ෂතිය, වෛශ්යැ හෝ ශුද්රල යනුවෙන් මිනිසුන් වර්ගීකරණයකට ලක් නොකිරීම සමාජයට මානව නිදහස හා විමුක්තිය ලබා දීමට ක්රිියා කිරීමක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැක. එමෙන්ම හුදෙක් කිසියම් පුද්ගලයෙකු හොඳ හෝ නරක වශයෙන් සැලකෙන්නේ උත්පත්තිය අනුවනොව ඒපුද්ගලයා විසින් සිදුකරනලද ක්රි යා හා චේතනාවන් නිසා බැව් දක්වාතිබේ.පුණ්යඒ, පාප, කුසල් හා අකුසල් වශයෙන් සංජානන, ආවේදන හා චර්යා සංස්කරණ ක්රකමවේදයකට පුද්ගලයා ලක් කිරීම මඟින් එකී පුද්ගලයා තුළ සැඟවී ඇති නෛසර්ගික මානව ශක්යේතා හා විභව ශක්තීන් අවධිකොට නැවත උපතක් ලැබීමට බලපාන ලද සියළු හේතු හා ඵල ධර්මතා කෙරෙන් නිදහස්ව විමුක්තිය ලැබීම බුදු දහමේ පරමාර්ථාධිගමය සේ හඳුන්වනු ලබයි.
තර්කය සත්යා වබෝධයට මඟක්ද?
තර්කය ලොව ඥාණය ලැබීමේ එකායන මාර්ගය ලෙස බුද්ධිවාදීහු උපකල්පනය කරති. විශේෂයෙන් යම් යම් අංශයන්ගෙන් හා විෂයයන්ගෙන් ප්ර වීණත්වය ලබා සිටින ඇතැම් විද්වතුන් සිතන්නේ තර්ක බුද්ධිය මඟින් සෑම දෙයක්ම සත්යෙබක්ෂණය කර බැලිය හැකි බවයි.යමක් පිළිබඳව විමර්ශනාත්මකව දැනහඳුනා ගැනීම පිණිස තර්ක බුද්ධිය භාවිතා කිරීමේ වරදක් නොමැත.එසේවුවත් මේ වනාහී අමුඅමුවේ තර්ක ශාස්ත්ර්යෙහි න්යාවය සිද්ධාන්තවලට වහල්වීම නොවේ.තර්කය නැමැති උපකරණයෙන් තමාට අවශ්යා කාර්යයන් සිදු කර ගැනීම පමණි. තර්කය නැමැති උපකරණයෙන් වැඩ ගැනීමට එම උපකරණය භාවිතා කිරීමට මනා පුහුණුවක් හා අධ්යාමපනයක් ලබා සිටිය යුතුය. තර්කයෙහි ඇත්තේ කිසියම් දෙයක අන්තර්ගත ගුණය දෙසට අවධානය යොමු නොකොට හුදෙක් සිද්ධි වාචක ප්රකස්තුතය සප්රමමාණ හෝ නිෂ්ප්රෙමාණ වේදැයි යන්න පිළිබඳව පමණක් අවධානය යොමු කිරීමකි. කළු කපුටා සුදු යැයි තර්කයෙන් ඔප්පු කර පෙන්විය හැකි වුවත් එය සත්යුය නොවන්නාක් මෙනි. මව්ගුණ මේ යැයි තර්කයෙන් සප්ර මාණ කර ඔප්පු කළ නොහැකි වුවත් එය කෙනෙකුගේ හදවතට දැනෙන සෑම පුද්ගලයෙකුහටම ඉතා අවශ්ය වන දෙයක් වන්නාක් මෙනි. පෙරදිග දර්ශනයෙහි චාර්වාක ප්රපධාන කොට ඇති භෞතිකවාදී පිරිස ද ග්රීවක චින්තන ධාරාව ප්රදධාන කොට ඇති අපරදිග දර්ශනයෙහි ඇරිස්ටෝටලියානු ඉගැන්වීම් ගරු කළ පිරිස ද කිසියම් ප්රදස්තුතයක සත්යඅ අසත්යහතාවය දැන ගැනීමේ ක්රිමවේදයක් ලෙස තර්කය භාවිතා කරනු ලැබූවත් රළු දේ පිළිබඳව මිස ඉතා සියම් දේ පිළිබඳව ඥානය ලැබීමෙහිලා තර්කයම පමණක් උපයෝගී කරගැනීම පරිපූර්ණ අවබෝධයකට මඟ හෙළි නොකරයි.සියුම් දේ විමර්ශනය කිරීම හා අවබෝධ කරගැනීම පිණිස නොසියුම් තර්කය භාවිතා කිරීම අඬුව තිබිය දී අත පුච්චා ගැනීමට සමාන වූ බෙහෙවින් නිෂ්ඵල ක්රි යාවකි. සාරධර්ම සියල්ල අගයන් ලෙස සැලකිය හැකි වුවත් සියළු අගයන් සාරධර්ම ලෙස සැලකිය හැකි නොවේ. මේ අනුව මුදල අගයක් වුවත් සාරධර්මයක් නොවේ. මුදල සාරධර්මයක් නොවූවත් එය සාරධර්මයක් ලෙස සිතන ඇතැම් අය ද සිටිති. විශේෂයෙන් වර්තමානයෙහි මුල ස්ථානය ගෙනසිටින්නේ වාණිජ අර්ථ ක්රැමය වන බැවින් වාණිජ අර්ථ ක්ර්මය අනුව වඩා වැදගත් ලෙස සැලකෙන මුදල සාරධර්ම ස්ථානයෙහි ලා ගිණීමට ඇතැම් දෙනෙකු උත්සුක වීම මෙයට ප්ර ධානතම හේතුවයි. ඔවුන්ගේ ආකල්පවලට අනුව මව්පිය දූ දරු අඹු සැමි සෙනෙහස, ආගමික ශ්ර ද්ධාව, සහනශීලීත්වය, කරුණාව හා පරෝපකාරය වැනි සාරධර්ම වලට වඩා මුදල වටින්නේ නොවේ. එසේම ඒ සියළු සාරධර්ම මුදලට ලබාගත හැකිද නොවේ. මුදලට ලබාගත හැක්කේ සාරධර්ම නොවන සම්මත භෞතික අගයක් ඇති දේ පමණි. එම භෞතික අගය පවා පුද්ගල සම්මුතියක් පමණි. පුද්ගල සම්මුති ව්යගවහාරය ඉක්මවූ කළ එයට කිසිදු වටිනාකමක් නොමැත. නිදසුනක් ලෙස රත්රන් මුතු මැනික් හා ප්ලැටිනම් ලෝහයට ඇති වටිනාකම ඇති වන්නේ ඒවා වෙනත් භෞතික ද්ර්ව්යියන්ට වඩා දුලබ වීම මත සුලබ දේට වඩා ඉහළ මිළක් වෙළඳ පලෙහි හිමි කරගැනීම නිසාය. කිසියම් හෙයකින් ප්ලැටිනම් ලෝහය තිරුවාණා හෝ කළුගල් මෙන් ලොව සෑම තැනම විද්යරමාන වී කළුගල් හෝ තිරුවාණා ගල් දුලබ වී නම් වර්තමානයෙහි ප්ලැටිනම් ලෝහයට හිමි ස්ථානයම කළුගල් හෝ තිරිවාණා වලට හිමි වන්නට ඉඩකඩ තිබිණි. මේ අනුව ලොව දුලබ දේ සුලබ දේට වඩා ඉහළ මුල්යා අගයක් අත්පත් කරගැනීම පුද්ගල ව්යිවහාරික සම්මුතියක් පමණි. මුදලෙහි අගය සාරධර්මයක් නොවූවත් වර්තමාන වෙළඳ ආර්ථිකය මඟින් පණපොවන සමාජ ආර්ථික ක්රිායාවළිය ඔවුන්ගේ භාණ්ඩ හා සේවා අලෙවි කිරීමට අවශ්යආ මිනිස් පිළිගැනීම් පද්ධතිය සංස්කරණයෙහිලා යුහුසුළු වීම නිසා එය සාරධර්මයක් සේ සලකන්නට එහි නොමනා පෙළඹවීම්වලට ගොදුරු වූ මිනිසුන් උත්සුක වේ. එහි දී මිනිස් හැසිරීම් රටා සංස්කරණය කිරීම පිණිස භාවිතා කරනු ලබන වෙළඳ ප්ර චාරණ රටාව නිසා සාරධර්ම නොවන මුදල් වැනි දේ සාරධර්ම ලෙස සැලකීමට පාරිභෝගික ප්ර්ජාව පුරුදුව සිටියි. තම මව හෝ පියා වැඩිහිටි නිවාසයක රඳවා හෝ තම දරුවා දිවා සුරුකුම් මධ්යවස්ථානයක රඳවා හෝ තමා වෙළී ඇති නොනවතින ජීවන අරගලයෙහි නිරතවීමට මේ යටතේ මිනිසුන්හට දැඩි අකමැත්තෙන් වුවත් හුරු කරවනු ලැබ ඇත.
මුදල් සෙවීම හා ඉන්ද්රීහය ප්රීවණනය
කොමණ මුදල් හරිහම්බ කළත්, ඉතිරිකළත් පවතින ක්රඅමය තුළ එනම් පාරිභෝගික සමාජ ආර්ථික රටාව තුළ වියදම් පක්ෂය ද ඒ සාපේක්ෂව ඉතා ඉහළ අගයක පවතින හෙයින් තමාට ලැබෙන සොච්චමෙන් ධනවතෙක් වීමට නොව යන්තම් එදා වෙල සරිකර සරිකර ගැනීමට පමණක් හැකියාව ඇති වේ. පෙර කාලවල දී ස්වාමි පුරුෂයා පමණක් රැකියාව නියුතුව සිටි අතර කාන්තාව නිවසෙහි කටයුතුත් දරුවන් බලහදා ගැනීමත් වැඩිහිටියන්ට රැකවරණය සැපයීමත් සිදු වූ නමුත් පවතින සමාජ ආර්ථික රටාව තුළ පවුලක පුරුෂයා සමානව කාන්තාව ද මුදල් ඉපයීමේ නිරත වන නමුත් ඒ හරිහම්බ කරන මුදල ඉතිරිකිරීමට වඩා පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ එදිනෙදා අවශ්යබතා පිරිමසා ගැනීමට පමණක් ප්රජමාණවත් මුදලක් වීම නිසා සාරධර්ම වැනි සංස්කෘතික අවශ්යාතාවයන් පිළිබඳව සිතීමටවත් කාල අවකාශයක් මේ නිසාම එවන් පවුල් අති මහත් බහුතරයකින් සැදුම් ලත් මෙරට ජනතාවට නොලැබීම පවතින යුගයෙහි සාරධර්ම බිඳ වැටීමට යම් තරමකින් හෝ හේතු වී ඇති බව පෙන්වා දිය හැකිය. මුදල සාරධර්මයක් සේ සැලකීම නිසා කෙසේ හෝ මුදල් රැස් කළ යුතු යැයි යන මානසිකත්වය ඇති වේ මේ හේතුව නිසා අන්යරයන්ගේ දුක වේදනාව හා ආකල්ප පිළිබඳව සංවේදීවීමට අවශ්යසතාවයක් මිනිසාහට ඇති නොවේ. මිනිසෙක් තව මිනිසෙකු පිළිබඳ නිරතුරු සතුරු ආකල්පයකින් කටයුතු කිරීමට පෙළඹීම නිසා සාමාන්යකයෙන් යහපත් ආකල්ප ඇති පුද්ගලයින් තුළ පවා වෛරය ක්රෝමධය පළිගැනීම ජනිත කරවනු ලබයි. කිසියම් පුද්ගලයෙකුගේ මූලික මිනිස් අවශ්ය තා සංතෘප්ත කිරීම කෙරෙහි නිසි විධිමත් සමාජ ආර්ථික ක්රිපයාවළියක් නොතිබෙන විටෙක තමා පෙළනු ලබන ආර්ථික සමාජික හා චිත්තවේගික අපහසුතා සාධාරණ ක්රිමයකින් සංසිඳවා ගැනීමට නොලැබේ. එබඳු ආර්ථික පසුබිමකදී මිනිසා පෙළඹෙන්නේ අනුන්ට කුමක්වුවත් හැකිතාක් මුදල් ඉපයීමටය. එමඟින් පංචකාම සම්පත්තිය රැස්කොට අනුන් පෙනෙනලෙස හැකිතාක් ඉන්ද්රීයය ප්රීමණනයෙන් යුක්තව දිවි ගෙවීමටය.මෙබඳු මානසිකත්වයකට හුරුපුරුදුවීම නිසා විවිධ අපරාධ,දූෂණ,මංකොල්ලකෑම්, මිනීමැරුම්,ප්රපචණ්ඩ ක්රිධයා හා විවිධ සාහසික අපරාධ දිනෙන්දින හිස ඔසවනු පෙනෙයි.බුදු දහමේ ප්රමතිපත්ති අගයන රටක්සේ පැවති මෙරට විවෘත ආර්ථිකය සමඟ පැමිණි අති මහත් වාණිජ ප්රදවාහයෙහි බලපෑම මත මෙරට සංස්කෘතික වාතාවරණය සුරක්ෂිත කළ යෝධ කුළුණු ලෙස පැවති සාරධර්ම වේගයෙන් වෙනස්වීමට බඳුන් විය.මේ තත්වය තේරුම්ගෙන සමාජ පරිහානිය තුළ වුවද සාරධර්ම කරා ළංවන සේ උඩුගංබලායාමේ සමාජ වගකීමක් සියළු පුද්ගලයින්ට ඇත. 11.සාධාරණය හා දෙබිඩි බව සාධාරණත්වය යනු සාරධර්මයකි.එය සෑම අයෙකුටම එකහා සමානව සැලකීමයි.ලිංග,සමාජ පංති ආදී කිසිදු බේදයක් නැති පොදුඅවස්ථාව සාධාරණත්වයයි.එසේම එම සාරධර්මය හුදෙක් කිසියම් නිශ්චිත ආගමකට පමණක් සීමා නොවන හා සමාජයෙහි සිටින සියළු දෙනාටම සමාජ පිළිගැනීම ලැබීම සඳහා අත්ය වශ්යී වන සාරධර්මයක් ලෙස ද අර්ථ දැක්විය හැකිය. අත්යලවශ්ය් සාරධර්මයක් බැවින් බොහෝ දෙනා සාධාරණත්වය පිළිබඳව සාකච්ඡා කරති. කතිකා, වාද විවාද, සම්මන්ත්රොණ, වැඩමුළු, දේශන හා පුහුණු සැසි පවත්වති. මෙබඳු දේ ඇසෙන කියවන දකින විට සිතෙන්නේ අනේ මෙතරම් සාධාරණ,සාමකාමී මිනිසුන් සිටිනා රටේ කාහට කාගෙන් අසාධාරණයක් සිදු වන්නේද යන කාරණයයි. මන්ද එතරමට මිනිසුන් සෑම අයෙක්ම අනෙක් පුද්ගලයා පිළිබඳව සර්ව සාධාරණව කල්පනා කරන බව පෙනෙන්ට ඇති හෙයිනි.හැමදෙනාම අනෙකාවෙත ඇඟිලි දිගුකිරීමට උත්සුකවේ.එවිට මීට වගකිවයුතු අයෙකු පවා නොපෙනේ.
බොහෝවිට අවංකබවට වඩා මිනිසුන්ගේ දැකගත හැක්කේ දෙබිඩිබවයි.හොරුන්ගෙත් හොරු කම්බා හොරු වන්නාක් සේ අනුන්ට වඩාත්ම අසාධාරණයක් සිදු වන්නේ සර්ව සාධාරණය පිළිබඳව මරහඬ තලන පුද්ගලයන්ගෙන් දෝයි විටෙක සැක උපදවන තරමටම වාගේ සාධාරණයත්වය පිළිබඳ බොහෝ පුන පුනා අවධාරණය කිරීම් සමාජයෙහි දක්නට ලැබේ. ළමා අපයෝජනය, ළමා ශ්රිමිකයින් පිලිබඳව දේශනා පවත්වන ඇතැම් අයගේ නිවෙස්වල හා ව්යාළපාරික ස්ථානවල ළමෝ මෙහෙකාරකමේ යෙදී සිටිති. ස්ත්රීඇවාදී සම අයිතිය,කාන්තා හිසංනය,කාන්තා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව කතාබහකරන ඇතැම් ධනවත් රදළ පවුල්වල කාන්තාවෝ තම නිවසෙහි සිටින මෙහෙකාරියන්ට හෝ තම ලේලියට වෙනස්කම් කරති.බොහෝවිට පිරිමි මුල්පුටු හොබවන ස්ථානවල කාන්තාවන්ට ලැබෙන පිළිගැනීම හා සුරක්ෂිතබව වත් ස්ත්රීින් මුල්පුටු හොබවන ස්ථානවලදී කාන්තාවන්ට නොලැබේ. ස්ත්රීදන් අතර පවත්නා අනවශ්ය් තරඟකාරීබව හා ඊර්ෂ්යාහව ඊට හේතුවේ.යම් හෙයකින් පිරිමි ප්ර්ධානියෙකුගෙන් විශේෂවූ සැලකිලි යම්කිසි ස්ත්රිේයකට හිමිවන විටදී පවා ඒ ප්රධානියාගේ නම අයුතු,කැත,නින්දිත ලෙස පාවාදී ඇයට විවිධ පද හැදීමට වුවද ස්ත්රීවහු නොපැකිළව ඉදිරිපත් වෙති.
බොහෝ ස්ත්රී්හු තමා යටතේ සේවය කරන සේවිකාවන්ට පරුෂ වදනින් බැණ වැදීම්,හිරිහැර කිරීම් හා ගුටිබැට පහරදීම් සිදුකරති.බොහෝවිට අසරණ දරුදැරියන් සිය දෙමව්පියන් දෙගුරුන් යැයි ඒ හා සමානව සලකා ආරක්ෂාව, රැකවරණය, ගුරුහරුකම් හා පිළිසරණ පතන වැඩිහිටි පිරිස් වෙතින්ම ඔවුන් අපචාරයට හා ලිංගික අපයෝජනයට පවා ලක්වනබව දිනපතා සන්නිවේදන මාධ්යසයන්හි පළවන වාර්තා අනුව පෙනේ.දරුදැරියන් සමාජය වුවමනාවට වඩා විශ්වාස කිරීම ඔවුන් විවිධ පුද්ගලයින් අතින් අතවරවලට ලක්වීමට ඇති ප්රමධානම හේතුවයි. කුඩා දරුවෙකු හෝ දැරියක වැඩිහිටි පිරිමි අයෙකු කෙරෙහි දක්වනුයේ සිය පියා පිළිබඳ දක්වන ගෞරවයට හා විශ්වාසයට සමාන ආකල්පයක් වන නමුදු ඔවුන්ට හිමිවනුයේ ඊට ප්රනතිවිරුද්ධ සැලකීමකි.මේනිසා ඔවුන් කිසිවක් කරකියාගත නොහැකි බවකට පත්වේ.
සමාජ පරමාදර්ශ හා පුද්ගල ආකල්ප
මෙසේ අතරවරවලට ලක්වන අසරණ දරුදැරියෝ කායිකව සිදුවන අපයෝජනවලදී ඊට සමගාමීව මානසිකවද බෙහෙවින් බෙලහීන අසරණ තත්වයකට පත්වෙති.සමාජයේ බොහෝ දෙනා අවධානය හා සැලකිල්ල යොමුකරනුයේ එසේ අපයෝජනයට පත්වූ දරුවෙකුගේ හෝ දැරියකගේ කායික පැතිකඩ කෙරෙහි පමණය.නමුදු ඒ වනවිට ඒ දුක්බර සිදුවීම නිසා අන්ත අසරණ මනෝභාවයකට පත්වන දරුවාගේ හෝ දැරියගේ මානසික පසුබිම පිළිබඳ සැලකිලිමත්වීම අවශ්යනය.එසේ නොවුනහොත් සමාජයට වෛරකරන පිරිසක් අනාගතයේදී බිහිවීමට පවා ඉඩතිබේ.ඇතැම් අවස්ථාවලදී සමාජයේ සාරධර්ම පිළිබඳව උනන්දුවක් දක්වන විවිධාකාර වූ පුද්ගලයන් අතින්ම පවා විටෙක සාරධර්ම උල්ලංඝනය වන අයුරු දක්නට ලැබීම ශෝචනීයය.මෙබඳු ඇතැම් අය සමාජ පරමාදර්ශී චරිත ලෙස පවා සම්භාවනාවට පත්වූ අයයි. කෙසේ වෙතත් උපදේශයට වඩා ආදර්ශය උතුම් බැවින් සමාජයෙහි අවශේෂ පුද්ගලයන්හට සාධාරණත්වය ලබා දීමට පෙර මූලික සමාජය ඒකකය ලෙස සැලකෙන නිවස තුළ පවුලේ සාමාජිකයන් අතර සාධාරණ බව ඇති කර ගැනීම වඩාත් ඵලදායක බව පෙනේ.එය එක් නිශ්චිත ආගමකට පමණක් සීමා නොවේ.බොහෝ ආගමික ශාස්තෘවරු දේශනා කොට ඇති ධර්මතාවයකි. නමුත් අනුගාමිකයන් විසින් බොහෝ කොට උල්ලංඝනය කරනු ලබන්නේ ද මෙම කාරණයමය.අසත්පුරුෂ දුෂ්ට සමහරු හොඳට සාධාරණ බවට වඩා නරකට නපුරට අසාධාරණයට කැමතිය. එබන්දන් යහමඟට ගැනීමට වෑයම් කිරීමට වඩා මාළුන්ට ගොඩබිම ජීවත්වීමට හුරු කරවීම වඩා පහසු යැයි වරෙකදී සිතේ. සමහර දෙනා සත්ය ය ඇසීමට දැකීමට හා ඒ පිළිබඳව සිතීමට බෙහෙවින් අකමැති වෙති. සත්ය ය කියවෙනු ඇසෙනු ලියවෙනු නොරිසි අය සත්යහ පිළිබඳ සිතන පතන කතාබහ කරන අය කෙරෙහි අකමැත්තක් ඇති කරගැනීම සාධාරණය. සත්යයයට විවෘතව පහර දෙන්නට නොහැකි බිය සුළු අය රහසේ සැඟවී සිට හෝ පහර දෙති. බළලුන් ලවා කොස් ඇට බාවන්නාක් මෙන් අන්යසයන් ලවා පහර එල්ල කරවමින් තමන් ධ්යාින ලාභී සෘෂිවරු මුනිවරු මෙන් ශාන්ත දාන්තව නිහඬව ඒ කිසිවක්ම නොදත් අය සේ සිටිති. තවත් වරෙක ජීවියෙකුගේ මෙලොව ජීවිතය පවත්වාගෙන යෑමට අවශ්යත කරන මූලික අවශ්යයතා ලබා ගන්නා සැපයුම් මාර්ග නවතා දමන්නට වෑයම් කරමින් හෝ සත්යතයට වැට කඩුළු බඳින්නට වෑයම් කරන්නේ සත්යැ නිසා තමන්ගේ නිරුවත හෙළිවෙතැයි යන බියෙනි. මේ අතර තවත් අය සත්ය්ය අන්යජයන්හට සන්නිවේදනය වීමේ මඟ අහුරා දැමීමට තමන් සතු අධිකාරී බලය පවා යොදවා නොකඩවා නොයෙකුත් බලපෑම් සිදු කරමින් අනේක විධ ප්රලයත්න ද දරණ බව පෙනෙන්ට තිබේ.ඒ පිළිබඳ වාර්තාවීම නැවැත්වීමටද සමහර අය ප්රනයත්න දරන්නේ දිය යටින් ගිනි ගෙන යන්නාක් සේ දෙබිඩි පිළිවෙතක පිහිටා බව ඒ ක්රි යාකාරකම් අනුව පැහැදිලිවේ. ජීවිතය පවත්වාගැනීමට අත්යිවශ්යාවූ සැපයුම් මාර්ග අඩපණ කළ විට හෝ ඒවාට බාධා කළ විට ඉන් අඩපණ උකටලී අධෛර්යමත් වන ඒ පුද්ගලයා තමන්ට ඇවැසි ලෙස නම්මාගත හැකි වේ යැයි සමහරු උපකල්පනය කරති. ඇතැම්විට ලොව පවතින දුක්ඛිත තත්වය නිසාම අභ්ය න්තර වශයෙන් ශක්තිමත් නොවුණු පුද්ගලයන් මෙබඳු දුක්ඛිත අවාසනාවන්ත තත්ව වලට මුහුණ පෑමේ දී මානසික හා ශාරීරික වශයෙන් බෙහෙවින් අසරණ විය හැකි වූවත් සිය අභ්යණන්තර චිත්ත පවිත්රකත්වය පුබුදු කරවාගැනීම නිසා සාමාන්ය් මනුෂ්යය දුබලතා වලින් ඉහළට එසවුණු ශක්තිමත් පෞරුෂයක් හිමි පුද්ගයෙකු මෙවන් සිදුවීම් ඇතිවීම නිසාම ඉන් උකටලී වනවා වෙනුවට තවත් ධෛර්යමත්ව ස්වකීය කටයුතුවල අනලස්වීම නිරායාසව සිදුවන්නකි. ඒ නිසා සිත ශක්තිමත් පුද්ගලයන්හට බාධා වෙස්වළාගත් ආශිර්වාදයක් බවට පත් වේ.එබඳු පුද්ගලයන්ට හෙළන අකුල් හා ගසන ගල් මුල් ඒ පුද්ගලයාගේ ආකල්ප නැමැති නිවස තව තවත් ශක්තිමත්ව තනා ගැනීම පිණිස අත්තිවාරමක්වේ.බාධාඅකුල් දිරිමත්අයගේ ජයග්ර්හණයේ මාවතට තබන හිණිමං බඳුය.
ආගමික හරය හා සාධාරණත්වය
මිනිස්කම යන්නෙන් සැලකෙන්නේ ද මිනිසෙකුහට උරුම සාමාන්යව පොදු මිනිස් දුර්වලතා සෑම පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි විද්යුමාන හෙයිනි.තිරිසන් සත්වයෙකු වන්නේ යමෙකු උපතලැබීමේදී උරුම කරගෙන පැමිණෙන ආවේණික දුර්වලතා ප්රෙමාණය මිනිස් අත්බව ලැබීමට තිබිය යුතු ප්රරමාණයට වඩා අධික වීම නිසාය. යමෙකු හට උරුම දුර්වලතා ප්ර මාණය මිනිස් භවයට පොදු දුර්වලතා ප්ර මාණයට වඩා අඩුවන විට ඊට වඩා ඉහළ තලයක් වූ දේව හා බ්රලහ්ම තත්වයන්ට පත්වීමට අවකාශ තිබේ. යම් කිසිවෙකු දෙවියෙකු හෝ බ්ර හ්මයෙකු නොවී මනුෂ්ය්යෙකු වන්නේ ද මෙම ආවේණික පොදු මිනිස් දුර්වලතා නිසාමය. මිනිසත් බව ලැබීම දුර්වලතා වල මධ්යුම තලය නියෝජනය කරන අතර දුර්වලතා ප්ර්මාණය අධිකවත්ම තිරිසන් යෝනි, යක්ෂ, භූත, ප්රේලත ආත්ම භවයන්හි උත්පත්තිය ලබන බව බුද්ධ දේශනාවල විස්තර කර දී තිබේ. පෘථග්ජන බව යනුවෙන් අදහස් වන්නේ ද මෙම තත්වයමය. පෘථග්ජන බව දුරු කොට ආර්ය බව ලබා ගන්නා තෙක් සෑම මිනිසෙක්ම දුර්වලතා වලින් යුක්ත බව බුදුන් වහන්සේ ද දේශනා කර තිබේ. කෙලෙස්, පංච නීවරණ, දස සංයෝජන ධර්ම යන විවිධ නම්වලින් දැක්වෙන්නේ මෙම මිනිස් දුබලතායි. යම් කෙනෙකුහට මිනිසත් බවට හා ඊට පහළ භවයන්ට ආවේණික මෙම මුළුමනින්ම දුර්වලතා දුරු කිරීමට මහත් මානසික ධෛර්යක් හා අප්රවතිහත කැපවීමක් අවශ්යන බව ද බුදුන් වහන්සේ වදාළ සේක. පුහුදුන් මිනිස් ස්වභාවයෙහි දුබලතා මැඩ පවත්වා සාරධර්ම පෝෂණය කිරීම මඟින් සෑම මනුෂ්ය යෙකුහටම ආගමික ශාස්තෘවරයෙක්, දාර්ශනිකයෙක් හෝ ශ්රේනෂ්ඨ පුද්ගලයෙක් විය නොහැක්කේ එය ඉතාමත් අසීරුවෙන් මහත් දුෂ්කරතා මධ්ය්යෙහි සිදු කළ යුතු බැරෑරුම් එහෙත් අති ශ්රේ ෂ්ඨ කාර්යයක් වන නිසාය. අනෙක් අතට ආගමික කතෘවරු, දාර්ශනිකයන් හා ශ්රේ්ෂ්ඨ පුද්ගලයන් සමාජයෙහි මිනිසුන් අතර සම්භාවනාවට පාත්රආ වී ඇත්තේ අසත්යතය වෙනුවෙන් දිවි නොතකා අප්රයතිහත ධෛර්යෙන් ඇප කැප වී ක්රි යා කළ බැවිනි. මේ තත්වය බුදුන් වහන්සේහටත්, ක්රිේස්තුස් වහන්සේහටත්, නබිනායක තුමාහටත් ආදී වශයෙන් සියළු ආගමික කතෘවරුන්හට පොදු සංසිද්ධියකි.මේවා පිළිපැදීම අනුගාමිකයින්ගේ වගකීමයි. වරෙක අභීතව සමාජය හමුවෙහි තබන ලද ස්වකීය ඉගැන්වීම්වල අන්තර්ගත සත්යහ වචනයෙහි නාමයෙන් නොයෙක් කෲර පළිගැනීම්වලට, චරිත ඝාතන වලට, නින්දා අපවාද අසත්යහ චෝදනා හා සතුරු කුමන්ත්රලණවලට මුහුණ පෑමට මෙකී ශාස්තෘවරුන්හට සිදු වූ බව එකී ආගමික ග්රාන්ථ පරිශීලනය කිරීමේ දී දැකගත හැකිය. සමහරු ආගමික සත්යසය යනු ආගමික කතෘවරුන්ගේ ජීවිත කතා ප්රවෘත්තිය හෝ ඒ වටා භක්තිය හා ශ්රකද්ධාව නිසා බැඳුනු සාහිත්යි රසය මුසු ඉන්ද්රතජාලික තොරුතුරු ආගමික ඉගැන්වීම් ලෙස උපකල්පනය කරගෙන සිටිති. ආගමික ඉගැන්වීම්හි දාර්ශනික හා සාරධර්ම වටිනාකම පසෙකලා යථෝක්ත ආගමික සාහිත්යන මූලාශ්රගගත ඉන්ද්ර ජාලික තොරතුරුවල ගැබ්වන සත්යආ අසත්යයතාවය මත සියළු සද් ආගමික හරයන් ප්රාතික්ෂේප කිරීමට තරම් මන්ද ප්රාතඥ ද අතිධාවනකාරී ද වෙති. තවත් අය තමන් විසින් උගැන්මෙන් පුරුදු පුහුණු කොට දියුණු කරගෙන ඇති තර්ක කිරීමේ ශක්තිය එකම අවිය කොට සියළු ආගමික ඉගැන්වීම් තර්කයේ මොට සැතින් විවච්ඡේදනය කිරීමට තරම් නුණුවන ද සැක සංකා බහුල අය ද වෙති. මිනිසා තමන් හා සමාන තවත් පුද්ගලයෙකුහට සමසේ නොසැලකීම නූතන සමාජයෙහි බෙහෙවින් විද්ය මාන වන තත්වයකි. කුලය, වත් පොහොසත්කම, අධ්යාමපනය, සමාජ පසුබිම, සමාජ සම්බන්ධතා, නිලය, කායික ස්වරූපය හා ලිංගිකත්වය ආදී දේ මුල්කරගනිමින් කිසියම් පුද්ගලයෙකු සමාජයෙහි සෙසු පුද්ගලයන් අතරින් අසමාන සැලකුම් ලැබීමට හේතුවක් කරගැනීම සාවද්යජය. සමසේ සැලකීමට අදාළව අපගේ නෛතික ව්යේවස්ථා රාමුව තුළ ද නීතිය ඉදිරියෙහි සියළු දෙනාම සමාන බව දැක්වෙන සඳහනින් අදහස් කර ඇත්තේ ඉන් සමාජ සාධාරණත්වය අපේක්ෂා කර ඇති හෙයිනි. මේ නිසා නෛතික වශයෙන් සම්මතව ඇති ව්යාස්ථාවේ රාමුවතුළදී මානුෂික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා වේ.
නීතිමය රාමුව හා ධර්මිෂ්ට බව
මෙම නෛතික ආරක්ෂාවට පූර්වයෙන් සංස්කෘතික වශයෙන් සමාජ ආචාර ධර්ම හා ප්ර තිමාන පද්ධතිය තුළ මිනිසාහට කිසියම් ආවරණයක් ලැබිය යුතුය. නමුත් එසේ නොලැබෙන බව පෙනෙන්නේ යම් යම් පුද්ගලයින් තමන් හට සිදුවන ලොකු කුඩා සෑම අසාධාරණයක්ම නිරාකරණය කරගැනීම පිණිස හා සාධාරණත්වය ලබා ගැනීම සඳහා නෛතික ව්යඩවස්ථාවෙන්ම පිළිසරණයක් පැතීමට පුරද්දක් වශයෙන් යොමුව ඇති හෙයිනි. නීතිය පවා පිළිගෙන ඇති ස්වකීය හෘද ශාකෂියට එකඟව ක්රිශයා කිරීම මඟින් නීතිමය රාමුව උල්ලංඝනය විය හැකි අවස්ථා හැකිතාක් අවම කරගැනීමට මිනිසුන් උත්සුක වීම වැදගත්ය. උද්ඝෝෂණ, කළකෝළාහල කිරීම් ආදී දේ සිදුකිරීම මඟින් ආවේගශීලීව හැසිරීම නිසා ඔවුන් පාලනය කිරීමට සාමාන්ය, අවස්ථාවලදී යොදවන ලද පිරිස් හා පිරිවැයට වඩා විශාල පිරිසක් යෙදවීමට හා විශාල පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවේ.මෙය මහජන සම්පත් නිකරුනේ වැයකර හැරීමකි.මේ සියළු ආයතන නඩත්තුවනුයේ මහජන බදුමුදල් වලිනි.ඊට අමතරව මහජන ආරක්ෂාව හා සුභ සිද්ධිය සැලසීම සඳහා නිකරුනේ වැය කෙරෙන පොලීසියේ, ආරක්ෂක අංශවල, හා උසාවිවල වටිනා කාලය එමඟින් ඉතිරිකර ගැනීමට තිබිණි. නීතිය ස්වකීය පාණි ග්ර හණයට ගෙන ක්රිකයා කිරීමට වඩා සැබවින්ම එය හොඳ පුරුද්දක් වන නමුත් සෑම කිවිසීමක්, ඉක්කාවක් ඇති වන වාරක් පාසාම නීතියට කරදර ඇති කිරීම ඊට වඩා වැදගත් විශාල නෛතික ගැටළු සඳහා වැය කළ යුතු වටිනා කාලය එමඟින් අපතේ හැරීමක් ලෙස ද පෙනී යයි. නියපොත්තෙන් කැඩිය හැකි දේට පොරව වුවමනා නොවේ. මෙරට සංස්කෘතික රටාව බිඳ දැමිය හැකි පරිදි බාහිරින් පැමිණෙන ආකල්ප හා මතවාදවල විශාල දුර්වලතා අඩුපාඩු වෙත්නම් ඒවා ඉක්මනින් නිවැරදි කිරීම මෙරට සංස්කෘතියට අනන්යා සාරධර්ම ලක්ෂණ අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමට හේතු වේ. එනමුත් නියපොත්තෙන් කැඩිය හැකි අවස්ථාවේ එය නොකර සිටීම පසුකලක ඒ කාර්යය කිරීම ඉටු කිරීම පිණිස පොරවක් වුවමනා තැනට කටයුතු යෙදීමක් විය හැකි ද බව සිහි තබා ගැනීම වැදගත්ය. සාරධර්ම, ආචාර ධර්ම හා සදාචාරය වැනි දාර්ශනික ප්රැස්තුත පිළිබඳව පර්යේෂණ, අධ්යරයනයන්වල නිරත වන හා අදහස් ප්රචකාශ කරන විද්වතුන් මේ පිළිබඳව ස්වකීය අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් යයි සිතමි. අපගේ ආචාර ධර්ම හා සාරධර්ම මඟින් ලබාගත හැකි පුද්ගල හා සමාජ සාධාරණත්වය පතා සුවිශාල ලෙස සටන් කිරීමට මෙවැනි සාරධර්ම පිරි සංස්කෘතියක සිටින අපට සැබවින්ම ඇවැසි නොවේ. දෙබිඩි පිළිවෙත අත්හැර පළමු තමාගේ ක්රිටයාපැවැත්මෙන් අවංකවීම අවශ්ය මය.අවවාදයට වඩා ආදර්ශය උතුම්වනුයේ එබැවිනි.කටින් බතල කොළ සිටුවීමට වඩා දෙයක් සමාජයේ ඉහළ ස්ථරතුළින් මිනිසුන් බලාපොරොත්තුවේ.අපේ පුරාණ සමාජ සංස්කෘතිය සාරධර්මවලින් පිරී පැවතින.නමුත් දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව හැල්මේ දිව යාමට අද අපට සිදු වී ඇති නිසා එවන් සාරධර්ම අප තුළ තිබේදැයි සිහිපත් කිරීමටවත් ඉස්පාසුවක් හෝ මානසික විවේකයක් මෙරට කාර්ය බහුල ජීවිත ගත කරන බොහෝ දෙනාහට නැත.බොල්පිළිම මිස ආදර්ශයට ගතහැකි උදාර සාධු චරිතද වර්තමාන සමාජයේ සුලබ නැත. වර්තමානයෙහි මෙරට ජනතාවගේ සාමාන්යත නෛදික දිවි පෙවෙත හැල්මේ දුවන අශ්ව රේස් බඳුය. එම නොමනා තුරඟ තරඟ රටාවට අවතීර්ණව හිඳින මිනිසුන්ට අවශ්යා වන්නේ අමතකව හා යටපත්ව පවතින සමය හා සංස්කෘතික සාරධර්ම පිළිබඳව සිහිපත් කරදීම පමණි. නොමැති විශාල අර්බුද සිතින් මවා ගෙන ඒවාට විසඳුම් සැපයීමට වර්තමානයෙහි උත්සහ දැරීම මුහුද හත් ගව්වක් තිබියදී අමුඩ ගැසීමට ක්රි යාකිරීමක් හා සමානය. අනෙක් අතට මෙරට සංස්කෘතිය තුළ කුමන ආගමක ඕනෑම තරාතිරමක අයෙකු හට වුව ද අනුගනය කළ හැකි ඉතාමත් යහපත් සාරධර්ම හා ආචාර ධර්ම පද්ධතියක් ඇත. බෞද්ධයා හට පංචශීල ප්රුතිපදාව ද කතෝලික ජනයාහට දස පණත ද හින්දු ජනතාවහට භගවත් ගීතාවෙහි දැක්වෙන ධර්මිෂ්ඨ ධර්මතා ද මුස්ලිම් ජනතාව හට ඉස්ලාම් දහමේ අල්- කුරාණ ආචාර ධර්මද මඟින් පුද්ගලසමානත්වය හා සාධාරණත්වය පිළිබිඹුවේ.සාධාරණ පැවැත්ම දෙබිඩිබව දුරලීමටඇති එකම මඟයි. 12.සදාචාරය සීමා කළ හැකිද? මිනිස් සමාජයේ ඒකීයත්වය සුරක්ෂිතකිරීමේලා සාරධර්ම වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරනු ලබයි.ඒ නිසා සෑම විටකදීම සාරධර්ම සමාජයතුළ පැවතිය යුතුය.සාරධර්ම සියළුදෙනාගේම ගෞරවයට ලක්විය යුතුය.මානව සමාජයේ සුරක්ෂිත පැවැත්ම සහතික කරනුයේ සාරධර්ම මඟිනි.සාරධර්මවල කිසියම් සීමාවක් විද්යතමාන වේනම් ඒ එකී සාරධර්ම අයත් මානව කණ්ඩායම සතු වපසරියයි.මේනිසා විවිධ ආගම්,ජාති,සංස්කෘති,භාෂාව හා පංතිවලට අයත් සාරධර්ම වෙන් වෙන්ව පවතියි.සමහර සාරධර්ම බොහෝ මානව කණ්ඩයම්වලට පොදු අනන්යවතා ලක්ෂණ ප්රේකට කරයි.තවත් සමහර සාරධර්ම සමානතාවයට වඩා විවිධත්වය හා ප්රයතිපක්ෂය පෙන්වයි.සාරධර්මවලට කේවල පැවැත්මක් තිබිය හැකිනොවේ.කිසියම් සාරධර්මයක් එක් සංස්කෘතියකට සාපේක්ෂකව සම්මතව ඇතිවිට ඊටවෙනත් සංස්කෘතියකදී එය සාරධර්ම විරෝධී දෙයක් වියහැක.මේ නිසා සාරධර්මවල ඇත්තේ හුදෙක් සංස්කෘතියට සාපේක්ෂක අගයක් මිස නිරපේක්ෂ වියුක්ත අගයක් නොවන බව ඇතැම්හු අර්ථදක්වති. ඇතැම් විට සාරධර්ම විවිධ හා ප්රයතිපක්ෂ වන හෙයින් එසේ වෙනස්කම් දක්වන පුද්ගලයින් අතර ගැටළු හා අර්බුද පැණනඟියි.සාරධර්ම පිළිබඳමේ ගැටළු සැමදා පවතින්නකි. සියළුම සාරධර්මවලට එක හා සමාන විය නොහැකි මන්දැයි මෙබඳු අවස්ථාවකදී පැණයක් ඇතිවේ.එසේ නොවෙනස්වන සාරධර්ම ලෝකයේ කුමන ආගමක,සංස්කෘතියක හෝ භාෂාවක නොමැත.සාරධර්මවල පදනම සැකසී ඇත්තේ සමාන අදහස් හා ආකල්ප දරණ පුද්ගල කණ්ඩායම් අතර බැඳීම වර්ධනය කිරීම වන හෙයින් එකී විවිධතාව විද්ය මානවීම සාමාන්ය් කරුණකි.සමාන පුද්ගලකණ්ඩයම් එකට බැඳතබන අතර විවිධතා දක්වන මානව කණ්ඩයම්වල විද්යිමාන විවිධත්වය වඩාත් ඉස්මතු කරලීම සාරධර්ම මඟින් නිරායාසයෙන් සිදුවේ.නමුදු සාරධර්ම කොට්ඨාශ අතර සදාචාරය පදනම් කරගත් සාරධර්ම හුදෙක් මෙකී තත්වයට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය.සදාචාරය පදනම් කරගනු ලැබූ සාරධර්ම ආගම,සංස්කෘතිය,භාෂාව ආදී පටු දෘෂ්ටියක සිරවී නොමැති හෙයින් එහි වඩා පුළුල් දර්ශනයක් ගැබ්වී ඇතිබව පෙන්වාදිය හැක.නමුදු සදාචාරය පදනම්වූ සාරධර්ම ඇත්තේ ඉතා අවම ප්රතතිශතයකි.
සාරධර්ම සදාචාරය හා ව්යතවහාරය
පංචශීල ප්රරතිපදාවේ අන්තර්ගත වනුයේද සාරධර්ම පද්ධතියකි.සැදැහැවත් බෞද්ධයෙකු තුළ පැවතිය යුතු මූළික ගුණයහපත්කම පංචශීල ප්රරතිපදාව මඟින් ඉදිරිපත්වේ.බුදුරදුන් විසින් අනුදැන වදාළ නමුදු පංචශීල ප්රපතිපදාව තුළ අන්තර්ගත වනුයේ බුදුදහමට පමණක් සීමාවූ සාරධර්ම වපසරියක් නොවේ.පංචශීල ප්රලතිපදාවෙන් ඉදිරිපත්වන මූළික සදාචාරමය ප්රමස්තුත පහ මෙලොව වාසය කරන ඕනෑම අයෙකුගේ නිරර්බුද පැවැත්මට අදාළය.එබැවින් මේ තුළ හුදෙක් බෞද්ධ සාරධර්මවලට පමණක්සේ සීමාකර දැක්විය නොහැකි විශ්වමය සදාචාර පද්ධතියක් ගැබ්වේ. ජීවත්වීමේ අයිතිය,පෞද්ගලික දේපළ අයිතිය,නිරර්බුද පවුල් සංස්ථාව,සත්යව සන්නිවේදනය හා නොමුළාවූ සිහිය සහිතව සාවද්යො පෙළඹීම්වලින් තොරව කටයුතු කිරීමේ අයිතිය යන මූළික සදාචාර ප්රිස්තුත පහ මෙමඟින් ඉදිරිපත් කෙරේ.මෙම මූළික සදාචාර ප්රාස්තුත පහ නොබිඳ කටයුතු කිරීම මඟින් සමාජ සංස්ථාවන්හි පැවැත්ම සුරක්ෂිතවේ. මෙබඳු සාරධර්ම පද්ධති ආගම ඇසුරේමෙන්ම ඉන් පරිබාහිරව වුවද පැවතිය හැක.ඇතැම්විට ආගම මඟින් නිර්දේශිත ඇතැම් සාරධර්ම සදාචාරයට පටහැනි අවස්ථාද මතුවිය හැක.මුස්ලිම්ජනතාව වෙසෙන රටවල ඉස්ලාම් දහමේ නිර්දේශිත ආගමික සාරධර්ම මත පදනම්ව එරට නීතිය ක්රිනයාත්මකවේ.මේ නිසා එරටවල අධිකරණ පද්ධති මඟින් විද්ය්මාන වනුයේ ඉස්ලාම් දහමේ නිර්දේශිත දණ්ඩන ක්රසමයකි.මරණීය දණ්ඩනය,අවයව සිඳීම,කස පහරදීම වැනි දඬුවම්ක්රරම වරදකරුවන් සඳහා භාවිතා වනුයේ එබැවිනි.මරණීය දඬුවම වුවද එල්ලා මැරීමට අමතරව හිස සිඳ දැමීම,වස පෙවීම,විදුලි පුටුවේ හිඳුවීම,වෙඩි තැබීම,ගල්ගසා මැරීම,උග්රමවිෂ සහිත රසායනික එන්නත් ලබාදීම වැනි කෲරතර ක්ර මභාවිතාවීම සිදුවනුයේ එබැවිනි.මරණ දඬුවම පැණවීම පවා සම්මත සදාචාරය අනුව සාවද්යෲ වන විටක එම දඬුවම් දීමේ ක්රවමවේදය අතිශයින්ම ම්ලේච්ඡ ස්වභාවයක් ගැනීම ශිෂ්ඨ සම්පන්න මනුෂ්යඑ සමාජයට පමණක් නොව සාමාන්ය සත්ව ස්වභාවයටවුවද නොගැලපේ.යම් පුද්ගලයෙකු නිදහසේ දිවිගෙවීම සමාජයට අනතුරුදායක වනුයේනම් කළයුතු වඩා නිවැරදිදේ වනුයේ ම්ලේච්ඡ කෲරක්රකම භාවිතාකර ඒ පුද්ගලයාගේ දිවිතොර කිරීම නොව ලෝකයේ දියුණු රටවල මේ සඳහා භාවිතාකරන සුදුසු උපදේශන හා පුනරුත්ථාපන ක්රකම භාවිතයෙන් ඒ පුද්ගලයා පුනරුත්ථාපනය කර නැවත සමාජයට ප්රපවිෂ්ඨකළහැකි මට්ටමකට පත්කිරීමයි.අංගුලිමාල තෙරුන් පිළිබඳ පුවතින් පැහැදිලි වනුයේ සමාජය පිළිකුළ්කළ දරුණු මිනීමරුවෙකු අර්හත්ශ්රා.වකයෙකුගේ මට්ටමට සංවර්ධනයකළ හැකි බව බුදුරදුන් ඉතා ප්රානයෝගිකව පෙන්වාඇති අයුරුයි.මෙය බෞද්ධඅධ්යා පන මනෝවිද්යා්වේ ඇති සුවිශේෂිතාවයයි. කිසියම් සාරධර්ම පද්ධතියක් සම්මත සදාචාර ව්යතවහාරය ඉක්මවා ක්රි යාකිරීම සාවද්ය්ය.සාරධර්මවල සීමාව නම් සදාචරයයි.සාරධර්ම කිසිසේත් සදාචාරය නොඉක්මවිය යුතුය.සාරධර්ම යනු සදාචාරයේ උපකුලකයක් මිස කිසිදුවිටක සාරධර්ම සදාචාරයේ සර්වත්ර කුලකය කරනොගැනීමට තරම් අප ප්රයවේශම් හා බුද්ධිමත් වියයුතුය.සමය, සංස්කෘතිය,භාෂාව හා ජාතිය බඳු දේ නිසා අපතුළ ගොඩනැඟී ඇති සාරධර්ම කිසිදු අවස්ථාවක සම්මත සදාචාරය නොඉක්මවීමට වගබලා ගැනීම යහපත්ය.එබඳු දේ නිසා මානවයා වහා ආවේගශීලීවීමට ඉඩ ඇති බැවින් සාරධර්ම සුරක්ෂිත කිරීම පිණිස යැයි සිතා සදාචරය කඩකිරීමට පෙළඹියහැකි අවස්ථාවලින් හැකිතාක්ඉවත්ව කටයුතු කිරීම වැදගත්ය.සමහරු ඒ බැව් හොඳින් දැන දැනම බලලෝභය නිසා අනුන්ව ඒ සඳහා සාවද්යකසේ පොළඹවනු පෙනේ. යමෙකු නොදැන වැරදි කිරීමට වඩා හොඳින් දැන වැරදි කිරීම මහත් බරපතල අපරාධයක් වනුනේ එබැවිනි.නීතිය අනුව පවා එබදු අයට කිසිදු අවස්ථාවකදී අධිකරණයෙන් සමාවක් නොලැබේ.බුද්ධිය,උගත්කම අසරණයන් රැකීම පිණිස භාවිතාකළයුතු මිස ඔවුන්ව වඩාත් පෙළීම හා සිය කුටුම්භ සංරක්ෂණය පිණිසම භාවිතාකිරීම අනර්ථකාරීය.
කාලීන බව හා ආගමික ප්රභතිමාන
රටක නෛතික ව්යකවස්ථාව සකස් කිරීමට බෙහෙවින් උපස්ථම්භක වනුයේ සදාචාරයයි.ඇතැම් අවස්ථාවල දී කිසියම් රටකට,සංස්කෘතියකට,ජාතියකට,භාෂාවකට හෝ පුද්ගල කොට්ඨාශයකට අනන්යවවූ සාරධර්ම පවා මේ සඳහා උපස්ථම්භකවේ.මෙබඳු සාරධර්ම පවා සම්මත සදාචාරය සමඟ නොගැටී එක්ව පවතින්නේනම් එහි කිසිදු වරදක් නැත. මෙහි වරද වන්නේ මෙබඳු පැණවීම් සම්මත සදාචාරය සමඟ ගැටෙන අවස්ථාවලදීය.එවිට කුමක් සිදු කළ යුතුද යන ගැටළුවකට මිනිසුන්ට මුහුණපෑමට සිදුවේ.දාර්ශනික දෘෂ්ටිකෝණය අනුව හා ආචාරවිද්යාැව අනුව එබඳු අවස්ථාවලදී ක්රිවයාකළයුතු වනුයේ සාරධර්ම අනුව නොව සදාචාරය අනුවය.එබඳු අනුචිත සාරධර්ම නෛතික ව්යකවස්ථා සඳහා භාවිතා කිරීමෙන් වැළකීම වැදගත්වනුයේ නෛතික ව්යිවස්ථාවේ නීතිරාමුව උල්ලංඝනය කිරීමට සම්මත සදාචරය මඟින්ම අවස්ථා සැලසීම කිසිසේත් යෝග්යය නොවන හෙයිනි.නෛතිකව්යමවස්ථාව හා සදාචාරය අතර ගැටළු ඇතිවිය හැකි එබඳු පැණවීම් නොතිබීම රටක ශක්තිමත් නෛතික ව්යමවස්ථාවක් ක්රිුයාත්මක වනබවට එක් වැදගත් සාධකයකි. මිනිසුන් අතර සදාචාරය සුරක්ෂිතකිරීම නීතිය මඟින් අපේක්ෂිත ප්රමධානතම කාර්යයක්වේ. සදාචාරය රටවල්,සංස්කෘති,ජාති,භාෂා හෝ පුද්ගල කොට්ඨාශ අනුව සීමාකර දැක්විය නොහැකි බැවින් සාරධර්ම හා සදාචාරය අතර ගැටළු පැණනැඟුණු අවස්ථාවලදී ක්රිනයාකළ යුතු වනුයේ වඩා පුළුල් පදනමකින් යුක්ත සදාචාරය අනුවය.නමුදු මේ තත්වය විද්යාුත්මකව අවබෝධකර නොගත් අය සදාචාරය ඉවතලා සාරධර්ම පමණක් සුරක්ෂිත කළ යුතු බව පවසනුයේ සාරධර්මවලට හිමි සීමාසහිතබව සැලකිල්ලට නොගනිමිනි.එසේම සිය අභිමත සාරධර්ම මූළික කරගැනීම නිසා වෙනත් අය විසින් ගරුකරන සාරධර්ම යටපත්විය හැකිබවද සිහියට ගැනීම වටී. බෞද්ධයින් සිද්ධස්ථානකට ප්රරවේශවීමේදී හිස්වැසුම් ඉවත්කරන අතර ඉස්ලාමිකයින් සිය සිද්ධස්ථානවල ආගමික වතාවත්වලදී හිස් වැසුම් පැළඳීම අනිවාර්යය.බොදු සංස්කෘතික සාරධර්ම අනුව හිස් වැසුම් ගැලවීම මඟින් ආගමික ගෞරවය සංකේතවත් කෙරෙන අතර ඉස්ලාම් සංස්කෘතික සාරධර්ම අනුව හිස් වැසුම් පැළඳීමෙන් සිය ආගමික ගෞරවය පළකරනු ලබයි.බෞද්ධදෘෂ්ටිකෝණය අනුව විවාහය හා අඹුසැමි සබඳතා එක්වෛවාහික සහකාරියකට හෝ සහකරුවෙකුට සීමාවිය යුතුවීම සාරධර්මයක් සේ පිළිගැනෙන අතර ඉස්ලාමිකදෘෂ්ටිකෝණය අනුව විවාහය හෝ අඹුසැමි සබඳතාව සහකාරියන් සත්දෙනෙකු දක්වා දීර්ඝවීම සාරධර්ම සම්බන්ධයෙන් ගැටළුවක් නොවනබව දක්වා තිබේ.මෙහිදී සදාචාරය අනුව සැලකීමටවඩා කාලීන සමාජඅවශ්යෙතාවයට මුල්තැනක් ලබාදීඇතිබව පෙනේ. වෙනත් ආගම්වල පූජකපක්ෂයට මුදල් භාවිතය එම ආගමික සාරධර්ම අනුව සාවද්යන නොවෙතත් බෞද්ධ භික්ෂූන්වහන්සේලාට ස්ථවිරවාදී ප්රාමතිමොක්ෂ විනය නීති පද්ධතිය යටතේ අකැපය.සර්වස්තිවාදී,මහාසාංඝික වැනි වෙනත් ස්ථවිරවාදී නොවන සම්ප්රධදායයන්වල කාලීන සමාජ අවශ්යදතාවයක් සේ සලකා පිළිගත් දශවස්තුවට මුදල් භාවිතය ඇතුළත්කර ඇත.නමුදු කාලීන සමාජ අවශ්යයතාවයන්වල විපර්යාසයන්හි ගොදුරක් නොවී බුද්ධ වචනයේ ඓතිහාසික නියම ස්වරූපය එලෙසින්ම සුරක්ෂිතකළ ලක්දිව මහාවිහාරීය සම්ප්රොදාය ගුරුකොට සැලකූ ස්ථවිරවාදී පක්ෂය මුදල් භාවිතය මූළික භික්ෂු පරමාදර්ශ හා නොසැසඳෙන බැවින් එය ප්රවතික්ෂේප කළහ.එය ඇවතක් වනුයේ ස්ථවිරවාදී භික්ෂු සාරධර්ම අනුව මිස සදාචාරයට නොගැලපෙන නිසා නොවේ.මුදල්භාවිතය සාමාන්යස සදාචාරයට එකඟය.මේ නිසා භික්ෂූන්වහන්සේලා මුදල් භාවිතාකිරීම රටේ නෛතික ව්ය්වස්ථාව යටතේ දඬුවම්ලබාදිය හැකි වරදක් නොවේ.එය ඇවතක් වනුයේ ථේරවාදී භික්ෂු ප්රයතිමානවලට පමණක් නොගැලපෙන බැවිනි.එම නිසා මුදල් පරිහරණයෙන් වැළකීම ථේරවාදී භික්ෂු සාරධර්ම හා ප්රකතිමානවලට පමණක් ගැලපෙනබව සැලකීම වඩාඋචිතය.
සමාජ ආකල්ප හා මානව සබඳතා
බ්රකහ්මචර්යය වාසය හෙවත් ලිංගික ජීවිතයෙන් මුළුමනින්ම වැළකීම ථේරවාදී භික්ෂු සම්ප්රගදායයට අනන්යසවූ සාරධර්මයකි.වෙනත් ආගම්වල පූජක පක්ෂය විෂයේ මෙබඳු සාරධර්මයක් ක්රියයාත්මක නොවේ.නෛෂ්කර්ම්ය යන සාරධර්මය ස්ථවිරවාදී විනය ශික්ෂාපද මඟින් අධි ශීල,අධි චිත්ත හා අධි ප්රනඥා ශික්ෂාවන් මඟින් හික්මවන භික්ෂූන් වහන්සේලා සතුව පැවැතියයුතු මූළික භික්ෂු ප්රතතිමානයක් වූ බඹසර හැසිරීම ලෙස දක්වා ඇත.නමුදු සාමාන්යසයෙන් විවාහයට ඇතුළත්ව ලෝකසම්මතව ලිංගිකදිවියක් ගෙවීම සාවද්යර චර්යාවක්සේ නොසැලකේ.ගිහියෙකු තනිඩකව ජීවිතාන්තය දක්වා දිවිගෙවීම නම් ඇතැම් විටක අනුන්ගේ වැරදි ආකල්පවලට ලක්වීමට හේතුවක් විය හැක.නමුදු හුදෙක් ලිංගික බෙලහීනතාවය හැර වෙනත් පුද්ගලික හා සමාජයීය හේතු නිසාද ඒ ආකාරයෙන් දිවිගෙවනඅය මේ සමාජයේ නොමැතිවා නොවේ.අනාගාමී මාර්ගඵලයට ගිහි පැවිදි භේදයකින් තොරව පත්විය හැක.අනාගාමීවීමේදී කාමරාග පටිඝ සංඥා සියල්ල ප්ර හීණවී යයි.බුදුරදුන් ධරමාන කාලයේදී එබඳු අය බහුලව වාසයකර ඇතිබව ඡත්ත පාණි හා ධම්මික උපාසක වැනි චරිත අනුව පැහැදිලිවේ.අනාගාමී මගඵලපත් ගිහි උවසුවෙකුතුළ කාමරාග ප්රඅහීණ බැවින් විවාහය හෝ ලිංගික දිවියට රුචිකත්වයක් ඇතිනොවීම ස්වභාවිකය.එය නෂ්ටකාම හෝ ලිංගික බෙලහීන බව නිසා ඇතිවන්නක් නොව මතු නැවත සසර නූපදින පරිදි ප්ර.හීණකර ඇති ආශ්රැව රහිතබව නිසා ඇතිවන්නකි. ජෛන සාධුවරුන් වර්තමානයේ පවා ඉන්දියාවේ සුලබව වාසයකරන බව දැකගත හැකිය.ජෛන පැවිදි සම්ප්රනදාය දිගම්බර හා ශ්වේතාම්බර යනුවෙන් දෙකොටසකි.මින් ශ්වේතාම්බර කොටස සිය වස්ත්ර්ලෙස සුදු ඇඳුම් භාවිතා කරන අතර යටිකයට යම්තම් විළි වැසීම සඳහා ඉතා කෙටිරෙඳි කඬක් පමණක් ඔවුහු හඳිති.දිගම්බරයින් දිසාව සිය වස්ත්ර් සේ සලකන අතර ඔවුහු සම්පූර්ණයෙන්ම නග්නව වෙසෙති.මොවුන් අතර ස්ත්රීි,පුරුෂ දෙපක්ෂයම වෙසෙති. භාරතීය ජනසමාජයතුළ ජෛන සාධුවරුන්ට හා සාධුවරියන්ට ඇත්තේ ඉතා ගෞරවණීය පිළිගැනීමකි.ඔවුන් රහතුන් සේ ජෛන ලබ්ධියෝ සලකති.ඉන්දියාව පුරා ඉතා විශාල වශයෙන් අද පවා ජෛනයින් දක්නට ලැබේ.කුම්භමේලා සැණකෙළි පැවැත්වෙන දිනවලදී අද පවා ඉන්දියාවේ ගංගානදී අසබඩ දියේගිලී පාප ස්නානය කිරීම පිණිස පැමිණෙන ජෛනයින් දැකගත හැක.මොවුන් විශාල පිරිසක් දියයට ගිලී පාප මොක්ෂය පතා අභිචාරවල නියැලෙනු දැකගතහැක. මුළුමනින්ම නග්නබව පිරිසිදු උසස් ජෛන සාරධර්මයක් සේ සැලකේ.නිගණ්ට යන වචනයේ නිරුක්තිසේ ඔවුන් දක්වනුයේද කෙළෙස් ගැට නොමැති බවයි.ඇඳුම් හැඳීම කෙළෙස් ඇතිවීමට හේතුවක් බව සලකන ඔවුහු පරිපර්ණ චිත්ත පවිත්රිතාව නග්නබවින් ලැබිය යුතුබව සලකති.නමුදු සාමාන්යව සදාචාරය අනුව නග්නබව තදබල අශිෂ්ඨ ක්රිවයාවක් සේ සැලකේ.මේ නිසා ජෛන සමය සාරධර්ම හා ශිෂ්ට ලෝකසම්මත සදාචාරය අතර ගැටළුවක් මෙහිදී පැණනඟිනබව පෙනේ.ලෝකව්යලවහාරය අනුව නිරුවත හා ලිංගිකත්වය අතර සබඳතාවක් ඇතැයි ඔවුන් විසින් වරදවා හඟින බැවිනි.මෙහිදී සදාචාරය අර්ථ කථනය කරනු ලබන ආකාරයේද සුළු දුබලතාවක් පවතින බව පෙනේ.නිරුවත හෝ අඩනිරුවත දැකීමෙන් වුවද ලිංගිකත්වය උද්දීපණය වියහැක.නමුදු ලිංගිකත්වය නිරුවතෙහි අනිවාර්ය ප්රදතිඵලයක් නොවනබව නොදැනීම මීටහේතුවයි.ලෞකික ධ්යාිනලාභී නිරුවත් සාධුවරු සිටිති.ලිංගිකආකල්ප ඇතිව මෙසේ ධ්යාධන මට්ටම්වලට පැමිණිය නොහැක.නිරුවත ලිංගිකත්වයෙන් නිරපේක්ෂ දෙයක් බවට ඇති හොඳම සාධකය නම් එයයි. විවිධ අවස්ථාවලදී සමාජයේ සම්මතව ඇති පිළිගැනීම් අනුව සාරධර්ම හා සදාචාරය අතර ගැටුම්කාරී තත්වයන් ඇතිවන බව පෙනී යයි.එසේම සාරධර්ම අතර පවා එකිනෙක ප්ර තිවිරෝධී අවස්ථා මතුවිය හැක.වඩා ප්රරබල සංස්කෘති, ආගම්, ජාති ආදී මානව කොට්ඨාශවල ගැබ්ව පවතින සාරධර්ම දුබල මානව කොට්ඨාශවල ගැබ්ව පවතින සාරධර්ම යටපත් කරනු දැකිය හැක.අප රටද බටහිර ජාතීන්ට දිගුකලක් යටත්විජිතයක්ව තිබූ බැවින් නිවහල් රටක්ව අතීතයේ පැවති සාරධර්ම වෙනුවට බටහිර රටවල ව්යාතප්තව ඇති ඇතැම් සාරධර්මවල ආභාෂය මෙරටටද ලැබී තිබේ.එබඳු ඇතැම් සාරධර්ම මෙරට ජන සංස්කෘතියට කිසිසේත්ම නොගැලපෙන ඒවා වුවද බටහිර ගැති ස්වරූපය යටත්විජිත මානසිකත්වය මඟින් සකස්කරතිබීම නිසා කිසිදු අපහසුවකින් තොරව ඒවා මෙරටතුළ සීඝ්ර ව ව්යාාප්තවෙමින් පවතී. බොහෝවිට සංවර්ධන කාර්ය සඳහා උපදෙස් පතා අප අත දිගු කරනුයේ බටහිර රටවල මිණුම්දඬු වෙතවීම මානසික ගැතිබව ප්රපදර්ශනයවන මෙබඳු එක් අවස්ථාවකි.නියම සදාචාරය ඇතිවනුයේ මෙකී මානසික විලංගුව ගැලවූ විට පමණි. 13.සංවර්ධනය හා මානව ප්රාූග්ධනය විවිධ පුද්ගලයින්ට සිය ක්රිායාවලට සරිලන ප්රකතිඵල භුක්තිවිඳීමට ලැබේ.හොඳ සිදුකළ අයට හොඳ විපාකද නරක සිදුකළ අයට නරක විපාකද වශයෙනි.නමුදු ඇතැම්විට නරක කරන අයට එහි නරක විපාකය ලැබීම තරමක් ප්රවමාදවනබව දැකගත හැක.එසේම කෙතරම් හොඳ කළත් එහි යහපත් විපාක සිතන තරම් ක්ෂණිකව නොලැබෙන බවක්ද පෙනී යයි.ඇතැම්විටක හොඳ කරන අයට නරක ප්රකතිඵලද නරක කරන අයට හොඳ ප්ර්තිඵලද ලැබෙන බවක් පෙනීයයි.කර්මඵලවිපාක පිළිබඳ විෂය අචින්ත්යොය.බොහෝදෙනෙකු මේ නිසා හොඳකරන අයට ලැබෙන අයහපත් විපාක හා නරක කරන අයට ලැබෙන යහපත් විපාක දෙසබලා හොඳ නරක සිදුකිරීමේ ප්රිතිපත්තිය පිළිබඳව විකෘති අවබෝධයක් හා කුකුසක් ඇතිකරගනිති.ඒ වනාහී ලෝක ස්වභාවයකි.මේ ලෝක ස්වභාවය,ලෝක විෂය පථය හා කර්මඵලවිපාක දැනුම සර්වඥතාඥාන විෂයපථයට අයත් සම්මා සම්බුදුවරුන්ට පමණක් සුවිශේෂිත අවබෝධයකි.එය පුහුදුන් අයට නැත.එසේ වුවද සමහරු ක්රිටයාකරනුයේ සියල්ලදත් සර්වඥතා ඥාණය ඇත්තවුන් පරිදිය.ඔවුන්ට කිසිම දෙයක් වරදින්නේ නැත.වරදින්නේ ඔවුන්ට පහළ සිටින ඇත්තන්ටය.දැනුම හිඳගන්නා අසුනේ හා නිලතලවල හැඩ තල අනුව වැඩිවන්නේ නැත.පොත්කඩපාඩම්කර විභාග සමත්වී ඉහළපුටුවලට පැමිණිපමණින් ප්රානඥයින්,බුද්ධිමතුන් යැයි සිතාගැනීම බොහෝ අයට වරදින තැනයි.එබඳු අය වෙනත් කෙනෙකුට විවේකීව සවන් යොමුකරන්නේ නැත. රටක සංවර්ධනයේ මූලික කාර්යයනම් එරට වැසිජනප්රුජාවගේ ආකල්ප සංවර්ධනයයි.ලෝකයේ බොහෝ සංවර්ධිත රටවල ජනතාව මෙබඳු සංවර්ධිත හා ධනාත්මක ආකල්පවලින් සමන්විත බව රහසක් නොවේ.ආකල්ප නිවැරදි කිරීම සියළුම දේ අතර සිදුකිරීමට වඩාත්ම අපහසු කාර්යයි.මක්නිසාද යත් ඇතැම් සෘණාත්මක ආකල්ප මිනිසුන් තුළ ශත වර්ෂ ගණනක් තුළ නිදන්ගතව ඇතිසේ පෙනී යන හෙයිනි.තවත් සමහර සෘණාත්මක ආකල්ප මිනිසුන් ජාන වලින් ස්වභාවයෙන්ම උරුමකරගෙන පැමිණෙන ආකාරයට බද්ධව පවතිනබව දැකගත හැක.එබඳු ආකල්ප එක්වර වෙනස්කිරීම තරමක් අපහසුය.බොහෝවිට එවැනි ආකල්ප වෙනස් කිරීමට වෑයම්කරන පුද්ගලයා වෙනස්වනු මිස ආකල්ප වෙනස්වීමක් නොපෙනේ.බැරිය නොහැකිය අපහසුය බඳු සෘණාත්මක ආකල්ප මේ අතර සුවිශේෂයෙන් වැදගත්වේ.සෘණාත්මක ආකල්ප බෝවන රෝග බඳුය.එබඳු ආකල්ප සහිත අය සමඟ වෙසෙන විට අන් අයටද වැළඳෙන ස්වභාවයක් මෙම සෘණාත්මක ආකල්පවල ඇත.ඕනෑම ආයතනයකට අළුතින් පැමිණිවිටක පුද්ගලයෙකු සතුව පවතින ධනාත්මක ගතිගුණ එම ආයතනයේ පරණ සේවකයින් හා මුසුවීමෙන් පසු ක්ෂණිකව වියැකී යනුයේ මේ නිසාය.රටක් සංවර්ධනය කිරීමට ආකල්පවල ඇති දායකත්වය වැදගත් වනුයේ මේ නිසාය. ඇතැම් රටවල සංවර්ධන කාර්යයන් සම්බන්ධව විවිධ ගැටළු පවතිනබව බොහෝ දෙනෙක් පෙන්වා දෙති. රටක නිසි සංවර්ධනය නම් එරට වැසියාගේ ජීවන මට්ටම සමඟ ආකල්ප පරිවර්තයක්ද සිදුවිය යුතුය.මිනිසුන්ගේ සෘණාත්මක ආකල්ප වෙනස් නොකොට නිවැරදි භෞතික සංවර්ධනයක් පවා අපේක්ෂාකළ නොහැක.අද සෑම අයෙකුම සිතනුයේ නායකත්වය හෝ ප්රංධානත්වය වෙනස්කළ පමණින් සියළුදේ යහපත්බවට පත්වේය යන්නයි. නමුදු නායකත්වය හෝ ප්රයදානත්වය සඳහා පත්වනුයේ සමස්ත ජනප්රහජාව අතරින්ම වන හෙයින් සෘණාත්මක මිනිස් ප්ර්ජාවක් අතරින් මතුවන නායකයා හෝ ප්රරධානියා ද එවැනි සෘණාත්මක ගතිලක්ෂණ සහිත අයෙකු නොවන්නේද යන පැණය තමා තුළින්ම විමසීම කාලෝචිතය.මේ නිසා නිවැරදි යහ පාලනයක් සඳහා උචිත නායකයෙකු තෝරා ගැනීමටත් වඩා අවශ්යත වනුයේ එබඳු නායකත්වයකට නිදහසේ ක්රිායාකිරීමට උචිත වාතාවරණයක් ඇතිකිරීම සඳහා අවශේෂ ජන ප්රුජාව තුළ නිදන්ගතව ඇති විවිධ සෘණාත්මක ආකල්ප දුරුකිරීමයි.නායකත්වය සඳහා දෙනු ලබන අවධානයට වඩා වැඩි අවධානයක් හා වැදගත්මක් මානවආකල්ප පෝෂණය සඳහා යෙදවිය යුතුබව පිළිගැනී ඇත.
මානව ප්රාතග්ධන භාවිතයේ ඇති දුබලතා
සමාජයේ මානව ආකල්පවල විද්යිමාන සෘණාත්මකබව සිය ලාභාපේක්ෂාව පිණිස කටයුතු කරන ඇතැම් උදවියගේ පටු අරමුණු ශාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස මහත්සේ උපකාරීවේ.එය සෘජුවම ඵලදායීතාව හා කාර්යක්ෂම බව අවම මට්ටමක පැවතීමට හේතුවක් බව පෙන්වාදිය හැක.සේවය කිරීමේ කාල පරිච්ඡේදය තුළ පමණක් නොව සිය විවේකය පවා අර්ථ සම්පන්නව තමාගේ දියුණුවට අදාළ කටයුතු පිණිස භාවිතාකිරීමට තරම් මානව සමාජය ආකල්පමය දියුණුවක් අත්පත්කොට නැත.ඒ වෙනුවට සිදුවනුයේ පටු ඊර්ෂ්යා වමත පදනම්ව අනුන්ට හා අනුන්ගේ දියුණුවට හානිකරවන විවිධ ක්රිටයාවල නිරතවීමය.තමාට වාසි සැලසේ නම් අනුන්ට කුමක්වුවද කම් නැතැයි යනාදී පාපී සිතුවිලි සමාජයේ මුල්බැස පවතී.මෙරට බහු සාමයික ජනතාවක් වෙසේ.විවිධ සමය සංවිධාන සිය සාරධර්ම ප්රසතිසංස්කරණ ව්යාුපාර ආගමික දෘෂ්ටිකෝණතුළ මෙරට ක්රිැයාත්මක කරනු ලබයි.මේ යටතේ අදාළ සමයේ පුරා විද්යාසත්මකව වැදගත්කමක් ගනු ලබන ඓතිහාසික පෞරාණික ස්වරූපය හා හැඩය එලෙසින්ම පවත්වාගෙන යනු ලබනවාට වඩා වැඩියමක් එම ආගමේ දාර්ශනික පක්ෂය තුළින් ඉටුකිරීමේ ඇති වගකීම මනාව තේරුම්ගත යුතුය. සමාජය උගත්කමට ගෞරවකරනුයේ ධනය,බලය,කාමයට වඩා එය උසස්බැවිනි.නමුදු මේ තත්වය උගතුන් තුළ දැකගත නොහැක.ඇතැම් විද්වතුන්,උගතුන් පවා සිය පැවැත්ම තහවුරු කරගැනීම වෙනුවෙන් සත්යැය වෙනුවට ව්යාැජයට ආවඩනු දැකගතහැක.එය නිවැරදි නැත.උගත්කම,විද්වත්බව ලබනුයේ සාමාන්යට සමාජය අතරින් ඉතාම අතළොස්සකි.ඔවුන් සිය පැවැත්ම සකසාගැනීම සඳහා එය වැරදිලෙස භාවිතාකිරීම කිසිසේත් සමාව දිය නොහැකි බරපතල වරදක්වනුයේ මේනිසාය.විශ්වවිද්යාරල හාඋසස් අධ්යා පන ආයතනවල විවිධ ගැටළු,අර්බුද නිර්මාණයවීමට පවා උගතුන්,විද්වතුන්ගේ දැඩි ආත්මාර්ථකාමී පිළිවෙත හේතුවීඇත.සාමාන්යම ජනසමාජය සතුව ඇති විවිධ දුර්වලතා ආයතනගත ව්යු හය කෙරෙහිද ඇති කරවන බලපෑම සුළු පටු නොවන බව පැහැදිලි වනුයේ පාඩු ලබන හා දුර්වල පරිපාලන ලක්ෂණ පවතින විවිධ ආයතනවල විද්ය මාන පොදු සෘණාත්මක අනන්යුතා සැලකීමේදීය.රටක් සංවර්ධනය වීමට ඒ රට සතුව පවතින විවිධ ආයතනවල දියුණුව මහත් සේ ආධාරවේ.ආයතනවල අභ්යින්තර ව්යුුහය සැකසී ඇත්තේ ද්රීව්යවමය මෙවලම්වලින් පමණක්ම නොවේ.ඒ ආයතනගත මානව සම්පත ද්ර ව්යමය මෙවලම්වලට වඩා වටිනා මේ දක්වා නිසිලෙස හඳුනානොගත් ප්රායග්ධනයකි.සංවර්ධනය සඳහා අයෝජනය කරනු ලබන මානව ප්රාටග්ධනය නිසි ආකල්ප හා කුශලතාවලින් සමන්විතවීම ආයතනයක ප්රාධානතම ශක්තියවේ.නමුදු කණගාටුවට කරුණක් වනුයේ ඉලක්කගත හා අරමුණුගත සංවර්ධනය පිණිස පෙළගස්වනුයේ ඒ සඳහා උචිත නිසි පිරිසක් නොවීමය.නුසුදුසුඅය ඒ තැන්වල බහුලවසිටිති.මෙහි වඩාත් ශෝචනීයදේ නම් ඒ සඳහා සාමාන්ය මහජනතාවටම බරපැණ ඉසිලීමට සිදුවීමය. අධික බදුබර,භාණ්ඩමිළ ඉහළ පරාසයක පැවතීම වැනි දර්ශක මඟින් බාහිරව විද්යමමානවනුයේ මෙබඳු අවස්ථාවලදීය. ආයතනවල කණිෂ්ඨ සේවක හා ඉහළ කළමණාකරණ තනතුරු සඳහා බඳවා ගනු ලබනුයේ දේශපාලන සබඳතා මතය.එනිසා එබඳු තනතුරු අතරඇති වෙනත් තනතුරුවල සේවය කරනු ලබන අය ඒ කොට්ඨාශ දෙක මඟින්ම පීඩනයට ලක්වේ.ඇතැම්විටකදී කණිෂ්ඨ සේවක හා පහළ තනතුරු සඳහා විවිධ දේශපාලන ඥාතී සබඳතා මත නම් ලැයිස්තු මඟින් තෝරා පත්කරගනු ලබයි.ඒ නිසා සැබවින් ඇති පුරප්පාඩු වලට වඩා අධික ලෙස බඳවා ගැනේ.එහෙත් ඔවුන්ට කළයුතු නිශ්චිත සේවා කාර්යයක් නොමැතිකම නිසා නිකරුනේ කාලය කාදැමීම පමණක් සිදුවේ.කේළාම් ඕපාදූප ව්යාකප්තකිරීම පිණිස කාලයවැයකිරීම නිසා සිදුවනුයේ එකී ආයතන මඟින් සිදුකරනු ලබන සේවා හා කාර්යයන්ට බාධාවනසේ පක්ෂ දේශපාලනයට අනුගතව විවිධ පිල් බෙදීම් නිර්මාණයවීම පමණි.යම් හෙයකින් මෙබඳු කණිෂ්ඨ සේවක හෝ කම්කරුවන්ගෙන් ආයතනයට අදාළ කිසිදු කාර්යයක් නිසිසේ ඉටුකරගත හැකි නොවේ.එසේ පවරනු ලැබුවහොත් එසේ පවරනු ලැබූ පුද්ගලයා කුමන තරාතිරමක අයෙකු වුවද ඔවුන්ගේ ආධිපත්යැයට යටත්ව දොෂාරෝපණ හා විවිධ තාඩන පීඩානාදියට ලක්වීමට සිදුවේ.මෙය ඉතාමත්ම අවාසනාවන්ත තත්වයකි.මේතත්වය අනුව ඔවුන්ගෙන් කිසිදු ඵලදායීසේවාකාර්යයක් කරවාගත නොහැකිව අසරණවීමට ආයතන ප්ර්ධානීන්ට හා ආයතනවල මධ්යීමමට්ටමේ තනතුරු දරණ අයට සිදුවීම ආයතන පරිපාලනය දුර්වලවීමට හේතුවකි.
සේවා යෝජක අනිසි බලපෑම්
යම් කිසිවක් සිදුවුවහොත් මෙවැනි ලැයිස්තුමත බඳවාගත්අය කෙලින්ම ගොස් නතරවෙනුයේ තමා සේවය සඳහා ලැයිස්තු මත බඳවාගනු ලැබූ දේශපාලඥයා ළඟය.මේ නිසා මෙබඳු අයට විරුද්ධව ක්රි යාකිරීමට ආයතනවල ප්රදධානීන් තරමක බියක් දැක්වීම සහේතුකය.සැබවින්ම කණිෂ්ඨ සේවක හා කම්කරු වැනි තනතුරු දරණඅය අතින් කුමන වරදක් සිදුවුවද ඔවුන් නිතරම වරද පටවනුයේ ඔවුන්ගේ ආසන්න සේවා ප්රුධානියා හෝ මධ්යකම මට්ටමේ අය වෙත බැවින් කිසිදු ආයතනයක කිසිදු කළමණාකරණ කාර්යයක් ආයතනයට ඵලදායිලෙස භාවිතා කිරීම අපහසුය. මේ හැර ඇතැම් ඉහළ කළමණාකරන තනතුරු දරණ අය ද මෙබඳු පහළ මට්ටමේ සේවකයින්ගෙන් ලබාගන්නා කේළාම්,ඕපදූප වැනි අවිධිමත් සන්නිවේදනය මත පදනම්ව සිය ආයතනය හා සේවක සේවිකාවන්ගේ තොරතුරු ලබාගනීමට උත්සුකවීම නිසා විවිධ ආයතනවල විනය හා සේවක සුහදතාව බිඳ වැටීමකට පත්ව තිබේ.පළපුරුද්ද හේතු සාධකයක් කරගනිමින් විශ්රාාම යාමෙන් පසුව ඉහළ මට්ටමේ කළමණාකරන තනතුරු සඳහා පත්ව එන අය තුළ විද්යිමාන ප්රරධානතම දුර්වලතාවයක් වනුයේ ද මධ්යාම මට්ටමේ තනතුරු දරණ අය පිළිබඳ අවිධිමත් තොරතුරු දැනගැනීම සඳහා කණිෂ්ඨ සේවකයින් වැනි පහළ මට්ටමේ අය භාවිතාකිරීමට දක්වන අසීමාන්තික රුචිකත්වයයි. විශේෂඥ සේවයක් සිදුවෙතොත් ඒ ආයතනවල මධ්යමම මට්ටමේ තනතුරුවල සිටිනඅය අතිනි.ආයතනවල බොහෝවිට සේවක මණ්ඩල පුරප්පාඩුව ඇත්තේද මෙම මධ්යිම මට්ටමේ තනතුරු සඳහාය.ඒවා ගැසට්පත්රණ මඟින් අයදුම්පත් කැඳවා තරඟ විභාග,ලිඛිත හා සම්මුඛ පරීක්ෂණ පවත්වා විධිමත්ව නිසි පරිදි සිදුකරන තනතුරුය.එසේම ආයතනගත බොහෝ මධ්ය ම මට්ටමේ තනතුරුවල සිටිනුයේ විවිධ කේෂ්ත්රුවල විද්වත් හා වෘත්තීය සුදුසුකම් සහිත වෘත්තීය වේදීන්ය.නමුදු බොහෝ ආයතනවල දිගු කාලයක් තිස්සේ මෙබඳු තනතුරු පුරප්පාඩුව පවතිද්දීත් ඒවා සඳහා යෝග්යල අය බඳවා නොගෙන දැනටම සේවක අතිරික්තයක් පවතින කණිෂ්ඨ සේවක ආදේශක අනියම් හා කම්කරු තනතුරු සඳහාම පමණක් ලැයිස්තු මඟින් අඛණ්ඩව බඳවා ගැනීම් සිදුවන බව පෙනේ.සැබවින්ම ඕනෑම ආයතනයක විනය හා ආයතනය මඟින් සපයන සේවය පිරීහීයාමට ප්රාධාන හේතුවක් වනුයේ මෙබඳු අවිධිමත් සේවක බඳවා ගැනීම් හා කිසිදු අධ්යාඒපන සුදුසුකමක් රහිතව සිදුවන නාම ලැයිස්තුගත දේශපාලන පත්කිරීම්ය. මෙහි තවත් කණගාටුදායක පැතිකඩක්ද ඇත.එනම් විවිධ ආයතන සඳහා පත්ව ඇති විවිධ මට්ටම්වල උපදේශකවරුන්ගේ අධිකබවයි.එසේ පත්වන උපදේශකවරුන්ගේ සංඛ්යාව නිශ්චිත නැත.මෙබඳු උපදේශකවරු සිදුකරන නිශ්චිත කාර්යයක් නොමැතිවුවද අතිවිශාල වැටුප්,වේතන හා විවිධ වරප්ර සාද විවිධ අයරින් භුක්තිවිඳීමට තරම් ඔවුන් භාග්ය වන්තවී තිබේ.නිසිලෙස සේවය කිරීමට නොහැකිව මහළුව හෝ විශ්රාඅමිකව සිටින විවිධ අයව මෙලෙස උපදේශක තනතුරු සඳහා බඳවා ගනු ලබනුයේ ආයතන දියුණු කිරීමට නොව ඒ පුද්ගලයන්ගෙන් ලැබූ විවිධ ලාභ ප්රගයෝජන සඳහා කෘතඥතාව සැලකීමක් වශයෙනි.මේ හේතුව නිසා සිය උගත්කම දක්ෂතාව පෙන්වා සේවය කළහැකි බොහෝ කාර්යක්ෂම තරුණ ප්ර්ජාවගේ සේවය ආයතනවල ලබාගැනීමට තිබූ අවකාශ ඇහිරී යයි. විශ්රා මිකව සිටිමින් විවිධ උපදේශක තනතරු දරණ සමහරු වැටුප්,වේතන හා වරප්රහසාද බොහෝ ගණනක් භුක්ති විඳීන අයයි.ඒ අතර දක්ෂ උගත් තරුණ ප්රටජාව විරැකියාවෙන් දැඩිව පෙළෙමින් මානසික පීඩනයකින් දිවි ගෙවති.
හොඳ නරක පිළිබඳ ආකල්ප
ඕනෑම මිනිසෙකුගේ ක්රියාකාරීත්වයතුළ ධනාත්මක අංශ මෙන්ම දුබලතා ලක්ෂණද ඇත.නායකයා යනුද මිනිසෙකි.එබැවින්ම පොදු මානුෂික ලක්ෂණ වන දුබලතා හා ප්ර.බලතා යන දෙයංශයම නායකත්වයට උරුමය.ඒ නිසා සෑම පුහුදුන් පුද්ගලයෙකු අතින්ම වැරදීම් සිදුවේ.නමුදු කෙනෙකුතුළ ප්රිබල පෞරුෂයක් තිබූ පමණින් එකී පුද්ගලයා අතින් සිදුවන සෑම ක්රිවයාවක්ම යහපත් ධනාත්මක යැයි අනුමත කළ නොහැක.ඇතැම්විට එබඳු අයගෙන් පවා සිදුවන වැරදිදුර්වලතා හා අඩුපාඩු සෑමදෙයක්ම පාහේ කිසිදුවිමසීමකින් තොරව යහපත්යැයි අනුමතකිරීම නිසා ඒපුද්ගලයාට සිදුවන හානිය සුළුපටු නොවේ.පසුකලදී ඒ පුද්ගලයා සියළුදෙනාටම එපාවන ආකාරයේ ගතිලක්ෂණවලින් හෙබි අයෙකු සේ පරිවර්තනය කරවන්නටද එබඳු ව්යාරජ අනුමැති හේතුවිය හැක.මේනිසා ඕනෑම අයෙකු ධෛර්යමත් කරවන අතරම ඒ පුද්ගලයා වෙත සැබවින්ම විද්යුමාන අඩුපාඩු මෙත්සිත පෙරදැරිව පෙන්වා දීම හා එබඳු ගතිසිරිත් නිවැරදි කරගැනීමට සහයදීම සත්යනවාදීබවේ නියම ස්වරූපය සේ පෙන්වාදිය හැක. හොඳකල පැමිණිවිට සමහරු සිදුකරන වැරදි යටපත්ව නොපෙනීයාම ස්වභාවයකි.නමුදු වරදවැසීයාම යනු නිර්දෝෂීවීම නොවන බව තරයේ සිහිතබා ගැනීම වැදගත්ය.අනෙක් අතට නරකකල පැමිණිවිට කොතරම් හොඳ කලත් ඒ හොඳ නිසි පරිදි ඉස්මතු නොවේ.ඒ පුද්ගලයාගේ විශාල හොඳට වඩා සුළු දුර්වලතාවය පිළිබඳව මහත්ව පෙනේ.අනුන් විසින් නිරතුරුව දෝෂාරෝපණයකිරීම නිසා සිත ඉතා ඉක්මනින් අධෛර්යයට පත්වේ.කෙතරම් හොඳ පුද්ගලයෙකුට වුවද සමාජයෙන් ඊට නිසි ඇගයුම හිමි නොවේනම් නිසි සමාජ පිළිගැනීමක් නොමැතිනම් ඒ තැනැත්තාතුළ සුළු හෝ පසුබෑමක් ඇතිවීම ස්වභාවිකය.මෙබඳු දේ ගැන කළකිරීමට පත්වූ සමහරු සදහටම සමාජ සේවයට සමුදී මිනිසුන්ගෙන් ඈත්ව කටයුතු කිරීමටපවා උත්සුකවෙති.මෙබඳු අය සමාජයේ ඉහළ ජනප්රිුයතාවකින් පසුවීම නොරිසි ඊර්ෂ්යාවවෙන් යටිඋගුල් අටවන ඇතැම් කපටි පුද්ගලයෝ ඔවුන් සමාජයේ පිළිකුළට භාජනය කිරීම සඳහා හිතාමතාම විවිධ උපක්රනම යොදති.මෙහි සැබෑ අරමුණ හැකිතාක් ඒ අය සමාජයෙන් කොන්කර තැබීමයි.සමහරු වඩා දුක්විඳීමට ඉඩඇති තැන්වලට පළවාහැර ඥාතිමිත්රාඒදීන්හට වැඩිපහසුකම්ඇති තැන් පිළියෙළකරදීමට මාන බලති. 14.නිර්මාණශීලිත්වය හා ගෝත්රනවාදය කෙතරම් දැඩි ආගමානුකූල චින්තනයකින් ශික්ෂණයවූ සංස්කෘතියක් තිබූවද මානවයාගේ ප්රආකෘති නෛසර්ගික ස්වභාවය පහසුවෙන් වෙනස්කිරීම උගහටය.මතුපිටන් වෙනස්කළබව පෙන්වන බොහෝ සැඟවූ රහස් චර්යා බොහෝවිට සිතයට නිදන්ව පවතී.කෙතරම් උත්සහ කළද මිනිසුන් තුළ මුල්බැස ඇති ඇතැම් සෘණාත්මක ආකල්ප පහසුවෙන් ඉවත් කළ නොහැක.බොහෝ ආකල්ප ගොඩනැඟී ඇත්තේ සමාජය ඇසුරිනි.පවුල් පසුබිමතුළ ඇතිවන ඇතැම් ආකල්ප සාමාජික පසුබිම තුළ වඩාත් වර්ධනයවීමට අවකාශ සැලසේ.පුරාණ යුගවලට සාපේක්ෂකව අද බොහෝ සමාජ ආකල්ප ආත්මාර්ථකාමී ඇතිබැව් පෙනෙන්නට තිබේ.වර්ගවාදී භේදයකින් තොරව අද මිනිසුන් ආත්මාර්ථකාමීය.සැමවිටම සිතනුයේ අනුන්ට කුමක්වුවද සිය සුඛ විහරණයම පමණි.මෙය අධ්යා්පන ක්රසමය තුළින්ම ඔවුන්ලද දායාදයකැයි හැඟෙන තරමටම මේ තත්වය සමාජයතුළ මුල්බැසගෙන ඇත.අද ඇත්තේ සාරධර්ම හා මානව ගුණධර්මර සමඟ එක්ව යන අධ්යා්පන රටාවක් නොවේ.මිනිස් මනස හැකිතාක් විෂය කරුණුවලින්ම පුරවා මිනිසත්කම ඉවතට ඇද දමන අධ්යාගපනය ක්රිමවේදයකි.මේතුළ හැකිතාක් විභාග සමත්වී සහතික ලබීම හැරුණු විට මනුෂ්යිත්වය පිළිබඳ ගැඹුරින් සැලකිය හැකි සංවේදී හදවතක් ඇති කාරුණික පුද්ගලයෙකු නිර්මාණය කිරීමට අසමත්ව ඇත. මේ හේතුව නිසාම පුද්ගලයෙකු තවත් පුද්ගලයෙකු සමඟ පවත්වන ඕනෑම ආකාරයක සබඳතාවක් යොමුවනුයේම හුදෙක් මානුෂික අංශයට නොව මුල්ය මය හා වෙනත් එබඳු භෞතික අංශ වෙතය.මෙය ආකල්පමත ඇතිවන මානසික පසුබිමකි.සියුම් සංවේදී මානුෂික සබඳතාවල කිසිදු අගයක් එබඳු ආකල්ප සහිත අය නොදකිති. එබඳු අය මානුෂික සබඳතාවල වටිනාකම තීරණය කරනුයේ හැකිතාක් ඉන්ද්රීඅය ප්රී.ණනය පිණිස එබඳු දේ උපයෝගී වන ආකාරය අනුවය.වෙනත් ආකාරයකින් කිවහොත් මානුෂික සබඳතා පවා භෞතික වටිනාකම් අනුව අගයකරනු දක්නට ලැබේ.මානුෂික සංවේදීබව මිනිසුන්තුළින් පළායාම හා වියැකීම නිසා මානව සබඳතා ගොඩනඟා ගැනීමේදී සැකය මූළිකව අනෙකා පිළිබඳව විමසිලිමත්වනුද පෙනේ.මේ හේතුව නිසා අද බොහෝ දෙනෙකු කිසිදු අර්ථයක් රහිතව බොහෝවිට සැකමුසු දෙනෙතින් අනුන්දෙස බැලීමට උත්සුකවී තිබේ.පිරිහුණු කාලසීමාව අර්ථදැක්වෙනුයේ කලියුගය වශයෙනි.කලියුගයේදී මානුෂික හැඟීම් වියැකීගොස් තිරිසනුන් හා සමානත්වයට පැමිණෙනබව කියැවේ.
නිවැරදි ආකල්ප හා ධාර්මික බව
පොදුවේ සියළු මනුෂ්ය යන්ටම බලපාන සමාජයීය හා පුද්ගල ගැටළු වර්ගවාදී ලෙස බෙදාවර්ගකර ඒ ප්රතිපක්ෂ උනුන් දෙස සැකමුසු ආකල්ප පැවැත්වීමට සමාජය යොමුකර තිබේ.වර්ගවාදී ආකල්ප මඟින් මිනිසුන්ගේ මොළ ශෝධනයකර මානව විරෝධීව කටයුතු කිරීමට පොළඹවනු ලැබේ.ඒතුළ පෙරදිග ශිෂ්ටාචාරයේ මනුෂ්යනත්වයට තිබූ ගෞරවණීය හැඟීම මිනිසුන් විසින්ම අහිමිකරගන්නා තැනට ඔවුන්ව යොමුකර තිබේ.බටහිර සිට සංක්රවමණයවන ඕනෑම නිෂ්ඵල මතවාද කුණුගොඩක් හිස් මුඳුනින් පිළිගෙන අවිචාරපුර්වකව කටයුතු කරන තමන්ම විද්වතුන් යැයි කියාගනු ලබන ඇතැම් පිරිස් විසින් මෙරට නිර්මල සංස්කෘතියට කරඇති හානිය සුළුපටු නොවේ.බුදුරදුන්ට මෙන්ම අන්යි වෙනත් ආගමික ශාස්තෘවරුන් අරඹයා අනුගාමිකයින්තුළ කුකුස් මතුකරවන සුළු කුහක හා භේදකාරී මතවාද නිර්මාණකර ව්යාාප්තකිරීමට මොවුහු සමත්කම් දක්වති.එහි අරමුණ බොහෝ සමාජ හා සාමයික අර්බුද බිහි කිරීමය. මෙරට පවුල් ඒකක විනාශවුවද රාජ්යී නොවන සංවිධාන හරහා මූල්ය ප්ර තිපාදන ලැබේනම් මෙබඳු අය තෘප්තිමත්ය. මානව සබඳතා ගොඩනඟාගත යුතු අවස්ථාවන්හිදී පවා මිනිසුන් බොහෝවිට එසේ කිරීමට මැළිබව දක්වනුයේ තමාට වඩා පහළ මට්ටම්වල පුද්ගලයින් හා සබඳතා ගොඩනඟා ගැනීමට සිදුවීම සිත්වේදනා ගෙනදීමට කරුණක්වන හෙයිනි.මෙබඳු මානසික මට්ටම්වල නූතනයේ බොහෝදෙනෙකු පසුවීම එක් අතකින් ඛේදවාචකයකි. කුඩාකල පටන් අද බොහෝ දෙනෙකුට ඊට පෙර පරම්පරාවල කුඩා දරුවන් අත්විඳී අති සංවේදී මානුෂික අත්දැකීම් ඒ ආකාරයෙන්ම අත්විඳ ගැනීමට නොහැකිව තිබේ.ඊට හේතුව මානව පරම්පරා යුගවශයෙන් ආධ්යාරත්මිකව දූෂිතව ඇති බැවිනි.මෙම අධ්යාමත්මික දූෂිතබවට ප්රාතිකර්මයක් පෙනෙන තෙක් මානයකවත් නොමැත.එයට හේතුව සමාජය දිනෙන් දින වඩාත් භෞතික වටිනාකම් පසුපසම පමණක් දිවයන හෙයිනි.භෞතික වටිනාකම් අගය කරන අතරම ඊට සුදුසු හේතු පෙන්වීමට පවා අද කාලයේ අය දක්ෂය.භයානක රෝගාබාධ සඳහා නවීන ඖෂධ සොයාගැනීම ආදී වශයෙන් ඒ සෑම හේතුවක්ම ජීව හා භෞතික විද්යාග පර්යේෂණ ප්රතිඵලතුළින් මනාව සාධාරණීකරණය කිරීමට එක හෙළා සූදානම්බව මිනිසත්බවේ දයාවතුළින් මතුවන ආධ්යානත්මික සුන්දරත්වය විඳගැනීමට ප්රාබල බාධාවක්ව තිබේ. ආත්මාර්ථකාමීබව වර්ධනයවීම සාමූහික ආකල්ප වේගවත්ව වියැකීයාමට හේතුවේ.සේවයට වඩා සිය පෞද්ගලික සුඛ විහරණය පිළිබඳවම පමණක් අවධානය යොමුකිරීමට සෑම අයෙකුම පෙළඹීම මනුෂ්යලත්වයට නිඟාවකි.ලාභලැබීමේ පරමාර්ථයෙන් බැහැරව හුදෙක් සේවයසැලසීමේ අරමුණ පෙරදැරිවම පමණක් පවත්වාගෙන එනු ලබන ආයතන බොහොමයකම සැබෑතත්වය කණගාටුදායක ලෙස පිරිහී තිබේ.බොහෝ විට ආයතනික ව්යුකහය එහි අරමුණු හා දැක්ම හරිහැටි නොහඳුනන පුද්ගලයින් වෙනත් ස්ථානවල සිට වරින් වර ප්රයධානත්වයට පැමිණීම බඳු දේ නිසා දියුණුවට වඩා එබඳු ස්ථාන පිරිහීමට පත්වඇත.එබඳු අයගේ මූළික අභිප්රාීය එබඳු ස්ථාන දියුණුකිරීමට වඩා පසුකාලීනව තමාට ප්රවයෝජනවත්විය හැකි කිසියම් ස්ථාවරයක් තනාගැනීමට එබඳු ස්ථාන මනාව භාවිතා කිරීමයි. නූතනයේ මහජනසේවය පිණිස කැපවී ඇති ආයතන එහි ආයතනික ව්යුයහයතුළම දියවී යනුපෙනේ.බොහෝ විට යම් යම් ආයතන පාඩු ලබන බව හා විවිධ දූෂණ අකටයුතුකම් නිසා පිරීහී යමින් පවතින බව පැවසේ. මෙයට තවත් හේතු ඇත.එනම් අනවශ්ය පරිදි සේවක බඳවා ගැනීම සිදුකිරීමයි.කිසියම් ආයතනයකට අවශ්යතතාවයට වඩා අධික අතිරික්ත සේවක පිරිසක් ඇතිවිට ඔවුන්ට වැටුප් හා වේතන ගෙවීමට සිදුවනුයේ ආයතනයට වෙන්කරන මුදලිනි.ආයතනක ලාභය මැනෙනුයේ එය යොදවන මුදලට සාපේක්ෂකව ලබන අතිරික්ත ධනය නිසාය.නමුදු මෙම අතිරික්ත ධනය නිෂ්ප්වනයෝජන කාර්යයන් සඳහා වැයවෙන පසුබිමක් තුළ කිසිදුවිටක අදාළ ආයතනවල ඵලදායිතාව අකාර්යක්ෂම සේවයකයින්ගෙන් බලාපොරොත්තුවීම නිෂ්ප්රියෝජනය.සැබවින්ම සිදුකළ යුතු වනුයේ අනවශ්යාපරිදි දේශපාලනික වුවමනාමත සුදුසුකම් රහිතව නම් ලැයිස්තුමත වර්තමානයේ සිදුවන බඳවාගැනීම් රටාව නැවැත්වීමයි. බුදුදහමට අනුව කිසියම් කටයුත්තක් ධාර්මික වූ පමණින් සම්පූර්ණයෙන්ම නිවැරදි නොවේ.එවැනි දේ ධාර්මික විය යුතුසේම අසහාසික නොවිය යුතුබවද බුදුසමය පෙන්වාදේ.මෙසේ වනුයේ ඇතැම් දේ ධාර්මික විය හැකි නමුදු සාහසික විය හැකි හෙයිනි.කිසියම් ආයතනයක නියමිත කාලය තුළම සිය පැමිණීම හා පිටවීමේ සිදුවීම ධාර්මිකය.එහෙත් තමාගෙන් වියයුතු සේවය පැහැර හරින්නේ නම් එය අසහාසිකය.එය පරිපූර්ණව නිවැරදි වනුයේ නියමිත කාලය තුළ ඵලදායක සේවයක් ලබාදුනහොත් පමණි.මේ නිසා ඵලදායකත්වය ලැබීමට අප ජපන්ක්රලමවලට වහළ්විය යුතුම නොවේ.නිවැරදි බුදුදහමතුළ සියළුම දේ ඇත.බුදුදහම ඵලදායිතාව සංකල්පවලට පමණක් සීමාකර නැත.දහසක් නිෂ්ඵල න්යාුයයන්වලට වඩා එය ඉතාමත් ප්රාකයෝගිකය.පුද්ගල අත්දැකීම් ඉන්ද්රිඵයානුභූතිය හා බද්ධය.
වෘත්තීමය කාර්යය හා සේවා
බොහෝවිට මහජන ආයතනවල අසීරුතම වගකිවයුතු හා දුෂ්කර කාර්යය කොටසක් ඉටුකරනුයේ සුදුසුකම්නියමිත සහිත පාර්ශවයයි.බොහෝවිට ඉහළ කළමණාකාරීත්වය හා යම් යම් අංශවල ප්ර්ධාන වගකීම් උසුලනු ලබනුයේ සුදුසුකම්ඇතිඅය විසිනි.එසේම මෙම ආයතනවල පහළ මට්ටමේ අසීරු කාර්ය සඳහා අවශ්යුවන කණිෂ්ඨ සේවකයින්ලෙස කටයුතු කරනුයේ නුසුදුසුකම්ඇතිඅයයි.නමුදු තවමත් මහජන ආයතනවල බඳවාගැනීම් සඳහා වඩාත් ධෛර්ය දෙනු ලබනුයේ හා විවිධ රජකාරි හා සේවා පහසුකම් සපයනු ලබනුයේ නුසුදුසුඅයට පමණි.මානුෂිකබව හා අසරණබව වැනි දේ සඳහා නම් සමාවක් ඇත.නමුදු ඇතැම් අවස්ථාවල මෙකී ස්වරූපය හුදෙක් මානුෂික බව ඉක්මවා ගිය පමණ ඉක්මවූ විකෘති ස්වරූපයක්ද මීට එක්වී ඇත.සෑම මහජන ආයතනයක්ම නඩත්තු කිරීම පිණිස සුවිශාල මහජන ධනයක් වැයවේ.මහජනතාවගෙන් අය කරන විවිධ බදු මුදල් මඟින් රැස්කරනු ලබන මුල්යධය ධනය මෙම ආයතනවල පිරිවැය පියවීම සඳහා වැය කරනුලබයි.එය හුදෙක් නාස්තියක් නොවීමට නම් ඵලදායකවිය යුතුය. දැනට මුළු ජනගහනයෙන් සෑහෙන කොටසක් විරැකියාවෙන් පෙළෙති.මේපිරිසට රැකියා සම්පාදනය කිරීමට යැයි ඔවුන්ව අතිරික්ත සේවක පිරිස් සේ සුදුසුකම් රහිතව නම් ලැයිස්තු මත මහජන ආයතනවලට හැකිතාක් බඳවාගැනීම නිසා වියදම් අධිකව පාඩුලබන තත්වයට පත්වී ඉතා ඉක්මනින් එබඳු ආයතන කඩාවැටීමේ දැඩිඅනතුරක් විද්ය මානව පවතී. නමුදු මහජන ආයතවල පැහැදිලිවම සේවක හිඟයක්ද ඇත.ඒ විවිධ කේෂ්ත්රූවල වෘත්තීයවේදීන්ගේ හා විෂයය විශේෂඥවරුන්ගේ ඇති හිඟයයි.පහළ මට්ටම්වල කණිෂ්ඨ සේවකයින්ගේ සුවිශාල සේවක අතිරික්තයක් ඇත.මෙම වෘත්තීයවේදී හා විෂය විශේෂඥවරු විද්වත් පිරිස් වෙනුවට පහළ මට්ටමේ කණිෂ්ට සේවකයින් බඳවා ගැනීම කිසිදු පැහැදිලි තාර්කික පදනමක් මත කරනක්රිනයාවක් නොව හුදෙක් ජනතාවගේ මනාප ලැබීමේ අරමුණින් සිදුකරන්නකි. මෙසේ බඳවා ගැනෙන සේවකයන්ගෙන් අදාළ ආයතනවලට සිදුවන කිසිදු සේවයක් නොමැත.හුදෙක් ආයතනවල දුරකථන ක්රිනයාකරු හා මහජන සම්බන්ධතා වැනි රාජකාරිවල මෙබඳු සේවකයින් බහුලව යොදවා ඇත. නමුදු එබඳු කාර්යවලදී පවා ඥාතීසබඳතාවයට වඩා ඥානයට මුල්තැන ලැබිය යුතුබව අමතකරදමා තිබේ.මන්ද යත් ඕනෑම ආයතනයක ආයතනික අරමුණු හා දැක්ම පිළිබඳව මහජනයා වටහාගන්නා මූල් ස්ථානය මහජන සබඳතා බැවින් වෙනත්දේ තිබූ පමණින් එය එබඳු කාර්යක් සඳහා ඇති එකම සුදුසුකම ලෙස නොසැලකෙන හෙයිනි. හුදු රැකියාක්ලබාදීම හැරෙන්නට වෙනත් කිසිදු ගුණාත්මක වටිනාකමක් එබඳු සේවකයින්ට හිමිකරදීමට මෙය අසමත්ය. තවත් සමහර ආයතනවල විද්ය්මාන හාස්යැ ජනක කරුණ වනුයේ ලිපිකරු වැනි තනතුරුවල ඇති පුරප්පාඩු එසේම තිබියදී ඒවා නොපුරවා පහළ මට්ටම්වල කණිෂ්ඨ සේවකයින් ඒ ස්ථානවලට අනුයුක්ත කරවීමයි. සේවා ව්යපවස්ථාවන්ට අනුව විධිමත්ව පත්වීම් ලබාදිය නොහැකි තත්වයන් පවතිද්දීත් සුදුසුකම් නොලැබූ විවිධ අය දේශපාලනය එකම සුදුසුකම ලෙස සලකා එබඳු රාජකාරි ආවරණය කිරීම පිණිස යොදවා ගැනීම නිසා ආයතනවල සේවා හා රාජකාරි මට්ටම තවත් පහළබැස තිබේ.පුද්ගලිකඅංශය හා තරඟකාරීව ගුණාත්මක සේවයක් මහජනයාට ලබාදීමට නම් කිසිදු දේශපාලන ඇඟිලිගැසීමකින් තොරව විද්වත්මණ්ඩලයකට මෙහි පාලනය පැවරීම වඩාඋචිතය. අද යුගයේ සෑම විෂය කේෂත්රතයකටම පාහේ පිළිගත් ශාස්ත්රීනය හා කුසලතා සහිත විද්වත්හු මෙරට සුලබව වෙසෙති. නිවැරදි දේ නම් ඔවුන්ගේ දැනුම මෙරටට නිවැරදිව ආයෝජනයකිරීමයි.ඒ සඳහා නිසික්රසමවේදයක් සකස්විය යුතුය. එවිට මෙරට සංවර්ධනයට අවැසි මානව ප්රාමග්ධනය මෙරටින්ම සම්පාදනයකරගත හැක.එසේම ඒ සඳහා අනවශ්යන දේශපාලන මැදිහත්වීම් නොතිබිය යුතුය.නොසුදුසු ලෙස අතපෙවීම් නිසා සේවය කිරීමේ නිදහස නැතිව යනු ඇත.අද අවශ්යය තැනට මෙන්ම අනවශ්යස තැනටද බලපෑම් සිදුකිරීම නිසා ඇතැම් ආයතනවල කිසිදු කාර්යයක් හරිහැටි ඉටුකළ නොහැකි වාතාවරණයක් උද්ගතවී තිබේ.ලෝකයේ දියුණු නිර්මාණශීලී මානවප්රටග්ධනය හිමි රටවල්වලින් මුල්තැන ගන්නා රටවල් අතරට මෙරටද එක්වේ.නමුදු මෙරට මානවප්රාගග්ධනය ලෝකයේ වෙනත් රටාවලට ඇදීයන අතර අප රටේ දියුණුවට ඒවා භාවිතානොවේ.එයට හේතුව මෙරට සකස්කරඇති සංවර්ධන සැලසුම්වල විද්යාුමන දුබලතාවයයි.
නිර්මාණශීලීත්වය හා ඵලදායීතාව
මෙරට සංවර්ධනය කිරීමට ඇති විශාලතම බාධාව මෙරට වැසියන්ට සිය රට,දැය,සමය පිළිබඳ ඇති සෘණාත්මක ආකල්පයයි.එය එක්තරා ආකාරයකට ආත්මාර්ථකාමීත්වය හා බද්ධව ඇත.දිගුකලක් විදේශීය රටකට යටත්ව විසූ බැවින් ස්වදේශිකයින්ගේ පුද්ගල හා සමාජයීය ආකල්ප වලින් පවා ඒ මානසික ගැතිබවම විද්යශමානවේ. අද මෙරට බිහිව ඇති උදවියගේ,පරගැති ආකල්ප ව්යාමප්තව ඇති ආකාරය දෙස බැලූවිට මෙරට පාලනතන්ත්රාය වඩා පහසුවෙන් ගෙන යෑමේ උපක්රබමයක් ලෙස භාවිතාකළ අධ්යාිපන, සමය,සංස්කෘතිය යන සෑම අංශයක්ම විදේශික එබඳු අංශවලට වඩා පහත්ය වැනි ආකල්ප ව්යාරප්තකිරීමේ විජාතික කුමන්ත්රකණ හා විවිධ කූටෝපක්රවම බොහෝ දුරට ඵලදරා ඇතිබවද පෙනේ. මොවුහු සෑම විටකම විදේශික දේවල හොඳබව හා දක්ෂතාව දකින අතර ස්වදේශික දේ පහත්කර සලකති.වෙනෙකක් තබා සිය සංස්කෘතිය සමය සාහිත්යවය හා කලාව පවා පැතලි නොගැඹුරු සේ දකිති. අධ්යාිපන අංශයෙන් ගත්කළ ප්රා චීන අධ්යාවපනයට වඩා විශ්වවිද්යාොල අධ්යාතපනය උසස් සම්භාවනීය සේ සලකති.මේ තුළ ඇත්තේ බටහිර විශ්වවිද්යාපල ආකෘතියට අනුගතවූ මානසික හැඩයකින් යුතු පුද්ගලයෙකු නිර්මාණය කිරීමයි. පෙරදී පැවති දේශීය අධ්යාපනයටම බද්ධව ආචාරධර්මද පැවතිණ.දැනුම කුසලතා ආකල්ප සමඟ සාරධර්ම ගරුකරන මනුෂ්ය්යෙකු දේශීය අධ්යාමපනය ව්යුතහය තුළින් නිර්මාණය විය.මේ ක්රරමය පැවතියහොත් සිය ආධිපත්ය්ය තව දුරටත් මෙරට ව්යාහප්තකළ නොහැකි බව වටහාගත් මෙරට පාලනය කළ විදේශිකයින් ක්රසමානුකූලව මෙරට දේශීය ප්රා චීන අධ්යාිපනය අඩපණ කර දැමූහ.ඒ වෙනුවට ඔවුන් විසින් හඳුන්වාදෙනු ලැබූ විදේශික අධ්යානපන ව්යුාහය හුදෙක් ආචාරධර්ම වියුක්ත දැනුම පමණක් ලබා දෙන කිසිදු පරිකල්පන ශක්තියකින් සමන්විතනොවූ මිනිස් පරිගණකයක් නිර්මාණය කරවන්නක් විය.නිදහසලබා බොහෝකලක්ගතවී ඇතත් අදපවා අපගේ අධ්යාවපන ව්යුදහය මඟින් නිර්මාණය වනුයේ විජාතික මනස් සහිත මිනිසුන් මිස මෙරට අවශ්යමතාවලට ගැලපෙන පුද්ගලයින් නොවීම රටේ සංවර්ධනය හා දේශීය අධ්යාමපන ක්රි්යාවළිය ඵලදායීකරගැනීමට ඇති ප්රසධාන බාධාවකි. 15.ආකල්ප ඖෂධ බුද්ධිය යනු දැනුම නොවේ.උගත්කමද නොවේ.එය පතපොත කියවීම හෝ විභාග සමත්වීම මඟින් පමණක්ම ලබාගත හැකිදෙයක්නොවේ.සමහරු විභාග සමත්වී සහතික ගොඩගසති.නමුදු ඔවුන් සිය ජීවිතයේ ඇතැම් ගනුලැබූ ඇතැම් තීරණ දෙස බැලීමේදී ඔවුන්ගේ බුද්ධිය පිළිබඳ නැවත වරක් සිතා බැලිය යුතුබව පැහැදිලිවේ.බුද්ධිමත්බව යනු කුමක්දැයි බොහෝ දෙනෙකු නිවැරදිව වටහාගෙන තිබේදැයි තරමක කුකුසක් මතු වන්නේ මානව ආකල්ප පිළිබඳව සැලකිලිමත්වීමේදීය.සමහරු බුද්ධිමත්බව සේ වරදවා තේරුම් ගන්නේ දැඩි ආත්මාර්ථකාමී චේතනාව නිසා හටගනු ලබන කපටිකමයි.මේ අනුව හැකිතාක් කපටි පුද්ගලයාව අගය කිරීමට පෙළඹෙන්නේ එය බුද්ධිමත් බව යැයි වරදවා වටහා ගැනීම නිසාය. මේ නිසා කපටිකම හා බුද්ධිමත්බව අතර වෙනස මනාව හඳුනා ගැනීම ප්රටයෝජනවත් වේ. මම මගේ යන දැඩි මමායනය නිසා තමාගේ වපසරිය වඩාත් පුළුල් කරගැනීමට නිතරම මාන බලන්නේ ආත්මාර්ථකාමී බව නිසාය. ඒ අනුව තමාත් තමාට අයත් නෑදෑ යහළු මිත්රේ දූ දරු අඹු සැමි ආදී ලෙස මිනිසුන් දැඩි ලෝභී චේතනාවෙන් යුක්තව මනසින් ඇඳ බැඳ වැළඳ තබා ගැනීමට උත්සුක වේ. මමත්වය නැතිකර දමමියි දැඩිව උත්සුකවන පුද්ගලයා කෙරෙහි පවා ඇතැම්විටක මමත්වයෙහි දොස් දැකිය හැකි වනුයේ මම යන හැඟීම ඕනෑම සත්ව චිත්ත සන්තානයක දැඩිව මුල්බැස ඇති හෙයිනි.මමත්වය නැතිකිරීමට දැඩිව වෙහෙසෙනුයේද මමත්වය නිසා ඒපුද්ගලයා පීඩාවටපත්වන බැවිනි.මමත්වය සැබවින්මනැතිනම් එයනැතිකිරීමටඅමුතුවෙන් වෙහෙසක්ගැනීමට අවශ්යමතාවයක් මතුනොවනු ඇත. ආත්මාර්ථකාමී හැඟීම් ඇතිවිට අනෙකාට කුමක් සිදු වුවද ඉන් මට කමක් නැතැයි යන වැරදි දෘෂ්ටිය තදින් ග්රවහණය කරගනියි. එවිට ඒ පුද්ගලයා කරන කියන සිතන සෑම දෙයකම ගැබ්වනුයේ දැඩි ආත්මාර්ථකාමී බවයි. මේ ආත්මාර්ථකාමී සිතුවිල්ල ඕනෑම පුද්ගලයෙකු පාපිෂ්ටයෙකු කිරීමට ප්රථමාණවත්ය.කලින් හොඳ යැයි සැලකූ අය පසුව දුර්දාන්ත අසත්පුරුෂ අය වනුයේ ආත්මාර්ථකාමී බව නිසාය.ආත්මාර්ථකාමීබව නිසා අනුන්ව අබිබවා කටයුතු කිරීමට උත්සුකවේ.අනුන්ව රැවටීමට කල්පනා කරන්නේ තමාගේ පටු පරමාර්ථ ඉටුකරගැනීමට එය සුදුසු ක්රුමවේදයක් සේ සිතන හෙයිනි.තමා යැයි දැඩිව මනසින් ග්රටහණය කරගෙන අනෙකුත් අය හෙලාදැකීම හා පාගාදැමීම ආත්මාර්ථකාමී බවේ විශේෂ ලක්ෂණයකි.එය මෝහය හෙවත් මෝඩකම නුවණක ස්වරූපයෙන් මතුවන අවස්ථාවකි.යම් කෙනෙකු තුළ ඇති මෝඩකම වැඩිවූ තරමකටම ආත්මාර්ථකාමීබවද ඉහළ යයි.ඉන්ද්රිකය ප්රීුණනය පිළිබඳ ඇතැම්අයතුළ බලපාන අධික ආශාවඇතිවන්නේද මෝඩකම නිසාය.ඉන්ද්රීකය ප්රීරණනයෙහි ගිජු පුද්ගලයින් අධිකලෙස කය සැතැප්පවීම නිසාම ඉන්ඇතිවන විවිධ රෝග,ව්යාපධි ආදියට ඔවුහු පහසුවෙන් ලක්වනබව පෙනීයයි.ඔවුන් දැඩිසමාජ අපවාදයටද ලක් වේ. පවුල්ජීවිත පහසුවෙන් දෙදරායාම නිසා දූදරුවන්ට කායික මානසික අපහසුතාවලට පහසුවෙන් ගොදුරුවීමටද සිදුවේ.
මිනිසුන් නිවැරදිව හඳුනාගැනීම
ආත්මාර්ථකාමී තැනැත්තාට නොකළහැකි දෙයක් නොමැත.අනුන් කෙරෙහි පවතින තමාගේ ව්යාමජ බවේ සළුපිළි ඉවත්වීම ඕනෑම ආත්මාර්ථකාමියෙකුට රුචි නොවනු ඇත.එබන්ඳා අනෙක් පුද්ගලයින් කෙරෙහි කිපීම ද ස්වභාවිකය.අනුන් පිළිබඳ සංවේදී ආකල්ප ඇතිවනුයේ නිර්ව්යාදජ පරාර්ථකාමී අයතුළ මිස ආත්මාර්ථකාමී අයතුළ නොවේ.ව්යාිජ අයගේ සංවේදීබව බොහෝ විට අනුනට විශාල පාඩු හා බොහෝ වේදනාකාරී අත්දැකීම් උරුමකර වන්නක්ද විය හැක.හදවතේ කැඩපත මුහුණ යැයි පැවසුව ද හදවතේ කුරුරුබව සැඟවීමට වෙස්මුහුණු පැළඳගත් උදවිය බහුලව නූතන සමාජය තුළ වෙසේ.කපටිකමින් දිවිගෙවීම අද යුගයෙහි නව විලාසිතාවක් බවට පත්වී ඇත. නමුත් ප්රකඥාව හෙවත් සැබෑ නුවණ එසේ නැත.සැබෑ නුවණැත්තා සත්යෙවාදීය.අනුන්ගේ යහපත පිළිබඳවම නිතර සැලකිලිමත්ව කටයුතු කරන්නේ සැබෑ ප්රැඥාවන්තයාය.අද ඇත්තේ සැබෑ ප්රිඥාවන්තයාගෙන් කෛරාටිකයා කවුරුදැයි තෝරා බේරා ගැනීමට තරම් සැබෑ නිර්ව්යා්ජ නුවණක් බොහෝ දෙනෙකුහට නොතිබීමයි.බොහෝ අය බුද්ධිමතුන්,ප්ර ඥාවන්තයින්,නුවණැති අය වශයෙන් සලකා කපටි පුද්ගලයින්ට නිබඳවම රැවටෙනුයේ එහෙයිනි. සමාජය පහසුවෙන් නොරැවටිය හැකි යැයි සිතූවත් අවසාන විග්රිහයේදී පෙනෙනුයේ සමාජය පිළිබඳව තබා ඇති එවැනි තක්සේරුද නිෂ්ඵල බවයි. කපටියා සැබෑ පරර්ථකාමියාගේ මතුපිට ස්වරූපයෙන් හා හැඩයෙන් නොයෙක් විට මතුවේ.එවිට තැනැත්තාෙග් චිත්ත අභ්යමන්තරය කවරෙකුදැයි නිවැරදිව වටහාගත හැක්කේ තම සිත තුළ සාරධර්ම වර්ධනයවී ඇති අයහට පමණි.මතුපිට ඔපයට හා හැඩයට ක්ෂණිකව වසඟව යන්නේ ඇතුළත කිසිවක් නොමැති හිස් පුද්ගලයින්ය.තමාතුළ වර්ධනය වූ සාරධර්ම කිසිවක් නොමැති මෙබඳු අය රැවටීම ඉතා පහසුය. ජලය දියරවර්ග සමඟද තෙල් වෙනත් තෛල වර්ග සමඟද පෑහේ.එපරිදිම නුවණැතියන් ඒහා සමානයින් සමඟද මෝඩයින් ඊටසමානඅය සමඟද මනාව පෑහේ.එක සමාන කුරුල්ලන් එක අත්තේ වහනවා යන කියමනද මීට සමානය.තමාගේ සාරධර්ම මට්ටම තවදුරටත් වර්ධනය කරගැනීමට පුද්ගලයාට ශක්යදතාවක් පවතී යන කියමන මින් ප්ර තික්ෂේප නොවේ.සිය සාරධර්ම සදාකලික හා නිශ්චිතයැයි සැලකීමද සාවද්ය්ය.ප්ර්මාදය හා නොසැලකිලිමත්කම නිසා උසස් සාරධර්ම මට්ටමක සිටියෙකු වුවද පහළබැසීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩිය. සාරධර්ම පක්ෂයෙන් තමා වෙසන මට්ටම නිසියාකාරව වටහාගැනීමට තමාගේම බුද්ධිය හැර වෙනත් පිළිසරණක් පැතීම නිෂ්ඵලය.ලාභ සත්කාර නිසා ඊට ගිජුකමින් තමා වටා සිටින පිරිවර පවසන මුසා බස්වලින් මුළාවට පත්විය යුතු නැත.එබඳු අයට නිසි නුවණ ලැබෙන විට පෙරහැර ගොස් තිබෙන්නටද බැරි නැත.කෙතෙක් සූප ව්යංනඤ්ජනවල බහා තබනු ලැබුවද හැන්ද එහි රස නොදත හැක්කාක් මෙන් ඇතැම් පුද්ගලයින් දිවි ඇතිතෙක් ප්රඤඥාවන්තයින් හා විසූවද නිසි ලෙස සාරධර්ම උකහා ගැනීමට හැකියාවක් නොතිබෙන බව ධම්මපදයේ පැහැදිලි කර දී තිබේ.එසේම දිව ඉතා කෙටි කලකින් සූප ව්යකඤ්ජන වල රසලබන්නාක් මෙන් නුවණැත්තා ක්ෂණිකව හොඳඅය වටහාගන්නා බව එහිම දක්වාඇත.අද මිනිසුන්ට උද්ගතව ඇත්තේ හැන්ද සහ දිව නිවැරදිව තෝරා බේරා ගැනීමට නොහැකිවීමේ ගැටළුවයි.ඊට නොපමාව පිළියම් කළයුතුවේ. බුදුදහමේ සක්කාය දිට්ඨිය ලෙසට හැඳින්වෙන්නේ මේ තත්වයයි.සක්කාය දිට්ඨිය සමුච්ඡේද වශයෙන් ප්ර්හීණ වනුයේ සොතාපත්ති මාර්ග ඥානයේදීය.ඒ දක්වා සෑම පුහුදුන් මිනිසෙකු තුළම පාහේ අඩුවැඩි සේ මේ ක්ලේශධර්මය ක්රි යාත්මකවේ.නමුදු සමාජයේදී අප අනෙක් මිනිසුන් පිළිබඳව දයාබරව දකින්නට,කාරුණිකව සිතන්නට, සාධාරණව කටයුතු කිරීමට නම්සෝවාන් වනතෙක් සිටියයුතු බව බුදුදහමේ දක්වා නැත.එසේ වුවහොත් අභ්යමන්තරගත පිරිසිදුබව ඉබේ ඇතිවන බව අපට පිළිගැනීමට සිදුවේ.එවිට එය අහේතුක අපච්චය වාදයක තත්වයට වැටියහැක.මෙම අහේතුක අපච්චයවාදයේ ස්වභාවය දීඝ නිකායේ සාමඤ්ඤඵල සූත්රතයේදී බුදුන්වහන්සේ පැහැදිලි කර දී තිබේ.ඉබේම ඇතිවන පිරිසිදු හෝ අපරිසිදුබවක්වේනම් එහිදී ක්රිදයාව හා ඉන් ඇතිවන ප්රාතිඵලය ප්රතතික්ෂේපවේ.මෙය සත්යනයැයි පිළිගැනීමපවා යමෙකුගේපුද්ගල ස්වච්ඡන්දතාවට කුශලතාවයට හා වීර්යට සිදුකෙරුණු බලවත් නිග්රැහයක්ද වනබව සැලකිය යුතුය. ඇදහීම,අන්ධවිශ්වාසය බලවත්වන තරමට ගුප්තබවේ වටිනාකමද අධිකවේ.බොහෝවිට පාක්ෂිකයාගේ අන්ධවිශ්වාස හෝ ගුප්තආකල්ප කෙරෙහි පමණක්මසැලකිලිමත්වීම විචාරපූර්වකබවට නොගැලපේ.එය බුද්ධිමත්බවටඋචිතනැත.
ඒක පාක්ෂික බවේ අයෝග්ය තාව
අද මිනිසුන් වැරදි කිරීමට සිය අසරණ බව කිසියම් පිහිටක් කර ගන්නා බව ද දක්නට ලැබේ.ඕනෑම දෙයක් කර තමාගේ පුහුදුන් බවේ සළුවෙන් එය වසා ගැනීමට තැත් කිරීම සමාව දිය හැකි කරුණක් නොවේ.ආගම ආධාර වනුයේ මානව දුර්වලතා සමනය පිණිසය.එය ඖෂධයක් මෙනි.ලඟ තබා ගත් පමණින් හෝ බැති සිතින් ඖෂධයට වන්දනාමාන කිරීමෙන් ඉන් සුවයක් නොසැලසේ. ඖෂධයෙන් සුවය ලැබෙනුයේ එය ශරීරගතවීම නිසියාකාරව සිදුවුවහොත් පමණි.එසේම ආගමෙන් පිළිසරණක් ලැබීමටනම් එම ආගමික ඉගැන්වීම් නිසි පරිදි පිළිපැදිය යුතුය. එසේ නොමැතිව වෛද්යීවරයාගේ අඩුලුහුඬුකම් හෝ ඖෂධයේ ගුණාගුණ පිළිබඳව විවේචනයකළ පමණින් අදාල රෝගය ඉන් සුව නොවන පරිදිම ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් අපේක්ෂිත මානසික සහනය ඉන් ලබාගැනීම අපහසුය. මිනිසුන් විෂයෙහි කාරුණිකව ක්රි යා කිරීම සෑම ආගමකම පාහේ සාරධර්මයක් ලෙස සැලකෙන යහපත් ගුණයකි. එයට ආගම්භේදයක් වුවමනා නොවේ.ආගම්භේද වුවමනා එමඟින් මිනිසුන්ගේ හැඟීම් කුපිතකොට ඉන් වෙනත් වාසි ලාභ ප්රවයෝජන ලබාගැනීම පිණිසය. අතීතයේදී මිනිස් ක්රිපයාකාරකම් දෙස විචාර පූර්වක සැලකිල්ල යොමු කර බැලීමේදී මේ බැව් මනාව සනාථවේ.ලෝකයේ ආගම් බිහිව ඇත්තේ මිනිසාට ඉන් මානසික සහනය අත්පත් කරදීමටය.ආගම කේන්ද්රගකර තවත් මානසික ආතතියක් ඇතිකරගැනීමට ඉතා සංකීර්ණ සමාජ අර්බුද පිරි වටාපිටාවක දිවි ගෙවන නූතන තාක්ෂණික මිනිසාට ඇවැසි නැත.එමෙන්ම ආගමික ඉගැන්වීම්වල ගැබ්වන විවිධ ඉන්ද්රතජාලික දේ කෙරෙහි වඩාත් දැඩි ලෙස ආකර්ශණය වනුයේ එතරම් බුද්ධිමත් පිරිස් නොවේ.එසේම ආගමක සැබෑ හරය විය යුත්තේද එබඳු සුළු පිරිසක් පිනවීම පිණිස එබඳු කතාන්තර හෝ සිද්ධි පිටපත්කර තැබීමද නොවේ. මහම්ද්තුමා හෝ ක්රිකස්තුස්වහන්සේ හෝ බුදුන් වහන්සේ යනු සමස්ත ජෛව ලෝකයටම අයත් උතුමන්ය. සමස්ත ජෛව ලෝකයෙන් මානව සමාජය යනු එක්තරා සුළුකොටසක් පමණි.මානවයින් නොවන බොහෝ ජීවීහු මේ ලෝකධාතුව තුළ වෙසෙති.මේ චක්රකවාටයට හැම අතින්ම සමාන හා එසේ සමාන නොවන බොහෝ ග්රුහලෝක සහිත වෙනත් චක්රකවාට මුළු මහත් විශ්වයෙහි තවත් තිබියහැක.එබඳු විශ්වයක ප්රිමාණක් හෝ සීමාවක් පිළිබඳ නිසි සේ දැක්වියහැකි නොවේ.අසීමාන්තිකව විශාලිත විශ්වයක ඉතාමත්ම කුඩාඅණු සහගත ස්ථානයකවෙසෙන අප මුළුමහත් විශ්වයටම පොදු සදාචාර දාර්ශනිකයින් අපගේ ආගමකට හෝ ලබ්ධියකට සීමා කරගැනීමට උත්සුකවීම එතරම් ප්ර ඥා ගෝචර ක්රිගයාවක් නොවේ.ලොවට මෙබඳු උදාරතර උතුමන් පහළව ඇත්තේ අපට ආගම් ලෙස භේද භින්නව කටයුතු කිරීමට අවස්ථාව සැලසීමට නොවේ.සමානාත්මතාව හා සහනශීලීබව ඉගැන්වීම සඳහාය.නමුදු අවාසනාව වනුයේ එසේ සමස්ත ජෛව ලෝකය කෙරෙහි මහත් දයාවෙන් ප්රේ්මයෙන් සිය ඉගැන්වීම් ඉදිරිපත්කළ උදාරතර සදාචාර දාර්ශනිකයින් සියළුදෙනාම ආගමික කර්තෘැවරු ලෙස ලේබල් ගසා පොදු මිනිස් සමාජය බේදභින්න කිරීම පිණිස එයම භාවිතා කිරීමයි.ක්රිස්තුස් වහන්සේ මග්දලායේ මරියා කෙරෙහි දැක් වූ මෛත්රිපයත් බුදුරදුන් අම්බපාලිය කෙරෙහි දැක්වූ කරුණාවත් සාමාන්යම මනුෂ්ය් දුර්වලතා ඉක්මවූ උතුමෙකුටම මිස සෙසු මනුෂ්යූයෙකුට පහසුවෙන් ඇතිකරගත හැකි ආකල්ප නොවේ.මෙබදුදේ අනුව මිනිසුන් නිවැරදිව එම උතුමන් වටහාගෙන ඇතිදැයි ගැටළුවකි. කුහකකම මිනිසුන් තුළ විද්ය්මාන පොදු දුර්වලතාවයකි.කොයිතරම් රහසින් වැරදි කළත් සුදනන් වීමට වැඩිපුර ප්ර්යත්න දරන්නේ වැරදි කළ ඇත්තන්ම වීම මහත් හාස්යිජනක කරුණකි.ක්රිපස්තුස් වහන්සේ මග්දලායේ මරියා සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කළ පිළිවෙත එවැනි කුහකවතක් අනුගමනය කළ පුද්ගලයින්ට අදෘෂ්යහමානව ලබාදුන් අතුල් පහරක් වැනිය.එක් අතකින් තමාටම තමාගේ කුහකබව පිළිබඳව ලැජ්ජාවීමට අවස්ථාවක් සැලසීම හා වැරදි චර්යාවකට පෙළඹීමට තරම් දුර්වලවූ ස්ත්රිමයකට නැවත නිවැරදිවීමට අවස්ථාවක් සැලැස්වීම යන කරුණු දෙකම ක්රිටස්තුස් වහන්සේගේ එක සුළු උපදේශනය මඟින් ඉටුකරගෙන තිබේ.මෙය ආචාරවිද්යා ත්මකව ඉතාමත් නිවැරදි පරිපූර්ණ ස්ථිර විසඳුමකි.මෝසෙස්ගේ ව්යාචස්ථාව අනුව ගල්ගසා මැරීමේ දඬුවම එම ස්ත්රි්යට ලබාදීම සඳහා උත්සුකවූ පුද්ගලයින්ට පීඩාකොට පළවා හැර ස්ත්රිීය මුදා හැරියේ වී නම් එය ඒකපාක්ෂික විසඳුමකි.වරදටපත්වූ ස්ත්රිටයට හිමි මරණ දඬුවම අනුමතකර අදාළ පුද්ගලයින්ට අනුග්ර හ දැක්වීමද ඒකපාක්ෂිකය.එසේම දෝෂ සහගතය.
පෞරුෂ දුබලතා
මෙය ඉතා සුළු සිදුවීමක් සේ පෙනුනද එය පිටුපස ඇති ආචාරවිද්යාවත්මක කරුණ සුළුපටු නොවේ.මෙබඳු දේ සත්ය ය ලෙස සිදුකළ හැක්කේ ආගමික ශාස්තෘවරයෙකුටම පමණි.බුදුන්වහන්සේ පළමුව ලැබූ අම්බපාලියගේ දාන ආරාධනාව නිසා ලිච්ඡවී රජදරුවන්ගේ දාන ආරාධනාව ප්රුතික්ෂේප කළ සේක. එහිදී දානය පිරිනමන අයගේ පුද්ගල තරාතිරම සමාජ තත්වය ස්ත්රීප පුරුෂ භේදය පිළිබඳ කිසිදු තැකීමක් සිදුනොකොට තිබේ.දානය පිරිනමන ප්රවතිග්රාහහකයා රාජකීය අයෙකුද එසේ නොමැතිනම් නගරශෝභිනියක් ද යන්න බුදුන්වහන්සේට වැදගත් නොවීය. උන්වහන්සේ සැලකිලිමත්වූයේ තමන් වහන්සේට දානය පිරිනැමීමෙන් වඩාත්ම සෙත සැලසිය හැකි ප්ර්තිග්රාලහකයා කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳවය.එහිදී උන්වහන්සේ සමාජයේ දුක්ඛිත අඩු සමාජ තත්වයක් ඇති අය කෙරෙහි වඩා දැඩි සැලකිල්ලක් දක්වා ඇත්තේ යස ඉසුරින් ආඪ්යඅ අයට වඩා සැබවින්ම පිහිට වැඩිපුර අවශ්යල එබඳු අයට වන හෙයිනි.පිරිනමන ප්රඉතිග්රාසහකවූ වස්තුවේ ප්ර මාණයට වඩා පිරිනමන පුද්ගලයාගේ ආකල්ප පිළිබඳ ආගමික කර්තෘ්වරු සැලකිලිමත්වූ බව දක්නටලැබේ. ආකල්ප උසස්නම් පිරිනමන භෞතික වස්තුවේ හැඩය හෝ පැහැය කුමක්වුවද ඉන්අත්පත්වන හොඳවිපාකය බලවත් බව සෑම ආගමික කර්තෘකවරයෙකුම දේශනාකර තිබේ.ආගමික කර්තෘවවරු ගනුදෙනුකලේ හුදෙක් පුද්ගල මනස සමඟය. ආගමික ශාස්තෘවරු මෙලෙස කටයුතු කළ නමුදු සාමාන්යහ අය උසස් තැන්වලට ආ වැඩීමට හා පහත් තැන් වලට ගැරහීමට දක්වනුයේ තදබල කැමැත්තකි.ඒ තමාතුළ වර්ධනයවූ පරිපූර්ණ පෞරුෂයක් නොමැතිකම නිසාය. නිවටකම හා කොන්ද පනනැතිකම සේ සාමාන්යව සමාජය විසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ මේ පෞරුෂත්ව දුබලතාවයි. සමාජයේ අනෙක් අය මට කුමක් කියාවිද මා කොන්වේද හාස්යෂයට උපහාසයට ලක්වේදැයි සිතමින් වැරදි දෙයට එකඟ වන්නේ මේ පෞරුෂත්ව දුලබතාව නිසාය.විටමින් ඌණතාවක් හෝ වෙනත් කරුණක් මඟින් සිය භෞතික කෂේරුකාවට කිසිදු හානි සිදුවී නොතිබිය හැකි වුව ද ඇවැසි මානසික පෞරුෂත්වය නොමැතිකමින් අභ්යාහත්මික කෂේරුකාවට ඔස්ටියෝපොරෝසීස් වැළඳී හානි සිදු වූ අය නූතන සමාජයේ බහුලව වෙසෙන බව දැකගත හැක. එබඳු අයට වඩා සුදුසු වනුයේ සාරධර්ම ආකල්ප නැමැති ආධ්යාසත්මික ඖෂධ මඟින් නිසියාකාරව පිළියම් කිරීමයි. යමක් නියපොත්තෙන් කැඩිය හැකි අවස්ථාව පසුවූ විට පොරවෙන් වුවද ප්රායෝජනයක් ලැබීම අසීරු වියහැකිය. යමක් පිළිගැනීමට හෝ ප්රුතික්ෂේපකිරීමට පෙර වරක් දෙවරක් නොව කීපවිටක් වුවද සිතා විමසනු ලැබීම හොඳය. 16.සත්යමය දැකීම සාධාරණත්වය පිළිබඳ වර්තමානයේ බොහෝ කතාබහට ලක්වේ.ඒ හා සමානව අසාධාරණය පිළිබඳවද කියැවේ.පංතිභේදය සමාජ අසාධාරණයකැයි දක්වන අයදවේ.එසේම පුරුෂාධිපත්යිය නිසා සමාජයෙහි හිමි සම ස්ථානය නොලැබෙතැයිද තමන්ට අසාධරණයක් වෙතැයිද කාන්තා විමුක්තිවාදීන් හා ස්ත්රීමවාදිනියන් වෙතින් චෝදනා එල්ලවේ.එය මුළු මහත් පුරුෂ පක්ෂය වෙත එල්ල කිරීමේ තරමක අසාධාරණයක් ඇතැයි ඇතැම්විටක හැඟී යා හැක.තමාව එක මකුණෙකු කෑ විට සියළු මකුණන් එයට වැරදිකරුවන් නොවනබව දතයුතුය.ස්ත්රීුන්ගේ පුරුෂවිරෝධී ආකල්පවල සැබෑ ස්වරූපය එබඳුය. සාධාරණත්වය යනු සාරධර්මයකි. එසේම එම සාරධර්මය හුදෙක් කිසියම් නිශ්චිත ආගමකට පමණක් සීමා නොවන හා සමාජයෙහි සිටින සියළු දෙනාටම සමාජ පිළිගැනීම ලැබීම සඳහා අත්යකවශ්ය වන සාරධර්මයක් ලෙසද අර්ථදැක්විය හැක.එබැවින් බොහෝදෙනා සාධාරණත්වය පිළිබඳව සාකච්ඡා කරති. කතිකා, වාද විවාද, සම්මන්ත්රොණ, වැඩමුළු, දේශන හා පුහුණු සැසි පවත්වති.මෙබඳු දේ ඇසෙන කියවන දකින විට සිතෙන්නේ කාහට කාගෙන් අසාධාරණයක් සිදු වන්නේද යන කාරණයයි. මන්ද එතරමට මිනිසුන් සෑම අයෙක්ම අනෙක් පුද්ගලයා පිළිබඳව සර්ව සාධාරණව කල්පනා කරන බව පෙනෙන්ට ඇති හෙයිනි.හොරුන්ගෙත් හොරු කම්බාහොරු වන්නාක්මෙන් අනුන්හට වඩාත්ම අසාධාරණයක් සිදුවන්නේ සර්ව සාධාරණය පිළිබඳව මරහඬ තලන පුද්ගලයන්ගෙන් දෝයි විටෙක සැක උපදවන තරමටම වාගේ සාධාරණයත්වය පිළිබඳ බොහෝ පුන පුනා අවධාරණය කිරීම් සමාජයෙහි දක්නටලැබේ.ළමාඅපයෝජනය,ළමා ශ්රෝමිකයින් පිලිබඳව දේශනාපවත්වන ඇතැම් අයගේ නිවෙස්වල හා ව්යානපාරික ස්ථානවල ළමුන් මෙහෙකාරකමේ යෙදී සිටිනබවපෙනේ.කාන්තා අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව පෙනීසිටින ඇතැම් ධනවත්,රදළ කාන්තාවන් තම නිවසෙහි සිටින අසරණ ස්ත්රී්න්ට වෙනස්කම් කිරීම හා තම සේවිකාවන්ට ගුටිබැට පහරදීම් සිදුකිරීම අයෝග්යඅය.සාරධර්ම පිළිබඳ උනන්දුවක් දක්වන අය අතින්ම පවා විටෙක සාරධර්ම උල්ලංඝනය වන අයුරු දක්නට ලැබේ.
ධෛර්යමත්බව උතුම්ය
කෙසේ වෙතත් උපදේශයට වඩා ආදර්ශය උතුම් බැවින් සමාජයෙහි අවශේෂ පුද්ගලයන්හට සාධාරණත්වය ලබා දීමට පෙර මූලික සමාජය ඒකකයසේ සැලකෙන නිවස තුළ පවුලේ සාමාජිකයන් අතර සාධාරණ බව ඇති කර ගැනීම වඩාත් ඵලදායක බව පෙනේ. බොහෝ ආගමික ශාස්තෘවරුන් දේශනා කොට ඇති ධර්මතාවයකි. නමුත් අනුගාමිකයන් විසින් බොහෝ කොට උල්ලංඝනය කරනු ලබන්නේ ද මෙම කාරණයමය. සමහරු හොඳට සාධාරණ බවට වඩා නරකට නපුරට අසාධාරණයට කැමතිය. එබන්දන් යහමඟට ගැනීමට වෑයම් කිරීමට වඩා මාළුන්ට ගොඩබිම ජීවත්වීමට හුරු කරවීම වඩා පහසුය.සත්යයය දැක දැකත් නොදුටුවාසේ සිටීමට එවැන්නන් පුරුදුව සිටින හෙයිනි. සමහරු සත්යනය ඇසීමට දැකීමට හා ඒ පිළිබඳව සිතීමට බෙහෙවින් අකමැති වෙති.සත්යයය කියවෙනු,ඇසෙනු ,ලියවෙනු නොරිසිඅය සත්යත පිළිබඳ සිතන,පතන,කතාබහ කරන අය කෙරෙහි අකමැත්තක් ඇති කරගැනීම සාධාරණය.සත්ය යට විවෘතව පහර දෙන්නට නොහැකි බිය සුළු අය රහසේ සැඟවී සිට හෝ පහර දෙති. බළලුන් ලවා කොස් ඇට බාවන්නාක් මෙන් අන්යයයන් ලවා පහර එල්ල කරවමින් තමන් ධ්යායන ලාභී සෘෂිවරු මුනිවරු මෙන් ශාන්ත දාන්තව නිහඬව ඒ කිසිවක්ම නොදත් අය සේ සිටිති.විවෘත පුද්ගලයින්ට වඩා සැඟවූ චරිත ඇත්තන් හඳුනාගැනීම ඉතා අපහසුය. තවත් වරෙක ජීවියෙකුගේ මෙලොව ජීවිතය පවත්වාගෙන යෑමට අවශ්යව කරන මූලික අවශ්යවතා ලබා ගන්නා සැපයුම් මාර්ග නවතා දමන්නට වෑයම් කරමින් හෝ සත්යඅයට වැට කඩුළු බඳින්නට වෑයම් කරන්නේ සත්ය නිසා තමන්ගේ නිරුවත හෙළිවෙතැයි යන බියෙනි. මේ අතර තවත් අය සත්ය්ය අන්යැයන්හට සන්නිවේදනය වීමේ මඟ අහුරා දැමීමට තමන් සතු අධිකාරී බලය පවා යොදවා නොකඩවා නොයෙකුත් බලපෑම් සිදු කරමින් අනේක විධ ප්ර යත්න ද දරණ බව පෙනෙන්ට තිබේ. සැපයුම් මාර්ග අඩපණ කළ විට හෝ ඒවාට බාධා කළ විට ඉන් අඩපණ උකටලී අධෛර්යමත් වන ඒ පුද්ගලයා තමන්ට ඇවැසි ලෙස නම්මාගත හැකි වේ යැයි සමහරු උපකල්පනය කරති. ඇතැම්විට ලොව පවතින දුක්ඛිත තත්වය නිසාම අභ්යෙන්තර වශයෙන් ශක්තිමත් නොවුණු පුද්ගලයන් මෙබඳු දුක්ඛිත අවාසනාවන්ත තත්වවලට මුහුණ පෑමේ දී මානසික හා ශාරීරික වශයෙන් බෙහෙවින් අසරණ විය හැකි වූවත් අභ්යන්තර චිත්ත පවිත්ර ත්වය පුබුදු කරවාගැනීම නිසා සාමාන්ය් මනුෂ්යි දුබලතා වලින් ඉහළට එසවුණු ශක්තිමත් පෞරුෂයක් හිමි පුද්ගයෙකු මෙවන් සිදුවීම් ඇතිවීම නිසාම ඉන් උකටලීවනු වෙනුවට තව ධෛර්යමත්ව ස්වකීය කටයුතුවල අනලස්වීම නිරායාසයෙන්ම සිදුවන්නකි. ඒ නිසා සිත ශක්තිමත් පුද්ගලයන්ට බාධා වෙස්වළාගත් ආශිර්වාදයන්ම වේ. එවන් පුද්ගලයන්ට හෙළන අකුල් ගසන ගල්මුල් එකී අයගේ ආකල්ප නැමැති නිවස තවත් ශක්තිමත්ව තනා ගැනීම පිණිස අත්තිවාරමක් කරගනු ඇත.ධෛර්ය සම්පන්න පුද්ගලයාගේ සිතිවිලි එපරිදිය. මිනිස්කම යන්නෙන් සැලකෙනුයේද මිනිසෙකුහට උරුම සාමාන්යි පොදු මිනිස් දුර්වලතා සෑම පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි විද්යහමාන හෙයිනි. තිරිසන් සත්වයෙකු වන්නේ යමෙකුහට ආවේණික දුර්වලතා ප්රයමාණය මිනිසත්බව ලැබීමට තිබිය යුතු ප්රුමාණයට වඩා අධික වීම නිසාය.යමෙකුට උරුම දුර්වලතා ප්රවමාණය මිනිස් භවයට පොදු දුර්වලතා ප්රඅමාණයට වඩා අඩුවන විට ඊට වඩා ඉහළ තලයක් වූ දේව හා බ්රවහ්ම තත්වයන්ට පත්වීමට අවකාශ තිබේ.යමෙකු දෙවියෙකු හෝ බ්රතහ්මයෙකු නොවී මනුෂ්ය යෙකු වන්නේ ද මෙම ආවේණික පොදු මිනිස් දුර්වලතා මනුෂ්යතත්ව තලයෙහි උපතට ගැලපෙන නිසාමය.
ආගමික සත්යය හා සාහිත්යනය
මිනිසත් බව ලැබීම දුර්වලතාවල මධ්යෙම තලය නියෝජනය කරන අතර දුර්වලතා ප්රිමාණය අධිකවත්ම තිරිසන් යෝනි,යක්ෂ,භූත,ප්රේ ත ආත්ම භවයන්හි උත්පත්තිය ලබනබව බුද්ධදේශනාවල විස්තර කර දී තිබේ. පෘථග්ජන බව යනුවෙන් අදහස් වන්නේ ද මෙම තත්වයමය. පෘථග්ජන බව දුරු කොට ආර්ය බව ලබා ගන්නා තෙක් සෑම මිනිසෙක්ම දුර්වලතා වලින් යුක්ත බව බුදුන් වහන්සේ ද දේශනා කරතිබේ.කෙලෙස්,පංච නීවරණ,දසසංයෝජන ධර්ම යන විවිධ නම්වලින් දැක්වෙනුයේ මෙම මිනිස් දුබලතායි.යම් කෙනෙකුට මිනිසත් බවට හා ඉන් පහළ භවයන්ට ආවේණික මෙකී දුබලතා මුළු මනින් දුරුකිරීමට මහත් චිත්ත ධෛර්යක් හා අප්රපතිහත කැපවීමක් අවශ්ය බව ද බුදුන් වහන්සේ වදාළ සේක. පුහුදුන් මිනිස් ස්වභාවයේ දුබලතා මැඩ සාරධර්ම පෝෂණය කිරීම මඟින් සෑම මනුෂ්යවයෙකුටම ආගමික ශාස්තෘවරයෙක්,දාර්ශනිකයෙක් හෝ ශ්රේ ෂ්ඨ පුද්ගලයෙක් විය නොහැක්කේ එය ඉතාමත් අසීරුවෙන් මහත් දුෂ්කරතා මධ්යෝයේ සිදුකළ යුතු බැරෑරුම් එහෙත් අති ශ්රේයෂ්ඨ කාර්යයක් වන නිසාය. අනෙක් අතට ආගමික කතෘවරු, දාර්ශනිකයන් හා ශ්රේ ෂ්ඨ පුද්ගලයන් සමාජයෙහි මිනිසුන් අතර සම්භාවනාවට පාත්ර වී ඇත්තේ අසත්යශය වෙනුවෙන් දිවි නොතකා අප්රනතිහත ධෛර්යෙන් ඇප කැපවී ක්රිටයාකළ බැවිනි.මේ තත්වය බුදුන්වහන්සේහටත්,ක්රිරස්තුස්වහන්සේහටත්,නබිනායක තුමාහටත් ආදී වශයෙන් සියළු ආගමික කතෘවරුන්හට පොදු සංසිද්ධියකි. වරෙක අභීතව සමාජය හමුවෙහි තබන ලද ස්වකීය ඉගැන්වීම්වල අන්තර්ගත සත්යක වචනයෙහි නාමයෙන් නින්දාසහගතවූ නොයෙක් කෲර පළිගැනීම්වලට,චරිත ඝාතනවලට,නින්දා,අපවාද,අසත්යග චෝදනා හා සතුරු කුමන්ත්රේණවලට මුහුණපෑමට මෙකී ශාස්තෘවරුන්හට සිදුවූ බව එකී ආගමික ග්රනන්ථ පරිශීලනය කිරීමේදී දැකගත හැකිය.සිය පෞද්ගලික දුක්කම්කටොළු කෙසේවුවද සමස්ත මානවයාගේ දුක පිළිබඳව සෑම ආගමික නායකයෙක් විසින්ම එකහා සමානව අවධානය දක්වා ක්රිතයාකර තිබේ. සමහරු ආගමිකසත්යවය යනු ආගමික කතෘවරුන්ගේ ජීවිතකතා ප්රකවෘත්තිය හෝ ඒ වටා භක්තිය හා ශ්ර්ද්ධාව නිසා බැඳුනු සාහිත්යේ රසය මුසු ඉන්ද්රවජාලික තොරුතුරු ආගමික ඉගැන්වීම් ලෙස උපකල්පනය කරති.ආගමික ඉගැන්වීම්හි දාර්ශනික හා සාරධර්ම වටිනාකම පසෙකලා එහි සාහිත්යය මූලාශ්රගත ඉන්ද්රශජාලික තොරතුරුවල ගැබ්වන සත්යි අසත්යිතාවය මත සියළු සද් ආගමික හරයන් ප්රතතික්ෂේප කිරීමට තරම් මන්ද ප්රාාඥද අතිධාවනකාරීද වෙති.තවත් අය තමන් විසින් උගැන්මෙන් පුරුදු පුහුණුකොට දියුණුකර ඇති තර්ක කිරීමේ ශක්තිය එකම අවියකොට සියළු ආගමික ඉගැන්වීම් තර්කයේ මොට සැතින් විවච්ඡේදනය කිරීමට තරම් නුණුවනද සැක සංකා බහුල අයද වෙති.එබඳු අය ආගම දෙස බලනුයේ විතණ්ඩවාදී මත කරපින්නාගෙනය.එය බුද්ධිමත් ක්ර මවේදයක් නොවේ.තර්කය හොඳ අවියක් වනුයේ භෞතිකවාදීදේ පරීක්ෂාකිරීම සඳහා පමණි.
මානුෂික අයිතිවාසිකම්
මිනිසා තමා හා සමාන තවත් පුද්ගලයෙකුහට සමසේ නොසැලකීම නූතන සමාජයේ බොහෝ දුරට විද්යමමානවූ තත්වයකි.කුලය,වත්පොහොසත්කම,අධ්යාීපනය,සමාජපසුබිම,සමාජ සබඳතා,නිලය, කායික ස්වරූපය හා ලිංගිකත්වය කිසියම් පුද්ගලයෙකු සමාජයෙහි සෙසු අය අතරින් අසමාන සැලකුම් ලැබීමට හේතුවක් කරගැනීම සාවද්යකය. සමසේ සැලකීමට අදාළව අපගේ නෛතික ව්යලවස්ථා රාමුව තුළ ද නීතිය ඉදිරියෙහි සියළු දෙනාම සමාන බව දැක්වෙන සඳහනින් අදහස් කර ඇත්තේ ඉන් සමාජ සාධාරණත්වය අපේක්ෂා කර ඇති හෙයිනි. නෛතික වශයෙන් මානුෂික අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා වේ. මෙම නෛතික ආරක්ෂාවට පළමුව සංස්කෘතික වශයෙන් සමාජ ආචාර ධර්ම හා ප්රපතිමාන පද්ධතිය තුළ මිනිසාහට කිසියම් ආවරණයක් ලැබිය යුතු නමුත් එසේ නොලැබෙන බව පෙනෙන්නේ යම් යම් පුද්ගලයින් තමන්හට සිදුවන ලොකු කුඩා සෑම අසාධාරණයක්ම නිරාකරණය කරගැනීම පිණිස හා සාධාරණත්වය ලබා ගැනීම සඳහා නෛතික ව්යයවස්ථාවෙන්ම පිළිසරණයක් පැතීමට පුරද්දක් වශයෙන් යොමුව ඇති ෙහයිනි. නීතිය පවා පිළිගෙන ඇති තම හෘද ශාක්ෂිය අනුව ක්රිසයා කිරීම මඟින් නීති රාමුව උල්ලංඝනය විය හැකි අවස්ථා හැකිතාක් අවමකිරීමට මිනිසුන් උත්සුක වීම වැදගත්ය. උද්ඝෝෂණ, කෝළාහල, ආවේගශීලී හැසිරීම් නිසා මහජන ආරක්ෂාව හා සුභ සිද්ධිය සැලසීමට නිකරුනේ වැයවන පොලීසියේ, ආරක්ෂකඅංශ, හා උසාවිවල වටිනා කාලය එමඟින් ඉතිරිකිරීමට හැකිය.නීතිය සිය පාණි ග්රඅහණයට ගැනීමට වඩා සැබවින්ම එය හොඳ පුරුද්දකි.නමුත් සෑම කිවිසීමක්, ඉක්කාවක් ඇති වන වාරක් පාසාම නීතියට කරදරකිරීම ඊට වඩා වැදගත් විශාල නෛතික ගැටළු සඳහා වැය කළ යුතු වටිනා කාලය ඉන් අපතේ හැරීමක් ලෙස ද පෙනී යයි. නියපොත්තෙන් කැඩිය හැකි දේට පොරව වුවමනා නොවේ. මෙරට සංස්කෘතික රටාව බිඳ දැමියහැකි පරිදි බාහිරින් පැමිණෙන ආකල්ප හා මතවාදවල විශාල දුර්වලතා අඩුපාඩු වෙත්නම් ඒවා ඉක්මනින් නිවැරදි කිරීම මෙරට සංස්කෘතියට අනන්යල සාරධර්ම ලක්ෂණ අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමට හේතු වේ. එනමුත් නියපොත්තෙන් කැඩිය හැකි අවස්ථාවේ එය නොකර සිටීම පසුකලක ඒ කාර්යය කිරීම ඉටු කිරීම පිණිස පොරවක් වුවමනා තැනට කටයුතු යෙදීමක් විය හැකි ද බව සිහි තබා ගැනීම වැදගත්ය. සාරධර්ම, ආචාර ධර්ම හා සදාචාරය වැනි දාර්ශනික ප්ර ස්තුත පිළිබඳව පර්යේෂණ, අධ්යතයනයන්වල නිරත වන හා අදහස් ප්රචකාශ කරන විද්වතුන් මේ පිළිබඳව ස්වකීය අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් යයි සිතමි. 17.විදර්ශනාව හා අතීන්ද්රිහය ප්ර්ත්ය්ක්ෂය බුදු දහමෙහි දී සාරධර්ම විග්ර්හය සෙසු ආගමික හා දාර්ශනික පැහැදිලි කිරීම් වලට වඩා ගැඹුරු තලයක් කරා විහිද යයි.සාරධර්ම සංකල්ප සංයුක්ත හා වියුක්ත ලක්ෂණවලින් පවා වෙන්ව විශ්ලේෂණය කොට දැක්වීමට බුදු දහම සමත්වීම මෙහි ඇති සුවිශේෂිතාවවේ. සාරධර්මවල සංයුක්ත තලය සීමා සහිතය. එසේම පොදු සම්මත පූර්ව විනිශ්චයන් මේ තුළ ගැබ්විය හැකි හෙයින් සමයෙන් සමයට එහි අර්ථය සාපේක්ෂ විය හැකිය. මේ ආකාරයට එක ආගමික හෝ දාර්ශනික ඉගැන්වීමක සාරධර්ම ලෙස සඳහන් වන දේ තවත් ආගමික හෝ දාර්ශනික ඉගැන්වීමට එයට වෙනස්ව දැක්වීමට ඉඩකඩ ඇත. සාරධර්මවල වියුක්ත තලයට පවා මෙවැනි බලපෑම් ඇතිවිය හැකිය. කිසි විටෙක කිසි තැනක නිරපේක්ෂක හොඳක් හෝ නරකක් දැක්විය නොහැක. හොඳ හා නරක අන්යෝඩන්යක වශයෙන් සාපේක්ෂක ධර්මෝතා වේ. එළිය හා අඳුර මෙනි. ඒවා එකක් තවෙකකින් අර්ථවත් වන අතර ඉන් එකක් අනෙක නිසා ඇගයුම්ශීලී ප්රිස්තුතයක් වේ. සපේක්ෂකබව විනා ලෝකය යනුවෙන් ගතහැකි සාරයක් නොමැතිබව මෙහි අදහසයි. නමුත් ලෝක සම්මත සාමාන්යේ ව්යපවහාරයේ දී හොඳ නරක කියා දෙයක් නැතැයි මෙයින් වරදවා වටහා ගත යුතු නොවේ. හොඳ නරක යනුවෙන් සම්මතයක් පැවතියත්, සාරධර්මවල පරම නිෂ්ඨාව කරා ගමන් කරත්ම හොඳ නරක යන ද්වි සීමා අතික්රතමණය කොට එය හොඳ හා නරක වශයෙන් බෙදා දැක්විය නොහැකි බව හෙවත් අව්යාකකෘත තත්වය කරා ගමන් ගනියි. මෙම අව්යාැකෘතබව වූ කලී හොඳ හෝ නරක වශයෙන් දැක්විය නොහැකි යනුයි. එය හොඳ ද නොවේ.නරකද නොවේ.එහෙත් එයවූ කලී ඉතා හොඳ බවෙහි පරම නිෂ්ඨාවවේ.සාරධර්මවල අව්යායකෘත අවස්ථාව කිසිසේත් හොඳට හා නරකට පටහැනි තත්වයක් නොව අප හොඳ හා නරක යනුවෙන් පණවා ගෙන තිබෙන සීමා ඉක්මවා ගියා වූ හොඳ බවෙහිම ප්ර තිජානන වර්ධන අවස්ථාවක් බැව් සිහි තබා ගැනීම වැදගත්ය. මෙහි දී පෙන්වා දෙනු ලබන්නේ හොඳ හා නරක යනුවෙන් සාමාන්යඅයෙන් අපගේ සම්මත ව්යනවහාරවල පවතින අගැයුම්ශීලී දුර්වලතාවය මිස අන් යමක් නොවන බවයි. කිසියම් සාරධර්මයක අන්තර්ගත ජෛව හිතවාදී ස්වභාවය ඇගයීමට ලක් කරනවා වෙනුවට එහි දී ඇගයීමට භාවිතා කරනු ලබන මිනුම් දණ්ඩෙහි ව්යාමජ ස්වරූපය කෙබඳුද යන්න හා එබඳු මිනුම් දණ්ඩකින් අදාළ සාරධර්ම සංකල්පයෙහි නියමාකාර සාරධර්ම වපසරිය නොදැක්විය හැකි බව පැහැදිලි කරදීම මෙහි අභිප්රාෙයයි. පරමාර්ථ සත්ය්ය වචනය මඟින් නොදැක්විය හැකිබවද මින් පැහැදිලි කෙරේ.
අතීන්ද්රීාය අත්දැකීම්
එසේම මෙම අව්යා්කෘතය තාර්කික සංජානනය ( logical cognation) මඟින් අවබෝධ කරගත නොහැක. තාර්කික සංජානනය යනු අප ජීවත්වන සාමාන්යa සමාජ පරිසරයෙහි දී ඉඳුරන් මඟින් උකහාගනු ලබන සම්මත ව්යජවහාරයයි. ශ්රැත ඥාණය, බහුශ්රැලත බව, පාණ්ඩිත්යයය, විචාර පූර්වක බව හා තර්කය ගුරුකොට නිගමන කරා එළඹීම වැනි දේ මිනිසුන් විසින් සිදු කරනු ලබනුයේ තාර්කික සංජානනයෙනි. තාර්කික සංජානන මට්ටම වූ කලී මිනිස් මනසෙහි සරළ මතුපිටම අවස්ථාවයි. මිනිස් මනසෙහි ගැඹුරු ස්ථරවල අන්තර්ගත ක්රිලයාකාරීත්වය විග්රිහ කිරීමේ දී තාර්කික සංජානනය ඉක්මවන ලද අවස්ථාවක් කරා ළඟා විය යුතුය. එම ගැඹුරු ස්ථරය වූ කලී අතාර්කික සංජානනයි. (Illogical cognation) තාර්කික සංජානනය, සාමාන්යක සංජානනය (normal cognation) ලෙස ද අතාර්කික සංජානනය (abnormal cognation) අසමාන්ය සංජානනය ලෙස ද පැහැදිලි කරදී ඇත.මෙබඳු පද නූතන මනෝ විද්යාg ග්රමන්ථවල තාක්ෂණ පද (technical terms) ලෙස ව්යතවහාර වේ.නියමිත විෂයය ප්රයදේශයක් ඒවාට ඇත. සෑම මිනිස් මනසකම තාර්කික හා අතාර්කික සංජානන අවස්ථා තුළින් මිනිසාහට විවිධ අත්දැකීම් ලබා ගත හැකිය. එසේම තාර්කික සංජානනය මිනිසාගේ පංච ඉන්ද්රිැය මාර්ගයෙන් සිදු වන බැවින් එය ඉන්ද්රිිය සංජානනය යනුවෙන් ද අතාර්කික සංජානනය ඉන්ද්රි්යන්ගෙන් බැහැරව මිනිසාහට විවිධ අත්දැකීම් ලබාදෙන බැවින් එය අතීන්ද්රිකය සංජානනය ලෙස ද හැඳින්වේ. මිනිසාගේ සය වන ඉන්ද්රිතය වන මනස හෙවත් සිත මඟින් පමණක් සිදු වන සංජානන ක්රිදයාවළිය තාර්කික මෙන්ම අතාර්කික සංජානනය යන සංජානන ක්රිසයාවළි දෙක යටතටම ගිණිය හැකිය. සිත විසින් ලබා ගන්නා ලද අතීත අරමුණු, මතක හා පූර්ව විනිශ්චයන් ඔස්සේ සිත පියවරෙන් පියවරට විචාරාත්මකව සංජානනයවීම තාර්කික සංජානනය හෙවත් ඉන්ද්රිපය සංජානනය යටතට ගැනේ. එමෙන්ම සිත එබඳු අතීත අරමුණු, සිතිවිලි හා පූර්ව විනිශ්චයන්ගෙන් මුළුමනින්ම විනිර්මුක්ත කරවා සිතේ ප්රුභාශ්වරය මතුකොට ගෙන එම ප්ර්භාශ්වරය තුළින් සිතෙහි සංවේදී ස්වභාවය වර්ධනය කරවමින් කාලයෙන්, විෂය පථයෙන් සීමා කිරීමක් රහිතව සංජානනයවීම අතාර්කික සංජානනය හෙවත් අතීන්ද්රිරය සංජානනය ලෙස හැඳින්වේ. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ මිනිස් මනස හෙවත් සිත තාර්කික හා අතාර්කික සංජානනවලටත්, ඉන්ද්රිිය හා අතීන්ද්රිමය සංජානනවලටත් ගෝචර වන බවයි.මනසින් ඇතිවන අතාර්කික සංජානනය ක්රනමානූකූලව පාලනය කිරීමෙන් හා විධිමත්ව කළමණාකරණය කිරීම මඟින් සෙසු පංච ඉන්ද්රිරයන්ගෙන් ලබා ගන්නා තාර්කික සංජානනයට අමතරව අතාර්කික සංජානනය ද ලැබිය හැකි බව විවිධ සෘද්ධිවිධ ප්රාාතිහාර්ය, ෂඩ් අභිඥා, දිබ්බ චක්ඛු, දිබ්බ සෝත හා චෙතොපරියඥාණය,චුතූපපාත ඥාණය හා පුබ්බේනිවාසානුස්මෘති ඥාණය වැනි අතීන්ද්රිජය ප්රැත්ය්ක්ෂ ඥාණයන්ගෙන් පැහැදිලි වේ. එමෙන්ම ආශ්රබවක්ෂර ඥාණය වැනි බුදුරදුන් විසින් සම්භාවිත වූ උදාරතර ලෝකොත්තර ඥාණයක් ලැබීමේ දී පවා අතීන්ද්රි ය ප්රුත්ය්ක්ෂ සංජානනය කරා මනස හික්වීමේ ක්රිදයාවළිය පැහැදිලිව පෙන්නුම් කරනු ලබයි.
ධ්යාුන සෘද්ධි අභිඥා
තාර්කික සංජානනය පියවරානුක්රිමිකව ගමන් ගන්නා බැවින් සංජානන ක්රිනයාවළිය සම්පූර්ණ වීම පිණිස කිසියම් කාල සීමාවක් ගනියි. මෙහි දී සංජානනය කරනු ලබන අරමුණ, ඒ පිළිබඳ අතීත අත්දැකීම්, ශ්රැනතමය ඥානය, පූර්ව විනිශ්චයන් හා අනාගත බලාපොරොත්තු වැනි වෙනත් සංජානන සමඟ ගලපා, සසඳා විචාර පූර්වකව, තාර්කිකව පියවරෙන් පියවරට සංජානන ක්රි්යාවළිය සංවර්ධනය කළ යුතුය. එසේම තාර්කික සංජානනය සිදු කිරීමට භාවිතා කරනු ලබන ඉන්ද්රිංයෙහි ගැබ්ව ඇති දළ, රළු, නොසියුම් හා සියුම් ස්වභාවය ද සංජනනයෙහි අවසාන පියවරට ප්රදතිජානනාත්මක හෝ ප්රළතිශේධනාත්මක බලපෑමක් එක් කරනු ලබයි. ඇස, කණ, නාසය, දිව හා සම යන පංච ඉන්ද්රිතය ඇසුරින් ලබගන්නා ඉන්ද්රිධය සංජානන ඊට පූර්වයෙන් ලබා ඇති අතීත අත්දැකීම් ඇසුරින් සකස්ව ඇති ඒ එක් එක් ඉන්ද්රිනයයන්ගේ වේමත්තතාවය අනුව පවා සංජානන ක්රිැයාවළිය අතරතුර ද එය කිසියම් සංස්කරණයකට ලක් කරනු ලබයි. ඇතැම් විටක දී අරමුණ පිළිබඳව ඇති කරගෙන ඇති පූර්ව විනිශ්චයන් නිවැරදි සංජානනයකට බාධා පැමිණවීමට ද සමත් වේ. මේ එක් පියවර සම්පූර්ණ කිරීමට, බාධාකාරී අවස්ථා නිශ්චය කිරීමට මෙන්ම ඒවාට මුහුණ දී ඒවා ජයගැනීමට යනාදී වශයෙන් තාර්කික සංජානනය හෙවත් ඉන්ද්රිකය සංජානනය පිණිස ගන්නා කාල සීමාව අනුක්රවමයෙන් ඉහළ පරාසයක් ගනියි. අතාර්කික සංජානනය සිදුවීමේ දී එකී කාර්යය සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා කිසිදු කාල සීමාවක් නොගැනීම ද අතාර්කික සංජානනයෙහි අන්තර්ගත සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි. අතාර්කික සංජානනය මූලික මට්ටම්වල දී පේන කීම, ආරූඪවීම, සිහින දැකීම, ආත්ම සංක්රනමණය, මළවුන් ගෙන්වීම, දේව, යක්ෂ, ප්රේ,ත, භූත ආදී අමනුෂ්යක බලවේග හා සම්බන්ධ අභිචාර විධි සමඟ බැඳී සාමාන්ය මිනිස් සමාජයෙහි විද්යෂමාන වේ. ක්රැමිකව පුරුදු පුහුණු කොට හිතකර බලවේගයක් බවට වර්ධනය කරගනු ලැබූ අතාර්කික සංජානනය ස්වයං මෝහනය මගින් තමාගේ සිත කියැවීම, සම්මෝහන නිද්රාාව මගින් අන්යනයන්ගේ සිත කියැවීම, ධ්යාුන මට්ටම් වල දී ලබන ලද අභිඥා ඥාණ පරාසයක් දක්වා වර්ධනය කරගත හැකිය. අතාර්කික සංජානනය ලෞකික හා ලෝකොත්තර වශයෙන් ද වර්ගීකරණයට බඳුන් කළ හැකිය.ලෞකික මට්ටම්වල අතාර්කික සංජානනය ප්රයථමධ්යාරන අවස්ථාවේ සිට අරූපාවචර සිව්වන ධ්යාලන අවස්ථාව වන නෙවසඤ්ඤාවාසඤ්ඤායතනය දක්වා විහිද පවතියි. ලෝකෝත්තර අතාර්කික සංජානනය විදර්ශනා ඥාණ බිහිවීමේ පටන් සතර මාර්ග ඵල ඥාණය දක්වා පැතිර පවතියි. ප්රරථම ලෞකික රූපාවචර ධ්යාලන තලයෙහි සිට අනුක්ර්මයෙන් සතරවන අරූපාවචර ධ්යා්න තලය දක්වා පුද්ගල සංජානනය අනුක්ර මයෙන් සියුම්වේ.මෙම සියුම් බවට පත්වීමට අනුරූපවන පරිදි සංජානන පැතිකඩෙහි අතාර්කික ස්වභාවය වඩාත් ඉහළ තත්වයකට සංවර්ධනය වේ. සංජානන පැතිකඩෙහි ඉහළ සංවර්ධන අවස්ථාවලට අනුක්රයමිකව සාරධර්ම ව්යා්ප්තියද පුළුල් වේ. ප්රවථම ධ්යාකනයෙහි දොස් සලකා එය හැරදමා දෙවන ධ්යා නයට පැමිණිමේ දී ප්ර්ථම ධ්යාැනයෙහි දී වර්ධනය කර තිබූ සාරධර්ම වලට වඩා පුළුල් අවකාශයකින් යුක්තව දෙවන ධ්යාතනයෙහි දී සාරධර්ම ව්යා ප්තිය සිදු වේ. මේ ආකාරයට අනුපිළිවෙළින් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පත් වීමේ දී ලෞකික අතාර්කික සංජානනයෙහි උපකාරයෙන් සාරධර්ම සංවර්ධනය ලෞකික අංශයෙන් එහි ඉහළම නිෂ්ඨාව කරා ළඟා වේ.
විදර්ශනා භාවනාව හා මාර්ගඵල
ලෝකොත්තර අතාර්කික සංජානනය යටතේ සාරධර්ම ව්යාිප්තිය සෝතාපන්න මාර්ග ඥාණ අවස්ථාවේ සිට අර්හත්ඵල අවස්ථාව දක්වා ක්රාමයෙන් ඉහළ නඟින අනුක්රඅමික අවස්ථා අටක් යටතේ විභේදනය කර දැක්විය හැකිය.මෙම අනුක්රයමික අවස්ථා මාර්ග-ඵලයුගළ වශයෙන් සතරකි.සොත්පත්ති මාර්ගාවස්ථාවේ දුරුකරන සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා හා සීලබ්බත පරාමාස සංජයෝජන ධර්ම තුන නිසා අතාර්කික සංජානනයට ලෞකික පක්ෂයෙන් බාධා ඇති කරවන අභ්යෝන්තර චිත්ත ගති ස්වභාවයන් දෙකක් මුළුමනින්ම ඉවත්ව යන බැවින් මෙම අවස්ථාවට පත් වූ උතුමාගේ අතාර්කික සංජානනය තුළින් සංවර්ධනය කරවන සාරධර්ම ලෞකික පක්ෂයෙන් මුල් වරට ලෝකෝත්තර පක්ෂයට පිවිසෙයි. අනුක්රාමයෙන් අර්හත් ඵලාවස්ථාව දක්වා දුරු කිරීමට ශේෂ වන සංයොජන නමින් හැඳින්වෙන අතාර්කික සංජානනයට බාධා කරවන පුද්ගල චිත්ත අභ්ය න්තර ගති ස්වභාව දහයක් පිළිබඳව ධර්මයෙහි විස්තර කෙරේ. මනසෙහි පිවිතුරු පියවි ස්වභාවය මතු කරගැනීමට බාධා ඇති කරවන නිසා මනසෙහි ගැඹුරු තත්වයන් තුළ දී සිදුවන අතාර්කික සංජානනය අවහිර වේ. ගැඹුරු මනස කරා සාරධර්ම සම්ප්රාවප්ත කරවනු ලබන්නේ ද අතාර්කික සංජානනය මඟිනි.මෙහිඳු ලෞකික අතාර්කික සංජානනයට වඩා ලෝකොත්තර අතාර්කික සංජානනයට මනසෙහි ගැඹුරුම ස්ථරය විනිවිද යාමේ හැකියාව ඇත. එය සත්ව පුද්ගල ප්රසඥප්තිය ප්රැභව කොට බිහි කරගනු ලබන සියළු සාවද්යත දෘෂ්ඨිමය ප්ර පංචයන්හි උපනිශ්ර ය සපයන ප්රාතරම්භක හේතු ප්රබත්යබයන් විනිවිද අවිදු අඳුර පළවාහැරීමට සමත්කමක් දක්වයි. ලෞකික ධ්යාදනවල අවිතර්ක හා අවිචාර නමැති ධ්යා්නාංග ලෙස විස්තර කෙරෙන්නේ මෙම ලෞකික අතාර්කික සංජානයයි. එසේම ලෝකෝත්තර ධ්යානන හෙවත් මාර්ග ඵල සිත්වල සවිතර්ක හා සවිචාර ලෙස මෙම ලෝකොත්තර අවිතර්ක සංජානනයම විග්රලහ කරනු ලබයි. එහි දී අවිතර්ක හා අවිචාර නමැති ලෞකික ධ්යා්නාංග අවස්ථා ද සවිතර්ක හා සවිචාර නමැති ලෝකෝත්තර ධ්යා නාංග අවස්ථා ද අතර ඉතාමත් සියුම් වෙනස්කම් පවතියි. අවිතර්ක හා අවිචාර නමැති සමාධි අංගවලට වඩා සවිතර්ක සවිචාර නමැති සමාධි අංගවල දී මිනිස් මනසෙහි පවිත්ර ගැඹුරු ස්ථරය පැහැදිලිව මතු කරගැනීමේ ශක්යවතාවය ගැබ් වී තිබේ. එසේම අවිතර්ක හා අවිචාර සංජානන අවස්ථා මනස කෘතිමව සකස් කරන ලද අවස්ථාවන් වන අතර සවිතර්ක හා සවිචාර සංජානන අවස්ථා ස්වභාවික මිනිස් මනසේ නිර්මල යථාස්වභාවය මතුකර පෙන්වනුලබන අවස්ථාවේ.නිර්වාණය පවිත්රල නිසා තාර්කික සංජානනයෙන් ග්ර හණය කළ නොහැකිය.එය මනසට ග්රිහණය කරගත හැක්කේ එය අවබෝධ කරගැනීමට උචිත ලෙස සුසර කරන ලද මනසකින් පමණි.මෙම සුසර කිරීමේ ක්රිකයාවලිය සප්ත විශුද්ධිය වැඩීම නැතහොත් විදර්ශනා භාවනා කිරීමයි. විදර්ශනාවේ අරමුණ හා අවසන් නිෂ්ටාව වනුයේ ප්රැඥාව ලැබීමයි.සමථ භාවනාවේ අරමුණ සමාධියයි.විදර්ශනාවේදී ප්ර්ඥාව ඉපිදවීම පිණිස වඩාත් වැදගත්වනුයේ සිහිය හා අඛණ්ඩ නිරීක්ෂණයයි. 18.මඟඵල ලැබීම හා හෝමෝන ක්රිතයාකාරීත්වය සමාජයක් යනු පුද්ගලයින් රාශියකගේ එක්තැන්වීමකි.සැබවින්ම සමාජය යන වචනය ප්රජඥප්තියක් මිස සැබවින්ම ඇති දෙයක් නොවේ.ඇත්තේ පුද්ගලයින්ය.පුද්ගල චර්යාය.ඒ නිසා සමාජය වෙනස්කිරීමට කළයුත්තේ පුද්ගලයින් වෙනස්කිරීමය.පුද්ගල චර්යා,ආකල්පවල ප්රජතිඵලවේ.පුද්ගල චර්යා සකස්කිරීමට ආකල්ප සංස්කරණය ඵලදායී වනුයේ මේ නිසාය.එක් ප්රජබල පෞරුෂයක් ඇති පුද්ගලයෙකුගේ ආකල්ප පවා සෙසු පුද්ගල සමාජ ආකල්ප සංස්කරණ ක්රියයාවලියේදී ඵලදායී කාර්යභාරයක් ඉටුකරයි.මේ නිසා සමාජයට හැදීමට වඩා ප්රා්යෝගික පුද්ගලචර්යා ආකල්ප මානව සමාජයේ යහපතට ගැලපෙන ලෙස සකස්කිරීමයි.මේ සඳහා නියමුවන්ව කටයුතු කිරීමට සුවිශාල වගකීමක් උගත් බුද්ධිමත් සදාචාර සම්පන්න පුරවැසියන්හට ඇත.සිය ලාභ ප්රීයෝජන කෙරෙහි උත්සුකවීමටම වඩා අනුන්ගේ යහපත පිළිබඳව සිත යොමුකිරීම ශ්රේයෂ්ඨ මානව ගුණයක් ලෙසද සැලකිය හැක.සැම දෙනාටම එබඳු ගුණ පිහිටා තිබිය නොහැකිවන්නට පුළුවන.එහෙත් එබඳු අය නොමැතියැයි උපකල්පනය කිරීමට එය හේතුවක් නොවේ. සමාජයක් යනු මානවසබඳතා ජාලයකි.සමාජ ආකල්ප නිවැරදිවීමට නම් පළමුව පුද්ගලයා නිවැරදිකළයුතුය. බොහෝවිට බොහෝඅයට වරදින තැනක් නම් පුද්ගලයා නිවැරදිකිරීමට පළමුව සමාජය නිවැරදිකිරීමට සිතීමයි.එය නිවැරදි පිළිවෙතක් නොවේ.යමක හේතුඵල නිසිලෙස දැන ඵලයට නොව හේතුවට පිළියම්කිරීම මඟින් විපාකයඅපට අවශ්යත පරිදි වෙනස්කළහැකිබව බුදුදහමේ දැක්වේ.කර්මඵල විපාක පවා ධෛර්යමත්ව,නොපසුබටව ක්රි්යාකිරීමතුළින් යම්පමණකට වෙනස්කිරීමේ හැකියාව ඇතිබව බුදුරදුන් පෙන්වාදී තිබේ.එනිසා සැමවිටම යමක නරක පැත්තට වඩා අවධානය යොමුකළ යුතුවනුයේ හොඳ පැතිකඩ වෙතය.නරකදේ පිළිබඳ නිතර සිතීම සෘණාත්මක ආකල්ප ඇතිවීමට හේතුවකි.පව හා අකුසලය සේ සැලකෙනුයේ සෘණාත්මක ආකල්ප වන අතර පින හා කුසලය ලෙස සැලකෙන්නේද ධනාත්මක ආකල්පයි.බුදුරදුන් ලෝකයට පහළවූයේ මානව ආකල්ප නිවැරදි දිශාවට යොමුකරවීමටබව පැහැදිලිවේ. සමහරු සිය බුද්ධිමත්බව හා උගත්කම ලෙස සිතන්නේ හැමවිටකදීම ලාභයට,වාසියට පක්ෂපාතීවීමයි.එය නිවැරදි ආකල්පයක් නොවේ.වැරදි ආකල්ප බෝවන රෝග මෙනි.කෙනෙකුට ඇති වැරදි ආකල්ප ඉතා ඉක්මනින් බොහෝදෙනා අතර ව්යාවප්තවේ.නමුත් නිවැරදි ආකල්ප පුරුදුපුහුණු කරන්නට විශාල වෙහෙසක්,කාලයක් කැපකළ යුතුය.මෙබඳු පරිශ්රිමයකදී පුද්ගලයන්තුළ ඉවසීම පැවතීම මෙබඳු කාර්යය සාර්ථක කරගැනීමෙහිලා ඉතාවැදගත්ය. ඉවසීම නොමැතිකම නිසාම උදාර සමාජ සත්කාර්ය අරඹන යම්යම් අය ඉතාඉක්මනින් අධෛර්යයට පැමිණියහැක. බොහෝදෙනෙකු සැමවිටකදීම අනුන් විසින් තමාගේ හොඳ කියතැයි ප්රපසංශාව බලාපොරොත්තුවේ.නමුත් මිනිසුන් තුළ පවතින ඊර්ෂ්යාො,මද,මාන ආදිය නිසා අනුන්ගේ හොඳ ක්රිුයාවලට ප්රඅසංශා කරන්නේ එහෙමත් කෙනෙකු පමණි. යම්යම් දෙනා තමා විසින් ගොඩනඟාගෙන ඇති ඒකාධිකාරී බලයට මින් කිසියම් තර්ජනයක් එල්ලවියහැකිවේ යැයි බියට පත්වී රහසින් අකුල්හෙලනු පෙනේ.ඇතැමුන් තමා සැඟවී වෙනත් අය මඟින් බාධාකරවීමට පවා උත්සුකවේ.
ආගම දැනුම හා ප්රහඥාව
පුරුෂයින්ට වඩා ස්ත්රීැන් අතර ඊර්ෂ්යා ,ක්රෝ ධ,මාන,කේළාම්,ඕපාදූප,කටකතා,චරිතඝාතන වැනි දේ බහුලය. නමුත් එවැනි සෘණාත්මක කටයුතුවල නිරතවන මෙබඳු ස්ත්රීනලක්ෂණ සහිත ඇතැම් පුරුෂයින්ද නොමැතිවා නොවේ. සෑම දෙයකටම අකම්පිතව මධ්ය්ස්ථව අකම්පිතව මුහුණදීම උදාර පෞරුෂයක තිබියයුතු සාධනීය ලක්ෂණයකි.මේ චර්යා ලක්ෂණ එක්වර ඇතිනොවේ.ක්රමමානූකූලව වර්ධනය කරගත යුතු පෞරුෂ ගුණාංගවේ.අකම්පිතබව රහතුන්ට ඇතිබව දක්වා තිබුණද ජීවිතයේ දුක් හිරිහැර පීඩාවලදී මධ්යුස්ථව ඒවාට මුහුණදෙන අයුරු ඉගැනීමට රහත්වනතුරු සිටිය යුතු නොවේ.මිනිසුන්තුළ දක්නට ඇති ප්රුධානතම දුර්වලතාවක් වනුයේ මානව ධර්මතා පුරුදුවීමට මාර්ගඵල ලාභීවනතුරුකල්හැර බලාසීටීමයි.මින් අදහස්වනුයේ මාර්ගඵලලාභීවීම විවේචනයකිරීම නොවේ.සිය මානවධර්මතා සංවර්ධනයකිරීම පසුවට කල්දැමීමේ ආකල්පමය සාවද්යාබව පෙන්වාදීමයි.සැබවින්ම මාර්ගඵලලාභීවීම යනුවෙන් අදහස් වනුයේද අනෙකක් නොව මානව ධර්මතා සංවර්ධනය නොවෙනස්වන සේ ස්ථිරව කිසියම් නිෂ්ටාවකට ළඟා කරගැනීමයි.මාර්ගඵලලාභීන්ගේ සිත්තුළ වෙනත් අවශේෂ අයගේ සිත්තුළ ඇති සෘණාත්මක ආකල්ප නොමැත. සැබවින්ම මාර්ගඵල ලෙස අදහස් වනුයේද සිය සිතිවිලි තුළින් ස්ථිවරම අයහපත පළවා හැරීමයි.ලෞකික ධ්යා න අභිඥා හා විවිධ සෘද්ධිවිධ ප්රාාතිහාර්යවලට සීමාවේ.නමුදු මාර්ගඵල අවබෝධකළ සිතින් එබඳු භෞතික දේ කළ නොහැකි වුවද එහිදී වර්ධනය කරගන්නා ලද ප්රෝඥාව නිසා සිය සිතතුළ යළි කෙදිනකදීවත් ඇති නොවන ලෙස රාගය,ද්වේෂය හා මෝහය පළවා හැරීමට සමත්වන බව පැහැදිලිය.සිය සිතතුළ මෙබඳු අයහපත් ගතිලක්ෂණ මඳ වශයෙන් ඉවත්කිරීමට ප්රතයත්නදැරීම ඵලදායීවේ.මක්නිසාදයත් අනාගතයේ කිසියම් දිනෙක ස්ථිරසාරව එලෙස සිය සිතෙන් සියළු අයහපත් සිතිවිලි හා ආකල්ප ඉවත්කිරීමට එය අත්යයවශ්යෙවූ මූලික සාධකයක් වන නිසාය.හෝමෝන ක්රිායාවළියේ විවිධතා,ස්නායු සම්ප්රේෂණය හා මොළයේ රසායනික සංයුතියේ සමතුලිතතාව මැනවින් රඳවා පවත්වා ගැනීම වැනි සාධක යහපත් මානසික සෞඛ්යතයක් පවත්වාගැනීමට අත්යවවශ්ය වේ.විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සිදුවන කායික හා මානසික පරිවර්තනය මාර්ගඵල මට්ටමේදී කුමන හැඩයකට සකස්වේදැයි අධ්යයයනය හා පර්යේෂණය කිරීමට ඇතැම්අය උත්සුකවන අයුරු දැකගතහැක.දැනුම හා සමය ආකල්ප අතර විමර්ශනයක් පැවතීම ඵලදායීවේ. මේ විමර්ශනය මඟින් ආගම දැනුම මඟින් තහවුරු කිරීමට උත්සහ නොගන්නා අතර එය අවබෝධකිරීමට විවිධ පැතිකඩ නිර්මාණය කරදෙනු ලබයි.ආගම දැනුම මඟින් තහවුරු කිරීම මෙන්ම දැනුම ආගම මඟින් තහවුරු කිරීමද හානිකරය.ඒ දෙයාකාර චින්තනවිධි ගමන්කරනයේ මාවත් දෙකකය.ආගම ආධ්යාරත්මය ඇසුරු කරන අතර දැනුම භෞතිකය ඇසුරු කරයි.ආධ්යාෙත්මික බවින් භෞතික දේ හෝ භෞතික දේ මඟින් ආධ්යානත්මික බව හෝ සනාථ කළ හැකි නොවේ.දැනුම ආධ්යා ත්මික දේ වල උත්ප්රේේරකයා ලෙසද ආධ්යාිත්මිකබව දැනුමේ සංස්කාරකයා ලෙසද සංසන්දනාත්මකව හා විචාර පූර්වකව අගය කළ හැකිය.දැනුම මඟින් උගත්කමද නිර්මාණශීලීත්වය මඟින් බුද්ධිය ද ආගම මඟින් ප්රිඥාවද උපදවයි.කෙනෙකුට ජීවත්වීමේදී මේ සෑම අගයක්ම එකහා සමානව වැදගත්වේ.
බෞද්ධ මනෝ විද්යාැවේ පරමාර්ථ
රාගය ස්වභාවික මානව උත්ප්රේඑරකයක් ලෙස බටහිර මනෝවිද්යාාව පිළිගනී.එය මුලුමනින්ම දුරුකළහැකි යැයි බටහිර මනෝවිද්යාසව නොපිළිගනී.බටහිර මනෝවිද්යාමවේ චර්යාවාදී පක්ෂය ඉඩ් සංස්කාරයේ ක්රිනයා ලෙස දක්වා ඇත්තේ රාග අකුසලමූලයේ විවිධ චර්යා පැතිකඩයි.අකුසලමූල ලෙස සැලකෙන රාග,ද්වේෂ හා මෝහ යන නරක සිතිවිලි උත්පාදකිරීමේ පදනම් පිළිබඳව බටහිර මනෝවිද්යාසවට වඩා ගැඹුරටගිය විග්ර හයක් බෞද්ධ මනෝවිද්යා වේ සඳහන්ය.ත්රිමපිටකයේ අභිධර්ම කොටසට අයත්වනුයේ මෙලෙස සිදුකරනු ලැබූ ගැඹුරු හා අතිසූක්ෂම මනෝවිද්යාි විශ්ලේෂණයි.එසේම අකුසල මූල විග්රෙහයෙන්ද නොනැවතී බෞද්ධ මනෝවිද්යා ව ඊටත් ඉහළ සූක්ෂම තලයක් වන තණ්හා කොටසට පිවිසේ.මෙහිදී අකුසල මූල හටගැනීමට පොදු හේතුව සේ තණ්හාව දක්වා ඇත.එය මෙපමණකින් නොනැවතී තවත් පියවරක් ඉදිරියට ගොස් තණ්හාව හටගැනීමට හේතුවන අවිද්යාකව දක්වා තිබේ.මේ අනුව බෞද්ධ මනෝවිද්යා ව රාගය බිහිවීමට හේතු වන මානව මනසේ මුළික ස්ථර දෙකක් විනිවිද ගමන්කර අවසාන නිෂ්ටාව සේ දක්වාඇත්තේ අවිද්යා වයි.ප්ර්ඥාවේ උපයෝගීතාව අදාළවනුයේ මෙහිදීය.විදර්ශනා භාවනාවේදී සිදුකරනුයේ අවිද්යාුව විනිවිදයෑමට හැකිවන මට්ටමට ප්ර ඥාව වර්ධනය කිරීමයි.මාර්ගඤාණය නම් මෙම විදර්ශනාප්රදඥාව අවිද්යාවව විනිවිද යෑමට අවශ්යවතරමට මුහුකුරා ගිය මට්ටමට පැමිණීමයි.මෙබඳු මට්ටම් සතරක් සතර මාර්ගඤාණ ලෙස දක්වා ඇත. ඵලඤාණ නම් මාර්ගඤාණාවස්ථාවේ දුරුකරනුලැබූ ක්ලේශයන්ගෙන් විනිර්මුක්ත පවිත්ර නිවන අරමුණු වූ විපාක චිත්තයයි.මේ අනුව මෙම සතර මාර්ගඵලඤාණ මඟින් විවිධ මට්ටම්වල සිතේ අයහපත් ආකල්පවල දුරුවීම සනිටුහන්වේ.එක් එක් මාර්ගඵලය හඳුනාගැනෙනුයේද එකී අයහපත් ආකල්පවල දුරුවීමේ ප්ර මාණය අනුවය.රාගය, ද්වේෂය හා දෘෂ්ටිය නිසා හටගැනෙන විවිධ අයහපත් ආකල්ප පොකුරු දශසංයෝජන නමින් හැඳින්වේ.පුද්ගලයා සසරට බැඳ තබනුයේ මෙම දශසංයෝජන ධර්ම හා ඒ සමඟ එක් වූ නිවන ආවරණය කරන නීවරණ ධර්ම මඟිනි.ඒ සියළු අකුසල ධර්ම ප්රඑහීණවීම නිර්වාණාවබෝධයයි.මේ නිසා මාර්ගඵලලාභියෙකු ලෞකික ධ්යානලාභී සෘද්ධිවිධ ප්රාවතිහාර්යය කළහැකි අයෙකු හඳුනාගැනීමට භාවිතාවන මිණුම්දඬුවලින් හඳුනාගත නොහැක.බාහිරව විද්යහමානවන භෞතික සාධක ලෙස යම් යම් විජ්ජාමය දේ කළහැකිවීම මාර්ගඵලලාභියා හඳුනාගැනීමේ මිණුම්දණ්ඩක් නොවන හෙයිනි.මාර්ගඵලලාභියෙකු හඳුනාගත හැක්කේ ඒ පුද්ගලයාගේ චිත්ත අභ්ය.න්තරගත අයහපත් ආකල්ප ස්ථිරලෙස දුරුවීමේ ප්රයමාණය අනුවය.මෙම අයහපත් ආකල්ප, ආවේදන නැතහොත් හැඟීම් ලෙස සැලකූවිට දෘෂ්ටිය,රාගය හා මෝහය ද ඒ නිසා ඇතිවන සෙසු සෘණාත්මක හැඟීම්වල බලපෑම් නැවත ඇතිනොවන සේ දුරුවී ඇතිබව මාර්ගඵල ලාභියෙකු ලෙස සැලකීමේදී වැදගත්වේ.සෝවාන් මට්ටමේදී දෘෂ්ටිය කේන්ද්රසගතවූ හැඟීම් හා ආකල්පද සකෘදාගාමී මට්ටමේදී කාමාශාව හා ද්වේශයේ යම් ප්රේමාණ අඩුබවක්ද ස්ථිරවම මාර්ගඵලලාභියාට දැනේ.අනාගාමී මට්ටමේදී ඉතිරි කාමාශාව හා ද්වේශය මුළුමනින්ම නැතිව යයි.අර්හත් මට්ටමේදී මානය හා බැඳුනු අනුසහගත ආත්මාර්ථකාමී බව ස්ථිරව දුරුවේ.මෙම අයහපත් ආකල්ප දුරුවීම හැරෙන්නට වෙනත් සුවිශේෂී ලෞකික හැකියා ඔවුන්ට නැත. ශාරීරිකව ගත්කළ ද්වේෂය හා ඇනඩ්රවලීන් හෝමෝන ක්රිැයාකාරීත්වය අතරද කාමාශාව හා ස්ත්රීග,පුරුෂ ලිංගික හොමෝන ක්රිරයාකාරීත්වය අතරද ජෛව විද්යාඅත්මක සබඳතා පවතී.ඉහත සඳහන් අයහපත් ආකල්ප ස්ථිරව දුරුකළ,මාර්ගඵලලාභීයෙකුගේ ශාරීරික හෝමෝන ක්රි්යාකාරීත්වය මේ නිසා සාමාන්යළ පුද්ගලයෙකුගේ ශාරීරික හෝමෝන ක්රිතයාකාරීත්වයට වඩා වෙනස්බවක් ඇතිවිය හැක.මීට අමතරව මොළයේ රසායනික සංයුතිය හා ස්නායු ක්රි්යාකාරීත්වය පවා උසස් ආකල්පවලට අනුරූපව සකස්වියහැක.සාමාන්යී පුද්ගලයෙකු වුවද දිගුකලක් අහිතකර ආකල්පවලින් වියුක්තවසිටීම සිය ශාරීරික ජෛව විද්යාසත්මක ක්රිකයාකාරීත්වය උසස් මට්ටමකින් පැවතීමට හේතුවක් වේ.වර්තමාන සමාජයේ බහුලව විවිධ බියකරු රෝගව්යායප්තියට ප්ර්ධාන හේතුවක් වනුයේ මානව ප්රයතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ දක්නට ලැබෙන දුර්වලතාවයි.සිතේ ඇතිවන ක්ලමථයන් හා අහිතකර මානසික ආකල්වල බලපෑම නිසා මානව දේහයේ ස්වභාවික ප්ර්තිශක්තියකරණය දුර්වලවේ.එවිට රෝගවලට පහසුවෙන් සිරුර ආක්ර මණය කළහැක.
ජෛව රසායනික පසුබිම හා චර්යාව
ද්වේෂකාරී ආකල්ප නිසා බහුලව සිරුරතුළට වෑස්සෙන ඇනඩ්රවලීන් සිරුරේ විවිධස්ථානවල එක්රැස්ව පවතී. එය ලේවල සීනි මට්ටම,අධි හා අව රුධිර පීඩනය,ස්නායු දුර්වලතා නිසා ඇතිවන විවිධ රෝග වැනි දේ හටගැනීමට ප්රලධාන හේතුවකි.අධි හා විකෘති කාමුකත්වය නිසා ස්වභාවික දේහරසායනික හා ජෛව විද්යා්ත්මක සමතුලිතතාවය බිඳ වැටේ.එහි ප්රාතිඵලය පරපීඩා,ස්වපීඩා හා විකෘති කාමුකත්වචර්යා සහිත මානසික රෝගීන් සමාජයේ අධිකවීමයි. ප්රඵතිවිරුද්ධ ලිංගිකාශාවෙන් ඔබ්බට ගිය විකෘති ලිංගික චර්යා,ආකල්ප නූතන සමාජයේ බහුලව ප්ර චලිතව ඇත්තේ ඒ සඳහාවූ මානසික පෙළඹීම්ය.එමඟින් අපගාමී,විෂම මානසික රටාවකට ක්රතමානූකූලව මානවයා ඇබ්බැහිවෙමින් සිටී. මූල්යම වාසි අත්පත් කරගැනීම සඳහා එබඳු මානසික රටාවකට මිනිසුන් යොමුකරවීම වෙනුවට එහි ආදීනව පක්ෂය කියාදී ඉන් වළක්වාගැනීමට උපකාරීවීම නූතනයුගයට උචිත යහපත් සමාජමෙහෙවරක් වශයෙන්ද සැලකියහැක. පොදු ස්ථාන ආශ්රියතව කාමරෝගීන්ගේ ප්ර්මාණය අධිවීම උත්සන්නවූ රාගචේතනා නිසාද,සාවද්ය මනුෂ්යර ඝාතන බඳු දේ සමාජයේ අධිකබව උත්සන්නවූ ද්වේෂ චේතනාව නිසාද,හොඳ නරක තෝරාබේරා ගැනීමට නොහැකි ලෙස මෝඩකම අධිකවීම උත්සන්නවූ මෝහචේතනාව නිසාද ඇතිවේ.මේවා අයහපත් සමාජ ලක්ෂණසේ දැක්විය හැක. සාරධර්ම පිළිබඳ බහුලව සාකච්ඡාවන පසුබිමක් ගොඩනැඟීතිබීම සමාජ සාධාරණත්වය අරබයා සුවිශාල වැදගත්කමක් ගන්නා කරුණකි.සිය අවංකවබව කුමක් වුවද සාරධර්ම පිළිබඳ කිසියම් හෝ උනන්දුවකින් පසුවීම ඇතැම් අයගේ සිරිතකි.ජාතිකත්වය පිළිබඳ ඇතැම් අයතුළ ඇති උනන්දුවද මීට නොදෙවනි වේ.ජාතික හා දේශීය පසුබිම අගයනු ලැබූවද ආධ්යාමත්මිකව එය ප්රිඋයකරන්නේදැයි යන ගැටළුව මෙබදු අයනිසා ඇතිවේ.සිය අධ්යා්පනික, සංස්කෘතික,සමාජයීය හා ආර්ථික පැතිකඩ ජාතික හා දේශීය පසුබිම සමඟ බද්ධ නොවන විටකදී එබඳු අයතුළ විද්ය්මාන දේශීය හා ජාතික අනන්යමතාව සත්යවයක්දැයි විපිළිසරවීම පුදුමයක් නොවේ.සිය දූදරුවන් විදේශීය රටවල උසස් අධ්යාඅපනය ලබා එහිම රැකියාවකළ පමණින් කිසියම් අයෙකුගේ මතවාදී අදහස් ප්ර තික්ෂේප නොකළයුතුබවද සාධාරණය.අයෙකුට එලෙස දේශීයත්වය හා ජාතිකත්වය හා ආධ්යාටත්මිකව බද්ධ වියහැක.නමුදු උදරපෝෂණයට එය තවත් එක් මාර්ගයක් නොවීමතුළ සිය අවංකත්වයට එමඟින් වඩා යහපත් ප්රකතිරූපයක් ලැබිය හැකිවනු ඇත. මිනිසුන්තුළ පවතින අවම අධ්යාාපන මට්ටම හා අවම විචාරපූර්වක කුසලතාව භාවිතයට ගනිමින් ඕනෑම අයෙකුට පහසුවෙන් දේශීයත්වය හා ජාතිකත්වය තුළ තමාගේ ආකල්ප පවතින බව පෙන්විය හැක.නමුත් එසේ වූ පමණින් සෑබෑ ලෙස දේශීය හා ජාතික ආකල්පවල පවතින සාරධර්ම සිය චර්යා හා ආකල්පවල පවතිතැයි කිවහැකි නොවේ.සිය මතයට එකඟ නොවන සියළු දෙනාම විජාතික හා විදේශීය අතකෝළු ලෙස මිනිසුන්ට එත්තූගැන්වීමට වෑයම්කිරීමද තමාතුළ ශ්රී ලාංකික සංස්කෘතියට අනන්යමවූ සාරධර්ම පවතිතැයි සනාථකිරීමට සාධකයක් නොවේ.ඒ සෑම කරුණකින්ම සනාථවනුයේ කෙසේහෝ බලය අත්පත්කරගැනීම සඳහා තමාතුළ පවතින නොනිමිතෘෂ්ණාවය. 19.අර්හත්වය හා අසුබ භාවනාව මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයේ ආදීයුගයේ සිට නූතනය දක්වා මිනිසුන් ගුප්තදේ සම්බන්ධව දක්වනුයේ පුදුම සහගත උනන්දුවකි.ඈත අතීතයේ ගල්ලෙන්වල ඇඳතිබූ විවිධ ස්වරූපයේ ලෙන්චිත්රප අධ්යනයනය කරනවිට පැහැදිලිවනුයේ මේවාට විවිධ ආගමිකඇදහිලි,විශ්වාස හා අභිචාරවිධි පදනම්වූ බවයි.මිසරයේ සොහොන්කොත් හෙවත් පිරමිඩතුළ ඇඳි සිතුවම්ද,තැන්පත්වතිබූ විවිධ ද්රසව්ය්,උපකරණ හා කෞතුක වස්තුද මෙබඳුදේ සඳහා හොඳසාධකසේ සැලකිය හැක. විශේෂයෙන් මිසරවාසීහූ ගුප්තකටයුතු සම්බන්ධව බළලාට ලබාදීතිබුයේ අද්වීතිය ස්ථානයකි.බළලා ආගමික වශයෙන් වැදගත් සත්වයෙක්ලෙස ඔවුන් විසින් සලකනලදී.බළල්චර්යාව හා ජීවනපැවැත්ම නිරීක්ෂණයෙන් ලබා ගත් දැනුම ඔස්සේ බළලා පිළිබඳ ගුප්ත ආකල්ප වර්ධනයකරතිබේ.මරණය හා මරණින් පසු පැවැත්ම පිළිබඳව මේ ගුප්ත ආකල්ප සුවිශේෂී වැදගත්කමක් උසුලයි.මළසිරුරුවලට බෙහෙත්ද්රමව්යේ ගල්වා නරක්නොවනසේ සකස්කර තිබූයේ කිසියම් සුවිශේෂී අවස්ථාවකදී නැවත ප්රා්ණය පිහිටුවීම සඳහා මෘත ශරීරය හොඳ තත්වයෙන් ආරක්ෂිතව පැවතීම අවශ්යස යැයි අදහසක් පැවති හෙයිනි.ඒ සමඟම නැවත ජීවය ලදවිට පරිභෝජනයට අවශ්ය වන සියළුම ද්රයව්ය් ඒ සමඟම තැන්පත්කර තැබීමට ඔවුන් යුහුසුළු වූ බව පෙනේ.ඒ සඳහා ඔවුන් සතු සුවිශේෂී තාක්ෂණයක් පැවතිනි. නූතන යුගයේ භෞතික වශයෙන් දියුණුව පැවතියද එදා මිසරවාසීන් සතුව පැවති යම් යම් තාක්ෂණික අංග සම්පූර්ණයෙන්ම උකහාගැනීමට තවමත් අප සමත්වනැත.විශේෂයෙන්ම මිණුම්භාවිතය හා ඉංජිනේරු තාක්ෂණය ඉතා ඉහළ මට්ටමකින් පැවතී ඇතිබවට සාධක ඇත.එසේම වසර දහස්ගණනක් ගතවී මුත් නරක්නොවන සේ මෘත ශරීර කල්තබාගැනීමට තරම් රසායනිකද්රතව්ය භාවිතයේ දියුණුවක් ලබාතිබිණ.විශ්වයේ දියුණුලෝකවල ජීවින්සතුව පැවති යම්යම් තාක්ෂණ අංග හා දැනුම ඔවුන් විසින් හුවමාරුකරගත් බවටද විශ්වාසයක් ඇත.ජාන ඉංජිනේරුවිද්යාඅ සොයාගැනීම් වර්තමානයේ අත්පත්කරගෙන ඇති දියුණුවට වඩා දියුණුවක් පුරාණ මිසරවාදීන් සතුව පැවතිබවටද සාධක ඇත.දේහයතුළ ඩී.එන්.ඒ.අණුක ව්යුවහ වෙනස්කිරීම මඟින් වර්ධනය හා කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ මට්ටමකට ගෙනඒම පිළිබඳව දැනුමක් ඔවුන් සතුව පැවතිණ.එමඟින් දුෂ්කර පසුබිමක හා කාබනික පසුබිමක ආධාරය රහිතව වුවද ජීව පදාර්ථවල වර්ධනය නොසිඳ පවත්වාගැනීමට හැකියාව ලැබිණ.මේ දැනුම ආධ්යාවත්ම විද්යා වට බද්ධවිය.
බාහිර හා අභ්යමන්තර දියුණුව
මිසරවාසීන් සතුව පැවති මෙබඳු දියුණුතාක්ෂණ හා විද්යාිදැනුම ඔවුන් විසින් භාවිතාකළ ආකාරය පිළිබඳව විස්මයානුකූලව අවශේෂ ලෝකයා වටහා ගැනීම නිසා ඔවුන් පිළිබඳ නූතන ලෝකයා දක්වන මෙබඳු විවිධ ගුප්ත ආකල්පවලට පසුබිම සැකසී ඇතිබව පෙනෙන්නට තිබේ.ඔවුන්ගේ ආගමික විශ්වාස පවා ඔවුන් අත්පත්කරගෙන සිටී භෞතික දියුණුව හා බද්ධව පැවතිනි.සත්යආයවශයෙන්ම එදා පැවතියේ ආධ්යා ත්මික දියුණුව කේන්ද්ර කරගන්නා ලද තාක්ෂණ හා විද්යාවත්මක දියුණුවකි.මිසරවාසීන්ගේ සාමාන්යකජීවනරටාවපවා දැඩිසේ ආගම හා බද්ධව පැවතිනි. පාලන තන්ත්රියේ ඉහළම පදවිය දේවත්වය කරා එසවූවක් විය.එමඟින් ගන්නාලද කළමනාකරණ තීරණ සෘජු,දැඩි බවක් ඉසිලීය.බුද්ධිමය පසුතලය දියුණුවුවද විචාරපූර්වකබව ආගමිකලක්ෂණ මඟින් යටපත්කර මර්දනය කෙරිනි. තොරතුරු සන්නිවේදන තාක්ෂණය අත්පත්කරගෙන සිටී දියුණුව අන්තර් විශ්ව ජාලගත සන්නිවේදන තාක්ෂණය දක්වා ඉහළ පරාසයක විහිද පැවතිණ.නමුදු එම ශිෂ්ටාචාරයේ දියුණුව කාලයේ වැළිතලාවෙන් සැඟව ගොස් ඇත. බුදුදහම වුවද ලාංකේයකරණයවීමේදී මුල් බුදුසමයේ පැවති යම් යම් ආගමික හරයන් වෙනස්ව ගොස්ඇත. අද ලක්දිව පවතින ව්යුවහාරික බුදුදහම භාරතයේ බුද්ධකාලීනව පැවති මුල් බුදුසමයේ ස්වරූපයට වඩා ආකෘතිගත හැඩතලවලින් පවා වෙනස්බවක් උසුලයි.මුල් බුදුදහමේ පෞරාණික ස්වරූපය සුරක්ෂිතකිරීමට ගන්නාලද උත්සහ වලදී දාර්ශනික අර්ථවිවරණවලට එතරම් ඉහළඅගයක් ථේරවාදීසම්ප්රදදායතුළ පිරිනැමී ඇතිබව දක්නට නොලැබේ. ථේරවාදී සම්ප්රඉදායතුළ සුරැකී ඇති මුල් බුදුදහමේ ආකෘතිගත හැඩතල විචාරපූර්වකව නිරීක්ෂණයකොට දාර්ශනික හරයක් එමඟින් උකහාගැනීමට ප්රබයත්නදැරීමට තරම් විවේකී මානසික ස්වභාවයක අද වැඩිදෙනෙකු පසුනොවේ. පමණට වඩා භෞතික වටිනාකම් පසුපස ලුහුබැඳ දිවීමේ තරඟයකට අවතීර්ණව සිටීමේ ඵලවිපාකද නොමඳව විඳ ගන්නා පසුබිමකදී එබඳු මානසික විවේකයක් විවිධ ආතති නිසාබැටකන මනසකට නොලැබේ.වෙළඳ ආර්ථිකයේ ගොදුරුබවට පත්ව රාග,ද්වේෂ හා මෝහ සිතිවිලිවලින් ආකූල,ව්යාවකූලව පසුවන විටකදී ඒවා සංසිඳවියහැකි මඟ පහසුවෙන් හෙලි නොවේ.මුල් බුදුදසමයේ හරය වනුයේ රාග,ද්වේෂ හා මෝහ මුල් මුලිනුපුටාදමා සිත සංසිඳවීමයි. අද විද්යයමානව ඇති ත්රි පිටකයේ රාග,ද්වේෂ හා මෝහ මුල් ඉවත්කළහැකි මඟ නොමැතිවා නොවේ.නමුත් එය පහසුවෙන් සිදුකළහැකි මට්ටමමෙන් ඔබ්බට මිනිස් සිත දුර්වලකරදමන චෛතසික පසුබිමක විසීමට නූතන මානවයාට සිදුව ඇත.බිය,කෝපය,මෝහය,ඊර්ෂ්යාඔව,මානය,මදය හා උත්සන්නවූ රාගීබව වැනි අහිතකර කෙලෙස් නූතන මානවයා කෙරෙහි අධිකව පවතී.මේ හේතුව නිසා පහසුවෙන් නිවන් අවබෝධය පිණිසවූ සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව වැඩීම කෙරෙහි මිනිසුන් උත්සුක නොවේ.සතර සතිපට්ඨාන අතර කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය මූලික ස්ථානයක් ගනී.මුල් බුදුදසමයතුළ කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානය වැඩීම මඟින් සිව් පිළිසිඹියාව සහිත අර්හත්ඵලය ලබාගත් පැවිදි උතුමෝ බොහෝ වූහ.නමුත් අද මිනිසුන්ගේ කෙලෙස් අධිකබව නිසා මෙහි ඇති වැදගත්කම ඔවුහු නොදකිති.එසේම ඔවුන්හට මෙම සතිපට්ඨානය භාවනා වශයෙන් වැඩීමටද නොහැකි අභ්යුන්තර කෙලෙස් බාධක රැසක් නූතන යුගයේ බහුලව ඇත.ඔවුන්තුළ බහුල වශයෙන් නැඟඑනුයේ බියයි.බිය ඇතිවනුයේ යටපත්කරනු ලැබූ ද්වේෂය යළි මතුව ඒම නිසාය.මේ බැව් නොදැන බියට පත්වීම නිසා වැඩිදෙනා මෙම සතිපට්ඨාන භාවනා දීර්ඝව පුරුදු පුහුණු නොකරන බව පෙනී යයි.බිය යනු තමාගේ සිතේම මතුවූ ක්ලේශයක් බවත් එය භාවනා අරමුණ මැඩ පවත්වන බවත් වටහාගෙන මඟහරවා ගැනීමට තරම් නිපුණ බවක් නොමැතිකම නිසා සමහරු වල්මත් වෙති.බිය භාවනාවේ අතුරුඵලයක් නොවේ.සිත මැනවින් සංසිඳී ඇතිනම් බියක් ඇතිවිය නොහැක.අර්හත් සිතක් හඳුනාගනු ලබනුයේ බිය රහිතබව නිසාය.මේ නිසා සිතට බිය,රාගය නොදැනෙන පමණට සිතේ දියුණුව මැනගත හැකිය.
විස්මයානූකූල ඉදිකිරීම්
කායානුපස්සනා සතිපට්ඨානයයැයි මෙහිදී විශේෂකොට දක්වනලද්දේ සිය සිරුර අරමුණුකරඇති භාවනා වේ.සිය සිරුරද මෘත ශරීරයක්ම බව හා එහි තෑනුම් පදාර්ථ සෙසු මානව සිරුරුවලටම පොදුබව පිළිබඳ ප්රසඥාව ඇති වන අයුරින් භාවනා වැඩීම ඉතා ප්රුතිඵලදායකය.මෙබඳු කර්මස්ථානවල සුවිශේෂීතාව වනුයේ භාවනා කරන කාල වකවානුවලදී එතරම් වෙනසක් නොදැනුනත් මෙහි ප්ර තිඵල භාවනාවඩා කලක් යනවිට තමාටම ප්රරත්යවක්ෂකළ හැකි වීමයි.එසේම භාවනාව සිදුකරද්දීට වඩා භාවනාව නවත්වා බොහෝකාලයක්ගතවී වුවද එමඟින් ලැබෙන මානසික සංසිඳීම අඛණ්ඩවම පැවතීමයි.මෙහිදී පිළිකුල වැඩීමේදී සිතේ සමථය වැඩෙන අතර සිය සිරුර හා සෙසු සිරුරුවල වෙනසක් නොදැනෙන පරිදි තමා හා අනුන් වෙන්කර දකින සීමා ඉවත්කර නුවණින් සැලකීමේදී ප්රසඥාව වැඩේ.මේ විදර්ශනා භාවනාවල අතුරුඵලයක් වනුයේ නිරායාසයෙන් වුවද සිත පවිත්රඥකරණ ක්රිේයාවලිය අඛණ්ඩවම සිදුවීමයි. හදිසියේ වුවද තමා අතින් සිදුවන අකුසලයකදී වුවද වහා ක්ෂණිකව නිවැරදිවීමට අවකාශ මෙබඳු භාවනා වඩන අයෙකුට ඇතිවේ.මක්නිසාද යත් තමාගේ අතින් සිදුවූයේ වැරද්දක්බව මනාව අවබෝධවීමට තරම් දියුණු මානසික මට්ටමක මෙබඳු භාවනානුයෝගියා පසුවීමයි.තදබල චිත්තාවේගවල පෙළඹීමට හසුවුවද එම චිත්තවේගී අවස්ථා සමනයවූ වහාම වරද අවබෝධවනබැවින් කිසිදිනෙක දෘෂ්ටිමය වශයෙන් අගතියට නොයයි.වරද,වරද සේ අවබෝධ කර වහා නිවැරදිවේ.මුසාවාද නොතෙපලයි.වංකබව මහා නිවටකමක්සේ සලකයි.මේ සතර සෝතාපත්ති අංග ස්ථිර වෙමින් පවතින අවස්ථාවකි.වෙනත් ලෙසකින් පැවසුවහොත් ආර්යයෙකුබවට පත්වෙමින් සිටින අයෙකු මෙමඟින් නිරූපයවේ.මේ වනාහී කුඩා නිදසුනක් පමණි.මේ නිදසුන දක්වන ලද්දේ දැනට විද්යිමාන ත්රිුපිටක දහමේ ප්ර තිවේධ කළ හැකි ධර්මය අන්තර්ගත නැද්ද යන්න පිළිබඳ හැඟීමක් ඇතිකර ගැනීමට මිස ලේඛන මාධ්යහයෙන් එහි ප්රාරයෝගිකත්වය මැන පිරීක්සීමට නොවේ.සත්යග ධර්මය හා ප්රායයෝගික දහම දැනට ශේෂව ඇති ත්රිරපිටකයතුළ ඇත. නමුත් මිනිසුන්ගේ ජීවනරටාව සංකීර්ණ ස්වරූපයකට පරිවර්තනයවීම මත එයින් නිසිඵල නෙලාගැනීමට වර්තමාන සමාජය බොහෝ දුරට අසමත්ව ඇති නමුදු පෙළ දහමේ අකාලිකබවේ අගය ඉන් පහත නොයයි.වරද මිනිසුන්ගේය. පුරාණයේ සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව ගුරු ඇසුර මඟින් ප්රතයෝගිකව ප්රදගුණකරවන ඒ සඳහාම උචිත ලෙස වාස්තු විද්යාමනූකූලව ඉදිකර තිබූ “පධානඝර” නැමැති ගොඩනැඟිලි විශේෂයක් පැවතිණි.ලක්දිව බොහෝ ස්ථානවල මෙබඳු පධානඝර පිහිටාතිබූ අතර අනුරාධපුරයේ බටහිරප්ර දේශය ආශ්රිකතව මෙබඳු පධානඝර සංකීර්ණ අධිකව දක්නට ලැබේ.මෙම පධානඝරයේ වාස්තුවිද්යාත්මක සැලසුම භාවනාකාර්යය සඳහා වඩාත් උචිතවන පරිදි සකස්කර තිබිණි. පධානඝරය වටාම අඩිකීපයක් පළල ඇති දිය පිරුණු අඟලක් සකස්කර තිබූ අතර එමඟින් පධානඝරය සුරක්ෂිත විය. පධානඝරය මුළුමනින්ම ඉදිවී පැවතියේ කළුගල් භාවිතයට ගැනීමෙනි.දිවාකාලයේදී අධිකව රත්වන කළුගල් රාත්රීණ කාලයේදී සිසිල්වේ.එම සිසිලස දවස මුළුල්ලේම රඳවාගැනීම පිණිස උපක්රධමයක් වශයෙන් හා එක්තරා ආකාරයකට වායුසමන තාක්ෂණික ක්රිගයාවලියට සමානවනසේ පධානඝරයවටා පිහිටි දිය පිරුණු අඟල නිර්මිතව තිබේ.පධානඝර ගොඩනැඟිලිවල ඇතුලත හා පිටත කළුගල් බිත්ති හා එහි කළුගල්පියසි සකස්කරතිබූ ආකාරය අනුව වාස්තුවිද්යා වේ ඉහළ තාක්ෂණ මට්ටම පිළිබිඹුවේ.මධ්යකයේ පිහිටා ඇති විවෘත වේදිකාව ගළුගල් පීඨිකාවක නිර්මාණය විය.එහි කීප දෙනෙකුට හිඳගෙන භාවනාකළ හැකි පරිදි නිමවා තිබිණි.පධානඝරය වටා පිහිටි දිය අඟල පැන් සපයන පොකුණක් ලෙසද භාවිතයට ගන්නට ඇත.රාත්රීස කාලයේදී වුවද පධානඝරයතුළ අවශ්යි ආලෝකය මනාව රඳවාගතහැකි ලෙස එහි සැලසුම ක්රකමවත්විය.එසේම පධානඝරයතුළ සක්මන් මළුවක්ද නිමවා තිබිණි.සයනය සඳහා කළුගලින් නිර්මිතවූ පුවරු සකස්විය.ඇතුළත එක්ව සජ්ඣායනා කිරීම හෝ හිඳ භාවනාකිරීම සඳහා කෙටි බැමි යෙදූ බිත්ති සකස්ව ඇත.
පධානඝර හා විදර්ශනා භාවනාව
බොහෝ විට මේ පධානඝර වෙන් වෙන්ම තනි පුද්ගලයින්ගේ වාසය සඳහා සකස්ව පැවතිණ.නමුදු පිරිසක් වාසයකළ හැකිසේ සකස්කළ පධානඝරද මේ අතර දක්නට ලැබේ.ඒවා තනි පුද්ගලයෙකු සඳහා ඉදිකළ පධානඝර වලට වඩා විශාලසේ නිමවා තිබිණ.පධානඝරයට පිවිසෙන මාර්ගයද සුවිශේෂි විය.ඒවා සර්පිලාකාර හැඩයෙන් නිම වී පැවතිනි.මෙලෙස දඟරහැඩයෙන් සකස්කර පිවිසීමට ඇති මාර්ගයේ දිග වැඩිකර තිබෙනුයේ කෘතිමවය.එලෙස ඒවා සකස්කලේ ඇයිද යන්න පුරාවිද්යායඥයින්හට තවමත් නොවිසඳුනු ගැටළුවක්ව ඇත.ඇතැම්විටකදී කැලයේ විසූ බියජනක සතුන්ගෙන් සිදුවිය හැකි හානි අවමකර ගැනීමේ අරමුණින් වන්නට ඇත.අලි,වලස් හා දිවි වැනි සතුන්ගේ ගැහැට වළක්වා උන් මංමුළාකරනු පිණිස පිවිසුම් මාර්ගය මෙසේ සකස් විනිදැයි සිතේ.එසේම පධානඝර විහාරාරාම හා ගම අතර සබඳතාව අඩුකිරීම පිණිස යෙදූ මානසික උපක්ර මයක් වශයෙන්ද සර්පිලාකාරව නිවමීම මඟින් පිවිසුම් මාර්ගයේ දුරප්රවමාණය වැඩිකිරීම දැක්විය හැකි.පධානඝරවාසී භික්ෂුන්ගේ අරමුණ විදර්ශනාභාවනා වඩා මාර්ගඵල පසක් කිරීමය.ගිහිපක්ෂය හා සබඳතා මේ අරමුණුට බාධාවකි.ඒ නිසා එම බාධාව වැළකීම පිණිස මෙසේ කරඇතිබව සිතන්නට හැක.මෙම පධානඝර විහාරරාම අතීතයේදී ආරණ්යිවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලාහට මාර්ගඵළ අරමුණුකර විදර්ශනාභාවනා වැඩීම සදහාම ඉදිකරනලද වෙනත් විහාරාරාමවල නොමැති ඇතැම් අමුතු වාස්තු විද්යාහ අංග සහිත විහාරාරාම පද්ධතියකි.අනුරාධපුර යුගයේදී බහුලව දිස්වන මෙම විහාරාරාම වර්ගය නිමවීම සඳහා තනිකර කළුගල් භාවිතාකිරීමේ තාක්ෂණය මේ වනවිට අපේ හෙළ ශිල්පීන් සතුව පැවතියාදැයි බලවත් කුහුලකට පවා තුඩුදී තිබේ. පුරාණයේ විදර්ශනාභාවනාක්රටම ආරණ්යිවාසීව ප්රවගුණකළ විවිධ ගුරුකුල සම්ප්රාදාය රාශියක් මෙරට පැවති බවට සාධක හමුවේ.විශුද්ධිමාර්ගය හා පාලි විමුක්ති මග්ගය වැනි භාවනා ආරණ්යකවාසීන්ගේ අත්පොත් ලෙස භාවිතාවූ කර්මස්ථාන පොත්වල මෙබඳු අතිපුරාණ විදර්ශනා භාවනාක්රමවේද පිළිබඳව සඳහන්ව ඇත.විදර්ශනා භාවනාව සඳහා විවිධ ආරණ්යා සම්ප්ර්දායතුළ,ආචාර්යසම්ප්ර දායතුළ හා ගුරුකුලවල විවිධ ක්රාමපවතී.විදර්ශනාභාවනාව කෙසේ වැඩුවද ඉන් අත්පත්වන ප්රනතිඵල එකමය.නමුදු සෑම සම්ප්රබදායකම යම්යම් සමානකම් පැවතී ඇත.බොහෝවිට භාවනා අරමුණ ලෙස මිනිස් සිරුර භාවිතාකර තිබේ.මෙහිදී සජීවි සිරුර හා මෘත ශරීරය යන දෙඅංශයේම උපයෝගීවී තිබේ.සජීවී මානව සිරුරසේ සිය සිරුරම භාවිතාවී ඇති අතර සංසන්දනාත්මක විශ්ලේෂණ ඔස්සේ ප්රයඥාව අවධිකිරීම මෙහි අරමුණවී ඇත. කල්තබාගත හැකිසේ මෘත ශරීරයක් සකස්කර ගන්නා අයුරු ආරණ්යි වාසී සම්ප්රාදායන්තුළ මැනවින් පැහැදිලිකර දී ඇත. එහිදී මස්ලේ රහිත මෘත ශරීරය පොළවේ පස් හා ස්පර්ශවීමට ඉඩ ලබා නොදී සකස්කිරීමේ කාර්යය ඉටුකරනු ලැබේ.පස් හා ස්පර්ශවීම නිසා කුහුඹු විශේෂ මඟින් හානි පැමිණීමත් දිරා යෑමේ ප්රෝමාණය අධිකවීමත් වන හෙයින් මළසිරුර වියළා සකස් කිරීමේ කාර්යයේදී ප්රාවේශම්වේ. භාවනාව සඳහා ඇට සැකිල්ලක් සකස් කිරීමේදී හැකිතාක් පොළවේ ස්පර්ශවීම වැළැක්වීමට පියවර ගනු ලැබේ.එය දිරායාම වැළැක්වීම සඳහාය.මෘත කලේබර තැන්පත් කිරීම සඳහා ඉහළින් පියස්සක් යෙදූ හා යටින් මළසිරුරේ අපද්රඳව්යම ගලායෑමට කපන ලද වළකින් සමන්විත මැස්සක් ඉදිකිරීම පුරාණ ආරණ්යස සේනාසන සම්ප්රහදායතුළ පවතින දෙයකි. තනනු ලබන මැස්ස සහිත ඒ සඳහාම විශේෂයෙන් සකස්කළ සුවිශේෂී දැවමය ආකෘතියක මෘත කලේබරය නියමිත දිනගණනක් තැබේ.මළ සිරුරේ අපද්රුව්ය සියල්ල දියවී ගොස් අස්ථි පඤ්ජරය පමණක් ඉතිරි වූ පසුව මැනවින් සෝදාවියළා ඉටිගල්වා කෘමීන්ගෙන් ආරක්ෂාකිරීමට කටයුතු කෙරේ.බොහෝවිට මීඉටි වැනි ඉටිවර්ග අස්ථිපඤ්ජරයේ ආලේප කරනු ලැබේ.කෘමින්ගෙන් සිදු වියහැකි අපදාවලින් එය ආරක්ෂාකර ගැනීම පිණිස මෙබඳු ක්රිකයාමාර්ග ගැනේ.මේ අස්ථිපඤ්ජරය අට්ඨිකඅසුබය අරමුණුකර විදර්ශනාභාවනාව වැඩීම පිණිස පුරාණයේ බහුලව උපයෝගීකොට ඇත.ලක්දිව ආරණ්යය සේනාසනගතව පැවති පුරාණ සම්ප්රේදායන් බාහිර සමාජයට රහසක්ව පැවතිනි.එදා සමාජයතුළ බහුලව රහතන්වහන්සේලා වැඩසිටියේ බහුලවම මේ අට්ඨික අසුබය විදර්ශනාවට නඟා මාර්ගඵල අරමුණු කර භාවනා වැඩීම පධානඝර හා ආරණ්යම සම්ප්රදදායතුළ සිදුවූ බැවිනි.කාමසුඛල්ලිඛානුයෝගය බහුලවීමත් සමඟම මෙබඳු වටිනා භාවනාක්රඝම කාලයේ වැලිතලාවට යටවී වැසී සැඟවී යන්නට විය.ඒ සමඟම සමාජයතුළ රහතුන්ගේ අඩුවීම සිදුවිය. සතිපට්ඨානසූත්ර්යේදී බුදුරදුන් දක්වා ඇත්තේ සතර සතිපට්ඨානය මූලිකකොට අවම වශයෙන් සත්දිනක්තුළ විදර්ශනාව වැඩුවහොත් එකාන්ත වශයෙන් අර්හත්මඟඵලය හෝ අනාගාමීමඟඵලය ලැබියහැකිබවයි.කාගගතාසති සතිපට්ඨානයට අයත් අට්ඨික අසුබයද මෙහිදී මුල්තැනක්හිලා පුරාණයේ සිටම සැලකුණු බව දැනට පුරාවිද්යායත්මක සාධක හමුවී තිබේ. 20.යහපත් ආකල්ප ලෝකය ලස්සන කරයි සමාජයේ සෑම සාරධර්මයක්ම පසෙකට දමා මුදල පෙරමුණට පැමිණ තිබේ.තමාට කළඋපකාර සුළුකලකින් අමතක කර අකෘතඥවීමට නූතනයේ මිනිසුන් ඉක්මනින් පෙළඹීම අවාසනාවකි.යුක්තිය,සාධාරණයට වඩා බලකාමය පෙරටුකොට ක්රිඹයාකාරීම මුල්තැනක වැජඹීම සාමූහික පැවැත්මට බාධාවකි.තමාගේ දුබලතා නිවැරදිකරගැනීමටවඩා එබඳුදේ පෙන්වාදෙනඅය කෙසේහෝ නිහඬකරවීමට වෑයම්කිරීම අනුචිතය.තමාගේ දහසකුත් එකක් අඩුපාඩු තිබියදී අනුන්ගේදේ සොයන්නට මිනිසුන් ඉතා කැමතිය.තමාට නැතිවුවද අනුන්ට ඇතිදේ දෙස බලා ඊර්ෂ්යාගකරන්නට සැම විට හුරුපුරුදුවසිටීම බොහෝඅයතුළ දක්නටලැබෙන නරක ගති ගුණයකි.උදව්කරනවා වෙනුවට ඇතැමුන් කරන්නේ බාධාකිරීම්ය.ඒ මෛත්රිිය,කරුණාව,මුදිතාව හා උපෙක්ෂාව වෙනුවට ඊට ප්රකතිවිරුද්ධලක්ෂණ සිත්තුළ ඇතිබැවිනි. වනයේ විසකුරු සතුන් හොඳය.නමුදු දියුණු යැයි සම්මතව ඇති මිනිසා ඒහැමටම වඩා බියකරුය.සතුන්ගෙන් විපත් පැමිණෙනුයේ උගේ පැවැත්මට අනුන්ගෙන් බාධා එල්ලවූ විටය.නමුදු මිනිසා තමාට උදව් උපකාරකළ පුද්ගලයාට වුවද එළව එළවා පා පහරදීමට තරම් අකෘතඥය.අනුකම්පාව භූමිකම්පාව බවට පත්වූ බව කියැවෙනුයේ එහෙයිනි. බොහෝවිට පසමිතුරාට වඩා මිතුරාගෙන් වියහැකි හානිය සුවිශාලය.මක්නිසාදයත් සිය සැඟවියයුතු සියළු දේ දන්නේ මිතුරාවන බැවිනි. එසේම සතුරා එළිපිටම පහරදෙන අතර මිතුරා පහරදෙනුයේ සැඟව සිට පිටඅතගාමින් හිතෛෂීබව ව්යාාජව හඟවමිනි.මේනිසා මානව චර්යා සංකීර්ණවූ නූතනයේඇසුරට යොග්යිකව්දැයි නිසිසේ වටහාගැනීමද දුෂ්කරය. මිනිසුන් ආශ්රොයකළ තරමටම කළකිරීම දියුණුවේ.උදව්ගෙන පසුව ඒවා අමතකකිරීම අද සාමාන්ය් දෙයකි.ඒ නිසාම අද මිනිසුන් තමාට ඉන් ප්ර ත්යුමපකාරයක් ලබාමිස අනුන්ට උදව්උපකාරකිරීමට මැළිබවක් දක්වනබව පෙනේ. ඒ හිඩස පිරවීමට එතැනට පැමිණඇත්තේ මුදලයි.මුදල්ලැබේනම් ඕනෑම දෙයක්කිරීමට පවතින ආර්ථිකප්රටවාහයතුළ මිනිසුන් පෙළඹී සිටී.මනුෂ්යදත්වයට වඩා මුදලට වැඩි අගයක් පවරනුලබන්නේ මිනිසත්කමට කිසිදු ප්රීත්යුයපකාරයක් නොලැබෙන බැවිනි.අවමවශයෙන් කාරුණිකවදනක් හෝ ඒපිණිස මිඩංගුකිරීමටවත් සමහරු උත්සුකනොවේ.ඒ කාර්යබහුලතාව නිසා නොව පුහුමාන්නය හෝ මහන්තත්තකම නිසාය.අනුන්ට තමාව ලොකුකර පෙන්වීමට සිය සිතතුළඇති ආශාව සැඟවුණු පෞරුෂ දුබලතාවයකි.සමහරු වචීපරමඅයය.වචනයම පමණක් එකම සංග්රඟහය ලෙස සලකා කටයුතුකරන්නේ මෙබඳු අයයි.අතීතය හා අනාගතය යන ද්විකාලයෙන්ද නිරර්ථක වදනින්ද,නැතිබැරිකම් කියාපෑමෙන්ද අනුන් රැවටීමට මොවුහු උත්සහකරති.කථාකළවිටදී හමුවීමට අවශ්යමබව හඟවා හමුවීමෙන් වැළකේ.
සමාජ ආකල්ප පිරිහීම
සැබවින්ම මිත්රෙත්වයක් නැතද පුද්ගලික ලාභප්රවයෝජනතකා මිත්රදත්වය ඇතිබවපෙන්වනුයේ වචීපරම අයය. කපටිකමින් පිරිණු මෙබඳු අයගේ සිරිත හැකිතාක් අනුන් ප්රබයෝජනකොට ඉහළයාම පමණි.ඉහළ නැඟී හිණිමඟට පවා පාපහර දෙනුයේ මෙබන්දන්ය.සැඟවුණු චරිත ඇති මෙබඳු පුද්ගලයින්ගෙන් ඈත්වීම නුවණට හුරුය.අප්රිපය අය කරන කියන දේ නිසා සිත නොරිදේ.නමුදු හිතෛෂිඅය නිසා ඇතිවන චිත්තවේදනා බලගතුය.දූදරුවන්ගේ වැරදි ආකල්ප හා හැසිරීම් නිසා දෙමාපියන්ගේ සිතට ඉතා දැඩි දුක්වේදනා ඇතිවනුයේ මේනිසාය.අප්රි යයන්හා එක්වීමසේ ප්රිතයයන්ගෙන් වියෝවීම දුකක්වේ.තමාගේ යන ආකල්පය මුල්වීම මීට හේතුවයි.සක්කායදිට්ඨිය තමායන ආකල්පය ඇතිවීමට ප්රතධානතම හේතුවවේ.ඉන්ද්රීයයයන්ගෙන් ගනුලබන අරමුණු කෙරෙහි ලෝලීබව ඇතිවීම තණ්හාව,අවිද්යානව යන මුලාවීම් හටගැනීමට ඉවහළ්වේ.මුළාවූ පුද්ගලයා තමා මුළාවටපත්වූ බව වටහානොගැනීමද මෙහි අවාසනාවකි. වර්තමාන සමාජයේ වේගවත්ම ඉහළට යන්නේ හා වඩා කැපී පෙනෙනුයේ අනුන් කපා පාගාගෙන යාමට වැඩිහැකියාවක් ඇති තැනැත්තාය.සත්යපගරුක,අවංක පුද්ගලයා සැමදා එකමතැනය.දියුණුවීමට නම් හොඳවැඩ සියල්ල අත්හළයුතුය.හැකිතාක් නරකමදේ වැපිරියයුතුය යන මිථ්යාවවක් සමාජයපුරා ඔඩුදුවා ඇත්තේ සැමවිටම අසත්පුරුෂයා විසින් සත්පුරුෂයා මැඩපවත්වා සිටිනඅයුරු දකිනුලබන හෙයිනි.පවතින ස්වභාවය වෙනස්විය යුතු වුවද සිදුවනුයේ සිදුවිය යුතු දේ නොව නොසිදුවිය යුතුදේවීම සැමගේම අවාසනාවකි.බුදුදහමේ සඳහන් අනිත්යයබව වඩා හොඳින් අවබෝධවනුයේ සියල්ලදෙස උපේක්ෂාව පෙරදැරිව නිරීක්ෂණයකිරීමේදීය.අනුන්ට කෙසේවුවද සිය පුද්ගලික අභිමතාර්ථ ඉටුවේනම් හරි හෝ වැරදි සෑමදෙයකටම එකඟවීමේ න්යාවය නූතනයේ බොහෝඅයතුළ දැකිය හැක.කෙසේ හෝ කාගෙන්හෝ සිය පුද්ගලික වුවමනා සපුරාගැනීමට බොහෝඅය දක්ෂය.අනුන්ට සේවය කිරීමට වඩා තමාට සේවයක්කරගැනීමට මෙබඳු අය බෙහෙවින් උත්සුකවේ.ආත්මදෘෂ්ටිය දැඩිව ඇති මෙබඳුඅයට කිසිදිනක තමාගේ වරද නොවැටහේ.සක්කායදිට්ඨි ඇතිව ආගමට,සිල්වතුන්ට ගරහා අපායගාමීවීමටද මොවුහු නොපැකිලේ. බොහෝවිට පහළ සමාජමට්ටමක සිට ඉහළ සමාජ තලයකට පත්වූ පුද්ගලයින්ගේ චර්යා හීනමාන සහිතය. මේ හීනමානබව නිසා තමා මුළින් සිටි පහළ සමාජමට්ටමේ අයට වැඩිපුර ගර්භාකරනුයේ මෙබඳු අයයි.මානසිකවද විවිධ කරදර,හිරිහැර ආදිය සිදුකරනුයේ තමා උසස් කෙනෙක්බව අඟවා ඉන්හීනමානය පහකරගැනීමටය.උගත්කම නැතිව වෙනත් විවිධ අනියම් බලපෑම්මත සේවා උසස්වීම් ලැබූඅය උගතුන්ට නින්දා,පරිභව කිරීමටපවා ඉදිරිපත්වේ. උගත්කම,ප්රාවීණත්වය මත නිසියාකාරව යම් තැනකට පත්වූ අයගෙන් අනුන්ට කරදර,හිරිහැරවීම් අඩුය.බොහෝවිට දක්ෂයින්ගේ ඒ හැකියාවලින් නිසිසේ වැඩක් කරවාගත හැක්කේ එබඳුම දැනඋගත්කම් සහිත දක්ෂ ප්රමධානියෙකුටය. දක්ෂයින් කණ්ඩායමක් එක්වූවිට කිසිදු උස්පහත් බේදයකින් තොරව සාමූහික හැඟීමෙන් කණ්ඩායම් චර්යාවේ යෙදී සේවයේ ඵලදායීතාව හා කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවියහැක.දක්ෂයාගේ මූලිකම ලක්ෂණය නම් තවත් දක්ෂයෙකුව හඳුනාගෙන ඒ දක්ෂතා ඵලදායීසේ භාවිතාකිරීමට ඇති කුසලතාවයයි.දක්ෂයාට නිසිතැන ලබාදෙනුයේද එබඳු අයය. ජීවිතයේ බොහෝ දේවල් සමහරුන්ට නිරාසායෙන්ම ලැබේ.ඒ වාසනාවන්තයින්ය. සමහරුන්ට කෙතෙක් වෑයම් කරතත් සමහරුන්ට නිරුත්සාහකව ලැබෙනදේ පවා ලබාගැනීම මහත් සේ උගහටය.එහිදී පින,පව,කුසලය හා අකුසලය බලපෑම්කරනබව වැටහේ.සමහරු කිසිදු උත්සහයක් නොදරා ජීවිතය සුඛිත,මුදිතව ගතකරනුපෙනේ.නමුදු ඇතැමෙකුට කෙතෙක් උත්සහ දැරූවත් දිවිපැවැත්මේ මූලික අවශ්යදතාවත් සම්පූර්ණකරගැනීමට නොහැක.ජීවිතය පුරා අනුන්ගේ දියුණුව තකා ක්රිූයාකරන ඇතැම් අය මියගියපසු මෘතදේහය බාරගැනීමටවත් කිසිදු ඥාතියෙකු නැතිව මහමඟ මියගිය යාචකයෙකුව රජයේ වියදමින් ඒ සියළුදේ ඉටුවනු දකිනවිට ජීවිතය මොන තරම් මුළාවක්දැයි සිතේ. එබඳු සමහරු සිය සිත්වේදනාව දරාගතනොහැකිව වාහනවලට පැන දිවිතොරකරගැනීමට පවා උත්සුකවනුයේ තමා ඉටුකළ මෙහෙයට සාපෙක්ෂව සමාජයෙන් ඉටු නොවුනු යුතුකම් හා වගකීම් පිළිබඳ බලවත් සිතේ කණස්සල්ලෙනි. මෙබඳු සත්යය සිදුවීම් සමාජයේ දෙනෙතට වසන්ව සාමාන්ය දෛනික සිදුවීම්සේ සිදුවීම සංවේදීඅයෙකුට වේදනාවකි. ජීවිතයේ බොහෝවිට විවිධ අය නොදකින අඳුරු පැතිකඩ බොහෝ ඇත.එබඳු දේ නිරීක්ෂණයකළ හැක්කේ මනා සංයමයෙන් හා උපේක්ෂාව පෙරදැරිවය.සමාජ විද්යාවවේ සහභාගීත්ව නිරීක්ෂණය යටතේ එබඳු අත්දැකීම් ගැන සමාජවිද්යාැඥ මහාචාර්යවරුන් විවිධ පර්යේෂණ කරතිබේ.මානවවිද්යාැව පිළිබඳවද එවැනි පර්යේෂණ ලොවපුරා සිදු වේ.විවිධ පැතිකඩ යටතේ මානවයා පිළිබඳ කෙතෙක් අධ්යමයනයකළද මිනිසා කෙබඳු අයෙකුදැයි නිසිසේ වටහාගත නොහැක.මානවආකල්ප හා චර්යාරටා ඉතා ඉක්මනින් වෙනස්වන බැවින් මේ කේෂ්ත්රනයේ දැනුම වරින්වර අළුත්වේ. ආගමික දෘෂ්ටියක් සහිතව හෝ රහිතව මානවයා පිළිබඳ පර්යේෂණ කළද අවසානයේ එළඹෙන නිගමනය මඟින්ද තහවුරුවනුයේ ඕනෑම මානව සංස්කෘතියකට සාරධර්ම අත්යනවශ්යහබවයි.සාරධර්ම ආගමතුළින් හෝ එබඳු වෙනත් ප්රඳභවයකින් හෝ මානවයාතුළ ඇතිවීම ආකල්ප හා චර්යා පක්ෂයෙන් උසස් වෙනසකට හේතුවේ.සාරධර්ම රහිත සමාජය කෙතෙක් භෞතික සංවර්ධයෙන් ඉහළ මට්ටමකට පත්වුවද එහි අවසානය ඉතා ශෝචනීයවීමට ඉඩතිබේ.
වැරදි වැටහීම් හා ආත්මාර්ථකාමීබව
එතරම් දැනඋගත්කම් රහිත සමහරු ආගම සමාජ සංවර්ධනයට කෙසේ උපකාරී වේදැයි ගර්භාවට ලක්කරන බවපෙනේ.සාරධර්ම මෙබඳුඅයට බණය.බණ නොඅසා විනාශමුඛයට පත්වීමට වඩා බණඅසා සුගතිගාමීවීම හොඳය. ඕනෑම ආගමක ශාස්තෘවරුන්ගේ ඓතිහාසික දේශනාවල පුරාණස්වරූපය ආකෘතිගතය.නොවෙනස්ව බොහෝදුරට මුල් ස්වරූපයෙන්ම පවත්වා ගැනීම පිණිස ගත් උත්සහයන්වලදී ඒවාට දාර්ශනික විවරණ එක්නොකලේ විකෘතිවීම් වැළැක්වීමටය. සමහරවිට ඒ ශාස්තෘවරුන් ජීවමාන කාලයේ පැවති සමාජ,ආර්ථික හෝ සාමයික වටාපිටාවට වඩා හාත්පසින් වෙනස් පසුබිමක් නූතනයේ ඇතිව තිබෙනු වියහැක.නමුදු ඒ දේශනාවල සත්යවතාව ඉන් අහෝසිනොවේ. සෑම ශාස්තෘවරයෙකුගේම අවංක උත්සාහවී තිබුනේ මානව වර්ගයාට සාරධර්මවල නිර්ව්යානජ හැඩතල පෙන්වාදීමයි. සාරධර්ම වලට අනුගතව ජීවිතය සකස් කර ගෙන සිටීම කලක් පූජ්යම හෝ පූජක බවේ සිට ගිහිබවටපත්වූ ලකුණක්සේ සැලකීමට තරම් ඇතැමුන් දෘෂ්ටිමය වශයෙන් අධානග්රාූහීවනබවපෙනේ.සැබවින්ම එසේවූඅය පෙර පූජ්යත හෝ පූජක බවේ සිටියාදැයි සිතාගත නොහැකි සේ සාර්ථකව ගිහිබවට සමාජයෝජනයවේ.සමාජය එබඳු අය සේ සැකකරනුයේ උපන්දා සිට ගිහිව සිටින අයය.සැඟවීමට දෙයක් සිය ජීවිතයේ නොමැති නිසා අව්යාිජව සාරධර්ම අනුව දිවිපෙවෙත සකස්කරගෙන සිටින පුද්ගලයා නිරපරාදයේ සමාජයේ සැකයට පාත්රිවනුයේ ඇතැමුන්ගේ නූගත්,මෝඩකම නිසාය. ජපානය වැනි රටවල අවම තරමින් වසර කීපයක් පැවිදිව සිටීම එරට වැසි පිරිමින්ට අනිවාර්යය.මේ නිසාම එබඳු රටවල සෑම අයෙකුටම භික්ෂු ජීවිතය හා එහි ස්වරූපය පිළිබඳව ඇත්තේ පැහැදිලි අවබෝධයකි.එවැනි රටවල ජනතාව භික්ෂුන්වහන්සේලාට දක්වනුයේ ඉහළ ගෞරවයකි. ජීවිතයේ වැදගත් සෑම කාර්යයකදීම පැවිදිව සිටීම එක් මූලික සූදුසුකමක් වශයෙන් එරටවල සලකනුලැබේ.රජයේ උසස්රැකියා,සම්මුඛපරීක්ෂණ හා විවාහය වැනි සිදුවීම් වලදී කෙටි කලක් හෝ පැවිදිවීම සිටීම අනිවාර්ය සුදුසුකමක්සේ සැලකේ.ජපන්යුවතියෝ විවාහවීම සඳහා වඩාත්ම සුදුසු කලක් පැවිදිව සිට ගිහිබවට පත්වූ පිරිමියෙකුබව දැඩිව විශ්වාස කරති.ඔවුන් සොයනුයේද එබඳු අයයි.මෙරටදී නම් තත්වය මීටවඩා වෙනස්ය.සුපිරිසිදු ථේරවාදී බුදුදහම පවතින රටක්වූ මුත් ලක්දිව සංස්කෘතියට එබඳුදේ අකැප මන්දැයි නොවැටහේ.ථේරවාදී බුදුදහම ජීවිත පූජාවෙන් ආරක්ෂාකරගෙන පැමිණියේ මෙරට භික්ෂූන්වහන්සේලාය. විවිධ ස්වරූපයෙන් බුදු දහමට තර්ජන එල්ලවූ අවස්ථාවලදී පෙරමුණ ගනිමින් එබඳු දේවලින් බුදුසසුන ආරක්ෂාකළ උන්වහන්සේලාහට ලැබිය යුතු නිසි ගෞරවය තවමත් මෙරටදී සම්පූර්ණයෙන්ම නොලැබෙන බව මින් පැහැදිලි වේ. වැරදි වැටහීම් වලින් තොරව විචාරපූර්වක විවෘතමනසකින් සිතුවහොත් මේ පවසන දේවල සත්යේ බව තේරුම් යනු ඇත. තමාට පැවරී ඇති යුතුකම මැනවින් ඉටුකිරීමට වඩා සිය අයිතිවාසිකම් නිසිසේ ලැබීම පිළිබඳව උනන්දුවක් දැක්වීම සාමාන්යක පුහුදුන් මිනිස් ස්වභාවයයි.තමාගෙන් ඉටුවියයුතු යුතුකම පවා වෙනත් අයෙකුගේ අයිවාසිකමක්ව පවතිනබව නොසිතනුයේ සිය හදතුළ කැකෑරෙන දැඩි ආත්මාර්ථකාමී චේතනාව නිසාය.පුහුදුන් මනසයෙහි ගැබ්ව පවතින සක්කායදිට්ඨිය නිසා මෙබඳු සිතිවිලි මානව සිත්තුළ පහළවේ.විවෘතව ගැටළු පිළිබඳව නිරීක්ෂණය කිරීමේ නොහැකියාව මේනිසා ඇතිවේ.කිසියම් ගැටළුවක් පිළිබඳව විවෘතව නිරික්ෂණයකළ හැකිනම් තවුරටත් එහි ගැටළු ස්වභාවයක් පැවතිය නොහැකිබව නූතන කළමනාකරණ සංකල්පවල පැහැදිලි කෙරේ. ගැටුම් කළමනාකරණය හා ආතති කළමනාකරණය(Conflict Management & Stress Management )වැනි විෂයයන්වලදී මේ පිළිබඳ දැක්වේ. සැබවින්ම සක්කායදිට්ඨිය නමින් හැඳින් වෙනුයේ සෘණාත්මක මානසික තත්වයක් නිසා බිහිවන චිත්ත ආතතියකි. සිය පැවැත්ම කෙරෙහි ඇතිවන ලෝලී ස්වභාවය මුසුදෘෂ්ටිය මින් ඇඟවේ.පංචඉන්ද්රිබය මඟින් ලබන සංජානනවලදී අරමුණු කෙරෙහි මුළාවීම ඇතිවනුයේ මේ දෘෂ්ටිසහගත ලෝලීබව නිසාය. පසිඳුරන්ගෙන් ලබන සංජානන තමාගේ වශයෙන් දැඩිව අල්ලා එය උපාදානයකරගැනීම මෙහි සුවිශේෂීබවයි.ලෝකයට තබා ගැට ගසනුයේ තණ්හාවේ හුය මඟිනි.මේ හුය නිසා විවිධසේ බැඳීම් ලෝකය හා පැවැත්වීමට සිදුවීම නිසා ඒඇසුරෙන් තවදුරටත් උපාදානය දැඩිවේ.
සක්කායදිට්ඨිය හා බැඳීම්වල යථාස්වරූපය
නූතන මානවයා මේතරම් දැඩිව විවිධ දෘෂ්ටිවාද සමඟ බැඳීසිටිනුයේ සක්කායදිට්ඨිය බහුලව පවතින බැවිනි. සක්කායදිට්ඨියේ ස්වභාවය විවිධ පුහුමනස්ගාත සිතා ඒවා සත්යවයැයි දැඩිව විශ්වාස කර ඒමත පිහිටා කටයුතුකිරීමයි. තමා ගත් මුල් මතය වෙනස්කිරීමට නොහැකිසේ සමහරු ඒ කෙරෙහි දැඩිව බැඳී සිටිනුයේද සක්කායදිට්ඨිය නිසාය. සක්කායදිට්ඨිය සෑම පුහුදුන් පුද්ගලයෙකු තුළම විද්යුමානවුවද,එය සෑමඅයෙකුටම තිබියයුතුදෙයක්සේ නොසැලකේ. එබඳු දෘෂ්ටියක් නැතිනම් ජීවත්වීමට ඉතා පහසුය.මානසික ආතති රහිත දිවිපෙවෙතක් ගතකිරීමට කැමති නම් හැකි තාක් සක්කායදිට්ඨියෙන් වැළකී ජීවත්වීම යහපත්ය.සක්කායදිට්ඨියෙන් සිදුවන ක්රිකයාවළියෙන් වැළකීමට සෝවාන් වන තෙක් පසුවියයුතු නොවේ.ඒ සඳහා අනවශ්ය් බැඳීම් ඇති කර ගැනීම්වලින් හැකිතාක් වැළකීම ප්ර යෝජනවත්ය. මෙහි බැඳීම්සේ සලකා ඇත්තේ තමා හා ලෝකය කෙරෙහි ගොඩනඟනලද සබඳතාය.යුතුකම් වගකීම් ඉටුකිරීමට බැඳීම් පැවැත්වියයුතුවීම අනිවාර්ය නොවේ.ඇතැම්විටකදී නියම ලෙස යුතුකම්,වගකීම් ඉටුකිරීමට මෙබඳු බැඳීම් බාධාකාරී වියහැකිය.තමාගේ යැයි දැඩිව අල්ලාගෙන පවතින තැනක මධ්යටස්ථබවට ඉඩකඩ අවමවීම නිසා නිවැරදි නිගමනවලට එළඹීමට ඇතිහැකියාව අවමවේ.ආත්මාර්ථකාමී ආකල්ප බිහිවනුයේ සක්කාය දිට්ඨිය පදනම්කොටය. තමා හා අනුන් අතර කිසිදු වෙනසක් දැකියනොහැකි පමණට සිය සිත සකස්කරගැනීමට විදර්ශනා භාවනාව බොහෝ උපකාරීවේ.විදර්ශනාභාවනාවේදී සිතේ ප්රසඥාව අවධිවීම සිදුවේ. එමඟින් සක්කායදිට්ඨිය ඉවත්ව යයි.එසේ සක්කායදිට්ඨිය දුරුවීම සමඟම සීලබ්බත පරාමාස හා විචිකිච්ඡා යන තව සංයෝජනධර්ම දෙකක්ද ප්රදහීණවේ.මිථ්යාස ස්වරූපවූ විධි ක්රිම අනුගමනය සත්යාිවබෝධයට මඟයැයි උපකල්පනයකිරීම සීලබ්බතපරාමාසය මඟින්ද, තෙරුවන පිළිබඳ සැකය විචිකිච්ඡාව මඟින්ද නිරූපිතය.ආර්යඅෂ්ටාංගික මාර්ගය නිවැරදි ලෙස අනුගමනය කරනුයේ කෙසේද යන කරුණ පැහැදිලිවම අවබෝධකරගනුයේ විදර්ශනා භාවනාව වැඩීමතුළිනි. විදර්ශනා භාවනාව ක්රේමානූකූල ලෙස දියුණුකර විදර්ශනාඥාණ උපදවනු ලබයි.මේ විදර්ශනාඥාණ තව දුරටත් වැඩීමතුළින් මාර්ගඥාණ උපදී.මාර්ගය සිත ඉපදීමෙන් අනතුරුව ඵලසිත නිවන් අරමුණු කර පහළවේ.මාර්ගසිත කුසලයකි.ඵල සිත අව්යාෙකෘතයකි. අව්යාුකෘතය නම් කුසල් හෝ අකුසල් වශයෙන් දැක්විය නොහැකි යන්නයි. කුසලය හෝ අකුසලය ප්ර ඥප්තියකි.නමුදු නිවන මේ සියළු ප්රිඥප්තිවලින් මිදුනු සිතේ පවිත්රපවූ ප්රයභාස්වරය මතුවූ අවස්ථාවකි.එනිසා ප්ර්ඥප්ති රහිත ඵල සිත අව්යාකෘතවේ. සිතේදියුණුව නම් ඉන් භෞතිකව විවිධ ඉන්ද්රවජාලිකදේ සිදුකිරීමේ හැකියාව ලැබීම නොවේ.නරක හැඟීම්,ආකල්ප සිතින් දුරුකර දැමීමට සමත්වීමයි.මාර්ගඵලලැබීමසේ හඳුවන්නේ එබඳු තත්වයකි.මාර්ගඵලලාභියා දුර්වල ආකල්ප සිතින් මුළුමනින්ම වියුක්ත උතුමෙකි. දසසංයෝජන, පංචනීවරණ, අකුසලමූල, තණ්හා, අවිද්යාඅ ආදී ලෙස නම්වනුයේ මෙබඳු දුබල මානව ආකල්පයවේ.අනුන්ට වඩා කෙතරම් ආකල්පමය ලෙස උසස්ද යන්නමත විනා වෙනත් කිසිදු භෞතික හේතුවක් මත අවශේෂ මානව සමාජය අතරින් මාර්ගඵලලාභියෙක් නිවැරදිව වෙන්කර හැඳිනීම අපහසුය. 21.විමුක්ති උදාව සාරධර්ම පිළිබඳව සාමාන්යා සමාජයේ මිනිසුන් අතර ඇති වැටහීම කෙබඳු වුවද එය විද්යාමත්මකව සාකච්ඡා කරනවිට නොයෙකුත් මූළධර්ම ඔස්සේ පෘථුලව ගොනුවී ඇතිබව වටහාගත හැක.කිසියම් අයෙකු මෙබඳු සාරධර්ම කේෂ්ත්රසයක යම් දැනීමක් ලබාගත්විටක ඉතා නිවැරදිව තමාගේ අනුන්ගේ සිත්හි ඇතිවන සිතිවිලි වටහා ගැනීමට තරමක ඉඩප්ර ස්තාවක් ලැබේ.සමහරුතුළ සාරධර්ම මෙන් මතුපිටින් පෙනෙන දේ තිබුවද අභ්යපන්තරගතව කිසිදු ගුණ ධර්මයක් නොමැති බව වටගතහැක.මෙසේ වනුයේ කිසියම් පුද්ගලයෙකු තුළ තිබෙන මනෝගතිකබව නිවැරදිව වටහාගැනීමට අපහසුවීම නිසාය.චර්යා,හැඟීම්,සංජානන ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කිරීම මඟින් කෙබඳු අයෙකු වුවද පහසුවෙන් වටහාගැනීමට පිළිවන්කම ලැබේ.මිනිසුන් තේරුම් ගැනීමට ඉතාමත් අපහසුය.දීර්ඝකලක් ඇසුරු කළ අයෙකු ගැනවුවද අප වටගාගෙන ඇත්තේ මොනතරම් සුළු ප්රනමාණයක්දැයි තේරෙන්නේ එබඳුඅය නිසා අපගේ ජීවිතයට කිසිදා පියවිය නොහැකි අතිවිශාල හානියක් සිදුවූපසුවය.අශ්වයා පැනගියපසු ඉස්තාලය වැසීමේ අර්ථයක් නොමැත.පළමුව වටගත යුතුදේ කිසියම් සිදුවීමක් වීමෙන් පසුව අවබෝධ කරගනු ලැබුවද ප්ර තිඵලයක් නොමැත. සාරධර්ම සෑම අයෙකුටම මෙලොව ජීවත්වීමේදී අවශ්යටවේ.එනිසා සාරධර්මවලට ප්රිරයනොවන අය නොමැත. විවිධ ජනසමාජවල ඔවුන්ටම ආවේණික සාරධර්ම ගොඩනැඟී ඇත.මේ නිසා සෑම ජනසමාජයකම එකම සාරධර්ම පවතිතැයි උපකල්පනය නොකළ යුතුය.සමහරු සාරධර්ම සම්බන්ධ විවිධ ගැටළු ඇතිකරගන්නේ මෙම කරුණ නිසි ලෙස නොවටහාගෙනය.සාරධර්ම විද්යානත්මකව හැදෑරීම මෙබඳු ගැටළු අවමවීමට හේතුවකි.සාරධර්ම පිළිබඳව සඳහන් කරන සෑම අයෙකුම ඒවා විද්යාිත්මකව හදාරන ලද අය යැයි උපකල්පනය කිරීම අසීරුය.හේතුව ඔවුන් විසින් සාරධර්ම යන වචනය බොහෝවිට සාවද්යඋ අර්ථයෙන් භාවිතාකර තිබීමයි.ඇතැම්විටක සාරධර්ම යන පදය මෙලෙස වරදවා භාවිතාකිරීම සාරධර්ම නොතකා ක්රිියාකාරීමටද වඩා බරපතල ප්රරතිවිපාක ඇතිවීමට හේතුවිය හැක.මක්නිසාද යත් සමහර අවස්ථාවලදී සාරධර්මයක් සේ හැඳින්වෙනුයේ කිසිසේත් මනුෂ්යතත්වට නොගැලපෙන දෙයක් විය හැකි හෙයිනි.හින්දුන් අතර පවත්නා සති පූජාව හා කුල භේදය එවැනි දේට නිදසුන් සේ දැක්විය හැක. රටේ ක්රිියාත්මක නීතිය යටතට අයත් මරණ දඬුවම ගතහොත් එය නෛතික රාමුවට අයත් දෙයකි. සාපරාධි චේතනාව සහිතව තවත් අයෙකුගේ දිවිතොරකිරීම සැකයෙන් තොරව ඔප්පුවූ අවස්ථාවකදී මෙම දඬුවම නියම කරනු ලබයි. එය නීති ව්යරවස්ථාව අනුව නෛතික සාරධර්මයකි.මක්නිසාද යත් ජන සම්මතව පැණවූ නීතියක් බැවිනි.නමුත් කෙබඳු ආකාරයේ වුවද මනුෂ්ය් දිවියක් තොරකිරීම සාමාන්යව ලෝක ව්යනවහාර සදාචාරයට අනුව සාවද්යදය. අශිෂ්ඨය. ම්ලේච්ඡය.ඈත අතීතයේදී මෙබඳු ම්ලෙච්ඡ දඩුවම්ක්රාම මානව ශිෂ්ටාරයේ තිබූබව සත්ය්ය වුවද වර්තමාන ජනසමාජය ශිෂ්ඨසම්පන්නව ඇතිබැවින් වර්තමානයට එබඳු ම්ලේච්ඡ දඬුවම්ක්ර්ම නොගැලපේ.මේ මරණ දඬුවම අර්ථකථනය කළහැක්කේ වැදගත් උගත් පිරිසක් එක්වී සාමූහිකව සිදුකරන සැලසුම්ගත මීනීමැරුමක් ලෙසය. සමහරවිටක මිනීමරුවා එම වරදවූ මිනීමැරීම සිදුකරඇත්තේ ක්ෂණික කෝපය නිසා හෝ නූගත්කම නිසා වන්නට ඇත.වරදකට දෙන දඬුවම මඟින් වරදකරු පුනරුත්ථාපනයට ඇවැසි ඉඩකඩ මරණ දඬුවමතුළ නොවීමද මෙහි ඇති අශිෂ්ඨබව කැපී පෙනීමට හේතුවකි.කෙනෙකුගේ ජීවිතකාලය තීරණය කරනුයේ කර්මඵලවිපාකයයි.ඒහැර මෙලොව ජීවත්වන ටිකදෙනෙකුට එය තීරණය කිරීමට කිසිදු බලාධිකාරමය අයිතියක් හෝ මානුෂික සදාචාරයක් නොමැත.
දඬුවම හා අවබෝධය අතර වෙනස
එසේ මිනීමැරුමක් කළ අයෙකුට හෝ අපරාධ දණ්ඩනීති සංග්රමහය අනුව මත්ද්රිව්යර සම්බන්ධ වැරදි සඳහා මරණීය දඬුවම පැණවීමේ වරද කුමක්දැයි අයෙකුට සිතෙන්නට පුළුවන.මිනීමැරුමක් සිදුකළ අයෙකුට හෝ වෙනත් එබඳු වැරදි කළ අයෙකුට දඬුවම ලෙස මරණීය දඬුවමට යටත්කිරීමෙන් සිදුකරනයේ ශිෂ්ඨ සමාජය විසින්එම වරදම වෙනත් ස්වරූපයකින් අදාළ පුද්ගලයාට සිදුකිරීමයි.මෙය එක් අතකින් පළිගැනීමකි.මෙය සමාජයේ ශිෂ්ඨබවට නොගැලපේ.අපරාධ සඳහා ලබාදෙන දඬුවම් වඩාත් දැඩි,රළු,දරුණු,ම්ලේච්ඡ කිරීමෙන් පමණක් අපරාධ අඩුකළහැකි බවට කිසිදු පිළිගතහැකි ශාක්ෂියක් කිසිදු සමීක්ෂණ හෝ පර්යේෂණ වාර්තාවකින් මේ දක්වා සනාථකර නොමැත. අනෙක් අතට නූතනයේ මානවහිමිකම් පිළිබඳ ලෝකයේ සෑම ශිෂ්ඨසම්පන්න සමාජයකම විශාල සමාජ පිළිගැනීමක් ඇත.මේ නිසා සුළු වරදකට පවා අත්පා අඟ පසඟ කැපීම වැනි ම්ලේච්ඡ දඬුවම් ලබාදෙන ඉස්ලාම් නීතිය බල පවත්වන රටවල හැරෙන්නට ලෝකයේ සෙසු දියුණු යැයි සම්මත ශිෂ්ඨ රටවල මරණ දඬුවම අහෝසිකර තිබේ. ජීවිතය යනු කුමක්දැයි නිතර මිනිස් සිතට නැඟෙන කරුණකි.ඉතා දුරඈත අතීතයේ සිටි මානවයා පවා මේ ගැන කල්පනා කරන්නටඇත.සැබවින්ම මිනිස්ශිෂ්ටාචාරයේඅභිචාරවිධි පහළව ක්රවමික සංවිධිත ආගම්දක්වා පරිණාමය වීමට මෙබඳු සිතිවිලි ඉවහල්වී තිබේ.ජීවිතය,මරණය,පරළොව, හොඳ,නරක වැනි ප්ර ස්තුත පිළිබඳ ආදී කාලීන මිනිසා සිතන්නට පෙළඹී තිබූ බව පුරාණ ගල්ලෙන් වල ඇඳී විවිධසිතුවම් මඟින් සනාථවේ.ශිලායුගයේ වාසයකළ මානවයා ගල්,මැටි,ඇටකැබලිවැනි භෞතික ද්ර ව්ය.වලින් තනන ලද විවිධ සංකේත අභිචාරවිධි කෙරෙහි තිබූ නැඹුරුව මූර්තිමත් කර පෙන්වයි. චිහ්න, මූර්ති,ශිලාමය සංකේත මෙබඳු ඉතිහාසයක් මිනිසාට පැවති බවට පුරාවිද්යායත්මක සාධකයි. පසුකලක මානව පරිණාමය ක්ර මිකව දියුණුවත්ම කෘෂිකර්මයට නැඹුරු වන්නට විය.එහිදී විවේකය පෙර යුගවලට වඩා වැඩිවත්ම එමකාලය ඔහුගේ ගැටළුවූ ජීවිතය හා මරණය පිළිබඳ සිතා බැලීමට වැයවිය.ලොව සියළු ආගම් හා දාර්ශනික ආකල්පවල සම්භවය උදාව හටගන්නේ මෙබඳු සිතිවිලි පෙළගැසීමක් අනුවය.ජීවිතය හා මරණය විග්ර්හකිරීම සඳහා ස්වකීය විවිධඅර්ථකථන සැපයීමට අදාළව ආගමික ඉගැන්වීම්වල විවිධත්වය සකස්වී තිබේ. සාරධර්ම හා ආචාරධර්මවල අසම්පූර්ණබවට සාපේක්ෂකව විවිධ ලෙස ඒවා මෙම ආගමික ඉගැන්වීම්තුළ ගැබ්ව ඇත්තේ එහෙයිනි.සෙසු ආගම්වලට සාපේක්ෂකව බුදුදහම ආගමික ලක්ෂණවලට වඩා දාර්ශනික ලක්ෂණ සහිත ජීවන දර්ශනයකි.සෙසු ආගම් ජීවිතය හා මරණය පිළිබඳ මිනිස් ගැටළුවලට සපයන විසඳුම් අසම්පූර්ණ හෙයින් බුදුදහම වෙත ආකර්ශනය වන මානව ප්රඳජාව අධිකය.දේවවාදී ආගම්වල අන්ධභක්තිය,මුළාව වෙනුවට විචාරපූර්වක බව,ප්රිඥාව වර්ධනය කරන මානසික පසුතලයක් බුදුදහමේ ඇත.අනෙකුත් සමය පිළිබඳ සහනශීලී ප්රනතිපදාවක්ද බුදුදහම හඳුන්වාදී තිබේ.සැබෑ බෞද්ධයා තම ජීවිතය පර්යේෂණ කරන පුද්ගලයෙකි.එය ආර්ය පර්යේෂණයයි.එහි ප්රභතිඵලය ජීවිතය,භව ගමන,සසර හා මරණය අවබෝධයයි. ජීවිතය යනු සසර භවගමන සිදුවන අතරතුරලබන තාවකාලික අම්බලමක්වැනි නැවතුම් පළක් පමණි. එම තාවකාලික නැවතුම්පළින් නික්මී යාම මරණයයි. මරණයෙන්ද භවගමන අවසන් නොවේ. එයද එක්තරා යළි ඇරඹුමකට අවශ්ය් තාවකාළික නික්මයාමක් පමණි.මේ ආකාරයට සසර යළි යළිත් ඉපදෙමින් මරණයට පත් වෙමින් කෙදිනක හෝ නිවන් දකින් තෙක් දිගු චාරිකාවක් සෑම දෙනෙක්ම යති. මේ හේතුව නිසා මරණය යනු නව ජීවිතයකට අත්තිවාරම් දැමීමක් ලෙස ද හැඳින්විය හැකිය. මෙය චක්රේකාර ප්රරවාහයකි.මේ චක්රදකාකාර ප්රිවාහය නම් ජීවිතයයි.එය ඉපදීම හා මරණය අතර පරස්පරයක් නොවන සමාන අවස්ථා ජනිත කරවන අඛණ්ඩ දාමයක්සේ සැලකිය හැක.මෙම උපත හා මරණය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය අවසන් වන්නේ යම්කිසි පුද්ගලයෙකු නිවන් දැකීම නිසාය. නිවන ප්රාත්ය්ක්ෂ අවබෝධයකි.එය ශාන්තය ප්රනණීතතරය.එසේම දුරවබෝධය. තර්කයෙන් දත නොහැකි සියුම් බවින් යුතුය.යථාභූත ඥාන දර්ශනය උපදවා ගන්නා භාවනානුයෝගීහු අතීන්ද්රිසය ප්රකත්යකක්ෂය මඟින් දුක සේ නිර්වාණ අවබෝධය ලබා ගනිති. නිර්වාණය වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැකි තම් ප්රයණීතරය. එසේම එය සතර මහා භූතයන් ද ඉක්මවා සිටින්නකි.ලෝ දුකින් එතෙරවූ හෙයින් ලෝකොත්තරය.
ත්රිූලක්ෂණ හා ආත්ම සංකල්පය
නිවන අවබෝධකරගත් උතුමා අටලෝ දහමෙහි නොසැලෙන පුද්ගලයෙකි. තමාට අත්විඳීමට සිදුවන කවර තරාතිරමේ තත්වයකටවුවත් මුහුණදීමේදී අචල අකම්පිතබවක් පළකිරීම අටලෝ දහමින් අකම්පිත බවේ ලක්ෂණයි. බුදු පසේබුදු මහරහතන්වහන්සේලා අටලෝදහම්හි නොසැලෙන අකම්පිත ශ්රේ ෂ්ඨ උතුමන් වහන්සේලා බව බුදු දහමෙහි සඳහන්ය.එම පරම විමුක්තිය මහමෙරසේ අකෝප්ය ය. සාමාන්යහ පුහුදුන් මිනිසා තමාට විඳීමට සිදුවන ලොකු කුඩා කරදර හිරිහැර සිත් තැවුල් කීර්ති ප්රයශංසා ආදියේදී සසල වන්නේ එම තත්ව ආත්මාදීසේ ග්රුහණය කිරීම නිසාය. මෙසේ ග්රයහණය කිරීමක් නොමැතිතැන නින්දා ප්රතශංසාදිය පිළිබඳ හිමිකමක් හෝ පුද්ගලත්වයක් ගොඩ නොනැඟෙන හෙයින් ඒ තත්වයනිසා සිත කැළඹීමට පත්නොවේ. අට ලෝදහම පිළිබඳ සසලවනුයේ ඉන්ද්රිනය ඇසුරෙන් ලැබෙන අරමුණු පිළිබඳව සාවද්යේසේ සංජානනයකිරීම නිසාය. සංජානන ගැටළුවක්සේ මෙය අර්ථදැක්විය හැක. ඉන්ද්රි ය,අරමුණු හා සංජානන නිත්යලනොවනවිට ඒ ඇසුරෙන් ලබන සංජානනද අනිවාර්යෙන්ම අනිත්යපය. එසේම අනිත්යව සෑම දෙයක්ම අතෘප්තිකරය.මේ අතෘප්තිකර තත්වය බුදුදහමේ දැක්වෙනුයේ දුක්ඛඃ ලක්ෂණය ලෙසයි.මේ දුක්ඛඃ බව ඉන්ද්රි ය ඇසුරෙන් වරක අපට දැනෙන දුක්වේදනාව පමණක්ම නොවේ.ස්නායු පද්ධතියට දැනෙන දුක්වේදනාව පංචස්කන්ධ දුකයි.අවිද්යාණ තෘෂ්ණා නිසා මානසික දුක ඇතිවීම පංචඋපාදානස්කන්ධ දුකයි.මෙයි දුක්ඛඃ ලක්ෂණාවබෝධය එහි නිර්වේදයට මඟයි.දුක් වේදනාව ආවේදන පැතිකඩට අයත්ය. දුක්ඛඃ ලක්ෂණය යනු මුළු මහත් ආවේදන පැති කඩෙහිම ඇති ප්රදඥා මූලික ලක්ෂණයසේ දැක්විය හැක. මේ අනුව දුක පමණක් නොව සැප ලෙස වරක අප වින්දනය කරන වේදනාවපවා දුක්ඛඃලක්ෂණයට අයත්වේ. මන්ද යත් සැපවේදනාවේ පවා අතෘප්ති කර බව ගැබ්වන හෙයින් අතෘප්තිකර යමක් වේද එය දුක්ඛඃ ලක්ෂණයටම අයත් බැවිනි. එසේම කිසියම් ප්රඅස්තුතයක අනිත්යි හා දුක්ඛඃ ලක්ෂණ දෙකම අන්තර්ගත ද එය කෙසේවත් සත්ව පුද්ගල වශයෙන් ගත නොහැකි ප්රණතීත්යඃ සමුත්පන්න වූවක් බව අනත්ත යන ලක්ෂණයෙන් අදහස් කෙරෙයි. පාලිභාෂාවෙන් අනත්ත යන වදන අත්ත හෙවත් තමාටඅයත් යන්නෙහි විරුද්ධාර්ථවූ තමා සතු නොවන යන අදහස දැනවීම පිණිස භාවිතාවී තිබේ.අත්ත යන පාලි වදනෙහි අදහස් රාශියකි. ස්වකීය, ස්කන්ධ පංචකය,තමාගේ සිරුර, ආත්මය, ජීව පදාර්ථය යන අර්ථ රැසක් අත්ත යන වදනින් අදහස් කර තිබේ.මෙම අර්ථ සියල්ලහකුළා එක් අදහසකට ගොනුකළවිට තමාට රිසිසේ ස්වකීය වශයෙන් පැවැත් වීමට හැකි යන්න අත්ත යන පදයෙන් අදහස් වන බව සිතිය හැකිය. එබැවින් මෙහි විරුද්ධාර්ථය වූ අනත්ත යනු තමා හෝ තමාගේ වශයෙන් පැවැත්විය නොහැකි ලෙස අදහස් වේ. ලොව විවිධ ආගමික ශාස්තෘවරු පහළවී ඇත.ඉදිරියටද පහළවිය හැකිය.සෑම ආගමික ශාස්තෘ වරයෙකුම පාහේ ස්වකීය අනුගාමිකයින් සියළුදෙනා විෂයෙහි සමාන ආකාරයකින් ක්රිතයා කොට ඇත. සමසිතින් ඔවුන්වෙත අනුකම්පාව දක්වාතිබේ.නමුත් පශ්චාත්කාලීනව ආගමික ශාස්තෘවරු අනුගාමික පිරිස වෙත දැක්වූ සමමෙත් ප්රවතිපදාව එම ආගම්වල අනුගාමික පිරිස විසින් එපමණටම පවත්වා ගෙන යාමට අපොහොසත්වී ඇත.පසුකාලයකදී මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයෙහි පැවති ආගමික යුද්ධ ඇතිවීමට හේතු වන්නේ ආගමික සහනශීලීත්වය මිනිස් සිත් සතන්වලින් දුරුවයාමයි.ආගමක් අවශ්යමකරනුයේ මිනිස් සිත් මෘදු කිරීමට විනා රළු කිරීමට නොවේ.තමාගේ සිත ආගම ඇසුරින් සියුම් හා මෘදු කරනු වෙනුවට රළුකොට මෘග සංඥාව උපදවා ක්රි්යාකිරීම කිසිදු ආගමික ශාස්තෘවරයෙකුගේ හෝ අභිමතය නොවේ. බුදුරදුන් පවා අන්ය ආගමිකයින් පිළිබඳ දක්වන ලද සහනශීලී පිළිවෙත පශ්චාත්කාලීන අය ගෙන් දැකගත නොහැක.බුදුරදුන් ජීවමාන සමයෙහි උන්වහන්සේ අන්යත තීර්ථකාරාම, පරිබ්රා ජකාරාම, තාපසාරාම වැනි ආගමික ස්ථාන කරා පාගමනින් වැඩම කොට එකී ආගමිකයින් සමඟ පිළිසඳර කතා බහේ යෙදී ඇති ආකාරය ත්රිිපිටකයෙහි විද්යනමානය. එසේම එබඳු විටෙක උන් වහන්සේව අනෙකුත් ආගමිකයින් විසින් මහත් සේ හරසරින් පිලිගන්නා ලද ආකාරය හා උන් වහන්සේ එසේ වැඩියහොත් යහපතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙන් ස්වකීය අනුගාමිකයින් නිශ්ශබ්ද කොට බලා සිටී අන්යා ගමික ප්ර්ධානීන් පිළිබඳ විවිධ තොරතුරු බෞද්ධ මූලාශ්රක ග්රසන්ථයන්හි අන්තර්ගතය.
දෙසැට මිථ්යාක දෘෂ්ටි හා සංස්කෘතික ලක්ෂණ
පුරාණ භාරතයෙහි ප්රගධාන දෘෂ්ටි කඳවුරු62 ක් තිබූ බව බ්රසහ්මජාල සූත්රුයේ සඳහන්වේ.බ්ර්හ්මජාල සූත්රුයෙහි අන්තර්ගත වන්නේ එකල භාරතයෙහි තිබූ සම්පූර්ණ ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් ස්වල්පයකි. නමුත් සත්යෂවශයෙන්ම සමස්ත භාරතයෙහි විවිධ ආගමික දර්ශනවාද මීට වඩා ඉතාමත් බොහෝ වැඩි සංඛ්යා්වක් වූ බව පැහැදිලිය.එසේ තිබියදීත් ඉතා සාමකාමී පසුබිමක් භාරතයෙහි එදා පැවතිණි.අනිකුත් ආගම්වලට ගරහන්නා ස්වකීය ආගමට ද නිගා කරයි යන සඳහන අනුව කියවෙන්නේ ආගමික පක්ෂයෙහි පැවතිය යුතු සහනශීලී බව සාරධර්මයක් සේ සලකන ලද බවයි. වාදවිවාද ආගමික අංශයෙන් පැවතිය හැකි වුවත්, අන්යරයන්හට කායිකව හා මානසික වධ හිංසා සිදු කිරීම ලොව කිසිදු අහිංසාවාදී ආගමක් අනුමත කරන ක්රියාවක් නොවේ. සිය අනුගාමිකයන්හට හිංසා පීඩාදිය සිදු කිරීම ද පිළිකුල් සහගත සේ සැලකේ. අත්තකිලමථානු යෝගය සාවද්යස පැවැත්මක් වනුයේ එහෙයිනි.ලොව ශිෂ්ටාචාරවත්ම, කෙමෙන් ප්රනජාතන්ත්රාවාදී බවෙන් ඉදිරියට යත්ම සංවර්ධනාත්මක සංස්කෘතික ලක්ෂණ උරුම ගනිත්ම ආගමික සහනශීලී බව වඩාත් එම සමාජයෙහි විද්යරමාන විය යුතුය. ආගම්වල හා ආගමික පරමාර්ථවල විවිධ වෙනසකම් තිබිය හැකි බව සත්යියක් වුවත් තමාට රිසි ආගමික ප්රිතිපදාව අනුව කටයුතු කිරීමට නිදහසක් මිනිසුන් හට තිබිය යුතුය. බලහත්කාරයෙන් සත්යරය කරා කිසිවෙක් රැෙගන යා හැකි නොවේ. ආගම අවශ්යබ මිනිසුන්හට නිසි මඟ පෙන්වීමට පමණි. ආගමික ඒකාධිකාරය වැඩවසම් සමාජයක ලක්ෂණයක් මිස නිදහස් ආකල්පවල හැඩයක් නොවේ.අප හැමවිට ප්රැවේශම් විය යුතු වන්නේ යුක්ති සහගත සමාජ ප්රනතිමාන සුරක්ෂිත කිරීමට හා අයුක්ති සහගත සමාජ ප්ර්තිමාන හා සාරධර්ම වලට අනුකූල නො වී සිටීමටය. සමාජ සම්මත වුවත් සදාචාරයට පටහැනි දේ අයුක්ති සහගත සමාජ ප්රමතිමාන ලෙස දැක්විය හැකිය.ලොව සියළු දෙනාගේම මානුෂික අයිතිවාසිකම් ගරු කරනවාසේම එකී අයිතිවාසිකම් අහිමිවන පරිදි එක් පුද්ගලයෙකු වුවද කායික හා මානසික හිංසනයට පත් කිරීම නොකළ මනා දෙයකි. ඒ හා සමානවම කිසියම් ජන වර්ගයක් හෝ කොට්ඨාශයක් කොන් කර තැබීම අයුක්ති සහගත සමාජ ප්රිතිමානයක් සේ පෙන්වා දිය හැකිය. පුද්ගලයෙක් තවත් පුද්ගලයෙකුගෙන් උසස් හෝ පහත් වන්නේ නිලය,ජාතිය, කුළය, පෙළපත, සමාජ පසුබිම හෝ වත් පොහොසත්කම අනුව නොව තමාගේ සාරධර්ම හා සදාචාර ලක්ෂණ අනුවය.වසලකම හා බමුණුකම ගතිගුණ අනුව උරුම වන්නකි. අනුව ඕනෑම අවස්ථාවක තමාගේ මට්ටම උසස් හෝ පහළ දමා ගැනීමේ පුර්ණ බලය එම පුද්ගලයාටම බුදු දහම විසින් හිමි කර දී තිබේ. මේ පුද්ගල ස්වච්ඡන්දතාවය නමැති අතිශය මානුෂික පසුබිම උරුමකර දීමකි.වෙනත් කිසිදු ආගමික සංස්ථාවක් විසින් පුද්ගලයෙකුගේ ස්වච්ඡන්දතාවයට මෙතරම් ගරුකොට සලකා නොතිබිණි.ස්වච්ඡන්දතාවය ගරු කරනලද පුද්ගල ස්වාධීන චින්තනය වෙනත් සමයන්හි පරාධීන කොට තිබුනේ සියල්ල මිනිස් කැමැත්තට පරිබාහිරව කිසියම් සැලැස්මකට හෝ ආකෘතියකට පැවරීම මඟිනි.එම ආකෘතිය දේව සැලැස්ම හෝ පරමබ්රසහ්මන් හෝ වෙනත් ලෙසින් හෝ හඳුන්වා තිබිය හැක.එය විමුක්තියට හෝ නිදහස ලැබීමට ක්රනමය සේ සැලකිය හැකි නොවේ. 22.දැනුම හා ඥානය දැනුමකෙනෙකු විශ්වශක්තිය වෙතළඟාකරන රුවන්දොරටුවේ.ඒවා නිසිලෙස භාවිතාකිරීමටනම් පළමුවෙන් ඒ පිළිබඳ නිසි අවබෝධයක් ලබාසිටිය යුතුය.අද දැනුම යනුවෙන් හඳුන්වනුයේ පුරාණයේදී බහුසෘතබව ලෙස සැලකූ ජීවිත අත්දැකීම්,ඇසුපිරූබව යනාදී ප්රා්යෝගික දැනුම් පද්ධතිනොවේ.වර්තමානයේදී දැනුමනමින් හඳුන්වනුයේ විභාග ඉලක්ක කරගනිමින් ලබන පතපොතේ කටපාඩම් දැනුමයි.එය කෙසේවත් ප්රනඥාව හෝ අවබෝධය සමඟ සම්බන්ධ නොවේ.ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීමට ප්රේධානවශයෙන් අවශ්යඅවනුයේ පතපොතේ දැනුමට වඩා ඇසූපිරූදැනුමයි.ප්රීඥාව ඇතිවනුයේ බහුසෘතබව හෙවත් ඇසූපිරූබව නිසාය.ඇසූපිරූබව ඇතිකරගැනීමට කෙනෙකුට එක්වරම නොහැක.ඊට යම්කිසි ඉවසීමක්,හැදෑරීමක්,ප්රෙගුණකිරීමක් කළයුතුය.අත්දැකීම් මඟින් ඥානයඋකහාගත යුතුය.ඒවාවැරදීමෙන් පාඩම් උගත යුතුය.වලක වැටීම මොළයට ආහාරයක් යැයි කියනුයේ මේනිසාය.විශාල කරදරයකට පත්වීමතුළින් ලබන සිය අත්දැකීම්ගත ඉගෙනීම යළි කෙදිනකවත් අමතක නොවේ.එය ප්රපත්යනක්ෂඅවබෝධයක් බැවින් සැකසංකා හටනොගනී. නිෂ්ඵල ගාථා දහසක කටපාඩමට වඩා අර්ථසම්පන්න එකම ගාථාව ඉගෙනීම උතුම් බව ධම්මපදය සිහිපත් කරදේ.අධ්යාසපනය ලබනුයේ කෙසේද හා කුමන සීමා අනුවදැයි මෙහි පැහැදිලි කර දී තිබේ. එහි ගැබ්වනුයේ ඉතා වටිනා අධ්යානපන සංකල්පයකි.හුදෙක් දැනුම පමණක් ඉගෙනුම සේ සැලකිය නොහැකි බව මෙයින් ධ්වනිතාර්ථ වේ. උගතාබුද්ධිමතෙකු,ප්රකඥාවන්තයෙකු,ශිල්පීය කුසලතාඇතිඅයෙකුවියයුතුය.අධ්යාඥපනයේ පරමාර්ථය යහ පුරවැසියෙකු දැයට දායාද කිරීමය. බුදුහිමියන්ද උගත්කම ප්රුසංශාවට ලක්කර තිබේ.ආනන්ද හිමි බහුසෘත ස්මෘතිමත් හා ඥාන ගතික භික්ෂූන් අතර අග්රාස්ථාන ඉසිලීය.ආගතාගම,ධම්මධර,විනයධර,මාතිකාධරබව භික්ෂුවකගේ නිශ්රශය සම්පත්තයට අවශ්යා බව වෙපුල්ල සූත්රආයෙහි සඳහන්ය.උගත්කම තමන්ටද අනුන්ටද හිතකර ප්රභථිඵල ලබාදීමට සමත්බව නන්දක සූත්රමයෙහි දැක් වේ.වාචාලබවට වඩා නිශ්ශබ්දතාවයෙහි අනුසස් ද මෙහිදී පෙන්වාදී තිබේ.අනුමාන ඥානය ප්රැත්යවක්ෂය කරා මෙහෙය වීම බුදුසමයෙන් නිර්දේශිතය.මෙය ඇරඹෙනුයේ මුල්ආර්යමඟවූසෝතාපන්න අවස්ථාවේදී පටන්මය. විභාග ක්රමමය අද බොහෝ අර්බුද මතු කරන කේෂ්ත්රචයකි.විභාග යනු ඇගයීමේ ක්රාමයකි.මින් නිපුණතාපාදක ඇගයීම ප්රචශස්ත සේ සැලකේ.යම් වෘත්තියක් සඳහා ජාතික නිපුණතා සම්මානයට අනුකූලව එම වෘත්තියට අදාළ වූ කාර්යන් කාර්යසාධනය කිරීමට ඇති හැකියාව පෙන්වීමට අවශ්යල නිපුණතාව තිබේද යන්න පිළිබඳ තීරණයක් ගැනීම පිණිස ශාක්ෂි එකතුකිරීමේ පිළිවෙළක් නිපුණතා පාදක ඇගයීමක් ලෙස හැඳින්වේ. වලංගුභාවය, විශ්වාසනීයත්වය, සාධාරණත්වය,අව්යාහජ භාවය,ප්රවමාණවත්බව, පිරිවැය සඵලතාවය,මෑතකාලීනබව හා සුනම්යවබව නිපුණතා පාදක ඇගයීම් මූළධර්ම වේ.ඇගයීම් නිර්නායක,වක්රා හා සෘජු ශාක්ෂි එකතුව හා පෙර ඇගයීම් ද මෙයට අදාළය.උගතා යනු සමාජ සම්පතකි. උගත්කම යනු සහතික මඟින් ලැබෙන හෝ ලැබිය යුතු දෙයක් නොව අත්දැකීම් මඟින් තමා තුළ වගා කරගත යුතු දෙයකි. දැනුම, ආකල්ප හා කුසලතාව මඟින් චර්යාව අපේක්ෂිත අරමුණක් කරා ධනාත්මකව වෙනස් කරනු ලැබීම පුහුණුවයි. කිසියම් කාර්යයක් නිසි සේ කිරීමට අවශ්ය් ලෙස දැනුම, ආකල්ප හා කුසලතාව කළමනාකරණය කිරීම නිපුණතාවයි. දිගු කලක් මුළුල්ලේ නිපුණතාවය පවත්වා ගනිමින් අත්දැකීම් ලබමින් ස්වීය හැකියා වර්ධනය කිරීම ප්ර වීණත්වයට මඟකි. මේනිසා උගතුන් වැඩීවීම රටේ සංවර්ධනයට යහපත් දෙයකි.
පෞරුෂ සංවර්ධනය හා නායකත්වය
පූර්ණ පෞරුෂ සංවර්ධනයට සූදානම අවශ්යාය.මේ සඳහා හැකියාව හා කැමැත්ත තිබියයුතු වේ.දැනුම, කුසලතා හා පළපුරුද්ද මඟින් හැකියාවඇතිවේ.එසේම බැඳීම,ආත්ම ශක්තිය හා අභිප්රේනරණය මඟින් කැමැත්ත ඇති වේ.කළමනාකරණ කුසලතා සංවර්ධනය යනු එක් එක් පුද්ගලයාගේ මානසික හා චර්යාවට අනුකූල හැකියා හා කැමැත්තෙහි කේවල මට්ටම නිවැරදිව සංයෝගකිරීමේ හැකියාවයි. ඉහළ කළමනාකරණ පුහුණු සැකසී ඇත්තේ මේ හැකියා කළමනාකරුවන්හට ලබාදීම පිණිසය. මීට අමතරව සුදුසු නායකත්ව ලක්ෂණද විද්යාේමාන වියයුතුය. පුහුණු ශ්රයමය හා විෂය විශේෂඥතාවය නිසිසේ සත්යද වැඩබිමට උකහාගැනීමට දක්ෂ යහකළමනාකරුවෙකුට හැකි විය යුතුය. උගතුන් වැඩීවීමට සාපේක්ෂකව රටේ සංවර්ධනයට එම ශ්රශමය උරා ගැනීමට නිශ්චිත ක්රුම වේද නොමැති බව ගැටළුවකි.පාසැල් හා උසස් අධ්යාගපනය තුළින් මෙරට අවශ්යටතා සඳහා උචිත පුද්ගලයින් නිර්මාණය නොකිරීම තව ගැටළුවකි.අධ්යා්පන ක්රයමවේදයට ස්ථාවර ප්රකතිපත්ති නොවීම තවත් ගැටළුවකි.පාලනයෙහි පහසුව තකා පුද්ගලික අවශ්යනතා මුළිකව ජනප්රිරය හැඩතල එක් කිරීම හා නොගැලපෙන ප්රනතිසංස්කරණ අධ්යා පන ව්යු්හයේ මතුපිට ස්ථරයට සිදු කිරීම අනර්ථකාරීය.එය අධ්යාපන මාධ්යයය ගැන වුව ද සත්යකය.මව්බස තුළ සංස්කෘතික අනන්ය තාව සුරක්ෂිතය. සංස්කෘතියේ හදවත මව්බසයි.ඕනෑම බසක ගැබ්වන්නේ ඊට හිමි සංස්කෘතියයි.චින්තනය ගොඩ නැඟෙන්නේ මබ්බස කේන්ද්රසවය.කිසියම් ජාතියක සංවේදීබව මව්බසේ ගැබ්වේ.සියල්ලේ මූලය වනුයේ මව්බසයි.විවිධ භාෂා ශාස්ත්රය හැදෑරීම යහපත්ය.නමුත් ඒ මව්බස බිලිදී නොවේ.ජාතිය ආගම හා සංස්කෘතිය තරමටම මව්බස ද ශ්රේසෂ්ඨය. පර ගැති විජාතික ආකල්පවලට මෙහි ශ්රේයෂ්ඨබව වටහාගත නොහැක.දේශානුරාගය හා ආත්මාභිමානය මව්බස පදනම් කර ගෙනම හටගනියි.ඒනිසා විදේශීය භාෂාවල අවශ්ය තාව කෙසේ ඇතිවුවද සිය මව්බස පළමුව ප්රගගුණකර ඒපිලිබඳව නිවැරදි අවබෝධය ලබාගැනීම වැදගත්ය.විදේශීයභාෂා කෙතෙක් උගත්තත්,හුදෙක් සිය පාණ්ඩිත්යර ප්රාකට කිරීමසඳහා මව්බස නිකරුනේ බිලිදීම නැවැත්විය යුතුය.බොහෝවිට වනුයේ විදේශීය භාෂාවක පදකීපක් යන්තම් කටේදිවේ ගා ගනිත්ම බොරුපුරසාරම් දෙසාබෑම හා මව්බසට ගැරහීම ඇරඹීමය.සිංහල භාෂාව පිළිබඳ විශේෂඥයින්ගේ දූදරුවන්ටද සිය හෙළබස පිළිබඳ අවංක ආදර ගෞරවයක් පැවතිය යුතුය.නැතහොත් සිදුවනුයේ සිය මව හෝ පියා කෙතෙක් එහි විශේෂඥවුවද නොරටගොස් විදෙස් බසින් එහි විදේශීය අධ්යාදපනය ලබා නොරටුන් මෙන් විදේශවලට ශ්රුමයපූජාකර ඒරටවල් සංවර්ධනයකිරීමට දරදියඇදීමටය.සිංහලබසට ඇතිකෙනෙහෙළිකම් දිනෙන්දින උග්රලවනු පැහැදිලිවපෙනේ. විදේශ අධ්යාපපනය හා මව්බස භාවිතය බොහෝවිට පාලකයින්ගේ දූදරුවන් විදෙස් බසින් විදේශීය අධ්යානපනය ලබන බැවින් මෙරටතුළ දේශීයත්වය වල්වැදී තිබීමට ඉඩහැරීම පාලකයින්ගේ එක්තරා සැඟවුණු වුවමනාවක්ද වී තිබේ.දේශීය භාෂා සාහිත්යීය,සංස්කෘතිය ගරා වැටීමට ඉඩහැර බලාසිටීම,එය විනාශකිරීමට රහසින්ලබාදිය හැකි ලොකුම උපකාරයවේ.සිංහලභාෂාවන්උසස් අධ්යාවපනය හදාරන දිළිඳු පවුල්වල දක්ෂතාඇති දූදරුවන්ව කොන්කර,විදේශීය අධ්යාාපනය ලැබූ සිය දූදරුවන්ට මෙහි පාලන අවස්ථා ලබාදීම හා හොඳ රැකියා,වේතන ලබාගැනීමට මඟපෑදීම මෙබඳු නොසලාහැරීම්වල මුඛ්ය පරමාර්ථසේ දැක්වියහැක.එක්වරම යමක් නවත්වාදැමීමට ක්රිායාකිරීමටවඩා නොසලකාසිටීම මඟින් ඉබේම ගරාවැටීමට මංසැලසීම එක්තරා පැසුණු කපටික්රරමවේදයක්ද වේ.මෙරට විශ්වවිද්යා.ලපද්ධතිය බිඳදමා,විදේශීය විශ්වවිද්යාරල මෙරටතුළස්ථාපිත කිරීමට රහසේ පිඹුරුපත් සැකසීමද අයත්වනුයේ මේක්රුමවේදයටමය.මේසියල්ල පිටුපස සැඟවුණු රහස් අරමුණු ඇත. ඒවා එක්වර මතුපිටට නොපෙනේ.මුලින්ම විශ්වවිද්යාලලවල ශිෂ්ය කණ්ඩායම්අතර පවතින සුළුසුළු ආරවුල් විශාලකිරීම සඳහා යටින් ක්රිේයාකරනුලැබේ.ඒඅතර එක්ශිෂ්යහ කණ්ඩායමකට සහයෝගයලබාදෙන අතර ඔවුහු පාලකප්රිජාවගේ යටි අරමුණුවලට උපකාරලබාදීම ගිවිසුම්ගතව සිදුවේ.සාමාන්යන ජනතාවට පෙන්නුම්කරනුයේ සත්යයය චිත්රාය විකෘතිකරය. සමහරෙකු උගතුන් සම්බන්ධව අනවශ්යු බියක් ඇති කරගනු පෙනේ.සමාජය නිතරම සැකයෙන් යුතුව උගතුන් සම්බන්ධව ක්රි යා කිරීම නොගැලපේ. සෘණාත්මක ආකල්ප නිසා මෙවන් තත්වයක් ඇතිවිය හැක.එසේම අවශ්යය පමණටද වඩා සෑම දෙයක්ම දේශපාලනීකරණය වීමද ඇද සමාජයේ බොහෝ ගැටළු බිහිවීමට මුලික වන කරුණක් වී තිබේ.මේතුළ සුදුස්සා බොහෝවිට කොන්කර දමාතිබේ.තමාට වන්දිභට්ටකම් කරන නුසුදුස්සන්ට ඉහළ වැටුප්,වේතන හිමිවන රැකියා,වෘත්තීන් හිමිවේ.මේ දකින බොහෝදෙනෙකු පහසුවෙන්ම වැරදිමඟට යොමුවේ. රටේ සාමාන්යම මිනිසුන්ගේබ දෛනික ජීවිතයේ සෑමදෙයක්ම පාලනය කරනු ලැබූව ද ඒ කෙරෙහි අධිමාත්රාව සැලකිලිමත්වීම හානිකරය. සුදුසුකම දක්ෂතාවය උගත්කම ඇඟයීමට මෙවැනි දේ බාධාකාරීය. දක්ෂතාවය හා උගත්කම තිබීම පවා මේඅනුව වෙනත් අයගේ සැකයට පාත්රිවීමට හේතුවක් වී ඇත. හිංසාව,නොසැලකීම,ගර්භාව හා ප්රරධානීන්ගේ නිති විමසුමට ලක්වීමට මෙය කරුණක් වී තිබේ.සමහර ප්රාධානීන්ද බළලුන් ලවා කොස්ඇට බාවා ගැනීමට ඉතාම දක්ෂය. තිබූ තැනක සොර සතුරන් ගතනොහැකි උගත්කම ලබා ගැනීම පිණිස අඟහිඟතා මධ්ය යේ වුව ද මහත් වැර වෑයමෙන් ක්රිනයාකළ යුතු බව කුඩා දරුවන්ට කියා දේ. වර්තමානයේ දී නම් මුදල් යහමින් විසි කළ හැකි ධනවතුන්ට උගත්කම පහසුකම් සහිතව ලබාගත හැක. ඒ සඳහා විවිධ ක්රිම හා ආයතන බිහිව ඇත.පවතින සමාජ ආර්ථික ක්ර මය අනුව උපරි ව්යුසහය වන කලාව, සංස්කෘතිය, අධ්යානපනය වැනි දේ එහි යටි ව්යුතහය වන ආර්ථිකය මඟින් පාලනය කරනු ලබයි. උපරි ව්යු හයට අයත් වන එකදු අංගයක්වත් මේ නිසා එහි යටි ව්යුආහයෙන් වියුක්තව පාලනය කළ නොහැකිය. අද පවතින බොහෝ ගැටළු නිර්මාණයවීමට මෙය හේතුවී තිබේ.විවෘතආර්ථික රටාව පාලනය වඩාත් අපහසුවීමට කරුණකි.පෙරදී මිලදීගත නොහැකි සේ සැලකුණු උගත්කම පවා මින් ලබාගත හැක. උගතෙකු උගත්කම තිබූ පමණින්ම ප්රහඥාවන්තයෙකු හෝ බුද්ධිමතෙකු නොවේ.උගත්කම තමා සතුව නොමැති බොහෝ දේ ඇති කරගැනීමට සුදුසුකමක් බවට පරිවර්තනය කළ හැක.එබඳු යහපත් ආකල්ප අධ්යාෝපනය සමඟ ලබාදීමට පාසැල හා උසස් අධ්යා්පන ආයතන සමත්විය යුතුය. අධ්යාාපනයෙහි පරමාර්ථ විෂය කරුණුවලින් මනස් පුරවාගත් පුද්ගලයින් බිහිකිරීම නොවේ.වඩාත් මෙරටට අවශ්ය නිර්මාණශීලී කුසලතා, ආකල්ප හා සැබෑ වැඩ පොළ හුරුව සහිත අයයි.පසුගාමී හා අගතිගාමී පුද්ගලයින් බිහිවීමට බලකාමයෙන් ඔද්දල් වූ දූෂිත සමාජ පරිසරය ද තදින් බලපායි.දේශීය සංස්කෘතියට ගරු කිරීම යනු ගෝත්රිඔක හෝ දූපත් මානසිකත්වයක සිරවීම නොවේ. මිනිසත් බවට හෝ ශිෂ්ට සම්මත ආචාරශීලීත්වයට එරෙහිව යාමද නොවේ.අභිචාර හා විශ්වාස පර්යේෂණයට ලක් කළ යුතුය. සංස්කෘතික අනන්යවතාවය තකා සුරක්ෂිත කළ යුතුය.එසේම විචාර පූර්වක ආකල්ප සහිතව කටයුතු කිරීම ද අවශ්යය. අධානග්රාාහී,පක්ෂග්රාලහීබව අයෝග්යෘය.කිසියම් සංස්කෘතියක හෝ සමයක ගැබ්වන සාරධර්ම ඊටම අනන්යය වේ. ඇතැම් ඒවා සදාචාරය හා නොගැලපිය හැක. එවිට එවැනි සාරධර්ම සංස්කරණය කිරීම අන්ධානුකරණයට වඩා යෝග්යාය.
උගත්කම හා සදාචාරය
විදේශීය රටවල විවිධ සංවිධාන හා ආයතන ව්යුයහ තුළ ඉහළ කළමනාකාරීත්වය උසුලනු ලබනුයේ අදාළ විෂය විශේෂඥයින් විසිනි.එරට භෞතික සංවර්ධනයට නිවැරදි මාර්ගෝපදේශනය මෙමඟින් ලැබේ.මෙම තීරණ විෂයානුබද්ධව ඉතාම නිවැරදි බැවින් ගැටළු පැණ නොනගියි. ඒහැර ජපානය වැනි රටවල පුහුණු ශ්රධමිකයින්ගේ සහභාගීත්වය ද ඉහළ කළමනාකරීත්ව තීරණගැනීම් ක්රිරයාවළියෙහි දී සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. මේ නිසා තරුණ ශ්රකමය හා ජවය බෙහෙවින් එම රටවල සංවර්ධන කාර්යයන් සඳහා භාවිතා වේ.විරැකියාව, ඌණ සේවා වියුක්තිය වැනි සාධක අවමවීමට මෙවැනි කරුණු බලපායි.තමාගේ පුහුණු ශ්රකමය හා විශේෂඥතාවයට තම රටේම ඉහළ වැටුප් හා වේතන ලැබීමද,ඉහළ කළමනාකරීත්වයට සම්බන්ධවීමට හැකිවීමද,වඩාහොඳ ජීවන තත්වයක්ද, සමාජ පිළිගැනීම ක්ද ඇති වීම නිසා විදේශීය රටවල උගතුන්ට රටහැර යාමට හේතුවක් නොමැත. මෙරට දිගු කලක් පාලනය කළ බටහිර ප්රමජාව සිවිල් පරිපාලන නිලධාරී පෙළන්තියක් මෙරට තුළ ස්ථාපිත කළහ.මෙරට මුල්බැස ඇති නිලධාරීවාදය බිහිවීමට මෙය බෙහෙවින් ඉවහල් විය.ශ්රහම බලකාය, විෂය විශේෂඥයින් පසෙකලා අතිමහත් වැදගත්කමක් ඊට අරෝපණ විය.පුහුණු ශ්රළමයට, විෂය විශේෂඥතාවයට වඩා පරිපාලන කේෂ්ත්රැය ඒකාධිකාරීත්වයකින් කටයුතු කිරීම නිසා උගතුන් තමාගේ දැනුමට විශේෂඥබවට සලකන විදේශීය රටවල් කරා යාමට පෙළඹී තිබේ.තවම මේ තත්වය මෙරට විද්ය මානය.ඉහළ කළමනාකරණ තීරණවලට අත්ය වශ්ය විෂය විශේෂඥතාවය පරිපාලන කේෂ්ත්රරයට නොමැතිවීම, එසේ ගනු ලබන තීරණ ප්රයයෝගිකව ආදේශකිරීමේ දී බොහෝ අවුල් සහගත තත්වයන් නිර්මාණය කිරීමට හේතු වී තිබේ.ඉහළ කළමනාකරණ තීරණ කෙරෙහි ඔවුන් සතු අධිකාරී බලය නුසුදුසු සේ භාවිතාවීම නිසා පුහුණු ශ්ර මය,විෂය විශේෂඥතාව යටපත්වේ. උගත්කම සාරධර්ම හා සදාචාරය හා සම්බන්ධවීම අත්යාවශ්යවය.එසේ නොවනවිට යමෙකු ලබන දැනුම සමාජයට හානිකර වියහැක.උගත්කම බුද්ධියෙන් වෙන්වනුයේ නිර්මාණශීලීබවෙනි. උගත්කම ප්ර්ඥාවෙන් වෙන්වය නුයේ සදාචාරයෙනි.ප්රාවචීන අධ්යාරපන ව්යුමහය සකස්වී පැවතියේ දැනුම සමඟ බුද්ධිය හා සදාචාරය තුළින් උගත්කම ලැබෙනසේය. ඕල්පොට්, වර්නන්, ලින්ඩ්සි, බන්දුරා, මැක්ලින්ගර් වැනිඅධ්යාලපනමනෝවිද්යාාඥයින් සාරධර්ම අධ්යාංපනය පිළිබඳව උනන්දු විය. බටහිර අධ්යාදපන විද්යාැ මූළධර්මවලද පූර්ණ පෞරුෂ සංවර්ධනයක් සඳහා සාරධර්ම අවශ්යු බව සඳහන්ය. සියම් දැනුම් පරාසයක් දැනගැනීම අවැඩදායක බව බුදුරදුන් දේශිතව ඇතිවිට එම දැනුම සේවනය හානිකර නොවේතැයි යන අදහස මිථ්යා්දෘෂ්ටියක් බව අලගද්දූපම සූත්රියෙහි සඳහන්ය. සාති භික්ෂුවට ඇති වූ ශාස්වතවාදී දෘෂ්ටිය මහා තණ්හා සංඛය සූත්රදයෙහිද,යමක භික්ෂුවට ඇති වූ උච්ඡේදවාදී දෘෂ්ටිය යමක සූත්රායෙහිද මේ ලෙස ඇතිවූ මිථ්යාූදෘෂ්ටි බව දක්වා තිබේ. යම්කිසි දෙයක ධර්මානුධර්ම බව ත්රිරපිටක බුද්ධදේශනාවට අනුකූලව ගැලපිය යුතුය. ආචාර්ය වාදය පවා පිළිගතයුතු වන්නේ ත්රිාපිටකයට එකඟනම් පමණක් බව සුමංගල විලාසිනියෙහි දැක් වේ. සමන්ත පාසාදිකාවට අනුව දැනුමේ නිවැරදිබව සඳහා අකප්පිය,අකප්පියානුලෝම බවද, කප්පිය, කප්පියානුලෝම බවද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.උගත්කම නිවැරදි පැවැත්මට අනුකූල විය යුතු බව මෙයින් පැහැදිලි වේ. 23.ආත්මාර්ථකාමී හා සංවේදී මිනිස් සමාජයේ මතුපිට හැඩතලවල දක්නට ලැබෙන විෂමබව කවුරුත් පිළිගනිති. බොහෝ විමුක්ති ව්යාිපාර වල හරයවී ඇත්තේ ඒමතුපිට හැඩතල වෙනස්කිරීමතුළින් සමාජ විමුක්තිය උදාකරගැනීම පිළිබඳවය.එය ප්රාේයෝගිකව කළහැකි දෙයක් නොවන්නේ ආත්මාර්ථකාමී සහජ ආශයන් මිනිසුන්තුළ බලපවත්වන බැවිනි.මේ ආත්මාර්ථකාමී බව නිසා මිනිසුන් තමාගේ පැවැත්ම සෙසු අයගෙන් කැපී පෙනෙන පරිදි වෙන්කරගෙන ජීවත්වීමට රුචි කරන බව පෙනේ. මේ වෙන්කිරීම සමාජ මට්ටම්,ස්ත්රී්පුරුෂ ලිංග නිර්ණය, රැකියාව, කුල ගෝත්රවය, සමාජ පංතිය, පවුල් පසුබිම, දැන උගත්කම ආදී විවිධ බේදීම් ඔස්සේ කුලකගතවී පවතී. සාමූහික පැවැත්ම, පොදුබව වෙනුවට තනිඅයිතිය,කේවලත්වය පිළිබඳ ආශා කිරීම මානවයාගේ ස්වභාවයයි. මිනිස් චින්තනය පොදුබවින් වියුක්තවී ඈතට යත්ම තනිකම,පාළුව,හුදකලාබව නිරතුරු මානව සමාජය වෙළා පැතිරපවතී.මේනිසා සමස්ත සමාජයපුරා ඇතිවනුයේ කලකිරීම, අසහනය, සාංකාව වැනි හැඟීම්ය. පොදුබවේ කුලකය ආර්ය ස්වභාවයයි.මෙහි ආර්ය නම් උතුම් පැවැත්මයි.කේවලත්වය තුළ උතුම් පැවැත්මක් නැතිබැවින් ඒතුළ ආර්යබවක්ද නැත.කේවලත්වය ඇතිවනුයේ ආත්මාර්ථකාමී බව නිසාය.මෙය සමස්තජීවීන්ගෙන් සිය පැවැත්ම විවිධ හේතුනිසා වෙන්කර සැලකීම ඔස්සේ ඇතිවන වැරදි අවබෝධයකි.බුදුදහම මේසඳහා යෝජනාකරනුයේ ආධ්යාමත්මික විසඳුමකි. එනම් ආත්මාර්ථකාමී පැවැත්මෙන් යළි සාමූහිකබව කරා මානසික පැවැත්ම යොමු කරවිය හැකි ක්රිමවේදයක් ඔස්සේ මානව ආකල්ප,හැඟීම්,චර්යා ක්රැමික සංස්කරණයකට ලක් කිරීමයි. ආත්මාර්ථකාමී පැවැත්ම නිසාම සක්කාය දිට්ඨිය බිහිවේ.සක්කායදිට්ඨිය දුරුකිරීමට විසඳුම ශීල,සමාධි,ප්රිඥා ශික්ෂා වැඩීමයි.යම්අයෙකුට මෙය ආගමික අංශයෙන් නොව පුද්ගල හා සමාජයීය අංශයෙන් සලකා එකඟවියහැකි බොහෝ සාධාරණ නිර්ණායක මේතුළගැබ්වේ. සමාජයතුළ සිදුවන දැඩි අසාධාරණ ක්රිීයාවළිය නිසා තැලීපොඩිවී දුකට පත්වන මිනිසුන් සිය ගැලවීම පිණිස කුමන ක්රිරයාදාමක් ඉවහල්විය හැකිදැයි විමසිලිමත්වේ.සමාජ අසාධාරණය නිසා බැට කන විවිධ සංස්කෘතික වලට අයත් අසරණ ජනතාව පිළිබඳ නිරන්තරයෙන් ආගමික කතෘවරු අවධානය යොමු ඇති ආකාරය දක්නට ලැබේ. එක් එක් ආගමෙන් නිර්දේශ වී ඇති සාරධර්ම පද්ධතිය සකස්වීමට බොහෝ දුරට බලපා ඇත්තේ එකී සංස්කෘතික ලක්ෂණ නිසා අසාධාරණයට ලක් වූ මිනිසුන්ගේ චිත්තවේගික ආකල්පයි. බුදු දහමේ සදාචාර පසුබිම සකස්වීමට බ්රා හ්මණ හා වෛදික සමයෙන් ඉගැන්වූ වර්ණ, කුල, පංති බේද වැනි ආකල්ප මූලිකවම හේතුවිය. බුදුරදුන් සෘජුවම ස්වකීය පැවිදි සමාජයෙහි සාමාජිකයින් අතර එවැනි කුල, වර්ණ හා පංති බේදයකට අවකාශ නොතැබුවේ හා තම ඉගැන්වීම් මඟින් එවැනි බේද තත්වයන් නිර්දය විචාරයට ලක් කළේ එහෙයිනි. එවැනි සමාජ ආකල්ප බෞද්ධ සාරධර්ම ලෙස සම්මතව සමස්ත භාරතය පුරා අතිමහත් වේගයෙන් ව්යා ප්ත විය.බුදුදහම එකල භාරතයේ සීඝ්ර්යෙන් ව්යාතප්තවීමට එය ඉවහල් විය. වර්ගීකරණය හා තර්කනය පසුකාලීනව භාරතයෙහි සිදු වූ විදේශීය විනාශකාරී මුස්ලිම් ආක්ර්මණ හා රට අභ්ය න්තර ඇති වූ විවිධ යුද්ධ, කැරළි කෝළාහල ආදිය නිසා බුදු දහම මුළුමනින්ම පසුකාලීනව භාරතයෙන් වියැකී යන තෙක්ම බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් කරා ජනතාව ආකර්ෂණය වීමට ප්රතධනතම හේතුව වූයේ සමාජ,පුද්ගල මට්ටම් ආදී කිසිදු බේදයකින් තොරව මිනිසාගේ ස්වච්ඡන්දතාවය හා දුෂ්කර කාර්යයන් ඉටු කිරීමෙහිලා ආත්ම ධෛර්යය බුදුරදුන් විසින් මහත් සේ අගය කොට සැලකූ බැවිනි. මේ යටතේ බ්රාආහ්මණ,ක්ෂතිය,වෛශ්යය හෝ ශුද්රප යනුවෙන් සමස්ත මිනිසුන් වර්ගීකරණයකට ලක් නොකිරීම සමාජයට මානව නිදහස හා විමුක්තිය ලබා දීමට ක්රිියා කිරීමක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැක. එමෙන්ම හුදෙක් කිසියම් පුද්ගලයෙකු හොඳ හෝ නරක වශයෙන් සැලකෙන්නේ උත්පත්තිය අනුව නොව ඒ පුද්ගලයා විසින් සිදු කරන ලද ක්රිලයා හා චේතනාවන් නිසා බැව් දක්වා තිබේ. පුණ්ය , පාප, කුසල් හා අකුසල් වශයෙන් සංජානන, ආවේදන හා චර්යා සංස්කරණ ක්රවමවේදයකට පුද්ගලයා ලක් කිරීම මඟින් එකී පුද්ගලයා තුළ සැඟවී ඇති නෛසර්ගික මානව ශක්යාතා හා විභව ශක්තීන් අවධිකොට නැවත උපතක් ලැබීමට බලපාන ලද සියළු හේතු හා ඵල ධර්මතා කෙරෙන් නිදහස්ව විමුක්තිය ලැබීම බුදු දහමේ පරමාර්ථාධිගමය සේ හඳුන්වනු ලබයි. තර්කය ලොව ඥාණය ලැබීමේ එකායන මාර්ගය ලෙස බුද්ධිවාදීහු උපකල්පනය කරති. විශේෂයෙන් යම් යම් අංශයන්ගෙන් හා විෂයයන්ගෙන් ප්රධවීණත්වය ලබා සිටින ඇතැම් විද්වතුන් සිතන්නේ තර්ක බුද්ධිය මඟින් සෑම දෙයක්ම සත්යෙ ක්ෂණය කර බැලිය හැකි බවයි. යමක් පිළිබඳව විමර්ශනාත්මකව දැන හඳුනා ගැනීම පිණිස තර්ක බුද්ධිය භාවිතා කිරීමේ වරදක් නොමැත. එසේ වුවත් මේ වනාහී අමු අමුවේ තර්ක ශාස්ත්රභයෙහි න්යාකය සිද්ධාන්ත වලට වහල්වීම නොවේ. තර්කය නැමැති උපකරණයෙන් තමාට අවශ්යභ කාර්යයන් සිදු කර ගැනීම පමණි. තර්කය නැමැති උපකරණයෙන් නිසියාකාරව වැඩගැනීමට එම උපකරණය භාවිතා කිරීමට මනා පුහුණුවක් හා අධ්යාකපනයක් ලබා සිටිය යුතුය. තර්කයෙහි ඇත්තේ කිසියම් දෙයක අන්තර්ගත ගුණය දෙසට අවධානය යොමු නොකොට හුදෙක් සිද්ධි වාචක ප්රිස්තුතය සප්ර මාණ හෝ නිෂ්ප්රුමාණ වේදැයි යන්න පිළිබඳව පමණක් අවධානය යොමු කිරීමකි. කළු කපුටා සුදු යැයි තර්කයෙන් ඔප්පු කර පෙන්විය හැකි වුවත් එය සත්යකය නොවන්නාක් මෙනි. මව්ගුණ මේ යැයි තර්කයෙන් සප්රුමාණ කර ඔප්පු කළ නොහැකි වුවත් එය කෙනෙකුගේ හදවතට දැනෙන සෑම පුද්ගලයෙකුහටම ඉතා අවශ්යණ වන දෙයක් වන්නාක් මෙනි.ලෝකයේ තිබෙන ගුණධර්ම තර්කයට හසුකරදැක්වීමට යාම නිෂ්ඵල දෙයකි. පෙරදිග දර්ශනයෙහි චාර්වාක ප්ර්ධාන කොට ඇති භෞතිකවාදී පිරිස ද ග්රීික චින්තන ධාරාව ප්ර්ධාන කොට ඇති අපරදිග දර්ශනයෙහි ඇරිස්ටෝටලියානු ඉගැන්වීම් ගරු කළ පිරිස ද කිසියම් ප්රනස්තුතයක සත්යි අසත්යරතාවය දැන ගැනීමේ ක්රරමවේදයක් සේ තර්කය භාවිතා කරනු ලැබූවත් ඉන් රළු දේවල් පිළිබඳව මිස ඉතා සියම් දේ පිළිබඳ දතහැකි නොවේ.ඥානය ලැබීමෙහිලා තර්කය පමණක් උපයෝගී කරගැනීම පරිපූර්ණ අවබෝධයකට නිසිමඟ හෙළි නොකරයි. සියුම් දේ විමර්ශනය කිරීම හා අවබෝධ කරගැනීම පිණිස නොසියුම් තර්කය භාවිතා කිරීම අඬුව තිබිය දී අත පුච්චා ගැනීමට සමාන වූ බෙහෙවින් නිෂ්ඵල ක්රිියාවකි.ඒවා රළුආකල්ප ඇතිඅයගේ ක්රිියාමිස බුද්ධිමතුන්ගේ ක්රිහයා නොවේ.
සමාජ සම්මුති හා මූලික මිනිස් අවශ්යිතා
සාරධර්ම සියල්ල අගයන් ලෙස සැලකිය හැකි වුවත් සියළු අගයන් සාරධර්ම ලෙස සැලකිය හැකි නොවේ. මේ අනුව මුදල අගයක් වුවත් සාරධර්මයක් නොවේ. මුදල සාරධර්මයක් නොවූවත් එය සාරධර්මයක් ලෙස සිතන ඇතැම් අය ද සිටිති. විශේෂයෙන් වර්තමානයෙහි මුල් ස්ථානය ගෙනසිටින්නේ වාණිජ අර්ථ ක්රැමය වන බැවින් වාණිජ අර්ථ ක්රතමය අනුව වඩා වැදගත් ලෙස සැලකෙන මුදල සාරධර්ම ස්ථානයෙහි ලා ගිණීමට ඇතැම් දෙනෙකු උත්සුක වීම මෙයට ප්ර ධානතම හේතුවයි.ආර්ථිකය සමාජයේ සෑම පැතිකඩක්ම පාලනය කිරීමටයෑම නිසා මෙබඳු ව්ය සන සිදුව තිබේ.ඔවුන්ගේ ආකල්පවලට අනුව මව්පිය දූ දරු අඹු සැමි සෙනෙහස, ආගමික ශ්ර ද්ධාව, සහනශීලීත්වය, කරුණාව හා පරෝපකාරය වැනි සාරධර්ම වලට වඩා මුදල වටින්නේ නොවේ. අද සමහරු මුදලට ලබා ගත නොහැකි දේපවා මුදලට ගැනීමට වෙහෙසෙති.එනමුදු කිසිවිටකත් හෘදයාංගමවූ මානුෂික සබඳතා හා සාරධර්ම මුදලට ලබාගත හැකිද නොවේ. මුදලට ලබාගත හැක්කේ සාරධර්ම නොවන සම්මත භෞතික අගයක් ඇති දේ පමණි. එම භෞතික අගය පවා පුද්ගල සම්මුතියක් පමණි. පුද්ගල සම්මුති ව්යතවහාරය ඉක්මවූ කළ එයට කිසිදු වටිනාකමක් නොමැත. නිදසුනක් ලෙස රත්රන් මුතු මැනික් හා ප්ලැටිනම් ලෝහයට ඇති වටිනාකම ඇති වන්නේ ඒවා වෙනත් භෞතික ද්රිව්ය යන්ට වඩා දුලබ වීම මත සුලබ දේට වඩා ඉහළ මිළක් වෙළඳ පලෙහි හිමි කරගැනීම නිසාය. මෙය සාපේක්ෂබව පිළිබඳ මූලධර්මයට අයත්ය.සුලබදේට සාපේක්ෂකව දුබලදේවල වටිනාකම අධිකය.කිසියම් හෙයකින් ප්ලැටිනම් ලෝහය තිරුවාණා හෝ කළුගල් මෙන් ලොව සෑම තැනම විද්යඅමාන වී කළුගල් හෝ තිරුවාණා ගල් දුලබ වී නම් වර්තමානයෙහි ප්ලැටිනම් ලෝහයට හිමි ස්ථානයම කළුගල් හෝ තිරිවාණා වලට හිමි වන්නට ඉඩකඩ තිබිණි. මේ අනුව ලොව දුලබ දේ සුලබ දේට වඩා ඉහළ මුල්යව අගයක් අත්පත් කරගැනීම පුද්ගල ව්යැවහාරික සම්මුතියක් පමණි. මුදලෙහි අගය සාරධර්මයක් නොවූවත් වර්තමාන වෙළඳ ආර්ථිකය මඟින් පණපොවන සමාජ ආර්ථික ක්රිරයාවළිය ඔවුන්ගේ භාණ්ඩ හා සේවා අලෙවි කිරීමට අවශ්ය් මිනිස් පිළිගැනීම් පද්ධතිය සංස්කරණයෙහිලා යුහුසුළු වීම නිසා එය සාරධර්මයක් සේ සලකන්නට එහි නොමනා පෙළඹවීම්වලට ගොදුරු වූ මිනිසුන් උත්සුක වේ. එහි දී මිනිස් හැසිරීම් රටා සංස්කරණය කිරීම පිණිස භාවිතා කරනු ලබන වෙළඳ ප්ර චාරණ රටාව නිසා සාරධර්ම නොවන මුදල් වැනි දේ සාරධර්ම ලෙස සැලකීමට පාරිභෝගික ප්ර්ජාව පුරුදුව සිටියි. තම මව හෝ පියා වැඩිහිටි නිවාසයක රඳවා හෝ තම දරුවා දිවා සුරුකුම් මධ්යවස්ථානයක රඳවා හෝ තමා වෙළී ඇති නොනවතින ජීවන අරගලයෙහි නිරතවීමට මේ යටතේ මිනිසුන්හට දැඩි අකමැත්තෙන් වුවත් හුරු කරවනු ලැබ ඇත.මිනිසා සමාජ යාන්ත්රසණයතුළ රොබෝවෙකු කර තිබේ. කොමණ මුදල් හරිහම්බ කළත්, ඉතිරිකළත් පවතින ක්රතමය තුළ එනම් පාරිභෝගික සමාජ ආර්ථික රටාව තුළ වියදම් පක්ෂය ද ඒ සාපේක්ෂව ඉතා ඉහළ අගයක පවතින හෙයින් තමාට ලැබෙන සොච්චමෙන් ධනවතෙක් වීමට නොව යන්තම් එදා වෙල සරිකර සරිකර ගැනීමට පමණක් හැකියාව ඇති වේ. පෙර කාලවල දී ස්වාමි පුරුෂයා පමණක් රැකියාව නියුතුව සිටි අතර කාන්තාව නිවසෙහි කටයුතුත් දරුවන් බලහදා ගැනීමත් වැඩිහිටියන්ට රැකවරණය සැපයීමත් සිදු වූ නමුත් පවතින සමාජ ආර්ථික රටාව තුළ පවුලක පුරුෂයා සමානව කාන්තාව ද මුදල් ඉපයීමේ නිරත වන නමුත් ඒ හරිහම්බ කරන මුදල ඉතිරිකිරීමට වඩා පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ එදිනෙදා අවශ්යහතා පිරිමසා ගැනීමට පමණක් ප්රේමාණවත් මුදලක් වීම නිසා සාරධර්ම වැනි සංස්කෘතික අවශ්යාතාවයන් පිළිබඳව සිතීමටවත් කාල අවකාශයක් මේ නිසාම එවන් පවුල් අති මහත් බහුතරයකින් සැදුම් ලත් මෙරට ජනතාවට නොලැබීම පවතින යුගයෙහි සාරධර්ම බිඳ වැටීමට යම් තරමකින් හෝ හේතු වී ඇති බව පෙන්වා දිය හැකිය. මුදල සාරධර්මයක් සේ සැලකීම නිසා කෙසේ හෝ මුදල් රැස් කළ යුතු යැයි යන මානසිකත්වය ඇති වේ මේ හේතුව නිසා අන්යහයන්ගේ දුක වේදනාව හා ආකල්ප පිළිබඳව සංවේදීවීමට අවශ්යේතාවයක් මිනිසාහට ඇති නොවේ. මිනිසෙක් තවත් මිනිසෙතු පිළිබඳව නිරන්තරයෙන් සතුරු ආකල්පයකින් කටයුතු කරන්නට පෙළඹීම නිසා සාමාන්යනයෙන් යහපත් ආකල්ප ඇති පුද්ගලයින් තුළ පවා වෛරය ක්රෝනධය පළිගැනීම ජනිත කරවනු ලබයි. කිසියම් පුද්ගලයෙකුගේ මූලික මිනිස් අවශ්යරතා සංතෘප්ත කිරීම කෙරෙහි නිසි විධිමත් සමාජ ආර්ථික ක්රිගයාවළියක් නොතිබෙන විටෙක තමා පෙළනු ලබන ආර්ථික සමාජික හා චිත්තවේගික අපහසුතා යම්කිසි සාධාරණ ක්රිමයකින් සංසිඳවා ගැනීමට නොලැබෙන කළ මිනිසා පෙළඹෙනු ලබන්නේ අන්යකයන්හට කුමක් වුවත් මුදල් හැකිතාක් ඉපයීමටය. එමඟින් පංචකාම සම්පත්තිය රැස්කොට ගෙන අනුන්හට පෙනෙන ලෙස හැකිතාක් ඉන්ද්රීැය ප්රීයණනයෙන් යුක්තව දිවි ගෙවීමටය. මෙවන් මානසිකත්වයකට මිනිසුන් හුරු පුරුදු වීම නිසා විවිධ අපරාධ, දූෂණ, මංකොල්ලකෑම්, මිනීමැරුම්, ප්රුචණ්ඩ ක්රිියා හා විවිධ සාහසික අපරාධ දිනෙන්දින හිසඔසවනු පෙනෙයි.එය නීතිය යොදවා පමණක් මැඬපැවැත්විය නොහැක.
බෞද්ධ ප්රනතිපත්ති හා මානව සබඳතා
බුදු දහමේ ප්ර තිපත්ති අගයන රටක් ලෙස පැවති මෙරට විවෘත ආර්ථිකයත් සමඟ පැමිණි අති මහත් වාණිජ ප්රරවාහයෙහි බලපෑම මත මෙරට සංස්කෘතික වාතාවරණය සුරක්ෂිත කළ යෝධ කුළුණු ලෙස පැවති සාරධර්ම වේගයෙන් වෙනස්වීමට බඳුන් විය.පුරාණයේ පැවති සාරධර්ම වෙනුවට වාණිජ අර්ථක්ර මයට අදාළ මෙරට සංස්කෘතියට කිසිසේත්ම නොපෑහෙන සාරධර්ම හඳුන්වා දෙනු ලැබූ අතර ඒවා මනුෂ්ය සදාචාරයට පටහැනි ගති ලක්ෂණ ප්ර කට කරවූ මිනිසුන් ආගමික හැදියාවෙන් ඉවතට යොමු කරවූ ඒවා විය. පෙර බුදු දහම මත පදනම් වූ අල්පේච්ඡ දිවි පෙවෙත මිනිස් ජන ජීවිතයෙන් ඉවත් වී වාණිජ පාරිභෝජන ආර්ථික රටාව විසින් මිනිසා බහුභාණ්ඩික තත්වයට පත්කරවීය. මූලික මිනිස් අවශ්යිතා සංතෘප්ත කර ගනිමින් අපිස්-සැහැල්ලු ලෙස ජීවිකාව ගෙනයනවා වෙනුවට හැකිතාක් අධි සුපිරි පාරිභෝජන රටාවකට ගැති වූ එමෙන්ම පවතින සමාජ ආර්ථික ක්රැමයෙහි වහළෙක් බවට මිනිසා පත්විය. පවුල් ඒකකයෙහි ශක්තිය ක්රයමයෙන් හීන වී යන්නට විණි. මේ හේතුව නිසා පෙර ශක්තිමත්ව පැවති පවුල කේන්ද්ර කරගත් සෙසු සමාජ සංස්ථාවන්ද අනුක්රේමයෙන් විසිරී යන්නට විය.පුද්ගලයෙකු අධ්යාපනය ලැබිය යුතු වයස් සීමාව අනුක්ර්මයෙන් ඉහළට ගමන් කරන්නට විය. වඩා හොඳ රැකියාවක් කොට නිවසක් තනා විවාහ දිවියට එළඹෙන කාල වකාවානුව වෘත්තීය හෝ උසස් අධ්යාොපනය ලබන කාලසීමාවට සාපේක්ෂකව අනුක්රඹමයෙන් පසුපසට තල්ලු වී යන්නට විණි. ඇතැම් විටක තරුණ විය ගෙවී මධ්ය්ම විය ගතවන තෙක්ම පුද්ගලයෙකුගේ සාමාජීය අවශ්යසතාවයන් සකස් කරගැනීම සඳහා ගත විය. ඉන් අනතුරුව සමාජ සම්මුති විවාහ දිවියට එළඹ දූදරුවන් ලබා ජීවිතයට එළඹෙන විට නියමිත ආයුෂ ගෙවී සියදිවියෙන් සමුගන්නා කාලයද ළඟාවෙමින් පැවතීම මේ ක්රයමය යටතේ සාමාන්යෂ දෙයක් විය. තරඟකාරී දිවි පෙවෙත නිසා නිරතුරු චිත්තවේගික ආවේගශිලී බවෙන් හා මානසික ආතතියෙන් කාලය ගත කරන්නට වර්තමාන මිනිසාට සිදු වී තිබේ. මේ නිසා වර්තමාන මිනිසා නිරන්තරයෙන් දිවි ගෙවන්නේ අසහනය සිත්හා දරා ගෙනය. අනෙක් අතට පවුල කේන්ද්රන කරගත් සාමාජික සුරක්ෂිතතාවය ද පවතින ක්රදමය තුළ බිඳ වැටීමට හා ගරා විටීමට ලක්වීම නිසා නූතන මිනිසාහට සිදු වී ඇත්තේ චිත්තවේගික පක්ෂයෙන් අභ්යටන්තර වශයෙන් මෙන්ම සාමාජික පක්ෂයෙන් බාහිරව වශයෙන් ද දැඩි ක්ලමථ සහගත තත්වයකින් යුක්තව දිවි ගෙවීමටය. මෙම තත්වය නිසා මානුෂික වශයෙන් මිනිසා තුළ තිබිය යුතු සංවේදී මානසික ස්වභාවය වෙනුවට වෛරයෙන් ක්රෝෂධයෙන් හා ආවේගශීලීව කටයුතු කිරීමට පෙළඹේ. තමා නිරන්තරයෙන් පෙළනු ලබන දුක්ඛ දෝමනස්සයට වගකිව යුතු පුද්ගලයෙකු නොදකින හෙතම එහි වරද පවරන්නේ පුද්ගලයානුබද්ධවය. එය හුදෙක් පුද්ගලයෙකු නිසා ඇති වන්නක් නොව සමාජ ක්රපමයෙහි පවතින දුර්වලතා නිසා බව වටහාගැනීමට තරම් මෙබඳු පුද්ගලයන් දියුණු චින්තන ශක්තියකින් සමන්විත නොවීම ද මෙහි දී කැපී පෙනේ. මෙබඳු පුද්ගලයින් තමා පසුවන දුක්ඛිත තත්වයට පත් කළ මුළු මහත් සමාජය කෙරෙහිම ඇති කරගන්නේ බලවත් ද්වේෂ මූලික හැඟීමකි. 24.මරණ බිය නැති කරගන්නා හැටි මරණය යන වදන පවා කිසියම් කෙනෙකුහට මහත් බියක් තැති ගැන්මක් මානසික වේදනාවක් ගෙන දිය හැකි වදනකි. ලොව ජීවත්වන සෑම පුද්ගලයෙකුම මරණයට පත්වන බව දන්නා නමුත් මරණයට පත් නොවී එක තත්පරයක් හෝ ස්වකීය ජීවිතය දිගුකොට පවත්වා ගැනීමට ඕනෑම පුද්ගලයෙකු දක්වන්නේ මහත් ආශාවකි. ඒ තත්වය ඔබටත් මටත් අප හැම දෙනාටම පොදුය. මරණය කෙනෙකුහට මහත් ශෝකයක් ගෙනදෙන සිදුවීමක් වී ඇත්තේ මරණය පිළිබඳව ඇතිකර ගෙන තිබෙන ආකල්ප සමුදාය නිසාය.යමෙක් තමාගේ ජීවිතය මහත් සේ ප්රියෝජනවත් ද ඒ පුද්ගලයාගේ වියෝව මහත් වේදනා ගෙන දෙයක් සේ බොහෝ දෙනෙකුහට දැනේ. ඊට සාපේක්ෂකව තමා එතරම් නොහඳුනන හෝ තමාට එතරම් උපකාරී නොවූ පුද්ගලයෙකුගේ මරණය දුකක් සේ නොදැනෙන්නේ එකි පුද්ගලයාගේ වියෝව නිසා තමන්ට අත්නොවූ ප්රේතිලාභයක් පිළිබදව යටි සිතෙහි තෘෂ්ණාවක් නොමැති හෙයිනි. අපගේ සිතට දුක දැනෙන්නේ මරණයට පත් වූ පුද්ගලයා සමඟ කිසියම් මානසික බැඳීමක් අප විසින් ගොඩනඟා ගෙන ඇති බැවිනි. මෙම දැඩි මානසික බැඳීමක් නොමැති තැන කිසි දුකක් ද ජනිත නොවේ. අප කිසිසේත් නන්නාඳුනන පුද්ගලයෙකුගේ මරණය පිළිබඳව අප තුළ කම්පනයක් හෝ දුකක් ජනිත නොරකන්නේ මේ නිසාය. අනෙක් අතට මරණයට පත් වූ පුද්ගලයා අපගේ ජීවිතයට සමීප වූ ප්රනමාණයට මරණය නිසා අප ලබන වේදනාව ද මහත් වේ.අනෙක් අතට තමන් විසින් තමාට ප්රි්ය වස්තූන් හා පුද්ගලයන් හා සිතින් පවත්වා ගනු ලැබූ බැඳීම එක්වරම අහිමිවීම නිසා ද සිතට දුක හට ගනියි. මේ දුකඇතිවනුයේ ප්රිසය හා අප්රි යබව පිළිබඳ සිතේ පවතින වැරදි සම්මුතිය නිසාය. අප ඉඳුරන්ගෙන් ලබාගනු ලබන විවිධ අරමුණු කාලයක් තිස්සේ ප්රිහය ලෙස වින්දනය කරමින් ඒ සමඟ ආකර්ශණාත්මක මානසික සංකීර්ණයක් ගොඩනඟාගෙන කටයුතු කළ හුරුව දිගු කලක් තිස්සේ දුක ලෙස අපගේ මනසට වද දෙයි. මෙම මානසික සංකීර්ණය ගොඩනැඟීම සිදු වන්නේ අප ඉන්ද්රිලයයන් ඇසුරෙන් ලබන අත්දැකීම් වරදවා සංජානනය කිරීම නිසා බව බුදු දහමේ දැක්වේ. මානසික සංකීර්ණ ගොඩනඟා ගැනීමේ ක්රිවයාවළිය තණ්හාව ලෙස ද වරදවා සංජානනය කිරීම අවිද්යාලව ලෙස ද දැක් වූ විට තණ්හාව අවිද්යාරව නිසා හට ගන්නා අතර අවිද්යානව ඇති වන්නේ තණ්හාව නිසාම බව බුදු දහම පෙන්වා දී තිබේ. මෙම ක්රියාවළිය විස්තර සහිතව පටිච්ච සමුත්පාදය මඟින් අර්ථ දක්වා ඇත. කෙනෙකු මෙම ක්රි යාවළිය මනාව ප්රවත්යක්ෂ ලෙස අවබෝධ කරගැනීම නිසා දුකෙන් මිදීම ලබන බව එහි දී පැහැදිලි කර දී තිබේ.තණ්හාව හා අවිද්යාරව දුරුවීම නිසා මරණයට ඇතිබිය පහව යයි.මියයාම ජීවවිද්යාතත්මක ක්රි යාවකි.
බිය දුක ඇතිවීම හා සාවද්ය සංකල්ප
මේ අනුව කිසියම් පුද්ගලයෙකුගේ මරණය ශෝකයක් ඇති කරනු ලබන්නේ ඒ මරණයත් සමඟම මෙතෙක් තමාට හිමි වූ යම් යම් දේ අහිමිවීමකට පත්වීම නිසායි. මෙසේ වන්නේ අප විසින් පුද්ගලයන් හා භෞතික වස්තූන් කෙරෙහි ගොඩනඟා නෙ තිබෙන්නා වූ තෘෂ්ණාව තවදුරටත් ඊට ආකර්ශණය වීමට සුදුසු දෙය නොලැබීම නිසා සිතෙහි ඇතිවන ගැටීමේ තත්වය දුක ලෙස අර්ථ දක්වනු ලැබේ. මේ අනුව දුක හා බිය ඇතිවීමට ගැටීම යන එකම හේතුව මූලික වේ. බිය හා දුක යනු අපගේ මානසික ආවේදන පැතිකඩ තුළ හටගනු ලබන ස්නායු සංවේදන තත්වයන් දෙකක් හඳුනාගන්නා ආකාරයවේ.මෙම හැඳිනීම සිදුවන්නේ සක්කාය දිට්ඨිය යන සාවද්යක සංජානන පැතිකඩේ බලපෑම නිසාය. මේ අනුව දුක හා බිය අපගේ සිත තුළ ඇතිවන සංකල්පයන් දෙකක් පමණි. එසේ නම් අප දුකට හා බියට ප්රඅතිචාර දක්වන ලෙස සිදු කරනු සියළුම ක්රි්යාවන් අපගේම චිත්ත සංකල්පනා දෙකක් අරමුණුකොට අප විසින් ක්රිියාත්මක වීමක් පමණි. වෙනත් ලෙසකින් දක්වතහොත් දුක හා බිය බැහැරින් පැමිණෙන යමක් නොව එය අපගේ සිතෙහිම උත්පාදනය වන එක්තරා තත්වයකි. මේ නිසා යම් යම් තත්වයන් නිසා දුකට පත්වනවා හෝ යම් යම් දේ නිසා බියට පත් වනවා යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ සැබවින්ම අප බාහිර වස්තු නිසා දුකට හෝ බියට පත්වීමක් නොව එකී බාහිර වස්තු ඇසුරෙන් අප සිත තුළ සකස් කරගන්නා අපගේම සංකල්පවලට අප විසින්ම දුක් හා බිය වීමකි. මේ තත්වය වඩාත්ම හොඳින්ම දැනගත හැකියාව ලැබීමට අපේ සිත නිශ්චලව පවතින අවස්ථාවක දී හෝ කිසියම් අරමුණක් කෙරෙහි සිත රඳවා ක්රිතයාකරන අවස්ථාවක දී සිතෙහි පවතින පැහැදිලි පවිත්ර් ස්වභාවය මතුව ඇති අවස්ථාවක දී දුකක් හෝ බියක් පැමිණියහොත් එය සිතින් ඉවත්කිරීමට වෑයම් නොකර හුදෙක් එම දුක හෝ බිය කෙරෙහි කිසිදු මානසික සම්බන්ධයක් ඇති නොකරගෙන ඒ දෙස පියවි සිහියෙන් හා එකඟ වූ සිතින් යුක්තව අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කරමින් සිටියහොත් එක්තරා අවස්ථාවක දී හට ගැනී, ක්ර මයෙන් වර්ධනය වී අවසානයෙහි ක්රිමයෙන් වියැකී ගොස් නැතිව යන ආකාරය දරකගත හැකිය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේම සොයා ගැනීමක් සේ සැලකෙන බෞද්ධ භාවනා ක්රආමය වූ විදර්ශනා භාවනා ක්ර්මය පදනම් වී ඇත්තේ ද හුදෙක් මේ ආකාරයෙන් මානසික ලක්ෂණ දෙස සිහිය හා එකඟ වූ සිතින් විචාර් පූර්වකව, මධ්යෙස්ථව නුවණ වර්ධනය වන පරිදි නිරීක්ෂණය කිරීම මතයි. දුක හා බිය හටගන්නේ කිසියම් ජීවියෙකු හෝ ප්රසස්තුතයක් පිළිබඳව සිතට නැඟෙන තද ආකර්ශණය නිසාය. මෙම ආකර්ශණය තණ්හාව, රාගය, කාමය හා ප්රේආමය යනාදී විවිධ නම් වලින් අර්ථ දැක්විය හැකිය. දුක හා බිය ප්රේුමය නිසාම හට ගන්නා බවත්, ප්රේ මය නොමැති තැන දුක හා බිය ද නොමැති බවත් ධම්මපදයෙහි දැක්වේ. එයම වෙනත් ස්ථානයක ප්රේතම යන වචන වෙනුවට තණ්හාව යන වදන යොදා එලෙසම විස්තර කර දී තිබේ. මෙහි ප්රේාම යන වදනින් දැක්වෙන්නේ ලිංගික ආකර්ශණය පදනම් කරගත් ඇලීම පමණක් නොව සියළු ආකාරයෙහි ඇලීම් කොට්ඨාශයයි. ඇලීම තෘෂ්ණාව නිසා සිදු වන බව යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කිසියම් ආකාරයකින් තමාගේ සිතෙහි ඇතිවන තෘෂ්ණා මූලික ඇල්ම මුළුමනින්ම සමුච්ඡේද වශයෙන් ප්රකහීණ කළ පුද්ගලාගේ සිත බියෙන් හා දුකෙන් මුළුමනින්ම අත්මිදීමට පත්වන බවයි. වෙනත් ලෙසකින් දක්වතහොත් දුකෙන් හා බියෙන් විමුක්තිය ලැබිය යුතු වන්නේ සිතෙහි හටගන්නා තෘෂ්ණාව සම්පූර්ණ වශයෙන් දුරු කිරීම මඟින් බව මෙයින් අදහස් කරනු ලබයි. සිතෙහි ආවේදන ගති ලක්ෂණ දෙකක් ලෙස සැලකෙන ඇල්ම හා ගැටීම යන එකිනෙක ප්රදතිවිරුද්ධ ලක්ෂණ දෙකම හටගනු ලබන්නේ එකම තෘෂ්ණා මූළය නිසා බව මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ. සත්යම වශයෙන්ම ඇලීම හා ගැටීම යනු එකම කාසියෙහි දෙපැත්ත බඳුය. සිතට එය දෙයාකාර ආවේදන දෙකක් ලෙස දැනුන ද සැබවින්ම සැලකිය යුතු වන්නේ එය තෘෂ්ණාව හේතුවෙන් සිතට දැනෙන ආවේදන හෙවත් ස්නායු ආවේග සම්ප්රේුෂණ අවස්ථා දෙකක දී සිත විසින් සංජානනය කරගනු ලබන්නේ එකිනෙක ප්රුතිවිරුද්ධ වින්දනයන් දෙකක් ලෙස වීම නිසා ගන්නා අරමුණෙහි සිත මුළාවට පත් කරවනු ලබයි.මෙම මුළාව බෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල අර්ථකථනය වන්නේ අවිද්යා ව ලෙසයි.සැබවින්ම තෘෂ්ණාව හට ගනුයේ අවිද්යා්ව නිසා වන අතර නැවත නැවත ඇතිවන තෘෂ්ණාව අවිද්යාවවට හේතු ප්රනත්යා වේ.
ජීවිතයේ ස්වභාවය හා සහනශීලී ප්ර තිපදාව
ජීවිතය යනු සසර භව ගමන සිදු වන අතරතුර ලබා ගන්නා තාවකාලික අම්බලමක් වැනි නැවතුම්පළක් පමණි. එම තාවකාලික නැවතුම්පළින් නික්මී යාම මරණයයි. මරණයෙන් ද භව ගමන කෙළවර නොවේ. එය ද එක්තරා යළි ඇරඹුමකට අවශ්යම තාවකාළික නික්මයාමක් පමණි. මේ ආකාරයට සසර යළි යළිත් ඉපදෙමින් මරණයට පත් වෙමින් කෙදිනක හෝ නිවන් දකින් තෙක් දිගු චාරිකාවක් සෑම දෙනෙක්ම යති. මේ හේතුව නිසා මරණය යනු නව ජීවිතයකට අත්තිවාරම් දැමීමක් සෙ ද හැඳින්විය හැකිය. මෙය චක්රේකාර ප්රනවාහයකි. මෙම චක්රැකාකාර ප්රතවාහය නම් ජීවිතය ඉපදීම හා මරණය අතර පරස්පරයක් නොවන සමාන අවස්ථා ජනිත කරවන අඛණ්ඩ දාමයක් සේ සැලකිය හැක. මෙම උපත හා මරණය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය අවසන් වන්නේ යම්කිසි පුද්ගලයෙකු නිවන් දැකීම නිසාය. නිවන ප්රඅත්යනක්ෂ අවබෝධයකි. එය ශාන්තය ප්රේණීතතරය. එසේම දුරවබෝධය. තර්කයෙන් දත නොහැකි සියුම් බවින් යුතුය. යථාභූත ඥාන දර්ශනය උපදවා ගන්නා භාවනානුයෝගීහු අතීන්ද්රි ය ප්ර්ත්යික්ෂය මඟින් දුක සේ නිර්වාණ අවබෝධය ලබා ගනිති. නිර්වාණය වචනයෙන් විස්තර කළ නොහැකි සතර මහා භූතයන් ද ඉක්මවා සිටින්නකි. නිවන අවබෝධ කරගන්නා ලද උතුමා අටලෝ දහමෙහි නොසැලෙන පුද්ගලයෙකි. තමාට අත්විඳීමට සිදු වන කවර තරාතිරමේ තත්වයකට වුවත් මුහුණ දීමේ දී අචල අකම්පිත බවක් පළ කිරීම අටලෝ දහමෙන් අකම්පිත බවේ ලක්ෂණයි. බුදු පසේ බුදු මහ රහතන් වහන්සේලා අටලෝ දහමෙහි නොසැලෙන ශ්රේපෂ්ඨ උතුමන් වහන්සේලා බව බුදු දහමෙහි සඳහන් වේ. සාමාන්යෙ පුහුදුන් මිනිසා තමාට විඳින්නට සිදුවන ලොකු කුඩා කරදර හිරිහැර සිත් තැවුල් කීර්ති ප්රමශංසා ආදියෙහි දී සසලවීමට පත්වන්නේ එම තත්වයන් ආත්මාදී වශයෙන් ග්රුහණය කරගැනීම නිසාය. මෙසේ ආත්මාදී වශයෙන් ග්රතහණය කිරීමක් නොමැති තැන නින්දා ප්රුශංසාදිය පිළිබඳ හිමිකමක් හෝ පුද්ගලත්වයක් ගොඩ නො නැඟෙන හෙයින් ඒ තත්වය නිසා සිත කැළඹීමකට පත් නොවේ. අටලෝ දහම පිළිබඳව සසලවන්නේ ඉන්ද්රිමය ඇසුරෙන් ලැබෙන අරමුණු පිළිබඳව සාවද්යහ ලෙස සංජානනය කරගැනීම නිසාය. ඉන්ද්රි ය, අරමුණු හා සංජානන නිත්යන නොවන විටක ඒ ඇසුරෙන් ලබන සංජානන ද අනිවාර්යෙන්ම අනිත්යය බැව් නොකිව මනාය. එසේම අනිත්යහ සෑම දෙයක් අතෘප්තිකරය. මෙම අතෘප්තිකර තත්වය බුදු දහමේ දැක්වෙන්නේ දුක්ඛඃ ලක්ෂණය ලෙසයි. මෙම දුක්ඛඃ බව ඉන්ද්රි ය ඇසුරෙන් විටෙක අපට දැනෙන දුක් වේදනාව පමණක්ම නොවේ.දුක් වේදනාව ආවේදන පැතිකඩට අයත්ය. දුක්ඛඃ ලක්ෂණය යනු මුළු මහත් ආවේදන පැතිකඩෙහිම ඇති ප්රේඥා මූලික ලක්ෂණය ලෙස දැක්විය හැකිය. මේ අනුව දුක පමණක් නොව සැප ලෙස විටෙක අප වින්දනය කරන වේදනාව පවා දුක්ඛඃ ලක්ෂණයට අයත් වේ. මන්ද යත් සැප වේදනාවේ පවා අතෘප්තිකර බව ගැබ්වන හෙයින් අතෘප්තිකර යමක් වේද එය දුක්ඛඃ ලක්ෂණයටම අයත් බැවිනි.මේනිසා දුක්වේදනාවද,අතෘප්තියද සියළුදේ දුක්ඛඃයකි. එසේම කිසියම් ප්රවස්තුතයක අනිත්යව හා දුක්ඛඃ ලක්ෂණ දෙකම අන්තර්ගත ද එය කෙසේවත් සත්ව පුද්ගල වශයෙන් ගත නොහැකි ප්රදතීත්යඃ සමුත්පන්න වූවක් බව අනත්ත යන ලක්ෂණයෙන් අදහස් කෙරෙයි. පාලි භාෂාවෙන් අනත්ත යන වදන අත්ත හෙවත් තමාට අයත් යන්නෙහි විරුද්ධාර්ථ වූ තමා සතු නොවන යන අදහස දැනවීම පිණිස භාවිතා වී තිබේ. අත්ත යන පාලි වචනයෙහි අදහස් රාශියකි. ස්වකීය, ස්කන්ධ පංචකය, තමාගේ සිරුර, ආත්මය, ජීව පදාර්ථය යන අර්ථ රැසක් අත්ත යන වදනින් අදහස් කර තිබේ. මෙම අර්ථ සියල්ල හකුළා එක් අදහසකට ගොනුගත කළ විට තමාට රිසි සේ තමාගේ වශයෙන් පැවැත්වීමට හැකි යන්න අත්ත යන පදයෙන් අදහස් වන බව සිතිය හැකිය. එබැවින් මෙහි විරුද්ධාර්ථය වූ අනත්ත යනු තමා හෝ තමාගේ වශයෙන් පැවැත්විය නොහැකි ලෙස අදහස් වේ. ලොව විවිධ ආගමික ශාස්තෘවරු පහළ වී ඇත. ඉදිරියට ද පහළවිය හැකිය. සෑම ආගමික ශාස්තෘවරයෙකුම පාහේ ස්වකීය අනුගාමිකයින් සියළු දෙනා විෂයෙහිම සමාන ආකාරයකින් ක්රිතයා කොට ඇත. සම සිතින් ඔවුන් වෙත අනුකම්පාව දක්වා තිබේ. නමුත් පශ්චාත් කාලීනව ආගමික ශාස්තෘවරුන් අනුගාමිකයන් කෙරෙහි පිලිපැදි සම මෙත් ප්රනතිපදාව ඒ එක් එක් ආගමෙහි අනුගාමිකයින් කෙරෙහි එපමණටම පැවතියේ නොවේ. අන්යර ආගමිකයින් කෙරෙහි දක්වන ලද සහනශීලී ප්රකතිපදාව ද පසුකාලීනව වියැකී ගොස් තිබේ.
අවිහිංසාවාදය හා පරම සත්යාීවබෝධය
බුදුරදුන් ජීවමාන සමයෙහි උන්වහන්සේ අන්යම තීර්ථකාරාම, පරිබ්රාගජකාරාම, තාපසාරාම වැනි ආගමික ස්ථාන කරා පාගමනින් වැඩම කොට එකී ආගමිකයින් සමඟ පිළිසඳර කතා බහේ යෙදී ඇති ආකාරය ත්රිාපිටකයෙහි විද්යකමානය. එසේම එබඳු විටෙක උන් වහන්සේව අනෙකුත් ආගමිකයින් විසින් මහත් සේ හරසරින් පිලිගන්නා ලද ආකාරය හා උන් වහන්සේ එසේ වැඩියහොත් යහපතැයි යන බලාපොරොත්තුවෙන් ස්වකීය අනුගාමිකයින් නිශ්ශබ්ද කොට බලා සිටී අන්යායගමික ප්රරධානීන් පිළිබඳ විවිධ තොරතුරු බෞද්ධ මූලාශ්රස ග්ර න්ථයන්හි අන්තර්ගතය. අනිකුත් ආගම්වලට ගරහන්නා ස්වකීය ආගමට ද නිගා කරයි යන සඳහන අනුව කියවෙන්නේ ආගමික පක්ෂයෙහි පැවතිය යුතු සහනශීලී බව සාරධර්මයක් සේ සලකන ලද බවයි.නමුදු අද මූලධර්මවාදී ගතිඇති බොහෝදෙනා අතර මෙය දැකගත නොහැක. වාද විවාද ආගමික අංශයෙන් පැවතිය හැකි වුවත්, අන්ය යන්හට කායිකව හා මානසික වධ හිංසා සිදු කිරීම ලොව කිසිදු අහිංසාවාදී ආගමක් අනුමත කරන ක්රි්යාවක් නොවේ. අනුගාමිකයන්හට හිංසා පීඩාදිය සිදු කිරීම ද පිළිකුල් සහගතය.ලොව ශිෂ්ටවෙත්ම,කෙමෙන් ප්රගජාතන්ත්රීවාදී බවෙන් ඉදිරියට යත්ම සංවර්ධනාත්මක සංස්කෘතික ලක්ෂණ උරුමකරගනිත්ම ආගමික සහනශීලීබව වඩාත් එමසමාජයෙහි විද්ය්මාන විය යුතුය.ආගම්වල හා ආගමික පරමාර්ථවල විවිධ වෙනසකම් තිබිය හැකි බව සත්යියක් වුවත් තමාට රිසි ආගමික ප්ර්තිපදාව අනුව කටයුතු කිරීමට නිදහසක් මිනිසුන් හට තිබිය යුතුය. බලහත්කාරයෙන් සත්ය ය කරා කිසිවෙක් රැෙගන යා හැකි නොවේ. ආගම අවශ්ය මිනිසුන්හට නිසි මඟ පෙන්වීමට පමණි.ආගමික ඒකාධිකාරය වැඩවසම් සමාජයක ඇති ලක්ෂණයක් මිස නිදහස් ආකල්ප වල හැඩයක් නොවන බව සිහිතබාගැනීම වැදගත්ය.මූලධර්මවාදියෙකුට කිසිදිනෙක පරම සත්යා්වබෝධය ලැබියහැකිද නොවේ. අප හැමවිට ප්රාවේශම් විය යුතු වන්නේ යුක්ති සහගත සමාජ ප්රිතිමාන සුරක්ෂිත කිරීමට හා අයුක්ති සහගත සමාජ ප්රමතිමාන හා සාරධර්ම වලට අනුකූල නො වී සිටීමටය. සමාජ සම්මත වුවත් සදාචාරයට පටහැනි දේ අයුක්ති සහගත සමාජ ප්රතතිමාන ලෙස දැක්විය හැකිය. ලොව සියළු දෙනාගේම මානුෂික අයිතිවාසිකම් ගරු කරනවා සේම එකී මානුෂික අයිතිවාසිකම් අහිමිවන පරිදි එක් පුද්ගලයෙකුගේ වුව කායික හා මානසික හිංසනයට පත් කිරීම නොකළ මනා දෙයකි. ඒ හා සමානවම කිසියම් ජන වර්ගයක් හෝ කොට්ඨාශයක් කොන් කර තැබීම අයුක්ති සහගත සමාජ ප්ර තිමානයක් සේ පෙන්වා දිය හැකිය. පුද්ගලයෙක් තවත් පුද්ගලයෙකුගෙන් උසස් හෝ පහත් වන්නේ නිලය, ජාතිය, කුළය, පෙළපත, සමාජ පසුබිම හෝ වත් පොහොසත්කම අනුව නොව තමාගේ සාරධර්ම හා සදාචාර ලක්ෂණ අනුවය. මේ අනුව ඕනෑම අවස්ථාවක තමාගේ මට්ටම උසස් හෝ පහළ දමා ගැනීමේ පුර්ණ බලය එම පුද්ගලයාටම බුදු දහම විසින් හිමි කර දී තිබේ. මේ පුද්ගල ස්වච්ඡන්දතාවය නමැති අතිශය මානුෂික පසුබිම උරුම කොට ලබාදීමකි. වෙනත් කිසිදු ආගමික සංස්ථාවක් විසින් පුද්ගලයෙකුගේ ස්වච්ඡන්දතාවයට මෙතරම් ගරු කොට සලකා නොතිබිණි. ස්වච්ඡන්චතාවය නිසා ගරු කරන ලද පුද්ගල ස්වාධීන චින්තනය වෙනත් සමයන්හි පරාධීනකොට දමාතිබුනේ සියල්ල මිනිස් කැමැත්තට පරිබාහිරව කිසියම් දේවසැලැස්මකට හෝ ආකෘතියකට පැවරීම මඟිනි. එය විමුක්තියට හෝ නිදහස ලැබීමට ක්ර්මය සේ සැලකියහැකි නොවේ.සිය අභිමතය වෙනුවට තවෙකුගේ රූකඩයක්වීමෙන් විමුක්තියක් නොලැබේ. 25.අන්ධානුකරණයෙන් මිදීම උසස්ය සතුට හා තෘප්තිය ලැබීම නොයෙක් දෙනාට විවිධ ආකාරයෙන් බලපානු ලැබේ. සමහරු මුදල් එක් රැස් කිරීමෙන් සතුටු වෙති. ඇතැමෙක් සමාජ සේවය තුළින් අනුන්ට උකාර කිරීමෙන් තෘප්තිමත් වෙති. තවත් සමහරු සමාජ තත්වය, විවිධ නිලතල වැනි දෑ ලැබීමෙන් සතුටට පත් වෙති. විවිධ අයුරින් දැන උගත්කම් දියුණු කිරීම තවත් අයගේ උපේක්ෂාවය. සාහිත්යප කලාවේ නියැලීමෙන් සහෘදයන් පිණවීමට කලාකරුවන් හා සාහිත්යුධරයන් වෙහෙසෙන බව පෙනේ. හැකි විගසින් සත්ය් තොරතුරු අපක්ෂපාතීව සමාජය වෙත සන්නිවේදනය කිරීම තමා රැකියා හා සේවා තෘප්තිය ලෙස විද්යුීත් හා මුද්රිෂත මාධ්යතවේදීහු සලකති. ඒ අතර තවත් අය හැකිතාක් පංචේන්ද්රිියයන් ප්රීොණනය කොට කාමභොගීව සතුටු වීම ජීවිතයෙහි ලැබිය යුතු පරම සැපත ලෙස සිතති. මේ හැම දෙයක් පිළිබඳව කළකිරීමට පත්වන ඇතැමෙක් හැකිතාක් තමන්ගේ පාඩුවේ ජීවත්වීම සිත නොරිදවාගෙන සතුටින් ජීවත්වීමට මඟ යැයි කල්පනා කරති. එවන් ඇතැම් අය ගිහි දිවිය කරදරකාරී බව සලකා පූජ්යී හෝ පූජක පක්ෂයට ඇතුළත්වීම දුකින් මිදී සැපතට පත්වීමේ මඟ බව ලෙස උපකල්පනය කරති. කුඩාකළ සිටම පුජ්යත හෝ පූජක පක්ෂයට ඇතුළත්ව සිටිය අය තරුණ වියේ දී සිතට ඇතුළුවන ආවේගවලට නතුව හෝ ගිහි දිවියේ අරුමෝසම්කාරී බවට වසඟව නැවතත් ගිහි බවට පත්වීම මහත් සහනයක් සේ සලකති. එක් පුද්ගලයෙකු සිතන පතන ස්වරූපය තවත් අයට සාපේක්ෂකව එකම ආකාරයක් නොගන්නා බව මෙයින් පැහැදිලි වේ. ඒ නිසා මිනිස් සමාජයේ සෑම දෙනෙකුම එක හා සමානව සතුටට පත් කරවිය හැකි යමක් සොයා ගැනීම ඉතාමත්ම අපහසුය. අපට හැකියාව ඇත්තේ වැඩි දෙනෙකු සතුටට පත්විය හැකි ආකාරයේ කටයුතුවල නිරතවීමයි. නමුත් වැඩි දෙනෙකු සතුටු කිරීම සඳහා යැයි තමාගේ ප්රකතිපත්තිවලට නොගැළපෙන දේ කිරිම අයෝග්යඩය. බහුතර මතය යහපතට හෝ අයහපතට විය හැකි බැවිනි. කිසියම් හොඳ සාධාරණ අදහසක් කාගේ වුව ද බාර ගැනීම ප්රඳඥාගෝචරය. අදහස් උදහස් සංජානන විවිධතා මෙවැනි විෂම රුචිකත්වවලට හේතුවකි. හැම විටකම තමන් නිවැරදිය යන මානසිකත්වය මිනිසා මුළාවට පත් කරවන සුළුය. ප්ර ධාන මෙහෙයුම් කාරකය තමන් අත නිසා තමාගේ අදහස සියල්ලන් විසින්ම ඒකමිතිකව පිළිගත යුතුය යන ආකල්ප ද සමානාත්මතාවයට පටහැනිය. කුලය, ධනය, බලය පමණක් නොව ස්ත්රීු පුරුෂ භාවය වුව ද කිසියම් කෙනෙකුහට අයුක්තියක් අසාධාරණයක් කිරීමට හේතුවක් කර ගැනීම වැරදිය. නීතිරීති සීමා මායිම් වැටකඩුළු තිබිය යුතු වන්නේ සාරධර්ම සුරක්ෂිත කිරීම සඳහා පමණි. සාරධර්ම අවශ්ය වන්නේ සමාජ සම්බන්ධතා විධිමත් ස්වරූපයෙන් පවත්වා ගැනීමටය. සාරධර්ම නොතකා කටයුතු කිරීම නිසා සමාජය අවුල් වියවුල්ව යා හැකි හෙයිනි. යම් යම් දේ වෙත අවශ්යි ප්ර මාණයට වඩා නැඹුරුවීම නිසා කිසියම් ප්රලස්තුතයක් පිළිබඳව විචාර පූර්වක වීමේ ගැටළු පැණ නඟී. මේ හේතුව නිසාම විවෘත මානසිකත්වයකින් යුතුව කටයුතු කිරීමේ හැකියාව බොහෝ දෙනෙකු අතින් ගිළිහී යනු පෙනේ. යම්කිසි දෙයක යථාර්ථය අවබෝධ කර ගැනීමේ හැකියාව ඇත්තේ විවෘතව සෑම දෙයක් දෙසම බලන්නට හැකියාව ඇති විට පමණි. මිනිසුන් තුළ ආත්මාර්ථකාමී බව වැඩි වූ තරමට විවෘත මානසිකත්වය හීන වේ. පටු ලෝක තුළ සිරගත වී කෙදිනකවත් සත්යළය ප්ර ත්යැක්ෂ කළ නොහැක. සත්යයයට සීමා මායිම් නැත. එසේම සත්යිය ද්වි විධ හෝ ද්වි නිස්සිත හෝ නොවේ. එකම සත්යනය විවිධ පැහැයෙන් දකින්නේ ද නොවේ. සත්ය්යට විවිධ හැඩ නොමැත. එසේ විවිධ හැඩ සහිත දේ සත්යනය නොවේ. මුළාවීම් සහිතබව විචාරශිලීත්වයට බාධාවකි. ආත්මාර්ථකාමී වූ තරමට විචාරශිලී බව පළායයි. අවිචාරශීලි ලෙස කටයුතු කරන මිනිසුන් නිරීක්ෂණය කළහොත් ඔවුන් ඉතාමත්ම ආත්මාර්ථකාමී බව වැටහෙනු ඇත. ධනය, බලය, කාමය හා සමාජ තත්වය වැනි කරුණු නිසා බොහෝ පුද්ගලයින් ආත්මාර්ථකාමී ලෙස හැසිරෙන හා කටයුතු කරන බව පෙනෙන්ට තිබේ. කළාතුරකින් ආධ්යා්ත්මික පසුබිම නිසා ද අනුන් අභිබවා කටයුතු කිරීමට පුළුවන් කමක් තිබේ. ඇතැම්විට දී ඔවුන් ආත්මාර්ථකාමී බව පරාර්ථකාමය ලෙස වරදවා තේරුම් ගනිති. මිනිසුන් ආත්මාර්ථකාමී වන්නේ ඉන්ද්රීරය සංජානනය නිසා ආශාව ද, ඒ අනුව තදින් එළ්ඹීම ද එය අල්ලා ගැනීම ද සිදුවන විටදීය. මුළු මහත් ජෛව ලෝකය තුළ තමා යනුවෙන් පුද්ගලයෙකුගේ අන්ය්න්යාාතාවයක් තිබීමට ආශා කරන්නේ ස්වකීය සංජානන, ආවේදන හා චර්යා පැතිකඩ ක්රි්යාකාරී වීම මඟින් ලබන්නා වූ ඉන්ද්රීසය අත්දැකීම් කෙරෙහි දැඩි ලෙස ආශක්තවීම නිසාය. සමහරු අනුන්ට නොහැකි වූ යම් යම් කාර්යය සාර්ථකව නිමාවට පත් කළ බැවින් සෑම දෙයක්ම තමන්ට පුළුවන් යන දැඩි මතයෙහි පසුවෙති. තව සමහරු තමන්ට කිසිවක් නොහැකි වුව ද නිතරම අනුන් කරන කියන දේ දෝෂ දර්ශනයට ලක් කර ඒ මතින් තමන්ගේ සමත්කම් පිටතට ප්රරදර්ශනය කරති. වෙනත් කෙනෙකු අසීරුවෙන් ලබාගන්නා ජයග්ර හණ වෙනුවෙන් ඒ අවස්ථාවේ සිය දායකත්වය ලබා නොදී හදිසියේ නින්දෙන් අවදි වූ විටක මෙන් බොහෝ කලකට පසුව ඒ පිළිබඳව විවිධ අදහස් පළ කරන උදවිය ද වේ. කපටි ගුණමකු ඇතැමෙකුට තවෙකෙකු සිහිපත් වන්නේ තමාට උදව් ඇවැසි වූ විටක දී පමණි. විවිධ උපකාර ලබා ගෙන පසුව තමන්ට උපකාර කළ පුද්ගලයාටම සතුරුකම් කරන අය බහුලය. නිර්මාණශීලී මනස් රහිත ඇතැමෙක් සතතාභාසයට වඩා අනුකරණයම ප්රිුය කරති. හුදු අන්ධානුකරණය ආභාෂය නොවේ. එසේම ප්රසශස්තිය විචාර පූර්වක බවට බාධාවකි. මේ ලොව ජීවත්විය යුත්තේ තමා පමණක්ම බව සිතීම ආත්මාර්ථකාමී බවේ ලක්ෂණයයි. සියල්ල දන්නේ තමා පමණක්ම බව ද අනෙක් පුද්ගලයින් මන්ද බුද්ධිකයින් ලෙස ද සිතන අය ද වෙති. බුදුරදුන් පවා තමන් වහන්සේ සර්වඥ ලෙස හැඳින්වීමට වඩා ත්රිි විද්යා දත් ලෙස හැඳින්වීම වඩා ප්රියයකළ බව පෙළ දහම අනුව පෙනේ. ඇතැමුන්ට අනුන් කොයි තරම් හොඳ කාර්යයක් කළත් වැරදිය. තමන්ම ඒ කාර්යය කළ විට පමණක් නිවැරදි යැයි සිතන ඒදණ්ඩේ යාමට බැරි පණ්ඩිතයින් ද සිටිති. මෙයට ශත වර්ෂ ගණනාවකට පෙර මෙරට වූ වැඩවසම් සමාජ ක්ර මය අද නැත. කුලය වැනි පසුගාමී ආකල්ප ක්රරමයෙන් මිනිස් සිත් වලින් දුරස් වෙමින් පවතී. නමුත් අතීත විලම්බීත සිත්හි දරා එයට මුල් තැන පිරිනමන එබඳු අය අද ද ඇත. අතීත කාමයෙන් වත්මන් සමාජ දියුණුව අවුරන්නේ එබන්දන්ය. මේ සමාජයේ පූජ්යර හෝ පූජක පක්ෂයට නියමිත කාර්යයන් ඇත. ගිහියන්ට ද නියමිත කාර්යයන් ඇත. අද ඒ දෙක පටලැවී ඇත. එම වරද මේ දෙපක්ෂය විසින්ම ඔවුනොවුන්හට පවරා දෙමින් සිටීම වරදට ප්ර තිකර්මය නොවේ. වැටත් නියරත් ගොයම් කා නම් එහි වරද කිසිවෙකුහට පැවරිය හැකි නොවේ. තල වපුරා තල මිස මුං බලාපොරොත්තු නොවිය යුතු බව බුද්ධ දේශනාවල සඳහන්ය. යම් කිසිවෙකුහට බලහත්කාරයෙන් කිසිවෙකු නෙරපනු හෝ කිසිවෙකුගේ ස්ථානය අයත්කර ගත හැකි නොවේ. සමාජ ක්රෙමයෙහි විවිධ බලවේගවලට නතුවීම හා තමන්ගේ අරමුණු මුදුන් පත්කර ගැනීම පිණිස වඩා යෝග්යෙ ක්රගමවේදයන්ට විතැන්වීම යනා දී කරුණු දෙපක්ෂය තුළ ඇති මෙම චර්යා සංකීර්ණත්වයට හේතුවන බව සැලකිය හැකිය. මිනිසුන්ගේ හැකියාවන් හා දක්ෂතාවයන් විවිධාකාරය. ශුද්ධ විද්යා වන්ට දක්ෂයා කලා හා සාහිත්ය කේෂ්ත්රකයෙහි විදග්ධයෙකු නොවිය හැක. මෙලොව කිසිවෙකු මිනිස් සමාජයට අනවශ්යි පුද්ගලයින් නොවේ. පවිත්රකතා සේවකයාගේ සිට ඉහළ කළමනාකරණ විධායක නිලධාරියා දක්වා සමාජයට අත්යාේවශ්යිය. කෙනෙකුට ලැබෙන වැටුප් හා වේතන තලය ඒ පුද්ගලයාගෙන් සමාජයට ලැබෙන සේවය මණිනු ලබන මිම්මක් නොවේ. අවාසනාවකට මෙන් අපගේ අධ්යානපන ක්රනමය යොමු වී ඇත්තේ සුදු කරපටි රැකියා උසස් හා නිල් කරපටි රැකියා පහළ යැයි වැරදි ආකල්ප රැසක් කුඩා කළ පටන්ම දරුවන්ගේ ළමා මනසට කාවැද්දීමටය. මෙය ඉතාමත් නරකය. අධිරාජ්යරවාදීන් විසින් මෙරට පාලනය කළ සමයේ දී මෙරට පරිපාලන කේෂ්ත්ර යෙහි පහළ තනතුරු සඳහා විදේශීය නිලධාරීන් නොයොදවන ලදී. ඒ වෙනුවට අධිරාජ්යලවාදීන්ට ගැතිකම් කරන බාහිර ස්වරූපයෙන් දේශීය වුවත් ඇතුළතින් විදේශිය ගති ලක්ෂණ සහිත ස්වදේශීය නිලධාරීන් අඩු වැටුප් හා වේතන සහිතව මෙරටින් බිහි කරගැනීමේ අරමුණ පෙදැරිව සකස් කරන ලද අධ්යා්පන රටාව හා ව්යුතහය නිදහස ලබා බොහෝ කලක් ගත වී ඇති නමුත් තවමත් අපගේ දේශීය අධ්යා පන රාමුව තුළ විද්යහමානය. අපට අවශ්යත අපගේ සංස්කෘතික අනන්යකතාවය හා සමය සාරධර්ම සුරක්ෂිත වන මෙරට සම්පත් වලට අනුකූල ශිල්පීන්, වෘත්තිකයින්, නිර්මාණකරුවන් බිහිකරන කාලයට හා පුද්ගලයාට අනුව වෙනස් නොවන ස්ථිරසාර අධ්යාාපන ප්රමතිපත්තියකි. තමාගේ අදහස් හා සිතැඟි යනාදියට අනුකූල නොවන අන්ය යින් අවනත කරගැනීම පිණිස සමහරු යොදන උපක්ර ම මනුෂ්ය ත්වය ගැලපේදැයි සැක සහිතය. දණ්ඩනය හා ත්යාකගය දෙකින්ම නොහැකි වී නම් උනුන් හා භේද කිරීම මැකියවේලි න්යාදයයට අනුකූලය. බුදුන් වහන්සේ විසින් සතර සංග්රනහ වස්තු පෙන්වා දී වදාෙල් මානව සම්පත් කළමණාකාරීත්වයෙහිලා එහි ඇති මානුෂීය බව නිසාය. සෙවිය යුත්තේ වදරකරු කවරෙකුදැයි නොව වරද කුමක්දැයි යන්නයි. දඬුවම පුද්ගල පුනරුත්ථාපනයට මිස විනාශයට නොවේ. කෙනෙකුගේ මෙලොව ජීවත්වීමේ ඇති අයිතිය උදුරා ගැනීමට කිසිදු පුද්ගලයෙකුහට නොහැක. මෙලොව සියළු ජීවීන්ගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය සමානය. කර්ම විපාක බලයට හැර ජෛවී ජීවිත සම්බන්ධයෙන් සර්වබලධාරී අයිතියක් කිසිවෙකුහට නැත. මේ ධර්මතාවයට පිටුපෑවොත් එබඳු අයගේ ආයුකාලය අඩු කිරීමට කර්ම විපාක බලයට හැකිය. මිනිසුන් සියළු දෙනාටම හදවතක් හා බුද්ධියක් බැගින් තිබේ. ඒ හෘද ශාක්ෂියට එකඟව හා නුවණින් ක්රිෙයා කරන්නටය. තරඟකාරී දිවි පැවැත්ම තුළ බුද්ධිය හෝ හදවත නොසලකා හැරීමේ ප්ර්තිඵලය අමිහිරි විය හැකිය. නොමැති සම්පත් ලබාගන්නට ප්රිතිපත්ති පාවාදෙන මෙන්ම ප්රරතිපත්ති රැකගැනීම වෙනුවෙන් අහිමිවීම් මධ්යියේ දුක් විඳින මිනිසුන් ද මිහිතලය මත විද්ය මානය. වෙනස් කළ යුත්තේ තමන් සිටින ස්ථානය නොව තමන්ගේ ආකල්පය. නිවැරදි ආකල්ප ඇති පුද්ගලයාට එය උපදේශකයෙකු හා සමානය. දියුණුවීමට ධනයට වඩා අවශ්යල වන්නේ අත්දැකීම් හා පළපුරුද්දයි. එය වටහාගත හැක්කේ ද තමාගේම ජීවන අත්දැකීම් තුළිනි. 26.අන්ධානුකරණයෙන් මිදීම උසස්ය සමාජයක් යනු පුද්ගලයින් රාශියකගේ එක්තැන්වීමකි.සැබවින්ම සමාජය යන වචනය ප්රජඥප්තියක් මිස සැබවින්ම ඇති දෙයක් නොවේ.ඇත්තේ පුද්ගලයින්ය.පුද්ගල චර්යාය.ඒ නිසා සමාජය වෙනස්කිරීමට කළයුත්තේ පුද්ගලයින් වෙනස්කිරීමය.පුද්ගල චර්යා,ආකල්පවල ප්රජතිඵලවේ.පුද්ගල චර්යා සකස්කිරීමට ආකල්ප සංස්කරණය ඵලදායී වනුයේ මේ නිසාය.එක් ප්රජබල පෞරුෂයක් ඇති පුද්ගලයෙකුගේ ආකල්ප පවා සෙසු පුද්ගල සමාජ ආකල්ප සංස්කරණ ක්රියයාවලියේදී ඵලදායී කාර්යභාරයක් ඉටුකරයි.මේ නිසා සමාජයට හැදීමට වඩා ප්රාේයෝගික පුද්ගලචර්යා ආකල්ප මානව සමාජයේ යහපතට ගැලපෙන ලෙස සකස්කිරීමයි.මේ සඳහා නියමුවන්ව කටයුතු කිරීමට සුවිශාල වගකීමක් උගත් බුද්ධිමත් සදාචාර සම්පන්න පුරවැසියන්හට ඇත.සිය ලාභ ප්රායෝජන කෙරෙහි උත්සුකවීමටම වඩා අනුන්ගේ යහපත පිළිබඳව සිත යොමුකිරීම ශ්රේයෂ්ඨ මානව ගුණයක් ලෙසද සැලකිය හැක.සැම දෙනාටම එබඳු ගුණ පිහිටා තිබිය නොහැකිවන්නට පුළුවන.එහෙත් එබඳු අය නොමැතියැයි උපකල්පනය කිරීමට එය හේතුවක් නොවේ. සමහරු සිය බුද්ධිමත්බව හා උගත්කම ලෙස සිතන්නේ හැමවිටකදීම ලාභයට,වාසියට පක්ෂපාතීවීමයි.එය නිවැරදි ආකල්පයක් නොවේ.වැරදි ආකල්ප බෝවන රෝග මෙනි.කෙනෙකුට ඇති වැරදි ආකල්ප ඉතා ඉක්මනින් බොහෝදෙනා අතර ව්යාවප්තවේ.නමුත් නිවැරදි ආකල්ප පුරුදුපුහුණු කරන්නට විශාල වෙහෙසක්,කාලයක් කැපකළ යුතුය.මෙබඳු පරිශ්රිමයකදී පුද්ගලයන්තුළ ඉවසීම පැවතීම මෙබඳු කාර්යය සාර්ථක කරගැනීමෙහිලා ඉතාවැදගත්ය. ඉවසීම නොමැතිකම නිසාම උදාර සමාජ සත්කාර්ය අරඹන යම්යම් අය ඉතාඉක්මනින් අධෛර්යයට පැමිණියහැක. බොහෝදෙනෙකු සැමවිටකදීම අනුන් විසින් තමාගේ හොඳ කියතැයි ප්රපසංශාව බලාපොරොත්තුවේ.නමුත් මිනිසුන් තුළ පවතින ඊර්ෂ්යාො,මද,මාන ආදිය නිසා අනුන්ගේ හොඳ ක්රිසයාවලට ප්ර්සංශා කරන්නේ එහෙමත් කෙනෙකු පමණි. යම්යම් දෙනා තමා විසින් ගොඩනඟාගෙන ඇති ඒකාධිකාරී බලයට මින් කිසියම් තර්ජනයක් එල්ලවියහැකිවේ යැයි බියට පත්වී රහසින් අකුල්හෙලනු පෙනේ.ඇතැමුන් තමා සැඟවී වෙනත් අය මඟින් බාධාකරවීමට පවා උත්සුකවේ.
ආගම දැනුම හා ප්රරඥාව
පුරුෂයින්ට වඩා ස්ත්රීැන් අතර ඊර්ෂ්යාප,ක්රෝේධ,මාන,කේළාම්,ඕපාදූප,කටකතා,චරිතඝාතන වැනි දේ බහුලය. නමුත් එවැනි සෘණාත්මක කටයුතුවල නිරතවන මෙබඳු ස්ත්රීකලක්ෂණ සහිත ඇතැම් පුරුෂයින්ද නොමැතිවා නොවේ. සෑම දෙයකටම අකම්පිතව මධ්ය්ස්ථව අකම්පිතව මුහුණදීම උදාර පෞරුෂයක තිබියයුතු සාධනීය ලක්ෂණයකි.මේ චර්යා ලක්ෂණ එක්වර ඇතිනොවේ.ක්රයමානූකූලව වර්ධනය කරගත යුතු පෞරුෂ ගුණාංගවේ.අකම්පිතබව රහතුන්ට ඇතිබව දක්වා තිබුණද ජීවිතයේ දුක් හිරිහැර පීඩාවලදී මධ්යගස්ථව ඒවාට මුහුණදෙන අයුරු ඉගැනීමට රහත්වනතුරු සිටිය යුතු නොවේ.මිනිසුන්තුළ දක්නට ඇති ප්රසධානතම දුර්වලතාවක් වනුයේ මානව ධර්මතා පුරුදුවීමට මාර්ගඵල ලාභීවනතුරුකල්හැර බලාසීටීමයි.මින් අදහස්වනුයේ මාර්ගඵලලාභීවීම විවේචනයකිරීම නොවේ.සිය මානවධර්මතා සංවර්ධනයකිරීම පසුවට කල්දැමීමේ ආකල්පමය සාවද්යාබව පෙන්වාදීමයි.සැබවින්ම මාර්ගඵලලාභීවීම යනුවෙන් අදහස් වනුයේද අනෙකක් නොව මානව ධර්මතා සංවර්ධනය නොවෙනස්වන සේ ස්ථිරව කිසියම් නිෂ්ටාවකට ළඟා කරගැනීමයි.මාර්ගඵලලාභීන්ගේ සිත්තුළ වෙනත් අවශේෂ අයගේ සිත්තුළ ඇති සෘණාත්මක ආකල්ප නොමැත. සැබවින්ම මාර්ගඵල ලෙස අදහස් වනුයේද සිය සිතිවිලි තුළින් ස්ථිවරම අයහපත පළවා හැරීමයි.ලෞකික ධ්යා න අභිඥා හා විවිධ සෘද්ධිවිධ ප්රාපතිහාර්යවලට සීමාවේ.නමුදු මාර්ගඵල අවබෝධකළ සිතින් එබඳු භෞතික දේ කළ නොහැකි වුවද එහිදී වර්ධනය කරගන්නා ලද ප්රෝඥාව නිසා සිය සිතතුළ යළි කෙදිනකදීවත් ඇති නොවන ලෙස රාගය,ද්වේෂය හා මෝහය පළවා හැරීමට සමත්වන බව පැහැදිලිය.සිය සිතතුළ මෙබඳු අයහපත් ගතිලක්ෂණ මඳ වශයෙන් ඉවත්කිරීමට ප්රතයත්නදැරීම ඵලදායීවේ.මක්නිසාදයත් අනාගතයේ කිසියම් දිනෙක ස්ථිරසාරව එලෙස සිය සිතෙන් සියළු අයහපත් සිතිවිලි හා ආකල්ප ඉවත්කිරීමට එය අත්යිවශ්යෙවූ මූලික සාධකයක් වන නිසාය.හෝමෝන ක්රිායාවළියේ විවිධතා,ස්නායු සම්ප්රේෂණය හා මොළයේ රසායනික සංයුතියේ සමතුලිතතාව මැනවින් රඳවා පවත්වා ගැනීම වැනි සාධක යහපත් මානසික සෞඛ්යතයක් පවත්වාගැනීමට අත්යවවශ්ය වේ.විදර්ශනා භාවනාව මඟින් සිදුවන කායික හා මානසික පරිවර්තනය මාර්ගඵල මට්ටමේදී කුමන හැඩයකට සකස්වේදැයි අධ්යතයනය හා පර්යේෂණය කිරීමට ඇතැම්අය උත්සුකවන අයුරු දැකගතහැක.දැනුම හා සමය ආකල්ප අතර විමර්ශනයක් පැවතීම ඵලදායීවේ. මේ විමර්ශනය මඟින් ආගම දැනුම මඟින් තහවුරු කිරීමට උත්සහ නොගන්නා අතර එය අවබෝධකිරීමට විවිධ පැතිකඩ නිර්මාණය කරදෙනු ලබයි.ආගම දැනුම මඟින් තහවුරු කිරීම මෙන්ම දැනුම ආගම මඟින් තහවුරු කිරීමද හානිකරය.ඒ දෙයාකාර චින්තනවිධි ගමන්කරනයේ මාවත් දෙකකය.ආගම ආධ්යාරත්මය ඇසුරු කරන අතර දැනුම භෞතිකය ඇසුරු කරයි.ආධ්යාෙත්මික බවින් භෞතික දේ හෝ භෞතික දේ මඟින් ආධ්යා ත්මික බව හෝ සනාථ කළ හැකි නොවේ.දැනුම ආධ්යා ත්මික දේ වල උත්ප්රේේරකයා ලෙසද ආධ්යාිත්මිකබව දැනුමේ සංස්කාරකයා ලෙසද සංසන්දනාත්මකව හා විචාර පූර්වකව අගය කළ හැකිය.දැනුම මඟින් උගත්කමද නිර්මාණශීලීත්වය මඟින් බුද්ධිය ද ආගම මඟින් ප්ර ඥාවද උපදවයි.කෙනෙකුට ජීවත්වීමේදී මේ සෑම අගයක්ම එකහා සමානව වැදගත්වේ.
බෞද්ධ මනෝවිද්යා වේ පරමාර්ථ
රාගය ස්වභාවික මානව උත්ප්රේිරකයක් ලෙස බටහිර මනෝවිද්යාමව පිළිගනී.එය මුලුමනින්ම දුරුකළහැකි යැයි බටහිර මනෝවිද්යාසව නොපිළිගනී.බටහිර මනෝවිද්යාෙවේ චර්යාවාදී පක්ෂය ඉඩ් සංස්කාරයේ ක්රිනයා ලෙස දක්වා ඇත්තේ රාග අකුසලමූලයේ විවිධ චර්යා පැතිකඩයි.අකුසලමූල ලෙස සැලකෙන රාග,ද්වේෂ හා මෝහ යන නරක සිතිවිලි උත්පාදකිරීමේ පදනම් පිළිබඳව බටහිර මනෝවිද්යාසවට වඩා ගැඹුරටගිය විග්ර හයක් බෞද්ධ මනෝවිද්යා වේ සඳහන්ය.ත්රිමපිටකයේ අභිධර්ම කොටසට අයත්වනුයේ මෙලෙස සිදුකරනු ලැබූ ගැඹුරු හා අතිසූක්ෂම මනෝවිද්යාි විශ්ලේෂණයි.එසේම අකුසල මූල විග්රෙහයෙන්ද නොනැවතී බෞද්ධ මනෝවිද්යා ව ඊටත් ඉහළ සූක්ෂම තලයක් වන තණ්හා කොටසට පිවිසේ.මෙහිදී අකුසල මූල හටගැනීමට පොදු හේතුව සේ තණ්හාව දක්වා ඇත.එය මෙපමණකින් නොනැවතී තවත් පියවරක් ඉදිරියට ගොස් තණ්හාව හටගැනීමට හේතුවන අවිද්යාමව දක්වා තිබේ.මේ අනුව බෞද්ධ මනෝ විද්යාගව රාගය බිහිවීමට හේතු වන මානව මනසේ මුළික ස්ථර දෙකක් විනිවිද ගමන්කර අවසාන නිෂ්ටාව සේ දක්වාඇත්තේ අවිද්යාහවයි.ප්රිඥාවේ උපයෝගීතාව අදාළවනුයේ මෙහිදීය. විදර්ශනා භාවනාවේදී සිදුකරනුයේ අවිද්යාසව විනිවිදයෑමට හැකිවන මට්ටමට ප්ර ඥාව වර්ධනය කිරීමයි. මාර්ගඤාණය නම් මෙම විදර්ශනාප්රසඥාව අවිද්යාෑව විනිවිද යෑමට අවශ්යාතරමට මුහුකුරා ගිය මට්ටමට පැමිණීමයි.මෙබඳු මට්ටම් සතරක් සතර මාර්ගඤාණ ලෙස දක්වා ඇත. ඵලඤාණ නම් මාර්ගඤාණාවස්ථාවේ දුරුකරනුලැබූ ක්ලේශයන්ගෙන් විනිර්මුක්ත පවිත්ර නිවන අරමුණු වූ විපාක චිත්තයයි.මේ අනුව මෙම සතර මාර්ගඵලඤාණ මඟින් විවිධ මට්ටම්වල සිතේ අයහපත් ආකල්පවල දුරුවීම සනිටුහන්වේ.එක් එක් මාර්ගඵලය හඳුනාගැනෙනුයේද එකී අයහපත් ආකල්පවල දුරුවීමේ ප්ර මාණය අනුවය.රාගය, ද්වේෂය හා දෘෂ්ටිය නිසා හටගැනෙන විවිධ අයහපත් ආකල්ප පොකුරු දශසංයෝජන නමින් හැඳින්වේ.පුද්ගලයා සසරට බැඳ තබනුයේ මෙම දශසංයෝජන ධර්ම හා ඒ සමඟ එක් වූ නිවන ආවරණය කරන නීවරණ ධර්ම මඟිනි.ඒ සියළු අකුසල ධර්ම ප්රඑහීණවීම නිර්වාණාවබෝධයයි.මේ නිසා මාර්ගඵලලාභියෙකු ලෞකික ධ්යා නලාභී සෘද්ධිවිධ ප්රාවතිහාර්යය කළහැකි අයෙකු හඳුනාගැනීමට භාවිතාවන මිණුම්දඬුවලින් හඳුනාගත නොහැක.බාහිරව විද්යයමානවන භෞතික සාධක ලෙස යම් යම් විජ්ජාමය දේ කළහැකිවීම මාර්ගඵලලාභියා හඳුනාගැනීමේ මිණුම්දණ්ඩක් නොවන හෙයිනි.මාර්ගඵලලාභියෙකු හඳුනාගත හැක්කේ ඒ පුද්ගලයාගේ චිත්ත අභ්යනන්තරගත අයහපත් ආකල්ප ස්ථිරලෙස දුරුවීමේ ප්රයමාණය අනුවය.මෙම අයහපත් ආකල්ප, ආවේදන නැතහොත් හැඟීම් ලෙස සැලකූවිට දෘෂ්ටිය,රාගය හා මෝහය ද ඒ නිසා ඇතිවන සෙසු සෘණාත්මක හැඟීම්වල බලපෑම් නැවත ඇතිනොවන සේ දුරුවී ඇතිබව මාර්ගඵල ලාභියෙකු ලෙස සැලකීමේදී වැදගත්වේ.සෝවාන් මට්ටමේදී දෘෂ්ටිය කේන්ද්රකගතවූ හැඟීම් හා ආකල්පද සකෘදාගාමී මට්ටමේදී කාමාශාව හා ද්වේශයේ යම් ප්රෘමාණ අඩුබවක්ද ස්ථිරවම මාර්ගඵලලාභියාට දැනේ.අනාගාමී මට්ටමේදී ඉතිරි කාමාශාව හා ද්වේශය මුළුමනින්ම නැතිව යයි.අර්හත් මට්ටමේදී මානය හා බැඳුනු අනුසහගත ආත්මාර්ථකාමී බව ස්ථිරව දුරුවේ.මෙම අයහපත් ආකල්ප දුරුවීම හැරෙන්නට වෙනත් සුවිශේෂී ලෞකික හැකියා ඔවුන්ට නැත. ශාරීරිකව ගත්කළ ද්වේෂය හා ඇනඩ්රතලීන් හෝමෝන ක්රිායාකාරීත්වය අතරද කාමාශාව හා ස්ත්රීල, පුරුෂ ලිංගික හොමෝන ක්රිරයාකාරීත්වය අතරද ජෛව විද්යා ත්මක සබඳතා පවතී.ඉහත සඳහන් අයහපත් ආකල්ප ස්ථිරව දුරුකළ,මාර්ගඵලලාභීයෙකුගේ ශාරීරික හෝමෝන ක්රි්යාකාරීත්වය මේ නිසා සාමාන්යම පුද්ගලයෙකුගේ ශාරීරික හෝමෝන ක්රියාකාරීත්වයට වඩා වෙනස් බවක් ඇතිවිය හැක.මීට අමතරව මොළයේ රසායනික සංයුතිය හා ස්නායු ක්රි්යාකාරීත්වය පවා උසස් ආකල්පවලට අනුරූපව සකස්වියහැක.සාමාන්යි පුද්ගලයෙකු වුවද දිගුකලක් අහිතකර ආකල්ප වලින් වියුක්තවසිටීම සිය ශාරීරික ජෛව විද්යා.ත්මක ක්රිකයාකාරීත්වය උසස් මට්ටමකින් පැවතීමට හේතුවක් වේ.වර්තමාන සමාජයේ බහුලව විවිධ බියකරු රෝගව්යායප්තියට ප්ර්ධාන හේතුවක් වනුයේ මානව ප්රයතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ දක්නට ලැබෙන දුර්වලතාවයි.සිතේ ඇතිවන ක්ලමථයන් හා අහිතකර මානසික ආකල්වල බලපෑම නිසා මානව දේහයේ ස්වභාවික ප්ර්තිශක්තියකරණය දුර්වලවේ.එවිට රෝගවලට පහසුවෙන් සිරුර ආක්ර මණය කළහැක.
ජෛව රසායනික පසුබිම හා චර්යාව
ද්වේෂකාරී ආකල්ප නිසා බහුලව සිරුරතුළට වෑස්සෙන ඇනඩ්රයලීන් සිරුරේ විවිධස්ථානවල එක්රැස්ව පවතී. එය ලේවල සීනි මට්ටම,අධි හා අව රුධිර පීඩනය,ස්නායු දුර්වලතා නිසා ඇතිවන විවිධ රෝග වැනි දේ හටගැනීමට ප්රටධාන හේතුවකි.අධි හා විකෘති කාමුකත්වය නිසා ස්වභාවික දේහරසායනික හා ජෛව විද්යානත්මක සමතුලිතතාවය බිඳ වැටේ.එහි ප්රාතිඵලය පරපීඩා,ස්වපීඩා හා විකෘති කාමුකත්වචර්යා සහිත මානසික රෝගීන් සමාජයේ අධිකවීමයි. ප්රඵතිවිරුද්ධ ලිංගිකාශාවෙන් ඔබ්බට ගිය විකෘති ලිංගික චර්යා,ආකල්ප නූතන සමාජයේ බහුලව ප්ර චලිතව ඇත්තේ ඒ සඳහාවූ මානසික පෙළඹීම්ය.එමඟින් අපගාමී,විෂම මානසික රටාවකට ක්රතමානූකූලව මානවයා ඇබ්බැහිවෙමින් සිටී. මූල්යම වාසි අත්පත් කරගැනීම සඳහා එබඳු මානසික රටාවකට මිනිසුන් යොමුකරවීම වෙනුවට එහි ආදීනව පක්ෂය කියාදී ඉන් වළක්වා ගැනීමට උපකාරීවීම නූතනයුගයට උචිත යහපත් සමාජමෙහෙවරක් වශයෙන්ද සැලකිය හැක. පොදු ස්ථාන ආශ්රිනතව කාමරෝගීන්ගේ ප්රෙමාණය අධිවීම උත්සන්නවූ රාගචේතනා නිසාද, සාවද්ය මනුෂ්යර ඝාතන බඳු දේ සමාජයේ අධිකබව උත්සන්නවූ ද්වේෂ චේතනාව නිසාද,හොඳ නරක තෝරාබේරා ගැනීමට නොහැකි ලෙස මෝඩකම අධිකවීම උත්සන්නවූ මෝහචේතනාව නිසාද ඇතිවේ. මේවා අයහපත් සමාජ ලක්ෂණසේ දැක්විය හැක. සාරධර්ම පිළිබඳ බහුලව සාකච්ඡාවන පසුබිමක් ගොඩනැඟීතිබීම සමාජ සාධාරණත්වය අරබයා සුවිශාල වැදගත්කමක් ගන්නා කරුණකි.සිය අවංකවබව කුමක් වුවද සාරධර්ම පිළිබඳ කිසියම් හෝ උනන්දුවකින් පසුවීම ඇතැම් අයගේ සිරිතකි.ජාතිකත්වය පිළිබඳ ඇතැම් අයතුළ ඇති උනන්දුවද මීට නොදෙවනි වේ.ජාතික හා දේශීය පසුබිම අගයනු ලැබූවද ආධ්යාළත්මිකව එය ප්රිඋයකරන්නේදැයි යන ගැටළුව මෙබදු අයනිසා ඇතිවේ.සිය අධ්යා්පනික, සංස්කෘතික,සමාජයීය හා ආර්ථික පැතිකඩ ජාතික හා දේශීය පසුබිම සමඟ බද්ධ නොවන විටකදී එබඳු අයතුළ විද්ය්මාන දේශීය හා ජාතික අනන්යමතාව සත්යවයක්දැයි විපිළිසරවීම පුදුමයක් නොවේ.සිය දූදරුවන් විදේශීය රටවල උසස් අධ්යාඅපනය ලබා එහිම රැකියාවකළ පමණින් කිසියම් අයෙකුගේ මතවාදී අදහස් ප්ර තික්ෂේප නොකළයුතුබවද සාධාරණය.අයෙකුට එලෙස දේශීයත්වය හා ජාතිකත්වය හා ආධ්යාටත්මිකව බද්ධ වියහැක.නමුදු උදරපෝෂණයට එය තවත් එක් මාර්ගයක් නොවීමතුළ සිය අවංකත්වයට එමඟින් වඩා යහපත් ප්රකතිරූපයක් ලැබිය හැකිවනු ඇත. මිනිසුන්තුළ පවතින අවම අධ්යානපන මට්ටම හා අවම විචාරපූර්වක කුසලතාව භාවිතයට ගනිමින් ඕනෑම අයෙකුට පහසුවෙන් දේශීයත්වය හා ජාතිකත්වය තුළ තමාගේ ආකල්ප පවතින බව පෙන්විය හැක.නමුත් එසේ වූ පමණින් සෑබෑ ලෙස දේශීය හා ජාතික ආකල්පවල පවතින සාරධර්ම සිය චර්යා හා ආකල්පවල පවතිතැයි කිවහැකි නොවේ.සිය මතයට එකඟ නොවන සියළු දෙනාම විජාතික හා විදේශීය අතකෝළු ලෙස මිනිසුන්ට එත්තූගැන්වීමට වෑයම්කිරීමද තමාතුළ ශ්රී ලාංකික සංස්කෘතියට අනන්යමවූ සාරධර්ම පවතිතැයි සනාථකිරීමට සාධකයක් නොවේ.ඒ සෑම කරුණකින්ම සනාථවනුයේ කෙසේහෝ බලය අත්පත්කරගැනීම සඳහා තමාතුළ පවතින නොනිමිතෘෂ්ණාවය. 27.බුදු දහම සමාජය හා ආකල්ප බුදුදහම මේ සමාජයේ බහුතරයකගේ ආගමයි.සමහරු උප්පැන්න සහතිකයට පමණක් බෞද්ධයෝය.එබඳුඅය නාමධාරී බෞද්ධයින් ලෙස පමණක් හැඳින්වියහැක.ආරම්භක කාලවකවානුවතුළ හුදෙක් ජීවනදර්ශනයක්සේ ක්රි යාවට නැඟෙමින් අවබෝධකරගනිමින් පැවති බුදුදහම කාලයේඇවෑමෙන්,අද වනවිට සාම්ප්රදායික ආගමික ලක්ෂණඋරුමකර ගත් තවත් එක්ආගමක් බවට පත්වඇතිබව සිහිපත්කළයුතුවනුයේ ධර්මසංවේගයෙනි.තිස්පස්වැනි වියේදී බුද්ධත්වයට පත්වූ සිද්ධාර්ථ තවුසාණෝ එතෙක් සමාජයේ කිසිවෙකු අනුගමනය නොකළ වෙනස්ම ක්ර මවේදයක් ලොවට හඳුන්වා දීමට සමත්වූහ.එය එතෙක් පැවති ශාස්වතවාදී හා උච්ඡේදවාදී සාම්ප්රවදායික ආගමික ක්රසමවේද දෙකටම වඩා විප්ලවීයවූ වෙනසකි.යොවුන් වියේ පසුවූ,ඔටුන්න හිමි රජකුමරෙකු සිය කුළුඳුල් පුතුඋපන්දිනදා මහරාත්රිියේදී සිය ආදරණීය බිරිඳ, එකම පුතු නෑදෑ සහපිරිවර,සියළු සැපසම්පත් අළුයමලූ කෙළපිඬක් සේ ඉවත හෙළා ගිහිගෙයින් නික්ම සිය ආධ්යාහත්මික ගවේෂණය පිණිස මහබිනික්මන්යෑම එකල සමාජයේ ජනමනස කම්පාකල සිදුවීමක්විය.කිසිවෙකු සිහිනෙන්වත් කිසිදා කිරීමට හෝ නොසිතන දෙයක් කිරීම නිසා සෑමදෙනෙකුම සිද්ධාර්ථ තවුසා දෙස බැලුවේ පුදුමයෙනි.ඒකරුණම නිසාම සමාජයේ බොහෝ පිරිසකගේ අවධානය තමන්වහන්සේ වෙත ඇද ගැනීමට සම්බෝධිය ලැබීමෙන් පසු බුදුරදුන්ටහැකි විය.බිම්බිසාර රජුපවා මුල් දර්ශනයේදීම සිදුහත් තවුසා කෙරේපැහැදුනේ මේ ක්රිරයාපිළිවෙතේ ඇති ශ්රේිෂ්ඨත්වය නිසාය. එදා මුළු භාරත ජනතාවම භීතියෙන් මුසපත්කළ අංගුලිමාල නැමැති දරුණු මිනීමරුවා බුදුරදුන්ට මෙල්ල වූයේ උන්වහන්සේ හා සිදුකළ සාකච්ඡාවේදීය.ඒ තමාඅසාඇති පරිදි සිය කුළුඳුල් පුතු,බිරිඳ,නෑදෑ පිරිවර,සියළුදේ අත්හැර දමා මහා විප්ලවීය තීරණයක් ගෙන දුෂ්කර ක්රිඳයාකර බුද්ධත්වයට පත්වූ සුද්ධෝන මහරජුගේ පුතු ඒ ඔබවහන්ේසේදැයි එහිදී අංගුලිමාල බුදුරදුන්ගෙන් විමසීය.ආයුධ අතින්ගත් මිනීමරු අපරාධකරුවෙකු වන තමාවැනි දරුණු පුද්ගලයෙකු හමුවට නිරායුධව,අභීතව පැමිණීමත්,අංගුලිමාලගේ සිතට විස්මය ගෙනදෙන්නක් වී තිබිණ.සමාජයේ වරදින් මිනීමරුවෙකුවුවද අංගුලිමාල යනු එකල දිසාපාමොක් සරසවියේ උගත් අතිවිශිෂ්ටතම දීප්තිමත් සිසුවාබවද මෙහිදී අමතක නොකළයුතුය. බුදුරදුන් මෙහිදී කලේ සිය ආචාර්යවරයාගේ වැරදි උපදෙස නිසා නොමඟට යොමුව තිබූ ප්රොඥාඇස නිසිමඟට යොමුකර ඔහුට පිහිටවීමයි.අංගුලිමාල යනු නිසික්ර මවත් අධ්යාතපනයක් නොලද පාතාලයෙකු බව නොසිතිය යුතුය.එබඳුඅයෙකුනම් බුදුරදුන් භාවිතාකළ බුද්ධිකලම්භන උපක්රාමය ඔස්සේ ප්රපඥාඇස මෙසේ අවධිකරගැනීමට ඉඩකඩ සැලසෙන්නේද නැත. බුදුදහමේ ආරම්භක කාලවකවානුයේ ගැබ්වූ සුවිශේෂීත්වයවූ විචාරපූර්වකබව මේ සිදුවීමේදී පවා හොඳින් කැපීපෙනේ.
සැබෑ දහම හා ආගමික සංකේත
පිරිනිවන් මඤ්චකයේ වැතිර හිඳින බුදුහිමියන්ගෙන් ආනන්දහිමි ඉල්ලාසිටියේ පිරිනිවන්පෑමෙන් පසුව බුදුදහම පිළිබඳ ආධිපත්යන,සාධිකාරී බලය කිනම් අයවෙත පැවරීමට උන්වහන්සේ ක්රි්යාකරන්නේදැයි යන්නයි.මේඅදහසේ ඇති සාවද්යරබව පැහැදිලිකරන බුදුරදුන් බුදුසසුන කිසියම්වූපුද්ගල සාධිකාරීබවකට පැවරීමේ ඇති දෝෂය පෙන්වාදුන් සේක. එහිදී බුදුදහම ධර්මවිනයේම ඇති සුවිශේෂී නෛසර්ගික ක්රි යාකාරීත්වයට එකඟබවද,එහි නිෂ්පුද්ගල ආධිපත්ය යක් ඇති බවද පෙන්වාදී ආනන්ද හිමියන්ගේ අදහසේ ඇති වරද පෙන්වාදුන් සේක.මේ අනුව ධර්ම විනය සම්බන්ධයෙන් ගැටළු ඇතිවූ විට,එය විසඳිය යුතු හොඳම ක්රෙමය පුද්ගල සාධිකාරී ආධිපත්යමයකින් තොරව,හුදෙක් ධර්ම විනය සමඟ සසඳාබලා වැරදි,නිවැරදිබව සැකහැර අවබෝධකරගැනීම බව පැහැදිලි කරදුන් සේක.මෙය සිදුවූයේ දැනට වසර දහස්ගණනකට පෙර මහපොළව සේ විශිෂ්ට පරම ගම්භීර ඥාණය ඇති චිරරාතඥවූ ශාසනභාරධාරී ෂඩ්අභිඥාලාභී සිව්පිළිසිඹියාපත් මහ රහතන්වහන්සේලා මුළුමහත් භාරතය පුරා අති විශාලවූ ප්රඅමාණයක් වැඩසිටි කාලවකවානුවකදීය.එදා සිට මේ අද දක්වා වසර දහස් ගණනක් ගතවතිබේ.අද බුදුදහම පවතිනුයේද එදා පැවති සුපිරිසිදු පසුබිමතුළද නොවේ.එනිසා එදා බුදුරදුන් විසින් නොපවන ලද සුවිශේෂීවූ පුද්ගල සාධිකාරයක් මෙකලදී පමණක් ටිකදෙනෙකුහට බලපැවැත්විය හැකිද නොවේ. අද සමාජයේ සෑම අංශයකම පවතිනුයේ පැතලිබවේ ආධිපත්යෙයකි.එක්තරා අතකින් එය මාෆියාවක් ලෙසද නම් කළහැක.සමාජයක් හසුරුවනුයේ වාණිජ අර්ථක්ර මය මඟිනි.සමාජ ආර්ථික දේශපාලනික ක්රිෙයාවළිය මඟින් සංස්කෘතික සංරචකය මෙහෙයවනු ලබයි.මේ නිසා සංස්කෘතික සංරචකයට අයත් සියළුම අංශද එක්තරා අතකින් පවතින සමාජයේ ආර්ථික දේශපාලනික ක්රිකයාවළියේ සෘජුපාලනයට යටත්වේ.වෙනත් ලෙසකින් කිවහොත් සංස්කෘතියට සකස්වනුයේ ඒ සමාජයේ ආර්ථික හා දේශපාලනික ව්යුතහය ඉල්ලාසිටින පරිදිය.කවුරු කැමතිවුවද,අකමැතිවුවද සිදු වනුයේ මේ ක්රිවයාදාම පැතිකඩයි.මේනිසා සමාජයේ මෙහෙයුම්කාරක වන ආර්ථික, දේශපාලනික ව්යුහහය රිසි යමක් සංස්කෘතිය සේ සමාජයට පහසුවෙන් පිළිගැන්වීමට සුදුසු ඉඩ කඩක් ආර්ථික, දේශපාලනික ක්රිියාවළිය මෙහෙයවන ප්රුජාවහට ලැබේ.සංස්කෘතියට අයත් යැයි සැලකෙන ආගම, භාෂාව, සාහිත්යනය, කලා නිර්මාණ හා රසවින්දනය ආදී සියළුදේවල් මේඅනුව මෙහෙය වීමට පුළුවන. මිනිසුන්ගේ රසවින්දනය,රසඥතාව මොටවීමට නොගැඹුරුවීමට එකී නොමනා මෙහෙයවීම් සෘජුලෙස අදාළය. ආගමසංකේතයක් කරගැනීම අද සමාජයතුළ බොහෝවිටදක්නටලැබේ.මිනිසුන් ප්රසතිපත්ති ගරුක බවින් ඈත්වීම සමඟම ආගම සංකේතබවට හරවා ඒවා වන්දනාමාන කිරීම බොහෝ ප්රචලිත වී තිබේ.මේඅනුව බුදුදහමයැයි බොහෝඅය අද සිතනුයේ බෞද්ධ සංකේත වන්දනා මාන කිරීම මිස අවංකව ප්ර්තිපත්තිගරුකවබෞද්ධයින්වීම නොවේ.සංකේතවලට වන්දනාමාන කිරීම බාහිරව ප්ර තිනිරූපනය කර එමඟින් බාහිර සමාජයට තමා හොඳ බෞද්ධයන් බව ඇඟවීමට සමහරු අද බොහෝ උත්සුක වෙති.ආගම පමණක්ම නොව,සංස්කෘතියට අයත් වෙනත් විවිධ සංරචකතුළ පවා මෙසේ සංකේත වන්දනාව ඉතා බහුලව දක්නට ඇත. කලාව, සාහිත්යිය, නාට්ය ය, සිනමාව, සංගීතය ආදී විවිධ අංශතුළ සංකේත වන්දනාව ඉතා තදින් සිදුවේ.මේතුළ වඩාම ප්රවතිපත්තිගරුක තැනැත්තා වඩා හොඳින් සංකේත වන්දනාමාන කරන්නාබවටද පත්ව තිබේ.මෙය කිසිසේත්ම සතුටු විය යුතු තත්වයක් නොවේ.මේනිසා අද මිනිසා ජීවත්වනුයේ සංකේතලොවක අතරමංවය.
නොගැඹුරු කතිකාවත් හා අර්ථකථන
නිරතුරුව පුරාජේරුවට මෙන් ආගමික සිද්ධස්ථාන වලට යෑම, ආගමික සංකේත ගෙලේ, අත්වල, සිරුරේ පැළඳීම, සිය නම ප්රසචාරය කිරීමේ අරමුණින් ආගමික ස්ථානවලට විවිධ භෞතික සම්පත්ප්රරදානය කිරීම, සෙසු අයට වඩා අධිකසේ ආගමික නැඹුරුව මතුපිටි ඔපයට හැඟවීමෙන් සමාජයේ එමඟින් කැපී පෙනීමට ප්රීයත්න දැරීම,ප්රැතිපත්තිවලට වඩා එබඳු ප්ර තිපත්ති මාළා දිනපතා උදය, සවස, රාත්රීස උච්චාරණය කිරීමට පමණක් මුල්තැන පිරිනැමීම, තමා ආධ්යාදත්මිකව සෙසුඅයට වඩා උසස් ස්ථානයක් අත්පත් කරගත්තෙකු බවට ව්යාමජව ඇඟවීම බඳුදේ යමෙකු කෙරෙහි පිහිටා ඇති බව යමෙකු ආගම් සංකේත අතරේ අතරමංව හිඳින්නෙකු බවට හඳුනා ගැනීමට ඇති හොඳම සලකුණයි. නමුදු අවංකව ප්රඅතිපත්තිගරුකඅයට තමාඋසස් ආගමික බැතිමතෙකු බව ව්යාඳජව අඟවා සෙසු අය අතරෙහි කැපීපෙනීමට කිසිදු අවශ්යගතාවයක් නැත. එබඳු අය මෙබඳු ව්යාඟජ ප්රතතිපත්ති මඟින් අනුන් අතරේ කැපී පෙනීමට දඟලන්නේද නැත. සමහරුන්ට අනුභවයට ගන්නා ආහාරයද ප්රාතිපත්තියක් ලෙස සමාජය හමුවේ දක්වා කැපීපෙනීමට ඇත්තේ පුදුමාකාර ආශාවකි.මෙසේ ආහාරයෙන් දැඩිප්ර තිපත්ති ගරුකබව මතුපිටින් පලකරන සමහරුන්ගේ සැබෑ කල්කිරියාවතුළ ඇත්තේ ඊට ප්රිතිවිරුද්ධ ගතිලක්ෂණබව එබඳුඅයව ලඟින්ම ඇසුරු කරන අය මනාව දනිති. බුදුරදුන් ජීවමානව වැඩවිසූ කාලසීමාවේද එබඳු අය සිටිබව ආමගන්ධ තවුසාගේ කතාපුවත අනුව පැහැදිලි වේ. අනුභව කරන ආහාරය අනුව කෙනෙකු ශුද්ධියට පත්වන බවක් ඇදහූ ආගමන්ධ තවුසාගේ දහම අනුව දියගොඩ මස් අනුභවයෙන් වැළකීම උසස්තම ප්රපතිපත්තියයි. එකල අද මෙන්ම මේ මතවාදය ඉස්මුදුනින් පිළි ගෙන කටයුතුකළ විශාල පිරිසක් සිටිබවද ඒපුවතඅනුව පෙනේ. නමුදු ඒඅදහස ප්රමතික්ෂේප කළ බුදුරදුන්ගේ අවවාදය වූයේ සැබෑ ආමගන්ධය නම් දියගොඩ මස් නොව කෙනෙකුට කරදර හිරිහැර වන පරිදි ජීවත්වීමෙන් වැළකීම වූ අකුසලයෙන් වැළකීම බවයි. සමාජයේදී විවිධ මඩගැසීම්, චරිත ඝාතන කරමින් මිනිසුන් නොමරා මැරීමට තරම් දුර්දාන්ත ගති ගුණ ඇති සමහරුන් දියගොඩ මසින් වැළකී අය බව මතුපිටට ප්රකදර්ශනයකිරීමට කැමැත්තක් දක්වන බවක් ද ඇතැම් විටදී පෙනීයයි. ආගම සම්බන්ධයෙන්ද වර්තමානයේ මුළු මහත් සමාජයපුරා ඇත්තේ ආවේගශීලී නොගැඹුරු කතිකාවතකි.මේ පවතින තත්වය නිර්මාණය කරවාගැනීමට,පවත්වාගැනීමට හා වර්ධනයකිරීමට කිසියම් පිරිසකට තදබල වුවමනාවක්ද ඇතිව තිබෙනබව පෙනීයයි.ආගම සම්බන්ධයෙන් සමාජයතුළ කිසියම් ගැඹුරුකතිකාවතක් ඇතිවීමට සුදුසුඉඩකඩ ලබා නොදීමට වගබලාගෙන ඇත්තේද ඔවුන්මය.ආගම සම්බන්ධයෙන් ඔවුන්ගේ අදහස අතිඅධානග්රාආහීය.එය නිරාසයෙන්ම ඇතිවූ අවංක මානසික ආවේගශීලීබවක්ද නොවේ.මිනිසුන්ගේ නොගැඹුරු මානසික ආකල්ප,හැඟීම් කුපිතකිරීම මඟින් ලැබියහැකි විවිධ වාසි,ලාභ ප්ර යෝජන,වරදාන ආදී පස්කම් සුවයට ලොල්ව සිදුකරන සියළුදෑ රහසින් දියත්කිරීම මෙබඳු පිරිස්වල සිරිතයි.මොවුන්ට අනුව මොවුන්ගේ අධානග්රාුහී මතවාදී ආකල්පවලට එරෙහිව යන්නාවූ සියළුඅය මිථ්යාදෘෂ්ටි දරන්නන් ලෙස හඳුන්වා සමාජයේ ද්වේෂය ඔවුන් කරා එල්ලකරවීම මෙබඳු අයගේ සිරිතයි.එසේ කරන අතරම පාලක පිරිස්වල හොඳහිත දිනාගෙන සියමතවාද හා ක්රිුයාකලාප පමණක් නිවැරදිබවකියාපෑමටද මොවුහු මනාවසැලසුම්කරති. මෙය සෑම ආගමක් සම්බන්ධයෙන්ම සත්යසවන කරුණකි.සමාජයේ බහුතරය බුදුදහම පිළිපදිනඅය නිසා මෙබඳු දේ වඩාත් සංවේදීව දැකියහැකිය.බුදුදහම දාර්ශනික පසුතලයක් ඇති එසේම පරිපූර්ණ ජීවන ක්රදමවේදයක් අන්තර්ගතව ඇති චින්තන නිදහස ඉහළින් අගයකරන දහමකි.මේ හේතුව නිසාම පසුගිය කාලවලදී යම්යම් කූඨලාමක අදහස්ඇතිවද විවිධ පිරිස් අත්තනෝමතිකව බුදුදහම විවරණ කර එහි ගැබ්වූ අකාලික දහම විකෘති කිරීමට පවාඋත්සහ දරන ලද වගද නොරහසකි.පෙළබස හා තෙවළා දහම නිසිසේනොදැන,ගැඹුරින්නොහදාරා මතුපිට පමණක් විවරණය කිරීමටඋත්සාහ දැරීම නිසා බුදුදහමේ ගැඹුරු දාර්ශනිකපසුතලය වෙනුවට සමාජය හමුවටපැමිණියේ ඒවා අර්ථකථනය කිරීමට උත්සාහ දරනු ලැබූවන්ගේ හිතළු පමණක්බව නම් නොපවසා සිටිය නොහැක.වැරදි කරන,සාවද්යල මතවාද සමාජයේ ව්යාපප්තකර හැරීමට උත්සහ කරන්නන් පමණක් නිසිසේ තෝරාබේරා නොගෙන,සෑම අයෙකු දෙසම සැකමුසු දෘෂ්ටි කොණයකින් බලා සොයානොබලා අවිචාරපූර්වකව කටයුතුකිරීම තරමක් අමනෝඥබවක්ද ඒහා සමානවම පෙනීයයි.දිවයන මුවන්ව අල්ලාගත නොහී,සිත්තැවුලට පත්ව ගෙදරඇති මුවහමට තඩිබෑම නොසුදුසු වන්නාක්සේ වැරදිකරුවන්ගෙන් ගතයුතුවූ වාඩුවට නිර්දෝෂී සෑම අයෙකුම පළි නැති බව එබඳුඅය වටහාගතයුතුය.බොහෝවිට දඬුඅඬුවට අසුවනුයේ අසරණයින්ය.
ස්ථවිරවාදී බුදුදහම හා ප්ර්තිපත්ති
ථේරවාදී මූලධර්ම පිළිබඳ මහඉහළින් කතිකාවත් ගොඩනඟන සමහරු කලකටඉහත මෙරට ථේරවාදී නොවන මතවාද ක්රිියාපිළිවෙත් ක්රි යාවට නංවා අසාර්ථකව ටිකකලක් පසුබැස සිට යළි මතුව ඉහළට ඉල්පෙනඅයවීම හාස්යකයටද කරුණක්වී තිබේ.කලකට ඉහතදී තාවකාලික පැවිදිවීමක් මෙරට ථේරවාදී බහුතර සමාජයට හඳුන්වාදීමටගොස් සිය සැබෑ හැඩතල මෙරට පොදුජනතාවට හෙළිනිසාඇතිවූ සමාජ විරෝධතා නිසා කලක් බියපත්ව සැඟවී කටයුතුකළඅයයි. සමහරු තමතමන්ගේ කිල්ලෝටවලඇති හුණවසාගන්නට අනුන්ගේකිල්ලෝට විවරකර පෙන්වීමට වෑයම්කරන අයයි. අනුන්ට ඇඟිල්ලක් දිගුකරන විට තමන්ට ඇඟිලි රැසක්දිගුවන බවටකතාවක් තිබේ.එය වැරදිපෙන්වා දී අසත්ය යේ කළු සළුපිළි ඉවත්කර නිරුවත්සත්යිය හෙළිකිරීමේ අවස්ථාවන් වැළැක්වීමට වැරදිකරුවන් භාවිතාකරන ප්ර්බල මානසික උපක්රෙමයක් වීමටද ඉඩතිබේ.මන්ද එසේ පැවසූවිට බියපත්වීමනිසා කිසිවෙකු වැරැද්ද පෙන්වානොදෙන නිසාය. කාගේ කාගෙත් කිල්ලෝටවල හුණු බිඳ බැගින්ඇතිබවේ කතාබහද එබඳුමප්රොහාරක මානසිකඅවියක්වීමටද ඉඩකඩතිබේ. අද බුදුදහම දේශීය,විදේශීය ඉහළ ඉල්ලුමක් සහිත ජනප්රිරය මාතෘකාවක්වී ඇත.වෙනත් විෂයයන් පිළිබඳ දන්නාඅයසේම වෙනත් කිසිදු විෂයක් ක්රිමානූකූලවහැදෑරීමට අපොහොසත්වූ අයද බුදුදහමපිළිබඳවූ විවිධසාකච්ඡාවන්ට ප්රකවේශවී සිටිති. සඳුන් හරය කැපීම නිසාම වඩාත් සුවඳ හමන්නාක්සේ බුදුදහම කතාබහට ලක්වූ තරමටම ආලෝකවත්ව බබලන බවද සඳහන්ය.මේනිසා බුදුදහමගැඹුරින් දත්අය වුවද ඊටප්රතවේශවන ආගන්තුකයින්ගේ විවිධ අවිචාරශීලී අත්තනෝමතික සුළු අඩුපාඩු මැදහත් සිතින් ඉවසනබවද පෙනෙන්නටතිබේ.නමුදු හිතාමතා දහමකෙලෙසීමට එයනිදහසට කරුණුදනොවේ. බුදුදහම පිළිබඳ ගිහිපැවිදි විවිධ අයගේ නිර්මාණශීලී වියමන්,පතපොත අද බහුලව බිහි වේ. ගිහි වුවද පැවිදි වුවද එබඳු නිර්මාණවල වැදගත්විය යුත්තේ අන්තර්ගතයයි.එසේ නොමැතිව බාහිර ඔපය දෙස පමණක් බලා අවිචාරපූර්වකව කටයුතුකිරීම යෝග්යතයැයි පැවසිය නොහැක. බුදුදහම පිළිබඳ ඇතිවන ඒනිර්මාණශීලී ආකල්ප,සුදුසු විද්වත් කමිටුවකින් අනුමතවීම සුදුසුය. නමුදු එය නීතිය හා සාමය ස්ථාපිත කිරීම පිණිස සිවිල් සමාජය තුළ ස්ථාපිතව ඇති පොලිසිය වැනි අධිකාරි බලතල සහිත ආයතනයක් නොවිය යුතුය.එක්තරා සීමිතපිරිසකට පමණක් අනුන්ගේ කලාත්මක, නිර්මාණාත්මක වපසරිය තීරණය කිරීමේ අසීමිත ඒකාධිකාරී පටු අත්තනෝමතික බලතල පවරා නොදිය යුතුය. එසේ වුවහොත් බුදුදහමේ විචාරපූර්වකබව කෙලෙසී යනු ඇත. බුදු දහම තුළ ගැබ්ව ඇති අතිශ්රේවෂ්ඨ දාර්ශනික ආකල්ප ඉවත්වී එවිට බුදුදහම අද විද්යුමාන ස්වරූපයෙන්ද තවත් පහළට වැටෙන බවද මෙහිදී අමතක නොකළ යුතුය.අනෙක් අතට එබඳු ආගමික මණ්ඩල නමින් ඇති සමය පොලිසි තුළ රජ කරමින් සිය කල්ලිවාද වලට නොවැටෙන අහිංසක නිර්මාණශීලී අයගේ නිර්මාණ කපා දමමින් විවිධ වරදාන, පස්කම් සුව විඳිමින් කල් මැරිය හැකි වන්දිභට්ට පුද්ගල පැළැන්තියක් බිහි වීමට ඉඩකඩ තැබීමද නොසුදුසුය.සෑමවිටකදීම සෑම අදහසකම ඇති සෑම අංශයක්ම මධ්යැස්ථව විමසා බැලීමට උත්සුකවීම ඉතාවැදගත්ය.මන්ද කිසිදු අදහසකට පමණටවඩා ගැතිවීම වුවද අවැඩදායක බැවිනි. අද විවිධ ජන සන්නිවේදන මාධ්යසවල දිගහැරෙන විවිධආගමික අදහස්වල කිසියම් ඒකකාරී ස්වරූපයක් දක්නට ලැබේ.එකම පිරිසකට,එකම හැඩයකට සීමාවීමක් ඒවායේ විද්යීමානය.මේ නිසා බිහිවන නව පිරිසකට එබඳු ක්ෂේත්රඩවල සිය ආකල්ප,නිර්මාණ,අදහස් ව්යායප්ත කරහැරීමට කිසියම් බාධාවක්ද ඇතිවේ.සුදුසුනම්,එකම පුද්ගලයාගේ වුවද එබඳුවූ දේ තිබීමේ වරදක් නැත.නමුදු බොහෝවිට සිදුවනුයේ ඉහළතැන්වලට වන්දිභට්ටකම් සිදුකරන අයවපමණක් පුම්බමින් ඉහළට ගෙනඒමේ සම්ප්රධදායකි.මේ පිරිසගේ අරමුණු අවංක නැත.ඔවුන්ට අවශ්යගවනුයේ කෙක්කෙන් හෝ කොක්කෙන් සිය අභිමතය ඉටුකරගෙන විවිධ වාසි,ලාභ එතුළින් අත්පත්කරගැනීම පමණි.මේවා එක්තැනකින් ලබාගත නොහැකිවූ විට තවත් තැනකට කිට්ටුවී සියළු පාවාදීම් කෙසේහෝ සිය අභිමතය ඉටුකරගැනීමට වෑයම්කිරීම ඔවුන්ගේ පිළිවෙතයි. කටුස්සාගේ ගෙල බැඳි රන් මෙන් මෙබඳු සමහර අය තමාලැබූ ස්වල්පයෙන් පවා මහත්සේ මාන්නාධිකබවට පත්වෙති. බුදුරදුන් ජීවමාන යුගයේදී සෑම අයෙකු කෙරෙහිම සමමෙත් කරුණාව යොමුකළබව ප්ර චලිතය.අනුගාමිකයින්තුළ එබඳු ගුණදම් වියැකීයාම සෝබරය.ඇතිහැකි අයට එක්පිළිවෙතකුත් අසරණ දිළිඳු අයහට තවත්පිළිවෙතකුත් බුදුදහමතුළනම් තිබිය නොහැක.සමහරු බුදුදහම පිළිපැදීම යැයි සිතනුයේ විවිධඅන්තවාදී ආකල්ප ගතින් සිතින් වචනයෙන් දරමින් සිය මතවාදයට වෙනස් සෙසුමතවාද මර්ධනයට වෙරදැරීමයි.බුදුදහම නිසිලෙස රැකීයමට අවශ්යෙ ප්රධතිපත්තිගරුකවීම පමණි. 28.අසාධාරණය ඉවසීම නිවැරදිද? ජීවිතඅත්දැකීම්වල මඳබව හෝ පටුසීමාසහිතබව නිසා ඇතැම්අයට සමාජයනිවැරදිව අර්ථකථනයකිරීමේදී ඇති වියහැකි ගැටළු පිළිබඳව නිවැරදි අවබෝධයක් නොමැතිවීම අවාසනාවකි.ළිං මැඬියාගේ සීමාව ළිඳේ සීමාවයි.ඉන්එහා ඇති පුළුල්ලෝකය පිළිබඳව ළිංමැඬියාට වැටහීමක් නැත.සමහරු මේසමාජයේ කටයුතුකිරීමේදී දක්වනුයේ මේ ළිංමැඬි ආකල්පයමය.සමහරුන්ට ළිංමැඬි දෘෂ්ටිද තිබේ.මේ අනුව ළිංමැඬි දෘෂ්ටියට අනුව ඕනෑම දෙයක් විග්රයහකිරීමේදී විග්රමහයට හසුවනුයේ තමාගේ සීමිත ජීවිතඅත්දැකීම්වල පටු වපසරිය පමණි.යමක් ඒකාන්ත සත්යවය ලෙස පෙනෙනුයේ සමතුලිත අයුරින් ඒවා විග්ර හයකරබැලීමට තරම් ජීවිත පරිඥානය,රසඥතාව හා බහුසෘත අත්දැකීම් හිඟවූ විටය.රසඥතාව සේ දැක් වෙනුයේ හැකිතාක් ඉන්ද්රීසය ප්රීාණනය කරමින් කාමභෝගීව කාමසුඛල්ලිකානුයෝගීප්රැතිපදාවේ නියැලීම නොවේ.ඇතැම් අයට කාමසුඛල්ලිකානුයෝගය තරම් සාරවත්ප්රඛතිපදාවක් තවත්නැති තරම්ය.නිවැරදි උසස් රසඥතාවක්නැති මෙබඳුඅය අනුන්ගේ නිර්මාණ නිර්ණයකොට දක්වනුයේ තමාගේ නාස්තික භෞතිකදෘෂ්ටි හා අවර රසඥතාව අනුවය.ප්රිකාශනයට අදාළ නිර්ණායක තීරණය කරන වැදගත් ස්ථානයන්හි මුල්පුටුවල මෙබඳු පිරිස් විසීම අවරකෘති බහුලවීමට හේතුසාධක වනබව අමුතුවෙන් පෙන්වාදිය යුතු නොවේ.තමාගේ අවරගනයේ නිර්මාණවලට මංඇහිරෙන නිසා අනුන්ගේ උසස්දේ පහළට දැමීමටපවා මෙබඳු පිරිස් නොපැකිළෙනබව පැහැදිලිව දක්නටලැබේ.එවිට නිවැරදිසමාජ ආකල්ප පවාදූෂිතවේ. ඇතැම් දේවල් පිළිබඳව පවසනුයේ සමාජයේ ගරුබුහුමනට පාත්රදවිය යුතු කොටස් අවඥාවට ලක්කිරීමට නොව ආකල්ප නිවැරදිකළ යුතු නිසාය.එනිසා පවසන කරුණු නිවැරදිව වටහාගැනීම අවශ්යටවේ.වැරදි අවබෝධයකින් බැලුව හොත් නිවැරදිදේ පවා සදොස් ලෙස පෙනියහැක.සෑම වරදකට සමාව දුන්නද එන් සිදුවනුයේ ද්වේෂය,කෝපය නැතිව යාම පමණි.වරදකට සමාවදීම මඟින් ඒවරද නිවැරදි දෙයක්යැයි නොකියවේ.ඒනිසා වරදකට හිමි ප්රිතිවිපාක අනිවාර්යව ලැබේ.ප්ර තිවිපාක ලැබෙන වරදේ ස්වභාව තීරණයවනුයේ චේතනාව අනුවය. යම් ක්රිවයාවක චේතනාවේ ස්වරූපය අනුවම ඊට හිමිප්රවතිවිපාක තීරණයවේ.බොහෝවිට චේතනාවේ ස්වරූපය දෘෂ්ටියමඟින් නිරූපණයවේ.කිසියම් ක්රිහයාවක් සිදුකරන විට පුද්ගලයා ඒ ක්රිායාව පිළිබඳ දරණ ආකල්පය දෘෂ්ටිය මඟින් නිරූපණයවේ.චේතනාව යන්නේ අදහසද එයයි. නිවැරදි ක්රිරයා හෝ වැරදි ක්රිෂයා සේ සැලකෙනුයේ දෘෂ්ටියේ ස්වරූපය අනුව ක්රි්යාවට පැහැයක් ලැබීමයි. මේඅනුව දෘෂ්ටියක්රිෂයාවේ පැහැය තීරණයවීමට බලපාන ප්ර ධාන සාධකයක්බව පැහැදිලි වේ. ඒ අනුව යතිදෘෂ්ටිය මඟින් නිරූපණයවනුයේ සාමූහික චර්යාව, සාධාරණත්වය, අපක්ෂපාතීත්වය, පොදුබව හා සාමූහික ජීවිතය අගය කිරීම, ආත්මාර්ථකාමීත්වය පිටු දැකීම, අවංක කම,යුක්තිගරුකබව,ධාර්මිකත්වය, අල්පේච්ඡතාව, සරළබව හා අවිහිංසාව වැනි මූලික මානව ගුණයි.යති දෘෂ්ටියක් තිබීම කෙනෙකුට සමාජගත දිවියේදී අත්යතවශ්යා වියහැකි කරුණක් බව මේ අනුව පැහැදිලිවේ.පුද්ගලික දේපළක්රකමය,ධනවාදී ආකල්ප,ආත්මාර්ථකාමී ආකල්ප නැති ඕනෑම අයෙකුට යතිදෘෂ්ටිය ඇතිකරගෙන කටුයුතුකිරීමට කිසිදු බාධාවක් නැත.
යති දෘෂ්ටිය හා ඕවාද ප්රා්තිමොක්ඛය
ජීවිත කාලය පුරාම කිසිදු දිනෙක යතිවරයන් වහන්සේ නමක ලෙස කටයුතු නොකළ එහෙත් නිවැරදි දැක්මක් ඇතිව අවංක යුක්ති සහගත සාධාරණත්වයකින් කටයුතු කරන ගිහිඅය ස්වල්පදෙනෙකු හෝ සමාජයතුළ විසියහැක.ඒ අතර සිය ජීවිතකාලයේ කිනම් කාලවකවානුවක හෝ යතිවරයන්වහන්සේ නමකලෙස කටයුතු කළ පසුව ගිහිබවටපත් වූ විට කිසිදු ඉවක්බවක් නොමැතිව කාමභෝගීව,කාමසුඛල්ලිකානුයෝගීව කටයුතුකිරීම සිය ජීවිතයේ එකමපරමාර්ථය කොටගත් සමහරඅයද සිටිති.මෙහි හාස්යයජනක කරුණ වනුයේ ජීවිතයේ කිසිදු දිනෙක යතිසමාජයට ප්රදවේශනොවූ ගිහි බවේ සිට සාධාරණව කටයුතුකරන ඇතැම්අයට පෙරදී යතිසමාජයේ සිට පසුව ගිහිසමාජයට ප්රාවේශවූ ඉන්ද්රීයය ප්රී ණනය එකම පිළිවෙත කරගත් ඇතැමුන් විසින් ලබාදෙන ඔවදනයි.එනම් යතිදෘෂ්ටියකින් සමාජයදෙස නොබලන්න යනුයි.එය හාස්යනයක්වනුයේ ජීවිතයේ කිසිම දිනෙක යතිවරයන්වහන්සේ නමක ලෙස කටයුතුනොකළ අයෙකුට සියජීවිතයේ එක් කාලයක යතිවරයන්වහන්සේ නමක ලෙස සිට පසුව ගිහිසමාජයට ප්රකවේශවූවෙකු විසින් යතිදෘෂ්ටියකින් නොබලනසේ උපදෙස් දීමයි.ඉන් පැහැදිලිවනුයේ යතිබව හෝ ගිහිබව හුදෙක් බාහිර ඇඳුම් පැළඳුම් අනුව තීරණයවන දෙයක්නොවන බවයි.එය යම්කෙනෙකු දරණ ආකල්ප අනුව තීරණය වනබවයි.මේ අනුව ගිහියෙකුට වුවද අවංකව,සාධාරණව,යුක්ති ගරුකව අපක්ෂපාතීව කටයුතුකිරීම තුළ පවතින මානවසමාජය කෙරෙහි යති දෘෂ්ටියකින්කටයුතු කළහැකිබව පෙනේ. සමාජයකෙරෙහි අපක්ෂපාතීව,සාධාරණව,අවංකවයුක්තිගරුකව ක්රිුයාකිරීම නරකදෙයක් නොව හොඳ දෙයකි. මේ නිසා ගිහියෙකු වුවද සමාජය කෙරෙහි යතිදෘෂ්ටියකින් ක්රිෙයාකිරීමේ කිසිදු දෝෂයක් නොපෙනේ.කුහකවතින්යුතුව කටයුතු කරන අයෙකුට නම් එහි විවිධ දෝෂඅඩුපාඩුකම් පෙනියහැක.නමුදු සැලකිලිමත් විය යුත්තේ පුද්ගලික අරමුණු කෙරෙහි නොව සමාජ අරමුණු කෙරෙහි පමණි.සමාජ අරමුණුතුළ පුද්ගලික අරමුණු ඉටුවීමද අන්තර්ගතය.සමාජයකදී පුද්ගලික අරමුණු පමණක්ම පෙරදැරිකොටගෙන ඒවා ඉටුකරගැනීමට පමණක් වෙහෙසවීම ආත්මාර්ථකාමීබවටහේතු වේ.යතිසමාජයතුළ බොහෝදුක්ඛිතජීවිතගතකර ගිහිබවට ප්රතවේශවන සමහරුන්ට පසුව ලැබෙන සුඛෝපභෝගීනිවෙස් නවීන පන්නයේ යානවාහන,පස්කම්සුව ආදියට වහවැටී,ලොල්කිරීම නිසා සාමාන්යෙ ගිහියෙකුටත් වඩා එබඳුඅය ගිහිබව අධිකව ප්රීණනය කරති.අඹුදරුවන් පෝෂණයකරන සාමාන්ය ගිහියාට ඒවායේ ඇති දුක්ඛිතබව,නිස්සාරත්වය වැටහෙන නමුදු යතිබවේ සිටි ගිහිබවට ප්රිවේශවන අය ඒබව නොදනිති.සැමවිටම තමාට නොමැතිදෙය උසස්කර සැලකීම මනුෂ්යි ස්වභාවයකි.සිද්ධාර්ථ කුමරු පවා අබිනික්මන් කලේ සුඛිත මුදිත අඹුදරුසම්පත්ඇති ගිහිදිවියක්ගතකර එහි නිස්සාරබව මැනවින් වටහාගැනීම නිසාය.සබුද්ධත්වයට පැමිණි මුල්යුගයේ සසුනට වන් බොහෝපිරිස්ද මෙබඳු අයවූහ.මේ නිසාම මේපිරිස හික්මවන්නට අමුතුවෙන් විනයශික්ෂාපද පැණවීමට අවශ්යපතාවක්ද මතුනොවින.එකල සසුනේපැවතියේ ඕවාද පාතිමොක්ඛය පමණි.නිරර්බුද සසුනේ මුල්කාලීන පැවිදිවූ මේ පිරිස අතර සිටි රහතන්වහන්සේලාද ගණනින් බහුලවිය.
ගිහි දිවියේ දුක හා බෝධිසත්ව පිළිවෙත
කිසිදු ජීවිත අත්දැකීමක් නැති ළඳරුවයසේදීම යතිසමාජයට ප්ර වේශකරවීම නිසා බොහෝදෙනෙකුට තරුණවිය එළඹීමේදී යළි ගිහිජීවිතවලට ප්රටවේශවීමේ වුවමනාවක් ඇතිවේ.ගිහිජීවිතයේ නිස්සාරත්වය පිළිබඳ අත්දැකීම් ඇසුරින්ම වැටහීමක් නැතිබව නිසා මෙබඳුඅය සිතනුයේ ගිහිජීවිතය බොහෝසුවදායී යැයිකියාය.අඹුදරු රැක්මටමුදල්ඉපයීම පිණිස රැකීරක්ෂාදියේ නිරතව,අඹුසැමි,දූදරු,දෙමාපිය, සොයුරු,සොහොයුරි,වැඩිහිටි ආදීන්ගේද,නිවාස, ඉඩකඩම්,දේපළ,උරුම හිමිකම් ආදී ගිහිජීවිතයේ නොයෙකුත් ව්යාපකූල ප්රීශ්න, ගැටළු, දුක්ගිනිකම්කටොළු,ලතැවුල්,සෝසුසුම් ආදියට මැදිව දිරි ගෙන ගිහිදිවිය ගෙවනඅය මනාවප්රිත්ය,ක්ෂව ගිහිදිවියේ නිස්සාරත්වය හඳුනාගෙන සිටිනපිරිසයි.ඒ පිරිස ගිහිජීවිතය ගත කළද එහි ගැබ්ව ඇති නිස්සාරත්වය මොහොතින් මොහොත අවබෝධකරගෙන ජීවත්වන අයයි. මතුපිටින් ඉතාඅලංකාර ලෙස පෙනුනද අභ්යින්තරව ඇති ගිහිදිවියේ ප්රිශ්න නිසියාකාරව හඳුනන්නේ ගිහියන්ය.ගිහිදිවියේ සමහර බැඳීම් නීතිමය බැඳීම්ය.ඇතැම් ඒවා යුතුකම්,වගකීම් පිළිබඳ බැඳීම්ය.මේ අතර රුධිරගත බැඳීම්ද තිබේ.සමාජගත බැඳීම්ද මේ අතර වේ. මේ බැඳීම්වලට සිය කැමැත්තෙන්ම හෝ නිරායාසයෙන්ම හෝ හසුව ඒ බැඳීම් අතර තැලී,පොඩිවී,මිරිකී අසහනකාරීව ගෙවන ගිහිදිවිපෙවෙතක නොමැති සුන්දරබවක් පිටතින් දකින අයෙකුට නම් ඇතිවියහැක.යතිවරුන්වහන්සේලා දහම් දෙසනවිට ගිහිදිවියේ දුක විග්රඅහකරනුයේ දහමට අනුව ඒවා දුක්සේ දක්වාඇති නිසා මිස ප්රිත්ය ක්ෂව දන්නානිසා නොවේ. ඒවා අසන ගිහියන් ඒවා සත්යටයැයි විශ්වාසකරනුයේ තමාගේ ප්ර්ත්යරක්ෂඅවබෝධය අනුව ඒවා සැබෑබව දන්නා නිසාමය. ගිහිජීවිතය දුකක්බව දහම්පොතපතතුළ සඳහන්වුවද සැබවින්ම එය එලෙසම යන්න ප්රිත්යබක්ෂඅවබෝධයක් ඒ පිළිබඳව නොමැතිවීම නිසා පසුකාලයකදී ඒ කෙරෙහි ආශක්තවීම සිදුවියහැකි කරුණකි.නමුදු ගිහිජීවිතයේ පවතින දුක ප්රලත්යික්ෂ අවබෝධය මඟින්ම ලැබූ පිරිසට හැකිඉක්මනින් ඉන්මිඳීමට අවශ්යඅව තිබෙතත්,ප්රාදයෝගිව එක නොකළ හැකි බැවින්ම තවදුරටත් ඒ ජීවිතයේ රැඳී සිටිනවා විනා,අමුතු ආශ්වාදයක් ඉන් නොලැබෙනබව වටහාගැනීම වැදගත්ය.මෙය සිදුවනුයේ තමා නොදන්නා දෙයක් පිළිබඳව දන්නා පිරිසකට පොතපතේ සඳහන්ව ඇති ආකාරයට පෙන්වා දීමට යාම නිසාය.බෝධිසත්වයන්වහන්සේලා අනුක්ර මිකව ගිහිදිවියේ පියවර පසුකර අභිනිෂ්ක්ර මණයකොට යති සමාජයට ප්ර්වේශ වන්නේ මේහේතුව නිසාය.එවිට වෙනත්අයට නිසියාකාරව උපදෙස්ලබාදීමට සුදුසු ප්රා්යෝගික අත්දැකීම් හා ප්රාඥාවෙන් යුක්තවන හෙයිනි.සමාජයේ සෙසු අය අතර බුදුවරුන්වහන්සේලාට ඉහළ සමාජ පිළිගැනීමක් ඇතිවනුයේ මේ නිසාය. උන්වහන්සේලාගේ අත්දැකීම් පෞරුෂයතුළ එක් අඩක් ගිහිදිවියෙන්ද අනෙක් අඩ යතිසමාජයෙන්ද පිරී ඇත.පරිපූර්ණ බව ඇතිවනුයේ මේනිසාය.විශේෂයෙන් ස්ත්රීන,පුරුෂදෙපක්ෂය කෙරෙහිමසමානව කටයුතුකළහැකි මානසිකපෞරුෂයක් මේහේතුව නිසා බුදුවරුන්වහන්සේලාතුළ ගොඩනැඟේ.බෝධිසත්ව ජීවිතයේ විවිධසත්ව ආත්මභාවතුළ පුරුදුපුහුණුවන අවස්ථාවලදී ඇතිකරගත් ආකල්ප,දෘෂ්ටි මඟින් ලබාගනුයේ පසුකලක බුදුවීමට අවශ්යුවන පූර්ණඅත්දැකීම් පෞරුෂයයි. යති දෘෂ්ටිය මත පිහිටා සමාජය නොදැකිය යුතුබවත්,සැමවිටකදීම දුබලතා අඩුපාඩු විචාරපූර්වකව පෙන්වාදීම නිසා සමාජයේ එබඳු දුබලතා ඇති බොහෝදෙනෙකු නිකරුනේ අමනාප කරගැනීම මතු අනාගත දිවිපෙවෙත සාර්ථක කරගැනීම පිණිස බෙහෙවින් අවැඩදායක වනුඇති බවත්,කේවට්ට අනුශාසනා කිරීමට ඇතැම් අය ඉදිරිපත්වීමද හාස්යනය උපදවන සුළුය.එබඳු උපදෙස්,අනුශාසනා කිරීමට ඉදිරිපත්වන බොහෝ එවැනිඋදවියගේ මුළුජීවිත කාලය පුරාම වංචාව රැවටීම,අනුන්ව ඇන්දවීම වැනි කරුණුවලින් පිරීඇතිබව පැහැදිලිව දන්නා නිසා එවැන්නන්ගේ ව්යාටජ අනුකම්පාව කිසිදු තැකීමකට ලක්නොකෙරේ.කුණුවලකට බැස සිටින්නා අනුන්වද කුණුවලවල්වලට බැස්සවීමට වෑයම්කිරීම සාමාන්යක වූ දෙයකි.නමුදු පියවි ස්වභාවයෙන්ම සාධාරණත්වයම ගරුකරන පැත්තක් ගියත් සත්යමය පාවානොදෙන අයත් අද පවතින මේ ජරාජීර්ණ කුණු ගඳගහන සමාජයතුළම වෙසෙනබවද ඔවුන් වටහාගත යුතුය.ඒඅයගේ අවාසනාවකට හෝ අසරණ මිනිසුන්ගේ වාසනාවකට හෝ පවිත්රතමිනිසුන් ස්වල්පදෙනෙකු හෝ මේ සමාජයතුළ වෙසෙනබව ඔවුන් වටහාගතයුතුය. අසාධාරණත්වය අලංකාර සළුපිළිවලින් වැසූපමණින් ඒවා සාධාරණීයකරණය නොකළහැකිබව මෙබඳු කේවට්ටයින්ට නොවැටහීම අභාග්යිසම්පන්නය.තමන් කේවට්ටයින්වූ පමණින් සෑමඅයෙකුම එබන්ඳන් නොවනබව තේරුම්ගතයුතුය.
අධ්යාොපනික දැනුම හා විචාරපූර්වක බව
නිදහස් උසස් අධ්යාාපන වරමින් ලබාගත් දැනුමින්,සමාජයට ලබාදිය හැකි හොඳම තිළිණය නම් නිවැරදිසත්යතය මත පිහිටා සිට කටයුතු කිරීමවේ.බොහෝවිට බොහෝදෙනෙකු අමතක කරනුයේ මේ කරුණමය.මහජනතාවගේ බදු මුදලින් ඉගෙනුම ලබාඅවසානයේදී ලාභ,වාසි පැත්තට බරව කටයුතු කරන්නට පෙළඹීම නිසා තමන්ට ඉගෙනීම පිණිස දරදිය ඇදි සාමාන්යන මහජනතාවට එරෙහිව කටයුතු කරන්නෙකු බවට මේ නිසා නිරායාසයෙන්ම පෙළඹේ.මේ තත්වය නිවැරදි නැත.සිදුවිය යුත්තේ වාසි,ලාභ අපේක්ෂාවෙන් කටයුතු කිරීම නොව සිය හෘදශාක්ෂියට එකඟව කටයුතුකිරීමයි. වර්තමාන සමාජයතුළ බහුලව දක්නට ලැබෙනුයේ පහසුවෙන් තමාට යමක් කරගතහැකි පිළකට හේත්තුවී ඉන් වරදාන ලබමින් හෘදශාක්ෂියට එරෙහිව කටයුතු කිරීමට පෙළඹීමයි.මේ නිසා සමාජ සබඳතා විකෘතිවී,නීතිය,සාධාරණත්වය වල් වැදී,මනුෂ්යබ සමාජයේ හැඩතල මනුෂ්යනත්වයට නොගැලපෙන පරිදි වෙනස්වී තිබේ.මේ යටතේ සෑම අයෙකුම කටයුතු කරනුයේ අසාධාරණකම් සාධාරණීයකරණය කරපෙන්වමිනි.අයුක්තිය,අසාධාරණය,අවනීතිය,අමනුෂ්යාත්වය නිවැරදිව අර්ථදැක්වීමට බියවීම මේ අනුව පුදුමයක්ද නොවේ.බිය පොදු මනුෂ්යී දුබලතාවයකි.ඒ පොදු මනුෂ්යක දුබලතාව මඟින්ම සමාජය පාලනය කිරීමට උත්සහ දැරීම පාලන තත්ත්රමයේ ස්වභාවික ගතිලක්ෂණයයි.එනිසාම බියට බියවීම හොඳ නැත. දැනුමට වඩා සමාජයට අවශ්යසවනුයේ නිවැරදි විචාරපූර්වක දැක්මක් ඇතිකරගැනීමට අවශ්යට මඟපෙන්වීමලබා දීමයි.දැනුම පතපොත කියවා ලබාගත හැකි නමුදු විචාරපූර්වකව සිතීමටපෙළඹවීම එසේ පතපොත කියවාපමණක්ලබා ගතහැකි දෙයක්නොවේ.මන්ද එය ප්රඥාවට අයත් වන බැවිනි.දැනුම උගත්කමට අයත්ය.විචාරපූර්වක දර්ශනය ප්රඅඥාවට අයත්ය.දැනුමලැබීමට පතපොත කියවා,විභාග සමත්වී,සහතිකගොඩගසා උගත්කම ලැබියහැක.නමුදු බුද්ධිය හා ප්ර.ඥාව ඉන්ඇති නොවේ.හැකිතාක් පතපොත කියවූ,විභාග සමත්වූ,සහතික ගොඩගැසූ පමණින් බුද්ධිමතෙකු ප්රඇඥාවන්තයෙකු බවට පත්නොවේ.බුද්ධිමතුන් හා ප්රනඥාවන්තයින් අතර උගතුන් යැයි සම්මත අය මෙන්ම එසේ නොවන අය පවා සිටිති. අකුරුලිවීමට කියවීමටනොහැකි ඒනිසාම සම්මත උගතුන් නොවූ නමුදු ජීවිතඅත්දැකීම් ඇති බුද්ධිමතුන්,ප්ර ඥාවන්තයින් ඕනෑතරම් සමාජයතුළ දැකගත හැක.හැකිතාක් සහතිකගොඩගසා,නමඉදිරියෙන් න්යාවයාචාර්ය පට්ටම්අටවාගත් හුදෙක් උගත්කම මිසක බුද්ධිමතුන්,ප්රදඥාවන්තයින් නොවනපිරිසක්ද සමාජයතුළ සිටිති.එබඳුඋගතුන් සිතනුයේ ඔවුන්ගේදැනුම බුද්ධිය හා ප්රුඥාව කියාය.එසේ සිතා ඔවුහු සමාජයට උපදෙස් සැපයීමට පවා ඉදිරිපත් වෙති.සමාජයට කේවට්ටඋපදෙස් සැපයීමට මෙන්ම මොවුන්ගේ කේවට්ට දැක්ම සමාජගත කිරීමට මොවුන් ඉදිරිපත් වනුයේ මුළු සමාජයම මුග්ධ අඥාන පිරිසක් ලෙස වරදවා උපකල්පනයකොටය.අවාසනාවකට මෙන් බුදධිමතුන්,ප්රඥඥාවන්තයින් හෙබවිය යුතු ශාස්ත්රාකලයීය මුල්පුටුපවා මෙබඳුඅය හෙබවීම එබඳු ස්ථාන අභාග්යවසම්පන්න දුර්දාන්ත ඉරණමකට ලක්වීමට හේතුවී ඇතිබව අද එබඳු ස්ථාන මුහුණපා සිටින කණගාටුදායක වාතාවරණය අනුව පැහැදිලිවම පෙනීයයි.එය අද ඇති ශාස්ත්රාහානියට හේතුවකි. නූතනයේ දක්නට ලැබෙන ශාස්ත්රීනය,පර්යේෂණ,බුද්ධිමය පරිහානිය තුළ දැවැන්ත කළු සෙවනැලි ලෙස මෙබඳු අයගේ ක්රිනයාපිළිවෙත ශාස්ත්රාසලයීය පසුබිමේ යටිපෙළ අතර සැඟව පවතී.එය ක්රියයාත්මක වනුයේ අදෘෂ්යාමාන හස්තයක් පරිද්දෙනි.හුදෙක් බලකාමීත්වය,පසුගාමී දැක්ම,අන්ධමිථ්යා විශ්වාස ආදී කරුණුවලින් හෙබි එසේම ඒවා විචාරපූර්වක බව අගයන සිසුපිරිස් වෙත බලහත්කාරයෙන් පැටවීමට වෑයම්කරන මෙබඳු නෂ්ටාචාර්යවරුන්ගේ කුහක සම්ප්රරදායනිසා අද බොහෝ ශාස්ත්රා ලතුළ දක්නටලැබෙනුයේ දැඩිඅශාස්ත්රීපය පසුබිමකි.තම පැවැත්ම පමණක් සරිකරගැනීම පිණිස හැම අයුක්ති සහගත ක්රිරයාවක්ම සාධාරණීයකරණය කිරීමට වෑයම්කරනුයේද මෙබඳුඅයය.බලයට පිටකසා පැවැත්ම රැකගත හැකිනම් ඒවෙනුවෙන් අවශ්යටනම් සියදෙමාපියන්වුවද පාවාදීම මෙබඳුඅයගේ පිළිවෙතයි.නිවැරදි ථේරවාදී සම්ප්රුදායතුළ බෝධිසත්ව ඇදහිලි,විශ්වාස,අභිචාරවිධි නැත.ඒවා ඇත්තේ මහායාන සම්ප්රවදායතුළයි.ශුද්ධවිද්යාඉ උගෙන,ථේරවාදී දහම නමින් නොදන්නා මහායානඇදහිලි ප්රමචලිතකිරීමට සිදුකරන වෑයමතුළ හෙලිවනුයේ බලයට පිටකැසීමේ නිර්ලජ්ජීබවම මිස අන්යමක් නොවේ.නිකරුනේ කලුගල්වල හිස ගසාගැනීමට සිදුවෙතැයි බියවීම නිසා වැරැද්ද දැකදැකත් නිහඬවීමට හෝ නිහඬ මුවින්යුතුව ඉවසීමට මේබව හොඳින් දත් ඇතැම් විද්වතුන් පෙළඹීමේ වාසිය හිමිවනුයේද මේ න්යාමයාචාර්ය පට්ටම්ඇති අයටමය.අනාගතයේදී සියඋසස්වීම්වලට බලපෑම්සිදුවෙතැයි බියවීම නිසාද සමහරු මේගැන මුනිවත රකිති. 29.රැවටීමේ කෙළවර කොතැනද? පුද්ගලයෙකු තව පුද්ගලයෙකුට හෝ පිරිසකට රැවටුණුබව තහවුරු වන හොඳම මිම්ම වනුයේ තමා රැවටීඇති බව නොදැන සිටීමයි.වෙනත් අයෙකු විසින් පෙන්වාදෙනු ලැබුවද සැබවින්ම රැවටුණු පුද්ගලයා එය පිළිගන්නේදනැත. ඒ නිසා පුද්ගල කැමැත්ත නොඅඩුව ලැබීම රැවටීමතුළවේ.පුද්ගල කැමැත්ත මතම පමණක් යමක හොඳ,නරක තීරණය කිරීමේ බියකරු අවදානම රැඳීඇත්තේ එහෙයිනි.කණගාටුවට කරුණ වැඩිදෙනෙකු විසින් මේකරුණ තවම තේරුම්ගත නොහැකිව දිගින් දිගටම මුළාවේ රැඳී සිටීමයි.මුළාකරන පුද්ගලයා හෝ පිරිස විසින් වරින් වර ප්රැදර්ශනයකරනුලබනදේ නිසා මෝහයෙන් අගතිගාමීව ඊට කැමැත්ත ප්රසකාශකිරීමට මුළාවූ අය පෙළඹේ.නොමුළාවූ පුද්ගලයින්ගේ අර්ථදැක්වීම් පවා නිෂ්ඵලය වනුයේ මුළාකිරීම් හා මුළාවීම් ගැඹුරින් සිදුව ඇතිහෙයිනි.සමහරුන්ගේ වෘත්තිය අනුන්මුළාකිරීම පමණි. පදිකවේදිකාවල්,දුම්රියපළවල්,බස්නැවතුම්පල් ආදී සෙනඟ අධිකව තදබදවවන ස්ථානආශ්රිකතව බහුලව දක්නටලැබෙන තෙල්බෙහෙත්කරුවන්,මායාදර්ශනකරුවන්,ත්රා සජනක ක්රි්යා ප්රදර්ශනය කරන්නන් ආදී මහජනයා සතුටුකොට ජීවිකාව සරිකරලීමේ නියැලි උදවියඅතර බොහෝවිට මුළාව දක්නට ලැබේ.මුළාව නැතිනම් ඔවුන්ගේ දිවිපැවැත්මක්නැත.ඔවුන් වැඩිදෙනෙකු කරන්නේ බොරුව බව හොඳාකාර දැනදැනම මිනිසුන් තදබදවී එබඳු තදබදවෙමින් තෙරපීතෙරපී ඒ ක්රිොයා නරඹනුයේ තමා මුළාවේ පසුවනබව ඇතැම්විට අවබෝධකරගෙනය.ඉන්ලැබෙන ක්ෂණිකසතුටනිසා ඔවුහු එසේකරති. පදිකවේදිකාවල්,දුම්රියපළවල්,බස්නැවතුම්පලවල් ආදී තැන්වල සිටිනුයේද රටක මහජනතාවමය.මහජනතාව මෙසේ ස්වයං මුළාවට පත්වීම තුළින් ක්ෂණික සතුටක් භුක්තිවිඳීමට කැමතිබව අවබෝධකරගැනීම පාලක ප්රවජාවටඉතා ප්රපයෝජනවත්ය.සාමාන්ය් මිනිසුන්ගේ සිතිවිලි රටාව තේරුම්ගැනීම ඔවුන්ව පාලනය කිරීමට පහසුවකි.සමස්ත ජනතාව අතරින් සෑම දෙනෙකුම මුළාව ප්රිමය නොකළද,බහුතරය එය ප්රි යකරන බව ඔවුන්ගේ කැමැත්ත දිශාගතවීම අනුව මනාව පැහැදිලිවේ.රටක මහජනතාව අතරින් බුද්ධිමත් පිරිස සිටිනුයේ ඉතා සුළුතරයකි.මේ සුළුතරයේ මතය බහුතර මතයේදී සැඟවී නොපෙනී යයි.කවුරුන් කෙසේ විග්රරහකළද,සත්යමය නම් එයයි.මින් වඩාඅසාධාරණය සිදුවනුයේ සුළුතර බුද්ධිමත් කොටසටය.මන්ද ඔවුන්ට බොහෝවිට සිදුවනුයේ බහුතර කැමැත්තටයටව දුක්විඳීමටය.මොවුන් සැබවින් තමානොකළ වරදකට වන්දිගෙවන පිරිසකි.වරද සිදුකලේ බහුතර පිරිස වුවද ඔවුන් සිතනුයේ ඔවුන් නිවැරදිබවයි.එනිසා ඒමත උදාවූ පසුබිම ඔවුන්ට දඬුවමක් නොව පරාදීසයකි.දියරත්වන තෙක් සැළියතුළ සුවපහසුවෙන් සිටි කකුළුවාට අත්වූ ඉරණමට වඩා වැඩි යමක් බහුතරයට අත්පත්වුවද,ඒබව පළමුව විචාර පූර්වකව නොවටහාගැනීමද ඉතා අවාසනාවන්ත කරුණකි. අනුන්ට කුමක්වුවද තමාට ලාභ,වාසි,වරප්රනසාද අත්පත්වේනම් එය හොඳයැයි පැවසීමට හුරුපුරුදුව සිටින මිනිසුන් මැදම විසීමට සිදුවීම පවා නිදහස ප්රිනය විචාර පූර්වක දැක්මක් ඇති බුද්ධිමතෙකුට නම්බොහෝදුරට නොඉවසියහැකි කරුණකි.
රැවටීම හා සාධාරණත්වය
අනුන්ව රැවටීම ජීවනෝපාය කරගෙන ඇත්තේ මහමඟ විජ්ජා පෙන්වන,තෙල්බෙහෙත් විකුණන අය පමණක් නොවේ.අනුන්ගේ නොදැනීම සිය වාසියට,ලාභයට පෙරළාගැනීමට දක්ෂ බොහෝ කපටිපුද්ගලයින් මිනිසුන් අතරවේ. ඔවුන්ගේ ඉච්ඡාබස් හිස්මුදුනින් පිළිගෙන විශ්වාසකිරීමනිසා නිකරුනේ රැවටීමට හසුවන අහිංසකයින්ගේ ප්රැමාණයඉතා අධිකය.රැවටීමට විවිධ අර්ථකථන සපයන අයද මේ අතර සිටිති.ඔවුන්ගේ වෘත්තිය එබඳුදෑ සිදුකර දිවිගැටගසාගැනීමයි. එකී දරදියඇදීම්වලට සෑහෙන වන්දියක් ඔවුන්ට හිමිවේ.මොවුන් ඉතා සුඛිතමුදිත දිවිපෙවෙතක් ගතකරනු දකින අසන අයද සිතනුයේ මේ මහාලාභය ඔවුන්ට හිමිව ඇත්තේ ඔවුන්ගේ සත්යිගරුක ප්රනතිපත්ති නිසා බවයි.මෙබඳු දේ බුද්ධියෙන් වටහාගැනීමේදී මේමුළු ලෝකයම එකම මායාවක්බව සිතේ.කොතරම් පෙන්වාදීමට උත්සහ ගත්තත් රැවටීමට හසුවීම පරම සතුට කරගත් මිනිසුන්ට කිසිවක් වටහාදිය නොහැක.එසේ උත්සහ කිරීමද කිසිදු ඵලයකට නොමැති දෙයක් ලෙස පෙනේ.එසේ වෑයම්කිරීමට යොදවන කාලය,සම්පත්,ශ්ර මය,කැපකිරීම් ව්යා්පාරයක් වැඩිදියුණුකරගැනීමට වැයකළානම් එබඳුදේ දියුණු කරගෙන සමාජයේ වැඩිදෙනෙකු මතුපිට හරය සේ බලාපොරොත්තුවන ජීවන මට්ටම දක්වා උසස් කර ගත හැකිවීමට ඉඩතිබිණ.ඉතා කලාතුරකින් අයෙකු මිස වැඩිදෙනෙකුගේ රසඥතාව පවා අපේක්ෂිත මට්ටම්වල නොව ඉන් බොහෝ පහළ මට්ටම්වල පවතින බැවින් මේ පිළිබඳ සිදුකරන මෙවැනි අර්ථදැක්වීම් පවා අර්ථශූන්ය් දේ වියහැක. මුළුලෝකයේ සෑමඅංශයකම විවිධ විපර්යාස සිදුවෙමින් පවතී.මුල්යැ අගය සෑම සාමාජික වටිනාකමක්ම යටපත් කරමින් ව්යාිප්තවේ.රටක ප්ර තිරූප ගොඩනැඟීමට හා දැවැන්ත ප්රාතිරූප බිඳවැට්ටවීම පසුපස මුදල සිටී.අනුන් මුළාවටපත් කර සිය පැවැත්ම තහවුරුකරගැනීමට නොකරනදෙයක් නොමැති මට්ටමට මිනිස් පැවැත්ම පහතහෙළීමටද මුදලඅගනා කාර්යභාරයක් ඉටුකරනුලබයි.කලක් අවංකබවේ පරමාදර්ශී ප්රදතිමූර්තිලෙස කටයුතුකළ සමාජයේ දැවැන්තප්රිතිරූප පවා සැනෙකින් මුදලඅබියස ඒප්ර තිපත්තිසියල්ල පාවාදී ඇතිබව දකිනවිට මිනිසුන්ගේ ප්රැතිපත්තිගරුකබවේ අවංකත්වයගැන දෙවරක් සිතාබැලීමට අද බොහෝ දෙනෙකු පෙළඹීම වරදක්නොවේ.අවංකත්වය,මානුෂිකබව,මිනිසත්කම,සහෘදත්වය, සමූපාකාරපැවැත්ම ආදී ගුණාංග පිළිබඳ දොඩමළුවූ සුන්දර මිනිසුන්ට අද අත්වී ඇති ඛේදජනක ඉරණම මධුවිතටලෝල වීමේවළක්වාගත නොහැකි නරකපුරුද්ද මඟින් ඇතිකරනුලැබූ තත්වයකි.මිනිසත්බව ජානගතව පැවතෙන පුද්ගලයින් සේ කටයුතු කළද ඒසියල්ල සිය පැවැත්ම රැකගත යුතුවූ මුදල විසින් පාලනයකිරීමේ අහිතකර සිද්ධිදාමය එබඳුඅයගේද ජීවිතතුළට කිඳාබැස තිබේ.මූල්යය වටිනාකම මිනිසත්බවේ අගය යටපත්කර ඉහළට පැමිණි සෑමඅවස්ථාවකදීම රැවටීමේ උපක්ර.ම හොරරහසේ ක්රිකයාත්මක වනබව නිරීක්ෂණය කළහැක.මිනිසෙකු මැනගත හැකි හොඳම ක්රොමය ඒකෙනාටඉහළ තනතුරක් හා විවිධවරප්රැසාද ලබාදීමබව මේක්රුමය පිළිබඳ කළකිරීමට පත්ව අසහනයෙන් දිවිගෙවන වැඩිදෙනෙකු දරණ ආකල්පයයි.මේහේතුව නිසා අවංකව සාධාරණව ජීවත්වන අයෙකු වුවද ඒමිම්මෙන් මැනීමට අද ඇතැමෙක් පෙළඹෙති.
වාණිජ අර්ථක්ර මයේ අහිතකර පසුබිම
අද සෑමදෙයක්ම වාණිජඅර්ථක්රිමයේ දැවැන්ත කළුසෙවනැල්ලට යටව පවතී.වාණිජ අර්ථක්ර මය මඟින් පාලනය වන සෑම සාමාජික සබඳතාවක්ම මිනිසුන්ට් ගෙනඑනුයේ සාංකාවකි. පෙර මෙන් මිනිස් සබඳතා ඇසුරින් තෘප්තිමත්වීම අපහසුවී ඇත්තේ එහි දක්නට ලැබෙන දැවැන්ත බිඳ වැටීම නිසාය.ඊට හේතුව වාණිජ අර්ථක්රතමය නුවමනා පරිදි එහි සෑම පැතිකඩක්ම දැඩිව පාලනය කිරීමට යාමයි.වාණිජ අර්ථක්රකමයට සමගාමීව ක්රිඑයාත්මක වන දේශපාලනය සෑම සමාජගත පැතිකඩකටම රිංගා තිබේ.සමාජයේ උස්පහත් සෑම අංශුමාත්ර යකම හිදැස් අතරින් අනවශ්ය පරිදි දේශපාලනය රිංගායාම පාලනය නොකළහැකි ප්ර මාණයට වර්ධනයවී තිබේ. සමාජයක තිබිය යුතු මෙන්ම නොතිබිය යුතු දේවල්ද තිබේ.එසේම තිබිය යුතුදේවල්වලට වුවද කිසියම් සීමාවක් පැවතිය යුතුය.මේ යටතේ පුද්ගලයෙකු සෘජු ලෙසම ගනුදෙනු නොකළද සෑම මානව ක්රිීයාවක්ම අර්ථකථනය වනුයේ පවත්නා දේශපාලනික හා ආර්ථික රටාවට අනුගතවන පරිදිය. යමෙකු මේ කිසිදු ප්ර ස්තුතයක් නොදැන සිටියහැක.නමුදු අවසාන විග්රේහයේදී නොදැන සිදු කළ ක්රිරයාවුවද අර්ථකථනයවනුයේ සමස්ත සමාජ ව්යු්හයට අවශ්යි පරිදිය.අවංකව හෘදශාක්ෂියට එකඟව යමෙකුට කිසියම් දෙයක් පිළිබඳව පැවසිය හැක.නමුදු එහි අවංකබව දන්නේ ප්රපකාශ කරන්නා පමණකි.සෙසු සියළුඅය එය තමාගේ දෘෂ්ටිකෝණයට අනුව විග්රංහ කරන්නට උත්සුක වෙති. එසේම ස්වකීය දේශපාලනික,ආර්ථික ආදී සෙසුදෘෂ්ටිකෝණඅනුව විග්රඋහ කර ඊට එකඟ වීමට මෙන්ම විරුද්ධවීමට පෙළඹේ.ඇතැම්විට යමක් පවසන පුද්ගලයාගේ අරමුණ අනෙකක් විය හැක. නමුදු එය වටහාගැනීමට ප්රටයත්නදරන්නාවූ අයගේ අරමුණ ඊට හාත්පසින්ම ප්රඊති විරුද්ධ යමක් වියහැක.කෙනෙකුට හොඳදේ තවඅයෙකුට නරකවනුයේ මේනිසාය. සිය මතයට විරුද්ධව යන අන් සියළුමතවාද මර්ධනයකර නිහඬකිරීමට වෑයම්කරනුයේ ඇතැම් විට ආකල්පවල පවතින දුබලතාව නිසාය.යමෙකු යමක් පැහැදිලි කරනුයේ අවංක අභිලාෂයකින් වියහැක.නමුදු පවත්නා සමාජය පුරුදු වී සිටිනුයේ හැමවිටකදීම ඒ දේ පිළිබඳ පටු දෘෂ්ටියකින් බලාක්රිවයාකිරීමටය.ඇතැම්විට ඇතැම්උදවිය නිහඬකරවීම පිණිස භාවිතයට ගනුලබන ක්රි යා පිළිවෙත් පිටතින් පෙන්වන ධාර්මිකත්වයට එතරම් නොගැලපෙන දේ වියහැක.උදාරඅරමුණු පිටුපස උදාර චරිතය පැවතිය යුතුවනුයේ මේනිසාය.සමහරු වැරදි පෙන්වාදෙන්නේ විවේචනය කරනුයේ සැබෑ අවංකවූ අරමුණු පෙරදැරිවය.අනුන්දෙස හැමවිටම වැරදිඇසින් බලන්නේ නම් තමා පිළිබඳ අනුන්ගේ ප්රණශංසාදියේ පවා අහේතුක කුපිතවීම් බලාපොරොත්තුවිය හැක. තමාව විවේචනය කරන්නන්ට බොරුචෝදනා පටවා දඬුවම්ලබාදීමටඋත්සුකවීමත් චරිත ඝාතන මඟින් සමාජ මට්ටම පහතහෙළීමට වෑයම්කිරීමත් එබඳු කුපිතවීම්වල ලක්ෂණයි. අසහාසික වූ ධාර්මික උදවිය මෙසේ අනුන් විනාශකිරීමෙන් තමන්රැකීමට කටයුතු කරන්නේ නැත. සිය ක්රි්යාපිළිවෙත අවංක නම් එබඳු විවේචනවලට බියවිය යුතුද නැත.නීතිය තිබිය යුත්තේ සමාජය සුරක්ෂිත කිරීම සඳහාය. නමුදු ඊටපරිබාහිර කටයුතුසඳහා යොදවාගැනීම එහි පැවතිය යුතු සාධාරණ බව මතබේදයට ලක් කරවන්නකි.සිය ප්රුතිපාක්ෂිකයින් මර්දනයකර නිහඬ කරවීමේ කටයුතු පවාඉන් ඉටු කර ගැනීමට වෑයම්කිරීම හා වැඩිදෙනෙකු ඒගැන දක්වන ආකල්පය අතර ඇත්තේ විශාල රැවටීමේ හිඩසකි. සමාජයේ මෙබඳු හිඩැස් පියවීමට වෑයම්ගැනීමේදී රැවටීමේ කලාව චිත්තාකර්ශණීය අයුරින් භාවිතයට ගනු ලැබ තිබේ.මේනිසා රැවටීමේ හා ඇන්දවීමේකලාව අද බොහෝදෙනෙකුගේ වෘත්තිය බවටද පත්ව තිබේ.මේවෘත්තියේනියැලී අය අද සෑම ක්ෂේත්රෙයකම සිටිනබව පැහැදිලිවම දැක ගත හැක.ඒඅතරින් සෘජුව මානවසබඳතා පවත්වන වෘත්තීන් මූලික වේ.මන්ද ක්ෂණිකව මිනිසුන් අතරට ගොස් ප්රීතිරූප මැවියහැකි හා තිබෙන ප්ර්තිරූප ක්ෂණිකව කඩා දැමිය හැකි බලයක් එබඳු වෘත්තීන්වල නියැලීඅයට අදාළවෘත්තියේ ස්වභාවය නිසාම නිසර්ගයෙන්ම හිමිව ඇති බැවිනි. ඒනිසා අවංකත්වයට වඩා රැවටීමට,ඇන්දවීමේ කලාවට මෙහිදී ප්රිමුඛත්වය ලැබෙනු දැකිය හැක. රැවටීමේ යෙදෙන්නන් අවංකයින් බවටත් ඒ සමඟම අවංකයින් රැවටිලිකරුවන් බවටත් වරදවා අර්ථවිග්රහහකිරීමද ඇන්දවීමේ කලාවට අයත් මූලිකාංග වේ. ඒ කාර්යය හොඳින් ඉටුකර ගැනීමේ අභිප්රාරයනිසා ශාස්ත්රා ලයීය පසුබිමතුළ වැටුප්,වේතන ගෙවමින් රඳවා තබා ඇති න්යාරයාචාර්යවරු පවා සිටිති.මේදක්වාම ඔවුන්ට පැවරුණු වගකීම ඔවුහු මනාව ඉටුකරමින් සිටිති. තව දුරටත් සියපැවැත්ම අඛණ්ඩව ගෙන ගිය හැක්කේ මිනිසුන් ඇන්දවීම තුළින්බව වටහා ගෙන සිටින ඔවුහු තමාට පැවරීඇති ඓතිහාසික කාර්යභාරය හැකි පමණ ඉහළින් ඉටුකිරීමට වෑයම් කරති. සිය ක්රිායා පිළිවෙතතුළින් උගත්කම සමාජයේ වැඩි දෙනෙකු ගණන් නොගන්නා මට්ටමට ඇදවැටී විද්වත් වෘත්තීන් බාල්දුවනබව මොවුහු නොසිතති. මොවුන්ගේ එකම වෑයම දෙමව්පියන් හෝ විකුණා පැවැත්ම තහවුරුකරගැනීම දක්වා පහළ මට්ටමට ඇදවැටී තිබීම අද ශාස්ත්රානලයීය පසුබිම පත්ව ඇතිශෝචනීය කරුණට හේතුවකි.
සමාජ ආකල්ප කලාව හා අවිද්යාැව
සමාජ ආකල්ප සකස්කිරීමට මෙන්ම පවතින සමාජ ආකල්ප සිය අභිමතය පරිදි වෙනස් කිරීමටද සන්නිවේදන මාධ්යෙයන්ට ඇතිහැකියාව අවිවාදිතය.වාණිජඅර්ථක්රතමයතුළ සන්නිවේදනය එහි අරමුණු ඉටුකරගැනීම පිණිසභාවිතාවේ. මේනිසා නූතනසන්නිවේදනමාධ්යුතුළ සැබෑ රසඥතාව සම්බන්ධඇතැම්ගැටළු පැණනැඟීතිබේ.ශාස්ත්රීය උසස් රසඥතාව නූතන සන්නිවේදන මාධ්යෑ නොලැබෙනබවට සමාජයේ ඉහළ විද්වතුන්තුළ ඇති යම් නොපහන් හැඟීම් ඇතිවීමට හේතු වී ඇත්තේ එහි භාවිතාව තුළ දක්නට ලැබෙන ඇතැම් සංක්රා්න්තික විපරිණාමී හැඩතලයි. දේශපාලනය පාලක උත්ප්රේෙරකයක් ලෙස සන්නිවේදන මාධ්යා භාවිතාව නොනිසිලෙස පාලනය කිරීමට ගන්නා වෑයමක් ලෙසද ඇතැම් විද්වත්හු මෙය දක්වති. ඕනෑම කලාමාධ්යායක සැබෑ කූට ප්රා ප්තිය ආනන්දයෙන් ප්ර්ඥාවට විය යුතු යන පූර්වාදර්ශය පිළිබඳ කිසිදු ගැටළුවක් නැත. සමහරු හුදෙක් කලාව ඇත්තේ කලාව සඳහාම මිස ඉන් පරිබාහිරව කලාවෙන් යම් සමාජ මෙහෙවරක් කළ හැකිද යන්නත් නිර්දය විචාරයට ලක්කරති. මිනිසුන් වෙත සත්යකය සන්නිවේදනයකිරීම මිස සමාජ ආකල්ප සකස් කිරීම සන්නිවේදනයේ කාර්යභාරය ලෙස සැලකීමේ අදාළත්වය පිළිබඳවද මෙසේම විචාර පූර්වක මතවාද ඇතිවී තිබේ.කෙසේවුවද සමාජදිශාව සකස්කිරීමේදී කලාව හා සන්නිවේදන මාධ්යකවල වගකීම හා කාර්යභාරය ඉතාවිශාලබව පිළිගැනීමට ලක්ව තිබේ.එහිදී වාණිජ අර්ථ ක්රලමවල ඇති නොනිසි බලපෑම් වලින් හැකිතාක්අත්මිදී කටයුතුකිරීමේ සැබෑ අවශ්යවතාවක් සන්නිවේදකයින්ට ඇත. දේශපාලන හා මූල්යි බලපෑම්වලින් තොරව සැබෑ රසඥතාව සමාජය තුළ සුරක්ෂිත කළහැකි වනුයේද එවිට බැවිනි. මේ නිසා සෑම තොරතුරු ජනගත කිරීමකදීම සැබෑ රසඥතාව, කාලීන අගය නොසිඳ පවත්වා ගැනීමේ වගකීමක්ද සන්නිවේදන මාධ්යත සතු වේ. මෙහිදී විද්යු්ත් මාධ්යනවල ක්ෂණික ව්යාවප්තිය හා වේගවත් බව මුද්රිාතමාධ්යයවලට වඩා වැඩි නමුදු සමාජ වගකීම හා සම්මත පිළිගැනීම අතින් මුද්රියත මාධ්ය තවමපෙරමුණේ පසුවේ.සත්ය ය සන්නිවේදනය වීම සියපැවැත්ම තහවුරු කර ගැනීමට බාධාවක් බව ඇතැම්අයගේ අදහසයි.රටක සාමාන්යට ජනතාවට වඩා සමීපව සිටිනුයේ සන්නිවේදන මාධ්ය් බැවින් එය තමාටඅභිමත අයුරින් සකස් කර ගැනීමේ වුවමනාව සෑම විටකදීම පාලක ප්රජාවහට ඇතිවීම ස්වභාවිකය. රැවටීම, මුළාව පවත්වා ගැනීමට ඇතැම්විට සත්යදය සන්නිවේදනය බාධාකාරී විය හැක. එබඳුවිටෙක සන්නිවේදන මාධ්යවය තමන්ට අභිමත පරිදි නිහඬ කර ගැනීමට පවා මෙබඳු අය උත්සහ ගනිති. සන්නිවේදන මාධ්යවවලටද සියපැවැත්ම ආරක්ෂා කර ගැනීම පිණිස ප්රමතිපත්ති පාවා නොදී සිය ක්ර්මවේදවල මූලික පැහැයේ වෙනසකට යාමට වුවද එවිට සිදු විය හැක. සිය ප්රොතිපත්ති පාවා නොදීමපිණිස ඉදිරිපත් කරන ක්ර්මවේදවල මතුපිට ඔපයේ වෙනස්කම් ඇතිකර ගැනීමට හා නම්යිශීලීවීමට සිදුවිය හැක. ඇහැට ඇඟිල්ලෙන් ඇන්නාක් සේ පෙන්වා දීම් වලට යාමට වඩා සියුම්ව බුද්ධිමත්ලෙස ග්රදහණය කරගත හැකි ලෙසට සිය සන්නිවේදනය මානව සමාජයට වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්යගතාව එවිට ඇතිවේ. නිර්මාණශීලී සන්නිවේදනය වැදගත්වනුයේ එබඳු ක්රිඅයා පිළිවෙත්වල අවශ්යිතාව ඉස්මතු වන අවස්ථා වලදීය. ඒ පිළිබඳ දීර්ඝ ලෙස සාකච්ඡා කළයුතු වුවද මෙහිදී අවධානය යොමුකරනුයේ පාලක උපක්රීම අරමුණු කර බැවින් ඊට අවශ්යා ස්ථාන පමණක් සංක්ෂේපව දක්වා තිබේ. කෙසේවුද සෑම කලා අංශයක් මෙන්ම රැවටීමේ කලාවද අද මුදල් උපයන ප්රසධාන කලාවක් වී තිබේ.මිනිසුන්ගේ හැඟීම් කාමරාගයෙන් මුසපත්කර යටපත්කළ ආශා උළුප්පා ඉස්මතු කර එමඟින් මුදල් ඉපයීම විලාසිතා කලාවේ මූලිකම අංගයක්ව තිබේ. විලාසිතා කලාවේදී මානව දේහයේ නොමැති අලංකාරයක් පිටතට පෙන්වා මිනිස්සිත මුළා කරනු ලැබේ. රැවටීමේ කලාවේදී ද කෙනෙකුගේ හෝ පිරිසකගේ නොමැති ආකල්ප, හර, වටිනාකම් ඇති සේ පිටපත පෙන්වා අනුන්ව මුළා කරනු ලැබේ. විලාසිතා කලාවට ඊටම අනන්යළවූ සිද්ධාන්ත, මූලධර්ම ඇති සේ රැවටීමේ කලාවටද හිමි මුළාවේ න්යාොය සිද්ධාන්ත, මූලධර්ම තිබේ. එක කේවට්ට න්යා යෙන් ආරම්භව මැකියවේලී සිද්ධාන්තයෙන් අවසන් වන තෙක් අඛණ්ඩව සකස්ව පවතී. බොරු දැක්මෙන් ආරම්භව පච ප්ර්වාදයන්ගෙන් අවසන් වන තෙක් සමාජය මුළාවට පත්කිරීමට වෑයම් කරනු ලැබේ. එලොවටත් නැති මෙලොවටත් නැති සාරධර්ම වියුක්ත සමාජ ආකල්ප වලින් හෙබි මෙලෝ රහක් නැති මිනිසුන් නිර්මාණය කරවන ශාස්ත්රාසලයීය පසුබිම තුළ අවිද්යාලව, අශාස්ත්රීුයත්වය ව්යාාප්ත කරවන තවත් එක් මිථ්යාව දහමක්ද වීතිබේ. 30.සෘද්ධි,අභිඥා ලබන්නේ කෙසේද? බුදු දහමේ සඳහන් අවසාන පරමාර්ථය වූ නිවන් අවබෝධය ලැබිය හැක්කේ සිත පවිත්රහකර ගැනීම මඟින් බව සඳහන්ය.සිතේ පවිත්රකත්වය ඇති කරගැනීමට නම් සිතේ පවිතබවට හානිකරදමා ඇති ආගන්තුක සිතිවිලි මනාව දැන හැඳිනගත යුතුය.මෙබඳු ආගන්තුක සිතිවිලි හැඳින්වෙන්නේද කෙළෙස් යන නාමයෙනි.ගණනින් දැක්විය නොහැකි ප්ර මාණයක් කෙළෙස් මිනිස් සිතක හටගනී. කෙළෙස්වල ස්වභාවය හා එකී කෙළෙස් සිතින් ඉවත්කර දැමිය හැකි ආකාරය බුදුදහමේ මනාව විස්තර කරදී තිබේ.මනෝ කායික ක්රිියාකාරීත්වය නිවැරදිව දැන හඳුනාගෙන සිතිවිලිවල ගැබ්වන මෙබඳු අහිතකර සිතිවිලි ඉවත්කිරීම කළයුතු බවට බුදුදහමේ නිර්දේශකර තිබේ.සියළු පරමාර්ථ වලට වඩා නිර්වාණ පරමාර්ථය ශ්රේවෂ්ඨබව දක්වා ඇත.එනිසා නිවන් අවබෝධය ලබාගැනීමට අන් සියළු දේ අත්හැර දැමිය යුතුබව පෙන්වාදී තිබේ.බුදුදහමේ දානය පළමුව ක්රිායාත්මක කර ඇත්තේ අන් සියළු දේ ක්රිුයාත්මක කිරීමට නම් පළමුවෙන් දානය හොඳින් ප්ර ගුණ කළයුතු බැවිනි.දානයසේ දැක්වෙනුයේ අත්හැරීමයි.දානය දී යමක් පැතීමේදී සිදුවනුයේ අත්හැරීමේ චේතනාවට බාධාවකි.ඒ නිසා දානයදී තණ්හාවෙන් යුතුව එහි ප්රුතිඵලයසේ යමක් පැතීම එතරම් යෝග්යි ක්රිතයාවක් නොවේ.දානයයක් දී නොපැතුවාට ඉන් අත්වන ප්ර තිවිපාක කිසිදු අඩුපාඩුවක් නොමැතිව ලැබිය හැක.පැතීමේදී සිදුවනුයේ අත්හැරීම නිසි ලෙස සිදුනොවීමයි. පළමුව දානය මඟින් සිත අත්හැරීම මනාව ප්රුගුණවූවාට පසුව සෙසු ගුණධර්ම ක්රියාත්මක කළහැකි මට්ටමකට සිත පවිත්රු වේ.ඊ ළඟට සීලය මඟින් කායිකව හා වාචසිකව සිදුවන සාවද්යිදේ වලින් වැළකිය හැක.විරති චෛතසික නමින් හඳුන්වන වැළැක්වීමේ ගුණය ඇති සිතිවිලි ආකල්ප වලින් සිදුවනුයේ මිනිස් සිත අපවිත්ර්වීමට හේතුවන දේ වැළකීමයි.විරති නමින් හැඳින්වෙනුයේ මේ කටයුත්තයි.එහිදී වැරදි කායික ක්රිළයා හා මානසික පැවතුම් වලින් වෙන්ව කටයුතු කිරීමට හැකිවේ. මේ වෙන්වීම සමඟ ශාරීරික හා මානසික අංශයන්ගෙන් පුද්ගලයා යම් පවිත්රීකරණයකට ලක්වේ. අනතුරුව සිදුකළ යුතු කුසලය නම් භාවනාවයි.භාවනාවේදී තව දුරටත් මානසික පවිත්රනකරණය සිදු වේ.සමථ භාවනා වැඩීම නිසා සංසිඳීමට පත්වූ සිත නීවරණයන්ගෙන් මිදීම වේ.නීවරණ ඉවත්වූ සිත අතිශයින් පිරිසිදුය.ඊ ළඟට සිතේ ප්ර හාණය වීමට ඉතිරිව ඇත්තේ සංයෝජන ධර්මය.විදර්ශනා භාවනා වැඩීම මඟින් සංයෝජන ධර්ම සිතෙන් ඉවත්ව යාම සිදුවේ.මේ බුදු දහමේ සඳහන්ව ඇති ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන් ක්රඉමිකව සිතේ කෙළෙස් ඉවත්කිරීම පිණිස නිර්දිෂ්ට කර දක්වා ඇති ක්රිගයාමාර්ගයයි.විදර්ශනා භාවනා ක්රකමය මඟින් සිදුකරනුයේ සිතේ සංජානන හැකියාව වැඩි දියුණු කොට සිහිය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට ක්රාමවේදයක් සකස්කර ඒ ඔස්සේ ප්රේඥාව අවධිකිරීමය. මාර්ග ඤාණ හා ඵල ඤාණ පහළ වන්නේ ඒ ආකාරයටය.විදර්ශනා ඤාණ වර්ධනයවී එයම මාර්ග ඤාණ බවටත්, අනතුරුව එනිසා ඇතිවන විපාකය ඵල ඤාණ ලෙසටත් සැලකී තිබේ.වැඩූ මාර්ගය ප්රාත්යඑවේක්ෂා කිරීම හා නිවන අරමුණු කිරීම ඵල සිතක කාර්යභාරය ලෙසට පැහැදිලි කර දී තිබේ. බුදුදහමේ ක්ලේශ ප්රීහාණය සිදුවනුයේ ඉතා ක්රයමානූකූල ක්රාමවේදයකට අනුගතවය.එම ක්ලේශ ප්රකහාණය සිදුවන අයුරු ආභිධම්මික විශ්ලේෂණ අනුව පැහැදිලි කළහැක.වීතික්කම, තදංග හා සමුච්ඡේද යන අවස්ථාතුන යටතේ එහිදී ක්ලේශ ප්රේහාණය සිදුවනබව පෙන්වාදී තිබේ.මින් කය වචන සංවරය තුළින් වීතික්කම ප්ර හාණයද,සිත එකඟකරපවිත්රුකිරීමෙන් තදංග ප්රේහාණයද, විචාර පූර්වක නිරීක්ෂණය හා සිහිය අවධි කරගැනීම මඟින් සමුච්ඡේද ප්රයහාණයද දක්වා ඇත.මෙහිදී කය, වචන සංවරය සිදුවනුයේ සීල ශික්ෂාව තුළිනි.සමාධි ශික්ෂාව තුළින් තදංග ප්රහාණය සිදුවේ. ප්රරඥා ශික්ෂාව මඟින් අනුසයවශයෙන් නිද්රාිස්වරූපයෙන්ඇති කෙලෙස්වලසමුච්ඡේද ප්රයහාණය සිදුවේ. එසේම බුදුදහමේ දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂීත්වය නම් කෙලෙස්වල වීතික්කම හා තදංග ප්ර හාණ අවස්ථා පිළිබඳව නොවේ.මන්ද එය සෙසු ආගම්හි පවා දක්නට ලැබෙන කරුණක් වන හෙයිනි. භාරතයේ බුදුදහම පහළවීමට පෙර කාලවකවානුවල පවා ධ්යාබන සමවත්හි නියැළී යෝගාවරයන් වහන්සේලා පිළිබඳව සඳහන්ය. සිද්ධාර්ථ තවුස්තුමා බුද්ධත්වය අවබෝධ කර ගැනීමට පෙර තවුස් දම් පිරූ ආලාමකාලාම, උද්දකරාමපුත්ත ආදී අෂ්ටසමාපත්තිලාභී තවුස් සෘෂිවරු ගැන බුද්ධ දේශනා වල පවා සඳහන්ව තිබේ. බුදුදහමට අනන්යආවූ ලක්ෂණයවනුයේ කෙලෙස්වල අනුසයප්රබහාණ අවස්ථාව එනම් සමුච්ඡේද ප්ර්හාණය පිළිබඳව සාකච්ඡාකර ඇති බැවිනි.බුදුදහමට පූර්වයෙන් පැවති විවිධආගම් හා දර්ශනවල සමථ භාවනාක්රණම පිළිබඳව සාකච්ඡාකර තිබිණ.නමුදු පළමුවෙන් ලොවට විදර්ශනා භාවනා ක්රනමය හඳුන්වාදුන්නේ බුදුරදුන්ය.ඉන්පෙර ලොව තිබූ වෙනත් කිසිදු දහමක මෙකී විදර්ශනා භාවනා ක්රණමය නොපැවතින.අද දක්වා වුවද පවතිනුයේ මේ තත්වයයි.ලොව ආධ්යාවත්මික පසුබිම තුළ විවිධ ප්රාතතිහාර්ය, සෘද්ධිවිධ ක්රිේයා සිදුකරන යෝගාවචරයින්ගේ ඒ සියළු ආධ්යානත්මික ක්රිුයාවලට පදනම්ව ඇත්තේ සමථභාවනාක්රසමයයි. සමථ භාවනා ක්රවමය තුළ සිදු කරනුයේ ලෞකික ප්රිඥප්ති පාලනයකළහැකි මට්ටමට සිතේ ඇති විද්යුත් රසායනික ක්රි යාකාරීත්වය පාලනය කිරීමයි. මේ විද්යුිත් රසායනික ක්රිරයාකාරීත්වය සමස්ත ලොව තුළ සියළු භෞතිකද්රව්යත පාලනය කළහැකි මට්ටමකට වැඩිදියුණු කළ හැක. මන්ද සියළු භෞතික ද්රතව්යො සකස්ව ඇත්තේ ඉතා සූක්ෂම සහගත අණු රාශියක් එක්වීම නිසාය. පරමාණු නමින් හැඳින්වෙන මේ අණු තවත් ඊට වඩා කුඩා දේවලට විභේදනය කළ හැක. මෙසේ විභේදනය කරමින් අවසාන අවස්ථාව දක්වා ක්රාමිකව බෙදූවිට එය තවදුරටත් භෞතික ද්රේව්යියක්ව නොපවතිනබව පෙනී යයි. මෙය භෞතික ද්ර ව්යර සියල්ලේ අවසාන ශක්ති අවස්ථාවයි. එනම් ඒවා භෞතික අවස්ථාව පසුකරමින් ශක්ති අවස්ථාව පැමිණ ඇති බවයි. මේ අවසාන ශක්ති අවස්ථාව නම් තවදුරටත් ඝනද්රමව්යඅ නොවේ. එනම් පවතින්නේ කියාහෝ නොපවතී කියා හෝ දැක්විය නොහැකි අවස්ථාව නම් ශක්ති අවස්ථාවයි. එවිට මෙකී භෞතික ද්රතව්ය විභේදනයවී අතිවිශාල ශක්තියක් මුදාහරියි. නූතන පරමාණුබලාගාරවල භාවිතා කරනුයේ මෙසේ රසායනික ප්රරතික්රිියාකාරක තුළ දාමප්රිතික්රිවයාවීමට සලස්වා භෞතිකද්රරව්යස විභේදනය කරලබාගන්නා ශක්ති විශේෂයයි. මෙය පාලනය කිරීමට අපහසු අතිවිශාලවූ ශක්ති විශේෂයකි.
ධ්යාරන අභිඥා හා අධිමානසික හැකියාව
ධ්යාධන අභිඥා මාර්ග ඵල පිළිබඳ දැනුම ලඟා කර ගන්නේ අතීන්ද්රීදය ප්රගත්යික්ෂය තුළිනි.මේ අතීන්ද්රිීය ප්රාත්යඳක්ෂය ඉන්ද්රීඅය ප්රිත්යනක්ෂයට වඩා වෙනස්ය.අතීන්ද්රිේය ප්රකත්යුක්ෂය (Extra Sensory Power ; E.S.P.) බටහිර මනෝ වෛද්ය විද්යා ග්රයන්ථවල බොහෝ විස්තර සාකච්ඡා කර තිබේ.එහිදී නූතන මනෝ වෛද්ය් විද්යාදවේ මෙකී අතීන්ද්රිථය ප්ර්ත්යික්ෂය පිළිබඳ සුවිශාල පර්යේෂණ තොරතුරු ප්රූමාණයක් සම්පාදනය කර තිබේ.මේ නිසා මේ ක්ෂේත්ර්ය තව දුරටත් නූතන වෛද්යර විද්යාත්මකව ගූඪබවක් ඇති ස්ථානයක් හෝ විෂයක් ලෙස වර්තමානයේ නොසැලකේ.එසේම මේ පිළිබඳව එකී බටහිර රටවල විශ්වවිද්යාකලව වෙනම අධ්යතයන අංශ පවා ස්ථාපිත කර තිබේ.බුදුදහම නූතන විද්යාවව තුළින් තහවුරු කිරීමට යාම අයෝග්ය බව සත්යපයකි.නමුදු වර්තමාන සමාජය මුළුමනින්ම සකස්ව ඇත්තේ බටහිර දැනුම ඔස්සේය.මෙරට පවා පාසැල් පද්ධතිය ඔස්සේ කුඩාකළ පටන් ලබාදෙන පාසැල් අධ්යාකපනය හා විශ්වවිද්යායල අධ්යාාපනය මඟින් පවා පුද්ගලයෙකු සකස් කරනුයේ බටහිර දැනුම ලබා දෙමිනි.ඒ තත්වය යටතේ ඕනෑම පුද්ගලයෙකු නව දැනුම පිළිබඳව පරීක්ෂාකාරීව සිතා බැලීමට පෙළඹී සිටිනුයේ තමා කුඩා කළසිට ලැබූ බටහිර දැනුමට සාකේක්ෂවය.මෙය අර්ථකථන සම්බන්ධව සත්ය යකි.ඒ තත්වය යටතේ බුදුදහමේ ගැඹුරු සංකල්ප ඉදිරිපත් කිරීමේදී දැනට වසර දහස් ගණනකට මෙපිට ක්රි යාත්මක පැවති අධ්යාිපන දැනුම ඔස්සේ එය ඉදිරිපත් කළවිට අවබෝධ කරගැනීමේ දුෂ්කරතා මතුවේ.බුදුදහමේ පෞරාණික ස්වරූපය ආරක්ෂා කරගැනීම හොඳ ගතියකි. නමුදු එසේවීමේ හානියක්ද ඇත.එනම් බුදුදහම කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණයට පමණක් සීමා කළ යුතු දහමක තත්වයට පත්වීමයි.සැබවින්ම බුදුදහම ජීවස්වභාවයෙන් වියුක්ත මළසිරුරක තත්වයට පත් කළ යුතු නැත.එසේ කොට ආරක්ෂා කළ යුතුද නැත.අජීවි මළසිරුරක් ආරක්ෂා කරමින් ඊට පුද පූජා පවත්වමින් සිට නිකරුනේ මැරීයාමට අවශ්ය නැත.ලැබූ මිනිසත්බව දුර්ලභය.බුදුදහම ඇති කාලයක මිනිසත් බව ලබා උපතලැබීම ඊටත් වඩා දුර්ලභ කරුණකි.එවන් දුලබ අවස්ථා හිමිකර ගෙන බුදුදහම නිසි ආකාරව වටහා නොගෙන මතුපිට ඔපයට පමණක් පුද සත්කාර පැවැත්වීමේ කිසිදු අර්ථයක්ද නැත.සැබවින්ම බුදුහිමියන්ගේ පරමාර්ථය වූවේද එය නොවේ. බුදුදහම පිළිබඳ අට්ඨකථාවල සඳහන් එක් නිර්වචනයක පැවසී ඇත්තේ බුදුදහම ප්රුත්යටක්ෂ අවබෝධ කරගැනීමට තරම් හේතු සම්පත් ඇති අය වර්තමාන යුගවල නොමැතිවී යාම බුදුදහමේ සඳහන් අතින්ද්රීයය ප්රවත්ය ක්ෂය ලැබීමට නොහැකිවීමට හේතුව වශයෙනි.නමුදු මේ පවසන නිර්වචන වල සත්යද අසත්ය තාව කෙසේ දැයි විමසීමට පෙර බුදුදහම තමාට හැකි උපරිම අවස්ථා භාවිතා කර වටහාගැනීමට සුළු හෝ ප්රකයත්නයක් ගැනීම උතුම් බව පැවසිය හැක.මන්ද දැනට ලැබූ මිනිසත්බව යළි කෙදිනක හෝ ලැබේදැයි සහතික විය නොහැකි බැවිනි.එබැවින් කුමන ක්රූමවේදයක් හෝ ඒ සඳහා භාවිතා කර හැකිතාක් පුළුල්ව බුදුදහමේ සඳහන් ගැඹුරු සංකල්ප වටහාගැනීමට වෙරගැනීම එසේ නොකොට මතුපිට පුදපූජා පවත්වමින් පමණක් සිටීමට වඩා උසස්ය.නිර්මල බුදුදහම අජීවි මළ සිරුරක තත්වයට පත්කර එය කෞතුකාගාර සංරක්ෂණයට යොමුකරවීමට කැසකැවීමට වඩා එහි ප්රාියෝගික හරය අවබෝධය සඳහා පෙන්වාදීම අසීරුය.එසේ කිරීමට උත්සාහ ගැනීම බුදුදහම විනාශ කිරීමට ගන්නා උත්සාහයක් ලෙසට පවා වැරදියට අර්ථකථනය කර එතරම් දැන උගත්කම් නැති සාමාන්යි මිනිසුන්ගේ සිතුතුළට විශබීජ රිංගවා බුදුදහමේ සජීවි බව පහදාදීමට ගන්නා වෑයම ලත් තැනම ලොප්කර දැමීම පිණිස කැසකවන ඇතැම් පිරිස් පවා නිර්ලජ්ජිතව මේ සමාජය තුළම විද්යනමාන වීම සැමගේම අවාසනාවකි.හැකිතාක් මිනිස් සමාජය දැනඋගත්කම්වලින් පිරීයා නම් ඒ උත්සාහයන්ට මෙතරම් වේගවත්ව පියාපත් ලැබෙන්නේද නැත.අවිද්යාි අන්ධකාරයේ ජනසමාජය පසුවීම මෙබඳු සාවද්යි මතවාද ව්යානප්ත කරලීමට උපකාරයකි. අතීන්ද්රීසය ප්රවත්යයක්ෂ පිළිබඳ දැනුම් කොට්ඨාශ පවතිනුයේ බුදුදහමේ පමණක් නොවේ.ඊට පෙර පැවති හින්දු භාවනා ක්රයමවලද ලෞකික ධ්යා න උපදවා එමඟින් අභිඥා හා සෘද්ධි ප්රාදතිහාර්ය පෑ හැකි මට්ටමට සිත දියුණු කරගත් යෝගීවරු සිටියහ.මෙසේ ලෞකික ධ්යා න පාදක කරගෙන අතීන්ද්රීටය ප්රණත්යවක්ෂ දැනුම ලැබීම කළ නොහැකි ක්රිියාවක්ද නොවේ.එය විධිමත්ව කළහැකි දෙයකි. අද ඒ පිළිබඳව පර්යේෂණ කර විවිධ මනෝවිද්යාලත්මක දැනුම් සම්ප්රාදායන් පවා ගොඩනැඟී තිබේ. මෙහිදී සිදුවන ක්රිවයාවළිය ජීවවිද්යා ත්මක ඔප්පුවී තිබේ.සාමාන්යැයෙන් මිනිසාගේ ඉන්ද්රී.ය පද්ධතිය සාමාන්යි තත්වය යටතේ ක්රිියාත්මක වන්නේ එක ආකාරයකිනි.නමුදු මේ ඉන්ද්රීතය පද්ධතිය මෙයට වඩා වෙනස් පසුබිමක් යටතේ ක්රිවයාත්මක වන්නේ වෙනස් අයුරකිනි.එය මිථ්යාීවක් නොව සත්යෙය බව අද විද්යාරත්මකව ඔප්පුවී තිබේ.මේ යටතේ පෙරකාලවල ආගමටම පමණක් ලඝුවී පැවති මේ දැනුම වර්තමානයෙන් ආගමික පසුබිමට පරිබාහිරව විද්යා්නූකූල ශික්ෂණයක් මඟින් ඇතිකරගත හැකි බව පැහැදිලිවී තිබේ.නිවැරදිව හා විධිමත්ව සිදුකරන ක්රෂමවත් මානසික පුහුණුව මඟින් එසේ සාමාන්යන තත්වය යටතේ කළනොහැකි යැයි පෙර සැලකූ විවිධ අසාමාන්යම ඉන්ද්රීකය හැකියාව ලබා ගැනීමට මිනිසාට හැකිබව වර්තමානයේ ඔප්පුවී තිබේ.සාමාන්ය්යෙන් ඇස, කණ, නාසය, දිව, සම ආදී පංචේන්ද්රිකයන් වෙත ලැබෙන අරමුණු වලට එකී ඉන්ද්රීවයන් ප්රකතික්රිියා දක්වනුයේ ඒවා අවදිකළ හැකි මට්ටමකට පැමිණෙන සන්නිවේදන මඟින් පමණි.මේ ඉන්ද්රියයන් අවදිකළහැකි මට්ටමට වඩා පහළ මට්ටමේ සන්නිවේදනවලට ඉන්ද්රි්යන් ප්ර්තිචාර නොදක්වයි.අපගේ මානව ඉන්ද්රිහයන් සකස්වී ඇත්තේ සාමාන්යවයෙන් මේ ආකාරයටය.මෙය සාමාන්යන පියවි ස්වභාවයයි.මෙය ඉන්ද්රීඇය ප්රලත්ය ක්ෂ දැනුම ලෙස හැඳින්වේ.ඇස, කණ, නාසය, දිව හා සම වෙත ලැබෙන උත්තේජනවලට ප්රාතිචාරයන් ලබාදෙනුයේ එකී ඉන්ද්රීනයන් උත්තේජනය කළහැකි මට්ටමින් ලැබෙන සන්නිවේදන සඳහා පමණි. සාමාන්යන තත්වය යටතේ ඊට වඩා අඩු මට්ටමින් ඉන්ද්රිරයන් වෙත ලැබෙන සන්නිවේදන සඳහා අපගේ පංච ඉන්ද්රිටයන් ප්රටතිචාර නොදක්වයි.මෙය ඉන්ද්රිනයන්හි පවතින සංවේදීබවයි.සාමාන්යේ පියවි තත්වයන්ට පරිබාහිර ඇතැම් අධිමානසික හැකියා ඇති අවස්ථාවලදී ඉන්ද්රිඉයන්හි සංවේදීබව සාමාන්යය ප්ර මාණයට වඩා අධික වේ.එවිට සාමාන්යබ තත්වයන් යටතේ නොලැබූ එහෙත් සැබවින්ම මේ ලෝකයේ පවතින විවිධ ද්රමශ්යඩ, ශ්රටවණ, ආඝ්රානණ, රස, ස්පර්ශ ආදී සියුම් සන්නිවේදන ඉන්ද්රිඅයන් වෙතට ලබාගත හැකි මට්ටමකට සංජානනය දියුණු වේ.එසේ දියුණු සංජානන හැකියාව විවිධකාර හේතු නිසා ලැබිය හැකි.මේ මට්ටමට ඉන්ද්රි ය ක්රිදයාකාරීත්වය දියුණු කිරීම පුහුණුව මඟින් කළහැකි වේ.එසේම උපතින්ම යම් යම් අයට මේ හැකියාව පිහිටා තිබිය හැක.සමහරුන්ට සුවිශේෂී අවස්ථා වලට මුහුණපෑම නිසා මෙබඳු සංජානන ඇතිවිය හැක.නිදසුන් වශයෙන් අධිකව බියට පත්වීමනිසා සමහරුන්ට විවිධ දැකීම් පෙනීම්, ශ්රිවණයවීම්, ආඝාණයවීම්, රසදැනීම් හා ස්පර්ශයවීම් සිදුවේ.මේ සංජානන සාමාන්යප පියවි මානසික තත්වය යටතේ කෙසේවත් නොලැබි හැකි අවස්ථාය. සාමාන්යපයෙන් අපගේ පංචේන්ද්රි්යන්ට අරමුණුවන මෙලොවතුළ ඇති සෑම භෞතික ද්රාව්යයයක්ම සකස් ඇත්තේද මේ අයුරිනි.නමුදු මේ භෞතික ද්රිව්යක තැනීඇති රසායනික අණුක දාම වල ශක්ති සම්පන්න බව නිසාම ඒවා භෞතික ද්රේව්යර සේ අපගේ පංචේන්ද්රිවයන්ට හසු වේ. පංචේන්ද්රිමයන්හි දැනීමේ පරාසය ඒකක +6කට වඩා වැඩිවන අවස්ථාවන්හි පමණක් එබඳු අරමුණු පිළිබඳ සංජානන ඇති වේ. මේ සංජානන ශ්රටවණ,ආඝ්රා ණ,රසදෑනීම,ද්රණශ්යම හා ස්පර්ශ යන පැතිකඩ පිළිබඳවයි. එක් පැතිකඩක් පාසා වෙනම සංජානන ඇතිවීමෙන් ලෝකය පිළිබඳ ඥානය ඇති වේ. සැබවින්ම ලෝකය යැයි හඳුන්වනුයේ මෙකී ඉන්ද්රිකය සංජානන ඇසුරෙන් ලබාගන්නා ප්රතතිබිම්බ ගත දැනුමයි. එනිසා බුදුදහම ලෝකය හා ලෝක නිරෝධය මේ බඹයක් පමණවන සිරුර තුළම පණවනබව දක්වා තිබේ. බුදුදහම එක් පසෙකින් ජීව විද්යානත්මක අංශයකින්ද, තවත් පසකින් මනෝ විද්යායත්මක අංශයකින්ද සිය විග්රහය ඉදිරිපත්කර තිබේ.මින් අදහස්වනුයේ 0 සිට +6 දක්වා පරාසවල සංජානනය මානව ඉන්ද්රිගයන්ට අගෝචරවන බව නොවේ.මෙබඳු පරාසවල සංජානන මානව ඉන්ද්රිදයන්ට අරමුණු වෙතත් ඉන්ද්රිරයන් ප්රේබෝධමත්වියහැකි මට්ටමට අවදිබව ලැබීමට නම් ඉහතකී +6ට වඩා වැඩි පරාසයක සංජානන ලැබීම අනිවාර්යය වේ. භාවනාවන්ගෙන් හා විශේෂික අධිමානසික හැකියාවන් ලැබීම නිසා මෙකී ඉන්ද්රිෙය සංජානන හැකියාව +6වඩා පහළ මට්ටම් වලදී වුවද ලැබිය හැකි අවස්ථා ඇතිවන බව ඔප්පු වී තිබේ. එනම් ඉහළ ධ්යාඩන සමාපත්ති අභිඥා මට්ටම්වලදී මානසික ක්රිබයාකාරීත්වයේ ප්රබබලත්වය මත ඉන්ද්රිඑයන්හි මේහැකියාව ඇතැම්විට 0 අගය ගන්නා අවස්ථාවලදී පවා මෙබඳු සංජානන හැකියා ඇති වන බව පැහැදිලිවී ඇත. අධිමානසික හැකියාවන්ලබා යම්යම් ප්රාථතිහාර්ය දැක්වීම ලෙස සමහරුන් අර්ථකථනය කරන්නේ මේ තත්වයට වැඩි දියුණු කළ සංජානන හැකියා මඟින් විස්මිත දේ සිදුකිරීමයි. සම්මත ලොව තුළ ඝන ද්රකව්ය ලෙස සලකන දේ ප්ර්ඥප්තියක් පමණි. අධි මානසික හැකියා ලැබූවෙකුට මේ ප්ර ඥප්තිය ඉක්මවා කටයුතුකළ හැක.එනම් තමන් විසින් ඉටා ගත් පරිදි ඝන ද්රබව්ය්ය අවශ්යඉ විටකදී ද්රවයක් බවටද, තවත් විටෙකදී වායුවක් බවටද පෙරළිය හැකිය. මෙසේ ලෝකය තුළ තිබෙන බොහෝ දේ තමන් අභිමත ආකාරයට වෙනස් කරමින් හා වැඩි දියුණු කරමින් තමාට වුවමනා පරිදි ඒවායින් විවිධ නිර්මාණ මැවිය හැක. අහසේ ගමන් කළ හැක. දියමත ඇවිදයා හැක.ඝන බිත්ති අතරින් ගමන් කළහැක. සාමාන්යළ මිනිස් කණට නොඇසෙන ශබ්ද ශ්රිවණය කළ හැක. ඉතා දුර ඈත තිබෙන දේ ළඟ පිහිටි දේ මෙන් දැකිය හැක. තමාගේ සිරුර තවත් වෙනත් සිරුරක් බවට පරිවර්තනය කළ හැක. එක් දෙයක් බොහෝ දේ බවට පරිවර්තනය කළ හැක. ත්රිපපිටක බුදුදහම ඉදිරිපත් කර තිබෙනුයේ ඓතිහාසික පාලි භාෂා මාධ්ය්ය කේන්ද්රරකර ගනිමිනි. පාලි භාෂාව බුදුදහම නිසාම ගරු බුහුමනට පත්වූ, පූජනීයත්වයට පත්වූ භාෂාවකි. අතීතයේදී ව්ය.වහාර භාෂාවක්ව පැවති හීබෲ භාෂාවද ක්රිපස්තුස්වහන්සේ විසින්කළ ඉගැන්වීම් ලියා තැබීමට භාවිතා කිරීම නිසා මේ අයුරින්ම සම්භාවනාවට හා ගරුබුහුමනට ලක්ව තිබේ.එසේම ග්රීරක හා ලතින් යන ඉපැරණි අපරදිග භාෂාද දාර්ශනික ඉගැන්වීම් ඉදිරිපත්කළ හා ලේඛනගත කළ බැවින් සම්භාවනාවට පත්ව තිබේ. පාලිභාෂාවට වර්තමානයේ හිමිව ඇත්තේද මේ තත්වයයි. යම් කිසි භාෂාවක් ආගමික ඉගැන්වීම් ලේඛනගත කිරීමට සඳහා භාවිතාකළ විට ඒ භාෂාවට ගරු බුහුමන් කිරීමට හා මෙන්ම ඒ භාෂාව දේවත්වයට නඟා කටයුතු කිරීමට මිනිසුන් පෙළඹීමේ අරුමයක්ද නැත. බුදුරදුන් ධරමාන යුගයේ දහම් දේශනා කළ භාෂාමාධ්යභ දැනට බුදුදහම ග්ර න්ථාරූඪව ඇති පාලි භාෂාව නොවියහැක. නමුදු එසේද විය හැක.නමුදු එකල බුදුරදුන් ධර්මය දේශනා කලේ අනිවාර්යයෙන්ම එකල බොහෝ ප්රිචලිතව පැවති ව්යේවහාර භාෂා මාධ්යදයකිනි. එසේම එය එකල සම්මත ලිඛිත භාෂා මාධ්ය යක් ලෙසට ප්රවකාශයට පත්ව නොතිබූ භාරතීය ප්රාරදේශීය ප්රාිකෘතයක් විය හැක. නමුදු අනිවාර්යෙන්ම එය සාමාන්යක මිනිසුන් අතරෙහි නම් බහුලව ව්යයවහාරයේ පැවති ප්රාකකෘත භාෂාවක් විය යුතුමය. මන්ද බුදුරදුන් ධර්මය විශාල පිරිසකට දේශනා කිරීමට උත්සුක වූ හෙයිනි.
පාලි භාෂාව හා වර්ණමාළාව
බුදුදහම ග්රනන්ථාරූඪව ඇති වර්තමාන පාලිභාෂාවට දැනට පවා ඊටම අනන්ය්වූ වර්ණ මාළාවක් නැත.එනිසා එය ඕනෑම භාෂාවක ඇති ඕනෑම වර්ණමාළාවක් භාවිතයෙන් ලියා දැක්විය හැක. පාලි පුස්කොළ පොත්වල එය ග්රවන්ථාරූඪව ඇත්තේ පුරාණ සිංහල වර්ණමාළාව භාවිතයට ගනිමිනි. එය ඉංග්රීපසි භාෂාවේ AසිටZදක්වා ඇති වර්ණමාළාව භාවිතාකර වුවද ලියා දැක්විය හැක. දැනට අන්තර්ජාලයට මුසුකර හා සංයුක්ත තැටිලෙස පරිගණකගතව ඇති පාලිත්රිහපිටකය සම්මත සිංහල වර්ණ මාළාවට අමතරව ඉංග්රීැසි හා ජර්මන් වැනි අන්තර්ජාතික භාෂාවල වර්ණමාළාවලින්ද ප්රමකාශයට පත්කර ඇත. ත්රිපිටකය පාලිභාෂාවෙන්ම තැබීමේ අවශ්යරතාව නම් එහි ඓතිහාසික පෞරාණික ස්වරූපය ඒඅයුරින්ම සංරක්ෂණයකර තැබීමයි. පාලි දැනට ව්යළවහාර භාෂාවක් සේ නොමැති නිසා වෙනස්වීම් සිදුනොවීම එය ත්රිැපිටක භාෂාව ලෙස හැඳින්වීමට ප්රාධානතම හේතුවයි.නමුදු මේතත්වය බුදුරදුන් ජීවමාන යුගයේ දක්නට නොවින.වර්තමානයුගයේ නම්ඉංග්රීසි හා ජර්මන් අන්තර් ජාතික භාෂා ලෙස හිමි කරගෙන තිබෙන තත්වය එදා එකල ව්යේවහාරවූ පාලි භාෂාව හිමිකරගෙන පැවතින.බුදුන් වහන්සේ දහම්දෙසීම සඳහා පාලිභාෂාව තෝරාගැනීමට ප්ර ධානතම හේතුව වූයේද එය අන්තර්ජාතික භාෂාවයක්ව පැවති බවයි.මේනිසා එදා භාරතීය ජන සමාජය තුළ දහස් ගණනක් ප්රාකකෘත භාෂා ව්යාවහාර කරද්දී වර්තමානයේ පාලිභාෂාව සේ දක්වන ප්රා කෘත භාෂාව ධර්ම දේශනා පැවැත්වීමට උචිත භාෂා මාධ්යරය ලෙස බුදුරදුන් විසින් තෝරා ගැනින. ඒහැරෙන්නට පාලිභාෂාවටම අනන්යාවූ වෙනත් ගුප්ත ලක්ෂණයක් නොවීය.යම්හෙයකින් වර්තමාන යුගයේ බුදුරදුන් ධර්මදේශනාවට සුදුසු භාෂාමාධ්යණක් තෝරාගන්නේනම් එය බොහෝ විට වර්තමාන යුගයේ භාරතීය සමාජයතුළ වඩාප්රවචලිත භාෂාමාධ්යවය හෝ අන්තර්ජාතිකව බහුල ව්යනවහාරයේ පවතින ඉංග්රී සි හෝ ඊටවෙනත් භාෂා මාධ්යමයක්වීමට බොහෝදුරට ඉඩකඩ ඇත. මේ හේතුව නිසා බුදුරදුන්ගේ ධර්මපණිවුඩය අන්තර්ගත වන භාෂාමාධ්යටයට වඩා වටින්නේ එහි අන්තර්ගතව ඇති ධර්මයයි. පාලිභාෂාව පූජනීයත්වයට පත්ව තිබෙන්නේද බුදුහම ග්රනන්ථාරූඪ කිරීම පිණිස එය භාවිතා කිරීම තුළය. ඒ මිසක පාලි භාෂාවට සුවිශේෂී වූ වෙනත් ගුප්ත ආශ්චර්යක් එහි නැත. මිහිඳු මාහිමියන් මෙරටට බුදුදහම රැගෙන පැමිණීමෙන්පසු පාලිභාෂාවෙන් පැවති ත්රි.පිටක ධර්මය යළි සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනයවී මුඛ පරම්පරාගතව පැමිණුනි. මුඛ පරම්පරාගතව ධර්මය කට පාඩම් කර ගනිමින් පවත්වාගෙන පැමිණීම එකල ශාසන භාරධාරී මහ තෙරවරුන් වහන්සේලා අනුගමනය කරන ලද සම්ප්රිදායක් විය. මෙය ආරම්භ වූයේ බුදුරදුන්ගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව සිදුවූ ප්රනථම, ද්විතීය, තෘතීය ධර්ම සංගායනාවන් හිදී බුද්ධ වචනය මුඛ පරම්පරාගතව පවත්වා ගැනීම පිණිස එක් එක් භාණක සම්ප්රාදායන්ගේ ආදී කතෘ හිමිවරුන්ට බාරදීමත් සමඟමය. එක් කාලයකදී ලක්දිව ශාසන භාරධාරී මහතෙරවරු සිංහල භාෂාවෙන් එකල මුඛ පරම්පරාගතව පැවති ත්රි පිටක ධර්මය එකල ව්යධවහාරභාෂාවෙන් පැවතීම එයට නානාවිධ මතවාද ඇතුළුවීමට හේතුවක් ලෙස සැලකූහ.මන්ද ව්යධවහාර භාෂාව නිරන්තරයෙන් වෙනස්වීමත්, ත්රිුපිටකය ව්යලවහාර භාෂාවකින් මුඛපරම්පරාවෙන් පවත්වාගෙන පැමිණීමේදී එයට එකී ආචාර්ය සම්ප්ර්දායන්හි පැවති විවිධ මතවාද පහසුවෙන් ඇතුළුවියහැකිවීමත් යන අහිතකර ලක්ෂණ බලපෑමයි. එකල ලක්දිව බුදුදහම එකල පැවති මහාසම්ප්රවදායෙන් විවිධ ආචාර්ය සම්ප්ර්දායන්ට අනුව බිඳීවෙන් වී යෑමද මීට ප්රුබලහේතුවක්ද විය.ලක්දිව එකම සම්ප්රරදායක් ලෙස පැවති ථේරවාදී බුදුදහම මහාවිහාර සම්ප්රමදාය, ජේතවන සම්ප්රිදාය, අභගිරික සම්ප්රේදාය ආදී වශයෙන් බිඳීවෙන්වයෑම ඇරඹිනි. මෙය එක් අතකින් බුදුදහමේ ප්ර වර්ධනයට මෙන්ම බුදුදහමේ විවිධ අර්ථකථනයන් ගොඩ නැඟීමට ප්ර ධානතම හේතුවක් විය. එනිසාම ඇතැමෙකු මෙසේ බුදු දහම එතෙක් පැවති මහා සම්ප්රාදයෙන් මෙසේබිඳී වෙන්වයාම එහි ප්ර්වර්ධනයට බලපෑ හේතුවක් ලෙසද, සමහර අය බුදුදහමේ මූලික හැඩතල විකෘතිවීමට හේතුවක්ලෙසද විග්රරහකර දක්වති. කෙසේ වුවද බුදුදහම එහිමූලික දාර්ශනික හරයට හානිකර නොවන සේ මෙසේ බිඳීවෙන්වයාම සිදු විය.
ත්රි පිටක ග්රින්ථාරූඪය හා භාෂා අනන්යකතාව
වරින්වර මෙරටට ඇතිවූ පරසතුරු උවදුරු හා ස්වභාවික උපද්රයව ආදී දේ නිසා ත්රිහපිටක ධර්මයට හානිවිය හැකි බව එකලවැඩ විසූ මහයතිවරු දුටුවහ.එබැවින් ත්රිසපිටක ධර්මය ඉන් බේරා ගැනීම පිණිස හා ධර්මය මැනවින් සුරක්ෂිත කිරීමේ අවශ්යෙතාව ඇතිවිය. වරින් වර ඇති වූ දුර්භික්ෂ කාල සීමාවලදී ත්රිැපිටකය මුඛ පරම්පරානුගතව ගෙනයමින් සිටිඇතැම්ආචාර්ය පරම්පරා වලට අයත් හිමිවරුන්ගේ වටිනා ජීවිත අකාලයේ මිලිනව යාමද බුදුදහමේ අනාගත පැවැත්ම පිළිබඳ සහේතුක බියක් ජනිත කරවීය.මේකාලවකවානුවතුළ මෙරට විසූඇතැම්ආචාර්ය පරම්පරා වල පැවැත්ම ප්රිත්යී අහේනිය නිසාම වියැකී යන්නටවිය. සමහර සම්ප්රරදායවලට රාජ්යෙ අනුග්රාහය හිමි වූ අතර ඇතැම් ගුරු කුලවලට එල්ලවූයේ තර්ජන ගර්ජනයි. මේ නිසාම පිරිසිදු දහම කුමක්දැයි විවිධ ආචාර්ය පරම්පරා අතර මෙන්ම විවිධ ගුරුකුල අතරද වාදවිවාද බහුලවිය. රජු මැදිහත්වී සිදු කළ ඇතැම් ශාසන සංශෝධන වලදී රටේ මහ ජනතාව පක්ෂපාතීත්වය දැක්වූයේ ඊටවෙනත් ගුරු කුලයකට හෝ ආචාර්ය පරපුරකටය. මේ නිසා ඇතැම් අවස්ථාවලදී රටේ රජුගේ මතවාදය හා පොදු මහ ජනතාවගේ මතවාදය දෙපැත්තකට වෙන් වී පැවතිනි. මුඛ පරම්පරානුගතව පමණක් ත්රිුපිටකය පවත්වා ගැනීමේ අපහසුතාද මෙකල මතුවිය.ඇතැම්විට ධාරණ ස්මෘති හැකියා කල්ගත වීමේ දී මානව සමාජයෙන් වියැකී යාම වියහැක.මී ට ජීවවිද්යාතත්මක හා සමාජ විද්යාෙත්මක පැතිකඩක් ඇති විය හැක. කෙසේ නමුදු අවසාන විසඳුම ලෙස සැමදෙනාම දුටුවේ ත්රිාපිටකට ග්රෙන්ථාරූඪ කරවීමයි. මේ සඳහා මාතලේ පිහිටා තිබූ අළුවිහාරය තෝරා ගන්නා ලදී.පුරාණයේ අළු ලෙන නම්විහාරස්ථාන අලෝක විහාරයද නැතිනම් වෙනත් ස්ථානයක් දැයි දැනට විද්වතුන් අතර විවිධ මතවාද පවා ඇතිව තිබේ. කෙසේ වෙතත් ත්රිනපිටකය මෙහිදී මුල්වරට ග්ර න්ථාරූඪ කරන ලදී. බුදුදහම විවිධ නිකාය සම්ප්රහදායන්ට බෙදීයාමේදී චතුරාර්ය සත්යවය, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, ත්රි්ලක්ෂණය, පටිච්ච සමුත්පාදය, සප්ත විශුද්ධිය, සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මය ආදී වශයෙන් බුදුදහමේ මූලික දාර්ශනික හරයන්ට මෙසේ බිඳී වෙන්ව යාමෙන් හානියක් සිදුනොවිනි. මෙහිදී සිදු වූයේ බුදුදහමේ ඇතැම් දාර්ශනික ප්රදස්තුත අර්ථකථනය කිරීමේදී ඇති වූ විවිධ මතභේද වෙන්වූ ආචාර්ය පරම්පරා ලෙසට වර්ධනය වීමයි. එනිසා ආදී කාලීනව සිදුවූ මේ බිඳීවෙන්ව යෑම බුදුදහම විනාශ වී යාමට වඩා එය වඩාත් ප්රඇචලිතවීමට හේතු විය.මන්ද මෙසේ බිඳී වෙන්ව ගිය අචාර්ය පරම්පරා අතරවඩාත් තරඟකාරී ලෙස බුදුදහම ව්යා ප්ත කරලීමට ඇවැසි කටයුතුවල නියැළීමයි. කුමන ආචාර්යපරම්පරාවක් වඩාත් සාර්ථක ලෙස බුදුන්ගේ ධර්ම පණිවුඩය ග්රයහණය කොට ඵලදායීව ඒධර්මකරුණු සන්නිවේදනය කරන්නේදැයි ඒ ආචාර්ය පරම්පරා අතර ඇතිවූ තරඟකාරී ස්වරූපය බුදුදහම වඩාත් සීඝ්රවව ව්යා්ප්ත කරලීමට බලපෑ ප්ර්බලහේතුවක්ද විය.නමුදු මේ අතර සිදුවූ අනර්ථකාරී ලක්ෂණ රැගත්දේද නැතිවා නොවේ.පාලි භාෂාවෙන් පැවති ත්රිවපිටක ධර්මය සිංහල භාෂාවට නැඟීම සිංහල භාෂාව දත් ඕනෑම අයෙකුට පහසුවෙන් භාවිතා කළ හැකි වීම ධර්මයේ සීඝ්රහ ව්යාමප්තියට එක්හේතුවකි.එසේම ත්රිමපිටකය සිංහලභාෂාවෙන් පැවතීම බුදුදහමට ඕනෑම මතවාදයක් ඉතා පහසුවෙන් එක්කිරීමට මේ කදිම මඟකි.මන්ද වැඩිදැන උගත්කමක් නැති වුවද ව්ය වහාර සිංහල භාෂාව පමණක් දැනසිටීම ඊට ඕනෑම අත්තනෝමතික දෙයක් ඉතා පහසුවෙන් අන්ය්යන්ට නොදැනෙන පරිදි රහසින් එක් කිරීමට මහඟු අවස්ථාවක් වන බැවිනි. ත්රිපිටකය මෙරටේ එකල ව්ය්වහාරවූ සිංහලභාෂාවෙන් පැවතී කාල වකවානුවතුළ මෙසේ ඊට අළුතින් එක්වූ විවිධ කරුණු පවා තිබියහැක.මෙසේ ත්රිීපිටකය එකල සාමාන්යු ව්යවවහාර බස වූ සිංහල භාෂාවෙන් පැවතීමේ අනතුර එකල වැඩසිටි ශාසනභාරධාරී මහ රහත්හිමිවරුන්ට එය සුරැකීමටද ගැටළුවක් විය. එකල වැඩසිටි ශාසන භාරධාරී මහරහත් හිමිවරුන්වහන්සේලා මීට සුදුසු ප්ර තිකර්ම කල්පනා කළහ. අවසානයේදී මෙයට විසඳුම ලෙස එකල භාරතයේ විසූ සුප්රාකට බොහෝදැන උගත් හිමි නමක්වූ බුද්ධඝෝෂ හිමියන් මෙරටට වැඩමවා ගෙන, උන්වහන්සේ මඟින් සිංහල භාෂාවෙන් පැවති ත්රිිපිටකය යළිත් වරක් පාලි භාෂාවට පරිවර්තනය කර ගැනීමට ඇවැසි කටයුතු සම්පාදනය කිරීම ඉදිරිපත් විය. ඒ අනුව බුද්ධඝෝෂ හිමියන් මෙරටට වැඩමවා එතෙක් මෙරටේ සිංහල භාෂාවෙන් පැවති ත්රිිපිටකය පාලිභාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේ කාර්යයේ නියැලිනි. බුද්ධඝෝෂ හිමියන්ට මෙම කටයුත්ත පැවරීමට ප්රාථම උන්වහන්සේගේ විදෙස් භාෂාවන් හා ධර්ම ඥාණය පරීක්ෂා කිරීම් වස් නිබන්ධනයක් පිටපත් තුනකින් රචනා කොට මහා විහාරයට ඉදිරිපත් කිරීමට නියම විය. උන්වහන්සේ එදා පැවති ඒපරීක්ෂණයෙන් ඉතා උසස් ලෙස සමත්විය. පරීක්ෂණ සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉදිරිපත්කරන ලද පර්යේෂණ නිබන්ධනය නම් විශුද්ධි මාර්ගයි. අද දක්වා විශුද්ධි මාර්ගය ඉතා උසස් විශිෂ්ට කෘතියක් ලෙස සලකනුලැබේ.ඉන්අනතුරුව ත්රිදපිටක පොත් පරිවර්තනය කිරීම සඳහා උන්වහන්සේහට බාර දෙනු ලැබිණ. උන්වහන්සේ විසින් ත්රිතපිටකය පාලි භාෂාවට පර්වර්තනයකොට අනතුරුව ඒ පාලි ත්රි පිටකය මූලික කර ගෙන අට්ඨකථා රචනා කරන ලදී. බුද්ධඝෝෂ හිමියන් විසින් පාලි භාෂාවෙන් රචිත ත්රියපිටක අට්ඨකථාවන් අද දක්වාම සුරැකී පවතී.
ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ
පටුන |
[සංස්කරණය] Unicode Editing Problem in Wikis
I'm working with Sinhala fonts for some times. The problem I have with Wiki. That is I can edit the content and it also shown in the Browser. but when I try to edit that page again, the contents in sihala shows as codes in the text editor. Is there any way to see the Sinhala unicode in the editor mode in Wiki.
- Is this problem still there? I don’t have any issues on WinXP sp2, IE6.0 - Lee 11:44, 29 April 2006 (UTC)
[සංස්කරණය] How about linux font installation?
How about linux font installation? Where to copy the TTF file? do I need to run mkfontdir afterwards? is that enough?
THANKS 147.8.76.26 03:24, 14 March 2006 (UTC)
- Just copy a truetype/opentype font for Windows to one of directories refered to in fontconfig configuration files (e.g. /etc/fonts/fonts.conf or /etc/fonts/local.conf or one of files in /etc/fonts/conf.d in case of Fedora)and run 'fc-cache' (as root). I'm not sure Pango does support Sinhala, though. If it does and you have an opentype font with gsub/gpos tables, it should work well (with the limitation mentioned about the application of the generic Indic script model to Sinhala script.)
[සංස්කරණය] Browser Recommendation
Do you guys think that the browser recommendation is still true? I think we should remove that line. Sinhala is rendered properly in IE too. - Lee 11:55, 29 April 2006 (UTC)
[සංස්කරණය] Cleaning this up
Don't you guys think we need to clean up this page. Much of it is outdated, esp the stuff about preferred browsers and so on. I think we should give a clear concise guide to new users instead of this කැඳ හැළිය. JustMal 08:12, 21 May 2007 (UTC)
- Agreed! --Lee 13:57, 24 May 2007 (UTC)
NOt QUITE. I Look at the following on several browsers: {Sorry this got into the wrong place. It was meant to go undr "Cleaning up".]
මො
ෙමා
මො
මි
ම් *
ම ්
ම්
මි
මි
මි
on IE, on an XP system, on a Vista system, and using firefox, and then with firefox using a linux operating system. they are different in dfifferent systems. They make sense most easily on firefox mozzilla, linux system. If one does NOT want to use the halkeereema for halmayanna, because we want to wrte sinhala and not unicodized-sinhala, you can use the italized ispilla for hal-ispilla in hal-mayanna, in firefox, but not in other browsers. The position of the kombuva and aelapilla have to be after the letter in some browsers, but not in others, to write moyanna, mooyanna etc. There is only the koku-paapilla avialable, but no vaku-paapilla avaialble in unicode - so you have kuyanna using the same paapilla as in suyanna. You can patch that using the devanaagari vakupaapilla but that fails on some browsers. why why why have the unicode people attempted to introduce new conventions to sinhala, when their job was to allocate hexadecimal values to the existing hodiya? May be some of you unicode gurus hvae answers or patch ups. The imposition of new conventions for usages of kombuva, alapilla, halkireema, vakupaaapilla etc have created a veru unpleasent short-sighted policy of a unicode Kaendahaliya for people (most people). So are we to provide several uicode sinhala webpages when one page should have been enough, (optimized to different browsers)? There are enough unused boxes in the hexadecimal chart. Just add the needed extra paapilla, hal-ispilla etc and clean this up. 74.101.230.15 20:09, 8 October 2007 (UTC)bodhi
- All the problems you have is because of not having the proper version of uniscriber. Get the right version from of usp.dll and replace that of the browser. You have to use only one ispilla or paapilla. This makes programming lot easier. The uniscriber replaces the paapilla ispilla yansaya or reepaya appropriately.
- The magic patch you would need is the uniscriber. In this page it is not mentioned properly. See my Unikeeta.pdf for a proper and simpler explainations.
විශ්ව කුමාර 17:52, 13 නොවැම්බර් 2007 (UTC)
[සංස්කරණය] Abt transliteration
Is there any transliteration software from Sinhale to Devnagari or any other indic scripts? Thank you.--Eukesh 19:06, 24 September 2007 (UTC)
